Home

Lajme

Siç shihet edhe nga foto, ky kapitull ka të bëjë me seksin femëror.

No Comments Argëtim Histori

Jo, edhe një gjë më parë: rreth vitit 1900, rreth gjysma e rreth 700.000 shqiptarëve (që jetonin në zonën e territorit të sotëm kombëtar) i përkisnin besimit të krishterë. Të krishterët shqiptarë ishin kryesisht katolikë. Gjysma tjetër e shqiptarëve ishin myslimanë. Deri në vitin 1912, ajo që tani është Epiri Grek ishte gjithashtu pjesë e pjesës shqiptare të Perandorisë Osmane – deri në Gjirin Ambrakian. Në atë kohë, Preveza konsiderohej si një “port i rëndësishëm i jugut shqiptar”.
Dhe nëse veshja e zonjës së krishterë (sipër) dhe zonjës muslimane (poshtë) ju duket mjaft e ngjashme … sipas Siebertz, Steinmetz dhe Vladan Georgevitch, rrëfimi i besimit nuk ishte një akt demonstrues, ndarës. As nuk u shpreh në një veshje femërore. Nëse e shpërfillni vellon dekorative.
Por përkundrazi. Priftërinjtë katolikë në male zakonisht duhej të përdornin më të mirën e të dy feve për të arritur kudo në komunitetet e tyre. Dhe muslimanët në lagje shpesh besonin në fuqinë e mrekullueshme të pikturave të shenjta të krishtera! Fisi i Miriditëve (katolikëve), meqë ra fjala, martohej pothuajse gjithmonë me gra muslimane dhe priftërinjtë katolikë jepnin bekimin e tyre.
Dhe presioni i kushteve sociale i kishte lejuar shqiptarët të emigronin nga vendlindja e tyre malore për shekuj: në territorin e mbretërisë greke (kujtoni: Thesalia ka qenë pjesë e saj vetëm që nga viti 1881, Maqedonia dhe Epiri vetëm që nga viti 1913) rreth vitit 1830 kishte vetëm 1 milion grekë dhe 200.000 shqiptarë (kryesisht arvanitas ortodoksë në zonën e Atikës dhe në Peloponezin lindor, të asimiluar me kushtet greke).
Dhe duhet të keni parasysh edhe diçka tjetër: vëzhgimet e gazetarit udhëtues Paul Siebertz mbi femrat shqiptare shpesh kanë një aspekt spekulativ. Ai gjithashtu pranon se nuk mund të kapërcejë as distancën kulturore dhe as distancën e menjëhershme gjuhësore për të përjetuar nga afër marrëdhëniet midis grave dhe burrave. Atë që Siebertz nuk e kishte lexuar nga etnologët që njihnin gjuhën dhe zonën lokale, përkthyesi i tij duhej të pyeste mikpritësit e tij (meshkuj). Mikpritja ishte e shenjtë, por si mysafir është më mirë të mos pyesni për mirëqenien e gruas apo vajzës tuaj…
Siebertz: “Gratë luajnë një rol shumë të varur në jetën publike dhe private shqiptare. Megjithëse gratë në Shqipëri dhe në Turqi janë përgjithësisht të paprekshme, kjo nuk duhet parë si shenjë respekti, por më tepër si përbuzje. Një grua kurrë nuk ndiqet penalisht dhe as dënohet për një krim; lejohet gjithashtu të shkojë kudo pa frikë nga asgjë, edhe nëse në familjen e saj ka gjakmarrje, por vetëm sepse konsiderohet e turpshme të grindesh me një grua.” Siebertz: “Është domethënëse që gjuha shqipe nuk ka as shprehjen e saj për “dashuri” apo “të duash”. Gruaja zakonisht nuk e takon burrin e saj derisa të martohen”. Praktikisht nuk ka martesë të favorshme, marrëveshjet e martesës bëhen nga prindërit. Nusja nuk merr prikë, por dhëndri duhet t’i paguajë një çmim nuses familjes së nuses, pra nusja është blerë në të vërtetë. Poligamia nuk është e pazakontë, por zakonisht shërben vetëm për të siguruar të vejat brenda një familjeje. Dhe kishte më shumë se sa të veja për t’u kujdesur në një shoqëri të karakterizuar nga gjakmarrja…
Përveç punës në terren, detyrat e gruas lidheshin me 3 K-të e zakonshme (kuzhinë, fëmijë, kishë). Jo, në fakt në Shqipëri ishte 4 Ks (kuzhinë, fëmijë, kishë, luftë). Siebertz: “Në përleshje gruaja e shoqëron burrin, por edhe këtu ajo është më shumë armë dhe bagazhe sesa shoqëruese e barabartë”. Por, ashtu si burri ia lë gruas të gjitha punët në shtëpi, shpeshherë ia lë asaj të gjitha punët në fushë. Kishte (meshkuj) shqiptarë që nga frika se mos vdisnin, prej vitesh nuk dilnin nga shtëpia sepse ishin në listën e vrasjeve të fqinjëve. Megjithatë, gratë nuk i nënshtroheshin “urdhrit të hakmarrjes së gjakut” dhe mund të dilnin në fushë me shat, sa praktike…
Meqë ra fjala: Në rrafshin bregdetar shqiptar kishte qytete në të cilat meshkujt malësorë ndaloheshin rreptësisht të hynin. Vetëm gratë e tyre lejoheshin të shkonin në pazar!
Besnikëria martesore … nuk duhet të prisni shumë, thotë Siebertz. (Këtu do t’i shpëtoj vetes një vërejtje sarkastike…) Tradhtia është madje një shtysë e zakonshme për grindjet e hakmarrjes. Siebertz citon Karl Steinmetz (i cili shkroi disa libra udhëtimi për Shqipërinë rreth vitit 1905): “Ata (njerëzit malësorë) kanë pikëpamje shumë strikte për seksin femëror dhe një vajzë vështirë se guxon të shkëmbejë një fjalë me një burrë. Nga ana tjetër, me femrat është ndryshe; mes tyre shkelësit e kurorës nuk janë të rralla.»
Meqë ra fjala: Sipas ‘ligjit të maleve’ (sipas Siebertz), një burrë i tradhtuar duhet të vrasë si gruan, ashtu edhe të dashurin e saj. Vetëm në këtë rast burri mbetet i pandëshkuar. Vrasja e vetëm njërit prej të dyve konsiderohet si ‘vrasje’ e llogaritur dhe do të çonte në një reagim gjakmarrjeje – nga ana e vjehrrit ose familjes së të dashurit. Bota e bukur e vjetër…
Dhe “përdhunimi i një gruaje përfshin një hakmarrje dhe, në rast pajtimi, një gjobë prej 3000 piastrave për familjen e të ofenduarit”. Si rregull, megjithatë, ka shumë gjëra pozitive për moralin e grave në raportet e udhëtimeve, shkruan Siebertz. Çfarë duhet të thotë për femrat shqiptare, pyet ai… bazuar në përvojën e tij: “I huaji nuk arrin t’i shohë as vetë. Të paktën jo afër. Ndaj ai preferon të qëndrojë i matur: “Ka mendime shumë të ndryshme mes studiuesve për pamjen e jashtme të femrave shqiptare”. Megjithatë, ai pajtohet me Franz Baron Nopcza (‘Shqipëria Katolike e Veriut’, 1908) “Veshjet e grave janë padyshim të ngathëta dhe pa shije”. Por çdo shqiptar duhej të martohej, kështu që kishte shumë pak vajza të pamartuara.

Mund të jetë një imazh i 1 person
Mund të jetë një ilustrim i 1 person
Mund të jetë një imazh i 1 person
Mund të jetë një imazh i 2 persona dhe njerëz në këmbë

Burimi/Facebook/Gegnisht/Hoxhë Gjini –

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *