Home

Lajme

Tema: Efektet negative në protesten e fëmijëve!

No Comments Psikologji

                                      Fëmijët shumë të vegjël mund ti kuptojnë normat shoqërore krejtësisht të pavarur nga cdo kontest moral. Fëmijët duket se protestojnë kur kuptojnë se shkeljet e rregullave nuk lejohen ose duhet të kishin ndodhur. Shpjegim të mundshme mbi reagimet e fëmijëve :.                                     (1) Mosbindjes ndaj një autoriteti.                   

 (2) Paaftesia për të ndjekur një rregull ose.     

 (3) Shkeljes së një pritshmërit empirike për shkak mospërputhjes midis deklaratës dhe veprimit.                                                              

 Meqë jeta shoqërore e njeriut është e mbushur me norma,nuk është për tu habitur të kuptuarit të përmbajtjes se normave luan rol të madh në zhvillimin kognitiv të fëmijëve .

Sipas studimeve zhvillimore sugjeron se dhe të vegjëlit kanë vetëdijes normative që shfaqet në mjedise të ndryshme vecanerisht në lojëra konvencionale dhe të shtirura.(psh.mbi të drejtat pronesore ose të drejtat e tjera fëmijët tregojnë shenja proteste një reagimi ndaj një shkelje rregulli.) Mënyra si e interpretojmë këto të dhëna m’varet cila llogaritë si protest dhe cfarë jo. Normat dhe kuptimin normative lindin në një kontekst shoqëror ose moral ndërsa tjerë  mendojnë se vjen nga lloje të arsyes praktike (psh.marrja e një cadre përpara se del nga shtëpia tregon një veprim që shpreh një dimension normative pra merr cadren se ndryshe do lagesh)Cdo veprim bëhet mbi një arsye,cdo veprim i qëllimshëm hidhet nga një normë racionaliteti. Racionaliteti praktike dhe teorik,të kuptuarit e kufizimeve nuk kërkon kontekst social apo moral. Kjo njohje vjen për të arrit një qëllim të caktuar dhe së gjykimi i dikujt mund të jetë i saktë apo i pasakt.(psh.u vu një shënues në vend të pëlhurës për të lustru bizhuterit) Normat dalin nga një kontest social. Normat janë rregulla dhe rregullsi që duhet përshtatur sepse njerëzit e tjerë e kërkojnë.                                                               

Normat shoqërore duhet të plotsojnë dy kushtet e mëposhtme;.                                         1.Cështja që agjenti të përmbushur një normë shoqërore nuk është cfarë duhet të bëje për të arrit një qëllim(joracionalitet praktike individual )pytja cfarë duhet të bëjmë për të përmbush atë që presin të tjerët prej tij.(psh.fëmijët kuptojnë normat mbi bazën e shenjave në ndërveprimit social).    

 2.Plotësimi i normave shoqërore trealizohet me njohje nga ana e subjektit të disa rregullave që egzistojnë në situata të një lloji të caktuar kjo do të thotë nuk mjafton që normat shoqërore të instancohen nga një autoritet në mënyrë arbitrare (në mënyre të pavarur)detyron subjektit të sillet në mënyre të caktuar në situata të atij lloji.(psh.mospërputhja mes deklaratës dhe veprimit mos bindja e autoritetit ,paaftësia per tndjek rregullin).                                         

Paradigma protëstuese                                     

Një mënyrë e re e  të testimit të kuptuarit të normave nga fëmijët. Shkeljet e normave mund të perceptohen si një arsye për protestë pavarësisht se cfarë normë është rrezik.

Protesta mund të jetë një tregues i besueshëm i të kuptuarit normativ është jashtë kontekstit moral. Paradigma matë ndërgjegjësimi e normativitetit nëpërmjet reagimit të fëmijëve ndaj shkeljes se një rregulli konstitutiv.

 Cfarë është rregulli konstitutiv?                             

Paradigma protestuese ka bazar e saj filozofike në teorinë e ontologjisë sociale të John Searle në nocionin e rregullave konstituitive. Rregullat konstituitive janë rregulla që jo vetëm rregullojnë ,por krijojnë edhe vete mundësine e aktiviteteve të caktuara(psh.rregullat e shahut krijojnë mundësinë të luash shah).Cdo formë e sjelljes normative është e lidhur me instancimin e rregullave konstituitive dhe të ashtuquajturi funksion statusi që krijojnë këto rregulla.(psh.kafshët (primatet)përdorin një shkop për të marre banane qe sjane tarritshme.Kto primat kan zhvilluar tradita te funksioneve qe transmetohen brez pas brezi)Këto funksionet të statusit instancohen mbi bazën disa rregullave (psh.nje objekt fizik “leku letër”fiton një status “para”). Këtij statusi I bashkangjitet  një funksion shoqërues përtej atij fizik.Pra fëmijët nuk mbesojnë vetëm si një veprim të caktuar por mësojnë dhe vet veprim.(psh duke deklarua se është koha e duhur për të  shkruar në shtrati. Normativitet lidhet dhe me funksionin rregullator ose “person ose organ me fuqi për të përshkruar (ndaluar)një sjellje të caktuar.”Politikbërësit eshte ai qe atribuon force normative nepermjet politikave dhe udhezimen;ndersa forca normative e rregullon është indirekte ose derivative.                                                    Ndërveprimit social/kodimi dhe njoftimi verbal.                                                                  

 Një tipar tjeter i paradigmes është ndërveprimit social sjellja që i përmbahet rregullave të kushtëzuar kërkon që fëmija “të përcaktoje cilët janë veprime të lejuara,të detyruar ose të ndaluara dhe në cilat kushte.”Prandaj rregullat shprehin at që duhet bërë për të arrit qëllim e caktuar.Tjetër rëndësi ka dhe kodimi I reagimeve verbale dhe joverbale të fëmijëve. Gjuha normative se si fëmijët interpretojnë një veprim si shkelje të një normë (psh.”jo nuk shkon kështu”,duhet(nuk)bejë kështu,”e bën gabimisht”,”nuk duhet të lejohet ta bësh ketë”,”duhet ta bësh keshtu” ,”mund /nuk mund ta bësh këtë “).                                          “Normalitet”si term është një nocion i paqartë dhe i gjërë përfshin shum aspekte të paqarta. Mund të duket e papranueshme po nuk ka vijë të qartë  një protestë normative /jonormative.Arsyet e nocionit të normativitetit sa herë zbatohet që mund të klasifikojnë ndonjë veprim ose ngjarjen si “të drejtë”ose “të gabuar”.(psh.ka dicka që nuk shkon nëse dikush del nga shtëpia pa ombrele ,pavarësisht e di se po bo shi dhe  se nuk dëshiron të laget).Nevoja është se nuk duhet ngatërruar nevoja për të bërë dicka për të arrit një qellim të caktuar dhe kërkesa dhe detyrimit që dikush duhet të bëjë dicka.(Një nevoj të marr cadër nëse sdo të laget dhe duhet ta kthej nëse e merr hua). Fëmijët e vegjël kanë një  ndërgjegje normative kur protestojne ndaj shkeljes se normave.              

Në paradigmen protëstuese ,një negativ i rremë ndodh nëse fitohen dy kushtet e mëposhtme ;(a)një fëmijë ka një kuptim bazë të normativitetit që shfaqet në rastet kur dicka bëhet me të drejt ose gabim por (psh.kur një foshnjë tregon në menyrë  të besueshëm shenja proteste në rrethane të ndryshme (kur shishja e saj është shumë e nxehtë ose kapaku i bllokuar etj.)(b)nuk tregon shenjat proteste (të llojit të duhur)në lojerat konvencionale ose lojera shtirese our ndodh nje shkelje e rregullit(femijet kategarizojnë një sjellje ose ngjarjen si të sakt/pasakt).                                                         Nëse sjellja e protestës nuk mund të konsiderohet si provë përfundimtare e mirëkuptimin normativ ajo konsiderohet si provë konfirmuese . Kjo con në një qasje gjithpërfshirëse që skufizohet nga marja e reagimeve të agjentëve ndaj një shkelje rregulloreje.(psh.kur një fëmijë qan kur e vendosin në shtrati dhe kur i fiken dritat supozohet se nëna e tij është e vjetër për të parë oren në murë se nuk është ende ora 8.Kur shfaqet nëna e saj me sa duket për të fik dritën nuk proteston menjëher. Ai e shijoj orën për të përcjellë vëzhgimin e saj se koha ska ardhë akoma kur e sheh se mamaja e injoron këtë gjithsesi fikët drita ai proteston me shumë.)Kjo kupton mirëkuptimin normativ ndaj sjelljes se protestës pra nuk ka rëndësi a do protestojnë mamaja do fik dritën në përputhje me rregullin. Fëmijët e moshës 2 vjec shpesh përmbahet nga shfaqja e një sjellje të tillë proteste se nuk është fati të marr pozicionin e një autoriteti në lidhje me tjerët dhe pret që i rriturit të ndërhyje .

Dëshmia bazë vjen nga sjellja që i paraprin një reagimi protestues.Fëmijët fillojnë të kuptojnë se autoritetet nuk japin komanda të vecanta por janë përgjegjës ndaj këtyre normave të zbatuar shoqërore.

Shkruar nga Ejona Grosha – Psikologe Ligjore

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *