Home

Lajme

63 martirët e klerit katolik shqiptar të masakruar nga komunistët në vitet 1944-1989

No Comments Argëtim Histori

Në një ditë të shënuare nderimit të klerikëve katolikë të masakruar nga regjimi komunist, po bëj publike listën që do gjeni më poshtë. Në përcaktimin e listës janë marrë parasysh dy kritere:
-Dënimi me vendim të formës së prerë me pushkatim.
-Humbja e jetës në hetuesi apo gjatë vuajtjes së dënimit .
Krimet politike janë referuar në kuptim të ligjit nr.7514, datë 30.9.1991, i ndryshuar, “Për pafajësinë, amnistinë dhe rehabilitimin e ish të dënuarve dhe të përndjekurve politikë”. Të gjithë klerikët e mëposhtëm, plotësojnë të gjitha përcaktimet e këtij ligji. Kam shënuar emrat që lumnohen dhe ato që kanë munguar për arsye të pashpjegueshme të jenë pjesë e këtij nderimi. Në një botim të mëvonshëm do publikoj gjithë historinë e persekutimit, përfshi edhe emrat e persekutorëve dhe derivateve të tyre. Ja lista e klerikëve të masakruar nga komunistët.

1-Patër Lek Luli (1908-1944). Vritet pabesisht së bashku me shoqëruesin e tij nga komunistët e batalionin “Perlat Rexhepi”në Tropojë më 16.7.1944. Pas vrasjes i grabisin paratë që mbante me vete (Nuk figuron në listën zyrtare).

2-Dom Lazër Shantoja (1892-1945). Dënohet me vdekje dhe ekzekutohet në Tiranë më 5.3.1945. Akuzohej si bashkëpunëtor i Mustafa Krujës, “element kryengritës”, “reaksionar”, bashkëpunëtorit i “Gjon Markagjonit, etj”, “fashist i flaktë”, etj.

3-Dom NdreZadeja (1891-1945). Dënohet me vdekje dhe pushkatohet më 23.3.1945 në Shkodër. U akuzua se strehoi Lazër Shantonë.

4-Dom Mark Gjani (1909-1945). Torturohet dhe vdes në shtator 1945 në Mirditë.

5-Patër Leonard Tagaj (1910-1945). Vritet pa gjyq më 4.2.1945 në Traboin. (Nuk figuron në listën zyrtare).

6-Papa Pandi (1910-1945), meshtar unit, vrarë në Korçë në tetor 1945. (Nuk figuron në listën zyrtare).

7-Dom Alfons Tracki (1896-1946). Klerik gjerman. Dënohet me vdekje dhe u pushkatua më 25.7.1946 në Shkodër, së bashku me Kol Ashikun, Llesh Marash Vatën (varje në litar), Nikoll Prek Dedën. U akuzuan si “kriminelë lufte, armiq të popullit, sabotatorë të pushtetit popullor dhe strehues”. Nuk është gjendur procesverbali i ekzekutimit.

8-Dom Zef Marksen (1906-1946). Klerik gjerman. U dënua me 2 vjet burgim duke u akuzuar “për shpirt nazist”. U vra pas shpine më 16.11.1946 bashkë me patriotët e tij Rudolf Waber dhe Jozepf Kutzen në Kukës, gjoja se po “arratiseshin”.

9-Atë Bernardin Palaj (1894-1946). Vdes në hetuesi më 2.12.1946 Shkodër.

10-Atë Gjon Shllaku (1907-1946). U dënua me vdekje për pjesëmarrje në një organizatë “fashiste”, “profashiste” e “terroriste”, pavarësisht se nuk doli asnjë provë gjatë gjyqit. U pushkatua më 4.3.1946 në Shkodër.

11-Atë Gjovani Fausti (1899-1946). Klerik italian. U dënua me vdekje për pjesëmarrje në një organizatë “fashiste”, “profashiste” e “terroriste”, pavarësisht se nuk doli asnjë provë gjatë gjyqit. U pushkatua më 4.3.1946 në Shkodër.

12-Atë Daniel Dajani (1906-1946). U dënua me vdekje për pjesëmarrje në një organizatë “fashiste”, “profashiste” e “terroriste”, pavarësisht se nuk doli asnjë provë gjatë gjyqit. U pushkatua më 4.3.1946 në Shkodër.

13-Xhakon Mark Çuni (1920-1946). Themelues i Bashkimit Shqiptar të xhakojve. U dënua me vdekje dhe u pushkatua më 4.3.1946 në Shkodër.

14-Patër Anton Harapi (1888-1946). U dënua me vdekjesi “kolaboracionist” dhe u pushkatua më 20.2.1946 në Tiranë së bashku me Lef Nosin dhe Maliq Bushatin.

15-Dom Nikoll Gazulli (1891-1946).Vritet pa gjyq më 23.3.1946 në Malësi të Madhe. (Nuk figuron në listën zyrtare).

16-Imzot Nikoll Tusha (Nogaj) (1895-1946).Vritet më 14.9.1946 në Mal të Zi. (Nuk figuron në listën zyrtare).

17-Patër Bernard Llupi (1886-1946). Dënohet me vdekje Prizren në një proces ku së bashku me 26 persona të tjerë. U akuzua nga OZN-a jugosllave për krijim organizate patriotike. U pushkatua më 25.11.1946 së bashku me MarieShllakut, Kolë Parubin dhe Gjergj Martinin. (Nuk figuron në listën zyrtare).

18-Dom Luigj Pici (1907-1946). Dëshmoi pro klerikëve katolikë dhe u vra në Koplik pabesisht e pa gjyq më 10.11.1946. (Nuk figuron në listën zyrtare).

19-Dom Luigj Prendushi (1896-1947). Akuzohet si “strehues kriminelësh” dhe dënohet me vdekje. U ekzekutua në Shkodër më 23.1.1947 para popullit. Kleriku tjetër Ndoc Suma u dënua me 30 vjet burgim të rëndë. U dënuan po ashtu bashkë me të edhe Ndrec Dodani dhe Pjetër Zef Gjoni.

20-Dom Dedë Maçaj (192–1947), (Dedë Gjet Gjonaj). Duke qenë ushtar, u akuzua “për përhapje parullash disfatiste, për marrje mesazhesh nga Vatikani, për mospëlqim të PKSH-së”, etj. Gjykata shënonte se kishte bërë “18 vjet shkollë për prift”. U gjykua së bashku me Rrok Gjurën që u dënua me 1 vit burgim. U pushkatua më 28.3.1947 në Përmet.

21-Atë Serafin Koda (1893-1947). U torturua dhe vdiq në hetuesi më 11.5.1947 në Shkodër.

22-Vëlla Gjon Pantalia (1887-1947). U arrestua në tetor 1946. U torturua shumë gjatë hetuesisë dhe vdiq në spital më 31.10.1947.

23-Imzot Frano Gjuraj (1893-1947). Arrestohet dhe torturohet rëndë. Pa dalë e gjyq e lirojnë. Nga plagët e rënda vdes dy muaj pas lirimit, më 20.11.1947. (Nuk figuron në listën zyrtare).

24-Atë Ciprian Nika (1900-1948).“Tregon armiqësinë kundër pushtetit popullor dhe kundra komunizmit”-shkruhet në një dokument të Sigurimit. U akuzua se gjoja mbante armë dhe dokumente propagandistike në Kuvendin Françeskan të Gjuhadolit. U dënua me vdekje dhe në javën e parë të marsit 1948 u ekzekutua. Nuk është trashëguar procesverbal ekzekutimi. U dënua së bashku me Pal Dodajt (u dënua fillimisht me vdekje, por iu kthye në dënim të përjetshëm).

25-Imzot Frano Gjini (1886-1948).U gjykua së bashku me këto persona: Dom Nikoll Zef Deda, Patër Mati Prenushi, Patër Gjon Karma, Dom Tom Laca, ish deputeti Zef Kolë Haxhia, Dom Ndoc Sahatçija, Dom Nikoll Shelqeti, Patër Mëhill Miraj, Zef Pllumi.
U akuzuan se kanë punuar “për ardhjen e fashizmit gjatë luftës, kanë punuar për fashistizimin e vendit, janë bërë agjentë të Gestapos, kanë luftuar partizanët, kanë zhvilluar agjitacion e propaganda kundër pushtetit”, etj, etj. U dënua me vdekje e u pushkatua më 11.3.1948 në Shkodër.

26-Atë Mati Prendushi (1887-1948). U dënua me vdekje dhe u pushkatua më 11.3.1948 në Shkodër.
(Së bashku me Frano Gjinin dhe Mati Prenushin është pushkatuar edhe Nikoll Zef Deda, i cili mungon në listën zyrtare).

27-Dom Anton Muzaj (1921-1948). Akuzohet si “nxitës i rinisë kundër pushtetit”. U torturua rëndë. Vdes prej torturash mbas hetuesie, në vitin 1948 në Shkodër.

28-Dom Anton Zogaj (1900-1949). U gjykua së bashku me Imzot Viçens Prenushin dhe Dom Pal Gjinin. U dënua me vdekje dhe u ekzekutua në Durrës më 9.3.1948. U akuzuan “për faje kundra popullit e shtetit, për lidhje me grupet tradhtare, organizatën demokristiane, agjentët anglo-amerikanë, kriminelët e arratisur dhe gjithë klerikët reaksionarë katolikë”.

29-Dom Ejëll Deda (1917-1948). U akuzua se ishte pjesëtar i Bashkimit Shqiptar, por u arrestua në vitin 1947. U dënua me 10 burgim. Vdiq më 12.5.1948 në spitalin e burgut të Shkodrës, mbas torturash të rënda.

30-At Josif Papamihali (1912-1948). “Agjent i propagandës unite dhe armik i pushtetit popullor” – shkruhet në një dokument të Sigurimit. Arrestohet në v.1946. Akuzohet se propagandonte kundër të ashtuquajturit “pushtet popullor” se ishte në lidhje me UNRRA-n, etj dhe dënohet me 5 vjet burgim e punë të detyruar. Vdiq në kampin nr.1 në Maliq më 26.10.1948.

31-Dom Dedë Plani (1889-1948). U arrestua në Koplik. U torturua shumë e nuk mund ta nxirrnin në gjyq. Vdiq në spital më 30.4.1948.

32-Dom Aleksandër Sirdani (1925-1948). U torturua mbyt së gjalli në ujërat e zeza në Koplik më 31.7.1948.

33-Dom Pjetër Çuni (?-1948). U torturua mizorisht dhe u mbyt për së gjalli në ujërat e zeza në Koplik më 31.7.1948.

34-Imzot Gjergj Volaj (1905-1948). U akuza për pjesëmarrjen në kryengritjen e Postribës, por u arrestua disa muaj pas saj. U dënua me vdekje dhe u ekzekutua më 3.2.1948 së bashku me Cin Serreqin, Bilbil Hajnin, Xhelal Hardollin dhe Dulo Kalin. (Nuk figuron në listën zyrtare).

35-Dom Nikoll Laskaj(1898-1948).U akuzua për “strehim kriminelësh” dhe u dënua me 2 vjet burgim e punë të detyruar.Vdes në kampin e Bedenit më 15.5.1948. vëllezërit mundën t’ia marrin trupin e ta varrosin në Mirditë. (Nuk figuron në listën zyrtare).

36-Dom Nikollë Shelqeti (1893-1948). U dënua me 3 vjet burg e punë të detyruar. Vdiq në vitin 1948 në kampin e Bedenit në Kavajë. (Nuk figuron në listën zyrtare).

37-Patër Nikoll Zef Deda (1890-1948). U dënua me vdekje e u pushkatua më 11.3.1948 në Shkodër. (Nuk figuron në listën zyrtare).

38-Dom Mark Bicaj (1911-1949) (Mark Kolë Ndoji), (1911-1948). U dënua me 15 vjet burgim duke u akuzuar si “spiun i Jakomonit” dhe “për strehim kriminelësh”. Vdes në burgun e Shkodrës më 1948. (Nuk figuron në listën zyrtare).

39-Imzot Vinçenc Prenushi (1885-1949). U gjykua në vitin 1947 së bashku me Dom Anton Zogaj dhe Dom Pal Gjinin. U akuzuan “për faje kundra popullit e shtetit, për lidhje me grupet tradhtare, organizatën demokristiane, agjentët anglo-amerikanë, kriminelët e arratisur dhe gjithë klerikët reaksionarë katolikë”. Ndërroi jetë më 19.3.1949 në burgun e Durrësit.

40-Dom Jak Bushati (1890-1949). U akuzua se strehonte “kriminelët”. U torturua dhe vdiq në hetuesi më 12.9.1949 në Shkodër.

41-At Gaspër Suma (1897-1950). U arrestua më 1948. U akuzua se gjatë luftës “ishte vënë në shërbim të fashistëve” duke agjituar në dëm të komunistëve, ndërsa pas lufte ka bërë pjesë në “organizata fashiste”, “socialdemokrate” duke propaganduar kundër PKSH-së e pushtetit komunist. U dënua me 3 vjet burg e punë të detyruar. Vdiq në burgun e Shkodrës më 14.4.1950.

42-Rishtare stigmatine MariaTuci (1928-1950). U akuzua së bashku me Gegë Ndue Gjinin për “strehim kriminelësh” dhe u dënua me 3 vjet burgim e punë të detyruar, vendim i cili iu kthye 2 vjet me kusht. Arrestohet më 5.9.1950. Dënohet më 13.9.1950. Vdiq nga torturat më 24.10.1950.

43-Imzot Jul Bonati (1874-1951). Akuzohet për bashkëpunim me fashistët gjatë luftës dhe anglo-amerikanët e UNRRA-s pas lufte. U dënua me 5 vjet burgim e punë të detyruar. Vdes në çmendinë më 5.11.1951.

44-Patër Pal Doda (1880-1951).Ishte akuzuar së bashku me Ciprian Nikën për armët në kishë dhe u dënua me burgim të përjetshëm. Vdes në burgun e Shkodrës më 5.9.1951. (Nuk figuron në listën zyrtare).

45-Dom Rrok Frisku (1892-1952).Të dhënat rreth tij janë të pakta. Është arrestuar në vitin 1947 në Mirditë, është dënuar me 12 vjet burgim e punë të detyruar. Vdes në burgun e Burrelit më 30.4.1952. (Nuk figuron në listën zyrtare).

46-Atë Karl Serreqi (1911-1954). Akuzohet “për strehim kriminelësh” dhe fillimisht dënohet me vdekje, por më pas dënimi i kthehet me burgim të përjetshëm. Vdiq në burgun e Burrelit më 4.4.1954.

47-Patër Klement Miraj (1882-1956). Akuzohet se “mbante lidhje me gjermanët gjatë luftës”, se e ka paraqitur komunizmin “rrezik botëror”, etj. Arrestohet në vitin 1952 dhe dënohet me 20 vjet burg e punë të detyruar. Vdes në burgun e Burrelit 21.11.1956. (Nuk figuron në listën zyrtare).

48-Dom Ejell Kovaçi (1920-1958). U akuzua për lidhje me “spiunazhin e huaj”, me Pal Bib Mirakajn, “për terror”, etj. Më 13.11.1958 dënohet me vdekje dhe pushkatohet. Nuk është gjetur procesverbali i ekzekutimit. U dënua së bashku me shtetasit: Nik Pepa, Angjelina Kovaçi (e motra), Dedë Marashi dhe Gjok Kola. (Nuk figuron në listën zyrtare).

49-Dom Dedë Malaj (1920-1959). U akuzua “për tradhti ndaj atdheut” (arratisje d.m.th.) dhe “agjitacion e propagandë. U pushkatua në breg të liqenit të Shkodrës më 12.5.1959. Nuk është gjetur procesverbali i ekzekutimit. U dënua së bashku me shtetasit: Patër Konrat Gjolaj, Lazër Parubi, Gjon Parubi, Lulash Petali, Gjeto Budashaj dhe Lash Toni.

50-Dom Ndoc Suma (1887-1962). U dënua më 1946 me 30 vjet burgim i akuzuar “për strehim kriminelësh”. Vuaj 8 vjet burg dhe lirohet nga burgu në v.1954. Vdiq në vitin 1962 pas vuajtjesh të shumta. U dënua së bashku me shtetasit e tjerë: Luigj Prendushi (ekzekutuar), Ndrec Dodani dhe Pjetër Zef Gjoni. (Rasti për t’u diskutuar pasi ka vdekur 8 vjet pas daljes nga burgu).

51-Patër Rrok Gurashi (1894-1965). Arrestohet (disa muaj pas ngjarjes) në vitin 1947 i akuzuar për pjesëmarrje në kryengritjen e Postribës. U dënuar me burg të përjetshëm e punë të detyruar. U lirua në vitin 1949, por u arrestua sërish në vitin 1956 duke u akuzuar si “agjent i zbulimit italian” dhe se kishte “dhënë informata” kundër Partisë së Punës dhe të ashtuquajturit “pushtet popullor”. U dënua me vdekje, pushkatim, por dënimi iu kthye nga Presidiumi i Kuvendit Popullor me burg të përjetshëm. Vdes 1.1.1965 në burgun e Burrelit. (Nuk figuron në listën zyrtare).

52-Dom Zef Bici (1919-1968).Akuzohet për veprimtari spiunazhi dhe agjitacion e propagandë.
Dënohet së bashku me klerikët Mark Dushi, MarkDoshi, FranoIlija, Gegë Luma dhe Alfonc Radovanin dhe Kolë Marlocajn. Dënohet me vdekje me pushkatim dhe ekzekutohet më 10.5.1968. Nuk është gjetur procesverbali i ekzekutimit. (Nuk figuron në listën zyrtare).

53-Mark Dushi (1920-1968),akuzohet për veprimtari spiunazhi dhe agjitacion e propagandë.
Dënohet së bashku me klerikët Zef Bici, Mark Doshi, Frano Ilija, Gegë Luma dhe Alfonc Radovanin dhe Kolë Marlocajn. Dënohet me vdekje me pushkatim dhe ekzekutohet më 10.5.1968. Nuk është gjetur procesverbali i ekzekutimit. (Nuk figuron në listën zyrtare).

54-Dom Marin Shkurti (1933-1969). Mundi të arratisej në Jugosllavi me 8 persona të tjerë, por jugosllavët e kthyen në Shqipëri. U dënua me vdekje dhe u pushkatua vitin mars 1969.

55-Dom Shtjefën Kurti (1898-1971). Dënohet me 20 vjet burg për krime kundër shtetit e për bashkëpunim me grupin e Sami Qeribashit. Lirohet më 2.3.1963 nga burgu i Burrelit. Arrestohet për herë të dytë në vitin 1970 në Gurzë të Krujës. Akuzohet për agjitacion e propagandë dhe sabotim. Në të vërtetë u dënua sepse pagëzoi një fëmijë. U pushkatua më 20.10.1971 në Tiranë. Nuk është gjetur procesverbali i ekzekutimit. Punëtori operativ i Sigurimit që i përgatiti dosjen sot merr pension suplementar nga shteti.

56-Dom Mikel Beltoja (Hil Gjoka) (1935-1974). U akuzua “për tradhti ndaj atdheut të mbetur në tentativë, për agjitacion e propagandë, kundërshtim me dhunë të përfaqësuesit të pushtetit dhe për mashtrim më shumë se një herë”. “Mashtrim” komunistët quanin pagëzimet që bënte kleriku i ndjerë. U dënua me vdekje dhe u pushkatua më 10.2.1974.

57-Dom Prekë Nikçi. Ka vdekur gjatë torturave në hetuesinë e Krujës më 15 mars 1974. Nuk ka të dhëna të tjera. (Nuk figuron në listën zyrtare).

58-Imzot Ernest Çoba (1913-1980). Arrestohet në vitin 1976 dhe një vit më pas dënohet me 25 vjet burgim. Akuzohej për “strehim kriminelësh” shumë vite më parë, “për lidhje të fshehta me Vatikanin”, etj. U dënua së bashku me shtetasit: Lec Sahatçija, Kolë Toni dhe Zef Hardhija.
Vdes në spitalin e burgut Tiranë më 7.1.1980. (Nuk figuron në listën zyrtare).

59-Dom Mark Zef Doshi (Hasi) (1920-1981). Akuzohet për veprimtari spiunazhi dhe agjitacion e propagandë. U dënua me vdekje, por dënimi iu kthye me 25 vjet burg. Vdes në repartin 309 Ballsh 1.10.1981. (Nuk figuron në listën zyrtare).

60-Dom Anton Doçi (1915-1982). Dënohet në vitin 1971 me 10 vjet burgim për agjitacion e propagandë. Arrestohet në kampin e punës së detyruar të Spaçit në vitin 1977 dhe dënohet me 10 vjet burgim të tjera për agjitacion e propagandë. Vdes në repartin 309 Ballsh 9 dhjetor 1982. (Nuk figuron në listën zyrtare).

61-Dom Lec Sahatçija (1906-1986). Arrestohet në vitin 1976 dhe një vit më pas dënohet me 25 vjet burgim. Akuzohej për “strehim kriminelësh” shumë vite më parë, “për lidhje të fshehta me Vatikanin”, etj. U dënua së bashku me shtetasit: Ernest Çobën, Kolë Toni dhe Zef Hardhija. Vdes në burgun e Zejmenit në Lezhë 4.4.1986.

62-Dom Kol Mark Gjinaj (1910-1987). Në vitin 1979 akuzohet “për agjitacion e propagandë e minim të pushtetit popullor”.Vdes në 16.3.1987, në moshën 77 vjeçare në burgun e Zejmenit.

63-Dom Pjetër Gruda (Gjeloshi) (1922-1989). Në vitin 1979 dënohet me 25 vjet burgim për agjitacion e propagandë. Dënohet se bashku me Anton Nikën e David Lukën. Vdes i paralizuar në repartin 305 Sarandë më 13.1.1989 në moshën 67 vjeçare.

Shënim: Në listën zyrtare të shpallur bëjnë pjesë edhe persona që nuk janë klerikë. Këto janë:
-Qerim Sadiku (pushkatuar 4.3.1946) 27 vjeç, ngaVuthaj i Gucisë, i martuar me një fëmijë, ish rreshter xhandarmërie.
-Gjelosh Lulashi Bajraktari (pushkatuar 4.3.1946), 20 vjeç, nga Ndrecaj i Shoshit Dukagjin, ish oficer, ushtar në spitalin ushtarak.
-Fran Miraka (pushkatuar më 3.7.1946), 29 vjeç, nga Iballa e Pukës, tregtar.
Në rast se do pranohej si kriter që në listë të ishin persona që nuk kanë qenë klerikë, atëherë lista do ishte shumë më e gjatë.

Fotoja bashkëlidhur është e vitit 1974. Ekspozimi në popull i sendeve personale të Dom Mikel Beltosë, i cili pas pak javësh u pushkatua.
Nga Kastriot Dervishi.

Hyzri Salihu – 28 Nëntori i Shqiprisë Etnike

No Comments Argëtim Histori

Mardhëniet me rajonin dhe fuqitë e botës përcaktuan sipas rastit,herë zhvillimin e herë zhytjen në kriza të mëdha për shqiptarët.

Gjatë historisë së tyre shqiptarët të dënuar prej saj, nuk e kanë patur, ose e kanë patur shumë pak në dorë zhvillimin e tyre, ndërsa sot, në kushtet e reja gjeo-politiko, ekonomiko-shoqërore, koha punon për ta. Paqja e ballkanit por edhe e Evropës do të varet mjaft nga zgjidhja që do t’i jepet kësaj çështje.

Vetëm kur të bëhemi përgjithësisht të ndërgjegjshëm për pozitën tonë gjithëkombëtare, vetëm atëherë do të mund ta ndryshonim atë. Konjukturat ndërkombetare mvaren edhe nga trajtimi që ju bëhet çështjes shqiptare në Ballkan, kemi shembullin edhe në rastin e ndërhyrjes së NATO,së në Kosovë gjatë vitit 1999 .

Çuditërisht, klasës politike shqiptare i mungoi edhe në historinë tonë më të re vizioni historik, koncepti e strategjia e njësuar, si dhe programi kombëtar për zgjidhjen e çështjes shqiptare. Në kushtet e sotme politika zyrtare shqiptare ka afishuar filozofinë e integrimit evropian, që alternativisht, quhet edhe evropianizmin i Ballkanit. Çështjen tonë kombëtare, që sot është kryeçështje jona, pas së cilës nuk mund të ngelin prapa as ajo sociale e politike ku zgjidhja është e thjeshtë nuk ka nevojë të komplikohet, por të pranohet botërisht se shqiptarët janë copëtuar pa të drejtë. Të pranohet botërisht se kombi shqiptar ende nuk është liruar nga robëria shekullore, ende sllavo-rusët kanë pretendime ndaj tokave të Shqipërise. Të njihet e drejta e njeriut botërisht.

Fati i NATO,së patjetër është i lidhur ngushtë me fatin e Shqipërise. Historia po zhvillohet para syve tanë. Në qoftë se nuk arrijmë të ndikojmë në rrjedhën e saj, në qoftë se nuk arrijmë qoftë edhe vetëm ta bindim bashkësinë ndërkombëtare, për domosdonë e zgjidhjes së drejtë të saj, do me thënë të zgjidhjes së saj mbi parimin e të drejtave të njeriut, të së drejtës kombëtare e shtetërore në hapsirën tone etnike, si për një zgjidhje të vetme të drejtë, ndaj të qëndrueshme të saj, nesër nuk do të ishte e drejtë të akuzonim historinë për njerkërinë e saj proverbiale ndaj nesh, pa e denuar edhe mungesën e gadishmërisë sonë.

Asnjëher nuk kemi patur më shumë të mira se sa sot në të gjitha e sferat e jetës sociale kulturore e sportive, pa e harruar edhe ajkën e intelektualëve andej, dhe këndej kufijve të shqipërisë së shqiptarëve. Mund të trumbetojmë për vlera të ndryshme në Demokraci, gjuha duhet ta përcaktojë ndryshimin e veprimit, çështja shqiptarë është sikurse Dielli.

Njerëzit që ecët e mendje e vepra deri më sot duhet ta kuptojmë se e tejkalon edhe Oqeanin në Mërgatën shqiptare,në dekada e procese . Ndërsa për ndokënd që nuk e kupton këtë shkëlqim është sikurse Hëna edhe ajo shëndrit por e merrë dritën nga Dielli! Po ta shikojmë sot tokën e shqiptarëve në gjithë hapsirën e tyre etnike, gjeografikisht e kemi fjalën nga lartë, me datën 28 Nëntor, ajo shihet kuq e zi, kudo shqiptarët flasin e mendojnë Shqip. Në këtë datë njësohet kombi dhe rilindë e përtërihet nervi atëdhetar për të reaguar si tërësi, këto janë shenja që ne ishim dhe jemi Një. Kur jemi një e kemi një datë dhe një zë që ndihet më fuqishëm.

Shqipëria Etnike do të Bëhet .

Hyzri Salihu
Koordinator i FBKSH,së
25.11.2020

Burimi/Facebook

Kolosët e Mijëvjeçarëve – “Themeltarët” e Identitetit Kombëtar!

No Comments Argëtim Histori

Senad Guraziu – Ars Poetica, Qershor 2016

Ne lexuesit e thjeshtë, “johistorianët”, kureshtarët, që ndonjëherë zbresim bodrumeve plot pluhur e merimanga të historisë, shpesh gjejmë gjëra që na bëjnë përshtypje, që na “intrigojnë”. S’është për t’u çuditur se dhe lexuesit e zakonshëm i kanë arsyet e veta të bodrumeve, pakashumë njësoj siç i kanë dhe historianët. Për fat të mirë aty-këtu kronikat e historisë na servirin gjërash sadopak interesante, dhe hooop na ngjallet kureshtja. Përndryshe të dyja palët do mërziteshin, tekniciteti tekstual, kronikat shterpe, pasaktësitë dhe falsiteti i historisë dinë t’jenë tepër të mërzitshme, aq monotone… s’do ia vlente as mundi i leximit.

Më tepër si frymëzim, në formën e një paralelizimi të shkurtër, ka me vite sikur doja t’i them dy-tri fjalë për heroin tonë kombëtar, për Skënderbeun dhe për heroin e dikurshëm germanik, Arminius (në gjermanishten e sotme, Herman), çliruesin e “Germania”, rezistuesin e shquar të perandorisë më të fuqishme të kohës, të perandorisë Romake. Rezistenca e tij do ta turpëronte atë makinën ushtarake të Romës së pandalshme, suksesi i tij “strategjik” sikur do ta definonte rezistencën germanike për shekuj me radhë.
Mirëpo, hëpërhë – dhe pastaj sikur s’më bëhej puna, gjërat shkisnin në harresë. Thjesht ca fjalë pra, ca “vija të trasha” – nëse eventualisht t’më përvidhet ndonjë gabim, le t’më korrigjojnë historianët 🙂

Anise ka një “boshllëk” gjigant kohor, ose largësi prej aq shumë shekujsh mes tyre, është mjaft interesant “fati identik” i këtyre dy kolosëve, i strategëve të pashoq të luftës. U dalluan si shembuj nga më të lavdishmit e historisë, në qiellin e historisë shndritën si yje të rezistencës së pakompromis dhe të luftës për lirinë e popujve të tyre. Në rrethana fare të ndryshme historike por që të dy u moren peng, që të dy u internuan diku larg, që të dy u shkolluan dhe u bënë oficerë të dalluar, që të dy i dëshmuan aftësitë e tyre në rolet pararendëse (testuese), që të dy morën pjesë nëpër kampanja të luftës diku “larg” në tokat e Ballkanit, që të dy e “tradhtuan” tutorin (armikun – sulltanin a perandorin), që të dy u kthyen në gjirin e popujve të vet, që të dy e fituan respektin e prijatarëve të fiseve e të princave, që të dy u mishëruan për organizimin dhe për bashkimin e fiseve-principatave, që të dy ia dolën dhe u fuqizuan “ligash”, aleancash e marrëveshjesh, që të dy u dalluan për udhëheqje, për vizion e për vendime strategjike, që të dy u vunë në ballë të rezistencës, që të dy u tradhtuan nga radhët e veta, që të dy luftuan dhe korren fitore në beteja vendimtare, që të dy prej kolosë epikë sikur i vunë gurët e parë, jo figurativisht por me plotkuptimin e fjalës, në themelet e identiteve kombëtare… etj.

Në rastin e Arminius fjala është për intervalin historik andej-e-këndej pragut të “erës sonë” (realisht s’është se qe “këputur” ndonjëherë linja e kohës, përveç se me “gjuhën” e numrave në kokën tonë), pra për t’u orientuar sadopak – rreth 2 dekada përpara, dhe menjëherë 2-3 dekada pas asaj “0” – zeros imagjinare. Ndërsa “koha” e Skënderbeut, siç e dimë do vinte rreth 14 a 15 shekuj më vonë.

Skënderbeu u nda nga familja që në fëmijëri, ose tepër i ri, qe dorëzuar peng nga babai i vet, të tilla pengmarrje ishin “kushte” të vazalitetit, imponuar nga perandoria e fuqishme e asaj kohe. Të njëjtin fat e pati “përjetuar” dhe Arminius. Njëjtë sikur dhe Gjergji, edhe djaloshi Arminius do dorëzohej peng në duar të romakëve, për t’u nisur në rrugën e gjatë të mallit e të pikëllimit, drejt “qendrës së botës”, drejt Romës së largët. Edhe Skënderbeu edhe Arminius ishin me prejardhje “fisnike”.

Paçka se në kohën e Arminius fjala ishte për rreth pesëdhjetë fise “barbare” germanike. Në krahasim me qytetërimin romak, historianët sikur lirisht shprehen të “jocivilizuara”, pa kështjellash e pa ndonjë organizim të mirëfilltë komunitetesh në qytete. Bërthamat urbane të fisit Kerusk, nga ku vinte Arminius, por dhe të fiseve të tjera, ishin thjesht ca kasollesh. Krahasuar me qytetërimin e perandorisë, jeta e fiseve germanike atëbotë ishte primitive. Mirëpo fiset do ta administronin jetën dhe aktivitetet kolektive me kodet e traditat e tyre. Babai i Arminius ishte diç si kreu i fisit, një dikush që printe dhe që e gëzonte respektin nga të gjithë.

Sa i përket pengmarrjes, Perandoria Romake operonte me të njëjtat motive, sikur dhe ajo e mëvonshmja, Perandoria Osmane. Aq shumë shekuj përpara se të “aktualizohej” historia otomane, ajo e Romës i mblidhte të rinjtë nëpër provincat e paskajshme perandorake sipas logjikës me dy “arsye” bazike. E para – sigurohej “lojaliteti” i babait, qoftë ndonjë baba i zakonshëm, qoftë princ a fisnik. Dhe e dyta – duke i rritur, duke i edukuar e stërvitur për aq gjatë, ishte supozuar që trimat e rinj të asimiloheshin në “romakë” të vërtetë. Ata mund t’kishin prejardhje “tjetër” por ata do t’mendonin, flisnin e vepronin me “gjuhën e re”, me zemrën e re. Zemra e tyre thjesht do adaptohej me identitetin e ri fizik dhe psikologjik.

Dhe pothuaj gjithmonë, në të shumtën e rasteve nuk ndodhte ndryshe por pikërisht sipas “logjikës” së Romës. Me shekuj Roma i pati trajnuar e konvertuar në “romakë” panumër çunash, mbledhur nga të gjitha skajet e perandorisë. Në kohën e Arminius sikur nuk i dihej fundi a kufiri, ishte thjesht një entitet gjeografik i paskajshëm.
Pra “logjika” e thjeshtë romake, në thelb s’kishte asgjë më “ndryshe” nga ajo Osmane, e fuqizuar shumë shekuj më mbrapa, më gjatë se një mijëvjeçar më vonë.

Germania – Terra Incognita

Historia thotë se Arminius lindi në vitin 18 ose 17 pes. U mor peng nga romakët, si djalë i kreut të fisit Kerusk (babai quhej Segimerus – gjerm. e sotme: Segimer) dhe u trajnua për t’u bërë komandant në radhët e ushtrisë romake. Rininë e kaloi në Romë, ku dhe do pajisej me edukatën ushtarake si dhe me “qytetarinë” romake. Më vonë, e thënë me terma relativë, do ishte 1 dekadë e vetme (nga viti 9 deri 21 kur do vdiste), dhe Arminius do ta ndryshonte “kursin” e historisë përgjithmonë.

Sikur dhe Gjergj Kastrioti që u bë një “beik” (sipas turqishtes së re: bey), edhe Arminius do ta gëzonte statusin e “kalorësit”, ose statusin kalorsiak (në kohën e Romës një rang fisnik më i ulët). Sipas termave të Romës, rang më i ulët i fisnikërisë, por për 25-vjeçarin Arminius ishte i mjaftueshëm që në vitin 9 (të erës sonë) ta përpilonte dhe t’ia sillte Gjeneralit Varus një raport të rrejshëm për rebelime dhe kryengritje në veri të “Germania”. Ai e bindi atë që të devijonte me tre legjionet nën komandën e tij, për ta shtypur kryengritjen.

Gjenerali romak qe pajtuar dhe trupat e tij në fakt marshuan drejt e në kurthin e Arminius, të cilin ai e kishte organizuar duke i bërë bashkë fisin e vet Kerusk, dhe të paktën pesë fise tjera germanike. Trimat “barbarë” do t’sulmonin furishëm dhe do ta asgjësonin tërë ushtrinë romake, e cila përbëhej nga tre legjione dhe nga shtesa prej batalionesh kalorsiake, sikur dhe nga trupa e njësi tjera ndihmëse (mbi 20.000 ushtarë gjithsej). Kur humbja veç ishte e sigurt, Gjenerali Varus do t’bënte vetëvrasje duke rënë mbi shpatën e tij. Fitorja e Arminius dhe tragjedia e ushtrisë romake është e njohur si “Beteja e Pyjeve Teutburg”.

Sipas ekspertëve asgjësimi ose shkatërrimi i tre legjioneve të tëra, si ushtri profesionale e perandorisë, me oficerë dhe me armatimet më të avancuara të kohës, ishte mrekullia vetë. Nga ana tjetër, për Romën ishte njëra nga humbjet më të mëdha dhe më të turpshme që perandoria ka pësuar ndonjëherë në historinë e vet. Fitorja e Arminius sikur do ta përcaktonte fuqinë kulmore të rezistencës germanike, për shekuj me radhë. Me fitoren e tij, përpjekjet romake për t’i pushtuar tokat e Germania sikur qenë “vulosur” të dështonin përgjithmonë. Edhe pse romakët do ia dilnin ta thyenin aleancën germanike të sjellur në jetë nga Arminiusi.

Bazuar në kronikat e Tacitus, ndërmjet viteve 14 e 16 Roma do ndërmerrte disa herë operacione ushtarake në Germania, nën komandën e Gjeneralit Germanicus (nipi i perandorit Tiberius – si dhe babai i perandorit të mëvonshëm, Kaligula). Ushtria romake do korrte fitore dy herë ndaj forcave të Arminius. Aleanca e fiseve të Germania do luhatej, Arminius do t’përballej me kundërshti nga udhëheqës ndër radhët e vetë fisit Kerusk, por dhe të udhëheqësve të tjerë të fiseve germanike pro-romake.

Po ashtu, thuhet se Thusnelda, gruaja e Arminius qenkësh rrëmbyer nga romakët, mbajtur peng ndoshta nga vetë komandanti Germanicus. Rrëmbimi i Thusnelda paska ndodhur në vitin 15. Pra kohë tejet të vështira për trimin Arminius, presion i madh psikologjik. Qëkur ai dhe vetë e pati rrëmbyer të dashurën, të martohej me të (meqë babai i saj, princi Segestes paskësh menduar që vajza të martohej me dike tjetër). Ashtu në robëri, e mbajtur peng nga romakët, Thusnelda do ta lindte dhe djalin e tyre të vetëm.

Mirëpo në vitin 19, komandanti romak do vdiste në rrethana të paqarta, sipas kronistit Tacitus atëbotë mjaft njerëz paskan besuar që Germanicus t’jetë helmuar nga rivalëria ose kundërshtarët (ndër radhët romake). Vetëm 2 vite pas vdekjes së komandantit romak, në v. 21 do vritej dhe Arminius. Derisa për rrethanat e vdekjes së gjeneralit romak Tacitus s’ka “siguri” faktike, për prijësin Arminius thotë se edhe ky qenkësh vrarë nga rivalët (brenda fisit të vet, Kerusk), të cilët mendonin se “po bëhej tepër i fuqishëm”.

Disfatën e Romës, humbjen e Gjeneralit Varius në Teutburg, historianët e konsiderojnë si “humbja më e madhe që Roma ka pësuar ndonjëherë në historinë e vet”, dhe “Beteja e Teutburg” konsiderohet si një nga betejat më vendimtare në histori. Fitorja e Arminius kundër legjioneve romake do ta kishte një efekt shumë të gjerë në historinë e mëvonshme. Romakët sikur qenë “pajtuar” se Germania dhe pyjet e saj të paskajshme ishin thjesht “terra incognita”, sikur matanë lumit Rajna s’ia vlente t’bëhej përpjekje për ta pushtuar, për ta mbajtur nën kontroll… atë që njihej si “Germania”.

Mirëpo historianët po ashtu sugjerojnë se Arminius nuk ishte arsyeja e vetme për ndryshimin e kursit politik të Romës (për lënien “rehat” të Germania). Politika e “brendshme” romake gjithashtu ka luajtur rol, ose ishte një faktor i rëndësishëm; perandorët romakë jo aq shpesh mund t’ia besonin një ushtri të madhe ndonjë rivali të mundshëm politik. Me sukseset ushtarake vinte dhe fama e popullariteti politik… Shkurt, ruana zot nga ushtarakët e suksesshëm dhe ambicioz 🙂

Tacitus (në Annales II, 88) shkruan – “Arminius, padyshim çlirimtari i Germania, i cili e sfidoi Romen, jo në fillimet e fuqisë së saj, si mbretërit e udhëheqësit e tjerë, por në kulmin e fuqisë perandorake…”.

[ ngjitur: Germania, si personifikim i unitetit të kombit gjerman, Arminius, Thusnelda e pafat, gjenerali romak Germanicus, disa piktura si alegori artistike – SG Ars Poetica, Q 2016 ]
  1. Philipp Veit (1793-1877) – Germania, 1834-36
  2. Philipp Veit (1793-1877) – Germania, 1848 (Version)
  3. Hermann Wislicenus – Germania, 1873
  4. Friedrich August von Kaulbach (1850-1920) – Germania, 1914
  5. Johannes Gehrts (1855-1921) – Arminius i thotë lamtumirën gruas së vet, Thusnelda, 1884
  6. Nicolas Poussin (1594-1665) – Vdekja e Germanicus, 1627
  7. Karl von Piloty (1826-1886) – Thusnelda në Procesionin Triumfal të Germanicus, 1873
  8. Johann Friedrich Overbeck (1789-1869) – Italia dhe Germania, 1811-28
  9. Perandoria Romake ~ v. 20 (të erës sonë), ~ rreth vdekjes së Germanicus (v. 19) , dhe të Arminius (v. 21)

Burimi/Facebook

Këngëtari që vuri modelin e interpretimit shqiptar në Kosovë

No Comments Argëtim Histori

Në orët e hershme të mëngjesit të sotëm, 23 Nëntor, 2020, qyteti i Gjakovës, mbarë Kosova e Shqipëria mbeti pa këngëtarin e njohur gjakovar Ismet Peja.

Fotografia e Behar Arllati


Ismet Peja u lind në një familje ku pothuaj të gjithë merreshin me këndim, me 27 prill të vitit 1937. Babai i tij Musa Peja ishte këngëtar i njohur i kohës së Ymer Rizës, një tenor akut, ndërkohë që vëllezërit e tij Qamil dhe Ismail Peja poashtu shquheshin për zëra shumë të bukur si dhe për sensin e lartë që kishin për interpretimin e këngës tradicionale popullore qytetare. Shkollën fillore e kryen në vendlindje dhe pikërisht në këtë kohë u hap dhe Gjimnazi i Gjakovës, ndaj Ismet Peja bëhet një nga nxënësit e gjeneratës së parë të këtij institucioni shkollor. Pas kryerjes së gjimnazit vendoset në Sarajevë ku fillon studimet për drejtësi në Universitetin e Sarajevës, por krahas këtyre studimeve, fillon studimet dhe në Akademinë e Muzikës po në Sarajevë, drejtimi i kantos, tek prof. Bruno Shpiler. Në Sarajevë qëndron vetëm 18 muaj pasi, për shkak të kushteve ekonomike, detyrohet t’i lë njëherë e përgjithmonë këto studime.

Fotografia e Behar Arllati


Inçizimet e para i bën në Radio Prishtinën e atëhershme dhe pikërisht me këngët “Kah dera të erdha” të Mazllum Myezinit dhe “K’ndo o zog i malit” të Qamilit të Vogël në vitin 1954 nën kujdesin e kompozitorëve dhe krijuesve të njohur Rexho Mulliqi dhe Lorenc Antoni. Në vitin 1959 punësohet si këngëtar në Radio Prishtinë, por shumë shpejt e ndërpret punën për t’u kthyer në vendlindje.
Pas kthimit në Gjakovë fillon punën si mësues në shkollën “Zef Lush Marku” të fshatit Brekoc bashkë me muzikantë tjerë si Asllan Kryeziu, Avni Zherka, Nazim Dylatahu, etj. Dhe, pikërisht në këtë shkollë, nga këta muzikantë me Ismet Pejën në krye, del iniciativa për formimin e një shoqërie muzikore. Shoqëria formohet, porse shumë shpejt shpërbëhet ngase pak kohë më vonë do të themelohej shoqëria muzikore “Hajdar Dushi”. Kështu, bashkë me Mazllum Mejzinin, Zekri Çarkaxhiun dhe shokë të tjerë të grupit, themeluan shoqërinë “Hajdar Dushi” në Gjakovë, në vitin 1962.

Fotografia e Behar Arllati


Një nga regjistrimet më të rëndësishme të tij janë ato që Ismet Peja bashkë me këngëtarë të tjerë të mëdhenj, si: Qamili i Vogël, Gani Grubi, Gonxhe Manaqi, Nexhmije Pagarusha, Hanife Sejfullah Reçani, Mazllum Mejzini, Shahindere Bërlajolli, Nazife Dylatahu, Sekine Lamaxhema, Dueti Shiroka, Halim Keca, Shaban Stafaj, Toni Antoni, Emrije koci, Ajrulla Emini, Sami Ibrahimi, Ismet Veseli, Isa Krasniqi, Maksut Dehari etj., që i bëri në Radio Shkupi në vitet 1962-1966. Pas vitit 1966 pasuan regjistrimet në disqe të shtëpisë diskografike “Jugoton” të Zagrebit bashkë me këngëtarët e njohur Qamili i Vogël, Mazllum Mejzini, Nazim Dylatahu, Idriz Dhomi, Njazi Nikoliqi, Gonxhe Qaushi etj. që mbeten edhe sot e kësaj dite regjistrime model për shqiptarët jo vetëm të Kosovës.
Ka marrë pjesë në shumë festivale si “Akordet e Kosovës” , “Gjakova”, “Zambaku i Prizrenit”, etj. ku ka marrë çmime të shumta. Ka kënduar në shumë skena të shteteve të Evropës dhe ShBA. Pa dyshim Ismet Peja paraqet modelin e këngëtarit tipik ideal, pothuaj për të gjitha këngët qytetare. Mjeshtër i ahengut gjakovar që nga vitet ’70-ta e këtej. Bashkë me Njazi Nikoliqin (1937-1999), një kohë të gjatë ka qenë duet i pandarë, deri me vdekjen e këtij të fundit.
Ismet Peja kishte aftësinë që të përshtatej me melosin e këngëve të pothuaj çdo treve shqiptare. Ai me shumë sukses interpretoi këngët gjakovare, beratase, shkodrane, tiranase, elbasanase, korçare, vlonjate, kolonjare, kavajase, krutane por dhe këngë në gjuhë të tjera, si: serbe, kroate, sllovene, maqedone, turke etj. kryesisht të popujve që jetonin në ish-RSFJ-në e dikurshme. Kështu, ai interpretoi bukur këngët e Qamilit të Vogël, Mazllum Mejzinit, Iuf Myzyrit, Muharrem Gurrës, Mustafa Budinit, Aleksandër Konstandin Josifit-Leksi i Vinit, Palokë Kurtit, Ndrekë Voglit, Paulin Palit, Mehmet Ali Vrionit, Hasan Prezës, Karlo Palit, Sheuqet Krujës, Markut të Kranjanes, Hilës së Files, Shtjefën Jakovës-Jakov Qorrit, Sabah Bytyqit, Muharrem Xhedikut, Xhet Bebetit etj.
Ka kënduar bashkë me Mazllum Mejzinin, Qamilin e Vogël dhe një dyzinë këngëtarësh të tjerë, qoftë gjakovarë, qoftë nga qytetet tjera. Po ashtu ka xhiruar katër video-kaseta me titullin “Sofra gjakovare” në vitet e tetëdhjetë të shekullit të kaluar. Nuk ka Festival ku Ismet Peja nuk është shpërblyer me çmime të ndryshme si këngëtari me zë brilant. Kudo ku ka interpretuar ka lënë mbresa të thella për interpretimet e tij. Nuk njihet ndonjë ngjarje e rëndësishme ku nuk ka interpretuar Ismet Peja gjithmonë me sukses maksimal. Karriera e tij mbi 60 vjeçare në skenë është shoqëruar me suksese të shumta që vështirë të përmenden të gjitha.
Ka marrë me dhjetëra e qindra mirënjohje. Në vitin 1991, në Festivalin Mbarëkombëtar në Shkodër i jepet Çmimi i Nderit bashkë me këngëtarin tjetër Esat Bicurri. Ka të inçizuara në studio mbi 300 këngë.
Të shkruash për Ismet Pejën është shumë e vështirë dhe kërkon një kohë shumë më të gjatë pasi nuk kemi të bëjmë thjeshtë me një interpretues të zakonshëm. Me vdekjen e tij Gjakova, Kosova dhe shqiptarët kudo ku janë, humbi një këngëtar që ishte i padiskutueshëm, i mirëfilltë, shumë të veçantë dhe një zë brilant që jo shpesh vjen në jetë. Skena shqiptare humbi një nga përfaqësuesit më të denjë të këngës së mirëfilltë shqipe.
Edhepse Ismet Peja u largua nga kjo botë, ai la pas vetes qindra këngë, regjistrime në studio, regjistrime private, video regjistrime, video-klipe etj. Ai poashtu la pas vetes vajzën Vigjinën dhe dy djemtë Vegimin e Visarin që poashtu janë marrë dhe merren akoma me këndimin dhe këngën. Ismet Peja la pas vetes një trashëgimi për lakmi, një trashëgimi që vështirë se do të përsëritet ndonjëherë nga cilido këngëtar për shkak të asaj që ka bërë dhe kohës kur e ka bërë.
Një gjë është e sigurt. Ashtu sikurse ka ndodhur me bartësit e tjerë të traditës gjakovare Hamëz Kovaçi-Çarkaxhiu, Ramadan Ganga, Din Bakija, Ymer Riza, Ymer Tullumi, Myftar Gjoki-Qaushi, Halim Sahatçiu, Malush Halilaga-Stublla, Qamili i Vogël, Mazllum Mejzini, Hasan Katona, Muhamet-Met Godeni e të tjerë, do të kujtohet gjithmonë sa të ekzistojë kënga gjakovare, derisa të ekzistojë kënga e bukur shqipe.

Burimi/Facebook- Behar Arllati

Ilir Shaqiri – JETËDHËNËSJA IME

No Comments Argëtim Letersi

MICHIGAN – SHBA
Poema “Jetëdhënësja ime” në festivalin “DITËT E LETËRSISË SHQIPE – 2020” laureohet me çmimin e madh “GJERGJ FISHTA”.
Faleminderit “KUVNDI” i shqiptarëve në SHBA!

JETËDHËNËSJA IME

Erdhe një mëngjes tetori, 1939,
teksa fryma e pa përgjumur
e mosnënshtrimeve shekullore
përditësohej kodrinave të buta të Vitakut
nga siluetat e kudondodhshme hijemëdha
të Imerit të vogël,
tek ngrinte dylbitë andej nga vjen oshtima
s’e kishte do haqe të pambyllura me krajlin.

Gratë lanin tirq galana në lumë
e plisa të bardhë në krua…,
kohë, kur s’kishte as për hua
qoftë dhe një gjilpërë,
as dhe një patkua…,
por, arat duheshin mbjellë,
arat duheshin korrë
me duart e brishta
të bëra prush e plor.

Sa herë shpalosje hidhërimin
në pragun e shtëpisë
në Motin e lig, dhembjen e thellë,
tek përzjarreshin e thyheshin
rrasat e çatisë,
dalzotës – vëllapërmalli
të bëhej ombrellë.

Të merrte për dore arave të gjata,
mëkat të mos lëvroheshin
e të mos mbilleshin bisht-ë-m’bisht
dhe më shumë së motër iu bëre vëlla
në çdo hap krah djathtë, përsosmërisht!

Kur mbushe 18, u bëre nuse
për birin e katërt të nënës Nuri,
të quajtën: Drenushë që s’trembet prej fushe,
dorëdjathta e merakut që ndritë një shtëpi!

Pas dy vitesh të plota u bëre nënë
dhe me foshnjën ngryk nga punët s’u tunde,
të ndriste ninulla në buzë rrezehënë,
përderisa tetë djepa i mbushe, i përkunde…

Kur hallet e mëdha të trokisnin në xham,
u thoshe: mirë se vini, shtëpinë plot e kam!

Si krahë dallëndysheje ballit tënd të sheshtë
vetullat harkore ngrysur s’t’i pashë kurrë,
gërshetin e lidhur me flokun e shpeshtë,
qerpikët kallinj si valëzat mbi grurë!

Dua të ju shoh lart, thoshe, në bregun e lirë
atje ku del dielli që e përthanë vesën,
s’dua t’ju gjejë agu në shtrat të pa gdhirë,
puna bënë të sotmen, të përndritur shpresën!

Hipur mbi një kalë më nise për në shkollë,
më the: përtej maleve do mësosh çfarë ka,
kujdes motit të egër, vishu e mos rri hollë,
shëndetin dhe jetën s’ta jep kush hua.

E unë ku ta dija ç’peshë ka malli yt,
andaj ktheva kokën dhe një herë me t’pa,
diçka e panjohur më gulçoi në fyt,
sakaq një lot faqesh m’rrëshqiti e dheut i ra.

Fund muajve kur kthehesha nëpër baltë e borë
deri në mëngjes më mbaje pranë vatrës
me kokën mbështetur n’tëndin kraharor
mësoja sesi ecët dhe në teh të shpatës…

Ashtu, këpucë përçapur udhëve të gjata,
kurrë s’do e ktheja kokën nga asgjë që lehë
në ditët e hirta, dritën vriste nata
dhe kur s’të kisha pranë tek ti gjeja strehë!

Çfarë shihja tej maleve, mirësitë t’i tregoja,
të shtohej buzëqeshja teksa më bëje burrë,
ato që të ngrysnin përpiqesha t’i mbuloja
nga dritëshprehja jote që s’u ngopa kurrë!

Ajo drita jote që ngrihej mbi çdo brengë
qe, bekimi yt shtruar nëpër këngë!

Erdhi fundi i shekullit, kudo xixa stralli
plagë me erë baruti, ditëvdekje mes brigjesh
dhe për fjalën tënde më shkrumbonte malli:
do bësh krejt çfarë duhet, kujdes të mos digjesh?!

Në fushën e vdekjes u gjende papritur,
n’dy anët e bregoreve plisat ranë përdhé,
sakaq një zë foshnje u ngrit në të thërritur…,
ishte fati yt, a lindja jonë e re?

Lumnajë, gra e fëmijë nëpër hone e gropa,
derisa barbaria villte zjarr me topa.

E more në duar dhe e mbështolle fort,
e panjohura nuse dy binjake s’mbante,
e quajte Kaltrinë qiejve të pa mort,
derisa mitraljeri dhe koka foshnjash hante…

Shpalosje hidhërimin në cep të shamisë,
në Motin e tymtë dhembjen e thellë,
me një foshnje ngryk n’prehër të Perëndisë,
dalzotës-ja e vetvetes nën malet ombrellë.

Sa herë hija e trupit binte katër këmbë
tamblatorja “e Zeusit” vinte për tu mjelë,
jetën edhe vdekjen e mbaje ndër dhëmbë,
diçka e pamposhtur të tingëllonte thellë.

Kaltrinë, u bë dheu i lirë siç e deshe
nga burrat e mbjellë, lule në çdo skaj,
zbritën çlirimtarët nëpër udhë e sheshe…,
në sytë e të gjithëve shihje sytë e saj!

Përsëri na mblodhe në shkrumbin e vatrës,
në heshtjen e madhe përreth sofrës boshe
ku ta gjenim fillin nën hijen e çadrës,
tek ti mbanim vesh se çfarë do na thoshe.

Nuk është hera e parë që u rrëzuam përdhé,
por prapë jemi ngritur me sytë nga liria…,
në thelb gjithçka e bukur që ndritë mbi atdhe
ka forcën e djepit, bekim nga shtëpia!

Ati i së tashmes duhet të jetë veç dija,
të lirë e t’pa cenuar mbillni dashuri,
në një botë pandehmash qiejve me shkëndija
ata që harrojnë digjen përsëri.

Në Fushë të Kosovës kur zonja Ollbrajt zbriti,
se ç’bënim me lirinë, pat ardhur t’na shohë,
diçka sillje n’mendje nënë, askush nuk e diti,
tek hyre në rrënoja dhe u ktheve ndërkohë.

Kostumin e nusërisë nga arka e djegur
e nxore e shkunde e bëre palë-palë,
s’ka gjë se flakët diku e paskëshin prekur,
asaj, Zonjës së Qiellit, the, dua me ja falë!

Me erën e shkrumbit mbi pëlhurë të vekut
në emër të nënave që u martirizuan
në shesh të Prishtinës mes djemve t’dyfekut
dy vajza sorkadhe në dorë ia dorëzuan.

Ngryk e mbante zonja, sikur ti Kaltrinën,
teksa ligjëronte flladiste Prishtinën!

Ç’kërkesë ke pasluftës moj nënëlokja ime?
ta shoh Shqipërinë, the, të ndalem në Fushë Krujë,
kam një peng të vjetër për dadën Qerime
të flas pak me të dhe t’i ulëm n’gjunjë.

Kur mbërritëm në Morinë mjegulla i kish ra Drinit,
sakaq një rrudhë t’re ta pashë përmbi vetull:
a vetëm deri këtu është hisja e çlirimit,
kështu, prapë të ndarë do na gjejë ky shekull?

Ja Fusha e Ujëbardhës nënë, frymë e Albulenës
dhe si për çudi sot është 2 shtator…
Ç’merr prej Kështjellës së Krujës deri n’cep të Lezhës
shqip hukaste dheu agun arbëror!

Por, pas vdekjes së Gjergjit gjithçka u bë futë,
rizgjimet dardane…, eh sa zi e mort…,
dhe kur mbet atjehja pa burra e barut,
jetimët nënsqetull këtu i soll dada Shotë.

“Pa më lerë ca kohë birë, të rri me të vetëm”,
t’ia flladis pak ballin me kumtin jehonë…
t’i them së, na e mbolle në asht lirijetën,
ndritshëm dhe lavdishëm në ndërgjegjen tonë!

Në këngët kreshnike kur këndonte baba
Ajkuna arbërore me hënën zemërohej,
xhubleta i qe grisur maleve të larta
7 ditë e 7 net teksa përgjërohej…,
priste që Omeri nga varri t’i zgjohej.

Ç’prej kur labeatët u zunë me furtuna
këndej rron Rozafa me foshnjën në gji,
kurorë përmbi Shkodër, këmishën ia lanë Buna,
kult bese shenjtëruar përdeg dashuri!

Ecnim në mes malesh ngado aromë deti,
më të thellë sytë e saj sesa të një poeti!

Ja dhe Argjiroja, nënë, yll që nuk u shua…,
tek s’gjente shpëtimin foshnjën ta mëkojë,
kërceu nga kalaja mbi shkëmb u copëtua,
guri mori jetë, qumësht zu të pikojë…

Pas dhjetë ditësh po ktheheshim
përpjetë bregut të Drinit,
në radion e makinës s’mbërrin valë Tirane,
në mjegullën e dendur, në ninëz të syrit
teshtinin tetarët me tuje e nishane.

Hë…, më thuaj nënëloke, si tu duk Shqipëria?
Shëmbëllen…, më e gjerë në ëndrrat e mia!

Tashmë e fituara është në dorën tonë,
punë dhe vetëm punë, birë, mirëkuptim n’mes veti,
të huajt për të ardhmen nuk kanë çfarë t’na thonë,
me zërin e nënave lë t’flasë kryeqyteti.

Të flasin meritorët, që të gëzojë nënoja…,
pse t’a përlajë mjegulla Drinin në dy anë,
jeta dhe më e bukur do ngrihet mbi rrënoja
nëse kuvendarët s’do i zgjedhim profanë.

Dhe do ikin vitet, 20 pas çlirimit,
askush s’ta zu vendin në sofrën e parë,
të shkëlqente nuri, nënë, afshi i bekimit,
tek përmjaltej oda me trashëgimtarë!

Kujtimet e shkënditura që nga fëmijëria,
ato më mbresëlënëset të vinin palë-palë,
patretshëm të ndriste në fytyrë bukuria
si një hënë e plotë pezull mbi një mal!

Përsëdytje tregimet për njeriun e jetës,
shumësinë e virtyteve që ai shfaqte prore,
se: ndjenja, mendimi dhe kulti qëndresës
burojnë jetëpërtërishëm nga fuqitë amënore!

Një shenjë e pa pritshme gati e pakuptueshme
nga ato që lexohen në formë alegorike,
buzëqeshje e menduar, e pakrahasueshme,
qe, çasti i fundit kur mbylle sytë dhe ike.

Si ninëz mbi një gur ndrinë e pavenitur,
në muret që ngre zemra blatohen kujtime,
këshillëmirë e pasosur, vapon e përtëritur
zellmadhe e përsosur – Jetëdhënësja ime!

Ilir SHAQIRI

Fotografia e Ilir Shaqiri

Burimi/Facebook

Ardiana Dhimiter Mitrushi – Unë jam vetvetja…

No Comments Argëtim Letersi

Kam dëshiruar shpesh të kthej mbrapsht momente të bukura të jetës time, po ashtu edhe ato të mbrapshtat…
Pse jo?!… Unë nuk kam frikë nga e vërteta. Analizat jetike janë një ekran televiziv qiellor ku loja e aktrimit luhet nga aktori më origjinal, që jemi vetë ne. Pasazhet janë një bukuri tepër brutale e sinqertë dhe, nuk mund të eliminosh asnje pjesë apo sekuencë filmike të saj. Vetëm në këtë film jetik të vetvetes ne jemi hollivudianët me trofet më gjigande, dhe me talentet më unike në galaksi.
Në ditarin tim shpesh është nënvizuar paksa me përtesë thirrja e kësaj dite, që unë po i jap një ton dhe një sqarim sot.
Unë u braktisa nga e shtrenjta nëna ime biologjike menjëherë pas lindjes time. Unë nuk di nëse do të gjej mjaft fjalë t’a përshëndes, t’i jap mirënjohjen dhe t’a uroj atë nënë që as emrin nuk i’a mësova kurrë.
Nënë, kushdo dhe kudo qofsh unë të falenderoj që më dhe jetën, më dhe frymën, më dhe shpirtin artistik, më dhe optimizmin, më dhe bukurinë, më dhe ndjenjën e të qenurit njeri, por si çdo foshnje do të qajë mallin e panjohur të largimit. Jam e bindur që ti je diku (nuk dua t’a mendoj apo t’ia pranoj vetes ndrimin e jetës tënde), por sido qoftë unë e ndjej erën e lamtumirës tënde në çdo moment… Nanë ti do jesh e imja për jetë, dua të të them të dua, të dua sa vetë jeta oj nana ime e shtrenjtë…
Edhe nëse do të bëja dallim me jetimët e fëmijërisë time do të ishte një narsisizëm sarkastik foshnjor, pasi çdo njëri nga ne pati destinacionin e vet në ato fillimet tona. Dua të përcjell falenderimin tim për institucionet sociale, dhe për kujdesin e edukatoreve të befotrofit të Shkodrës. Pra, pikërisht unë u mëkëmba, mësova fjajët e para të mirësjelljes (përveç nanë dhe babë) atje mes jush në Shkodërlocen teme. Unë ushqeja shpresën, zhvilloja instiktivisht talentin e lindur aktoresk, për të fituar zemrën e vizitorëve dhe gëzuar fatin për të shkuar diku, larg…
Fati më solli një çift prindërish të mrekullueshëm që nuk do t’i shkëmbeja me askënd, Dhimitër Mitrushi dhe Antigoni Papadamou Mitrushi. Ata me mënyrën e tyre arritën të më rritnin me një kujdes të veçantë, të më edukonin me një dashuri të madhe, dhe të më ushqenin një dhembsuri dhe vlerësim për jetën. Insistimi i tyre ishte krijimi i jetës time me një karakter solid, dhe për më shumë të edukumit tim me një ngritje të lartë profesionale.
Dua të ndaloj në shumë e shumë thënie apo gojëdhana të ndryshme që qarkullojnë për nanën time biologjike, e cila supozohet të jetë një artiste e madhe në zë… Dhe kjo në formë spekulative, pasi unë i ngjas shumë një artisteje dhe aktoreje shumë të mirënjohur, por unë nuk e di që ajo është nëna ime. Këto forma thashethemesh kanë qenë një formë tepër mediokre në shoqërinë shqiptare. Unë e pranoj të kem një ngjashmëri me këtë zonjë të nderuar, të bukur dhe princeshën e muzikësh shqiptare, e lumja unë që e paskam këtë fat, por përsëri nuk mund të aludoj për këtë gjë pa fakte evidentare (pasi nëna ime adoptuese m’i grisi dhe dogji dokumentat origjinale që unë i zbulova ashtu krejt padashur nga kurioziteti fëminor, por fatmirësisht ashtu me djallëzinë e foshnjërisë time ruajta vetëm dy foto të fëmijërisë time). Nuk mund të harroj jehonën e zërit të babait tim të dashur, që në momentet e fundit të jetës së tij nuk harroi të prononcohej për prejardhjen time dhe, kërkoi me insistim që unë ta kërkoj gjenezën dhe nanën time bologjike. Me lotë në sy nuk mund të harroj momentin e premtimit tim, por që po humbja dhe njeriun më të shrenjtë të jetës time babain tim kolonel major Dhimitër Mitrushi në ato momente.
Unë nuk dua që këto hamëndje, simpati apo idera sociale të më mbysin momentet kritike më të bukura të jetës time.
Tani më shumë se kurrë unë mendoj që gjithëkush ka jetën e vetë edhe unë kam timen.
Unë jam shumë e fokusuar në jetën time me fëmijët dhe me bashkëshortin tim fisnik.
Sigurisht që edhe unë e kam një nënë biologjike, por kjo nuk ka asnjë rëndësi tek unë sot. Unë kam një fokusim të plotë në librin tim që po punohet edhe si skenar filmi në të ardhmen. Gjithmonë kam dashuruar letërsinë dhe artin si një formë shprehëse e të bukurës që mbart enigmat, metamorfozen e jetës, si dhe karakterin individual të stilit dhe mënyrës të të shprehurit thjeshtë, bukur dhe realisht.
Unë jam shumë e lumtur që edhe fëmijët e mi kanë marrë drejtimin e duhur në artin skenik, si producentë, aktorë, kantautorë, por ajo që më gëzon më shumë është njohja e plotë e gjuhës së vendit ku jetojnë, si dhe dhuntia intelektuale në shkencat ekzakte. Shpesh marr urime suksesh prej tyre, profesorët kanë krijuar sigurinë dhe i shtyjnë ata në rrugën e sigurtë të suksesit.
Pra, atë që nuk munda t’a realizoj unë në ëndrrën, pasionin e rinisë time për artin, muzikën, aktrimin, sot më shumë se kurrë do të m’ë realizohet dhe do t’më duartrokasë me suksesin e tyre. Ndërkohë unë jam duke vjelur frytet e krijimtarisë time, dhe shpresoj që të mos m’ë lerë edhe pse punën e kam tepër të vështirë dhe komplet në opozitë me artin. Falë intelektit të babait tim që nuk shteroi kurrë të më mbushte jetën me pasurinë e dijes dhe hulumtimeve të tij, unë Ardiana Dhimitër Mitrushi jam kjo që jam edhe sot. Unë gëzoj me të bukurën dhe të shëmtuarën, dashurohem me natyrën, shijoj dhe anlizoj deri në perfeksionim çdo cicërrimë modeste për të ardhmen dhe nuk kam më kthim mbrapa… Unë jam vetvetja, dhe dua të trasmetoj vetëm atë që shikoj, prek, shijoj, di dhe do t’a përçoj deri në infinitet pa kthim mbrapa mesazhin tim…
Por unë do të pres, e pres, pres atje ku unë nuk e di…, por unë nuk dua t’a di se kur…, por unë e di se kush???… Ardiana Dhimitër Mitrushi 11/08/2020…

Burimi/Facebook

Llesh Marashi komandant i çetes se pare partizane…!

No Comments Argëtim Histori

Tuk Jakova me disa shoke te tjere te Qarkorit te Partise per Shkodren mesuan faktin e prishjes se Llesh Marashit me pushtuesit Italiane dhe, duke marre parasysh se Lleshi ishte oficer i pergatitur, ishte malesor me autoritet dhe kishte nje rreth te gjere familjar dhe miqesore, do te ishte mire qe te terhiqej ne anen e L.A.N.C. Mbas bisedimesh te gjata, Lleshi pranoi bashkepunimin me partizanet ne luften kunder pushtueseve fashist dhe, ne pranveren e vitit 1943 ne Bjeshket e Domnit, r behet nje mbeledhje e tere partizaneve, qe vepronin ne Mbishkoder. Madje, ne kete mbledhje vijne edhe partizan te rinj nga qyteti. Behet riorganizimi i cetes se pare Partizane. Ketu zgjidhet Llesh Marashi, si nacionalist, komandant i cetes se pare Partizane, nderkohe qe Qamil Gavoci zgjidhet komisar i asaj cete Partizane. Te dy keta drejtues hartojne programin per te bashkpunuar dhe organizuar punen per te luftuar kunder pushtuesit Italian e tradhtareve te vendit. Ky bashkpunim vazhdoi disa kohe midis Llesh Marashit dhe shokeve te Qarkorit te Partise e, sidomos, shokeve qe vepronin ne fshate. Pa kaluar shume dite nga riorganizimi i cetes se pare, ne shtepine e Halil Muhos ne Dodc behet nje mbeledhje e rendesishme, ku marrin pjese shoket kryesore te Qarkorit dhe cetes partizane, si Tuk Jakova, Zija Dibra, Fahri Ramadani, Gjovalin Luka, Avdyl Bekteshi, Bejto Faslia e te tjere, nga ana tjeter, edhe Llesh Marashi me 7 burra qe e shoqeronin, gjithe vellezerit nipat dhe miqte e tij. Mbas kesaj mbeledhjeje, te nesermen u organizua mbeledhja e popullit tek xhamia e Recit, ku moren pjese mbi 200 vete. Ketu folen shoket kryesor te partizaneve. Foli dhe Llesh Marashi, qe u degjua me vemendje.
Mbas mbeledhjes se Recit shoket kryesor, si Tuk Jakova, Zija Dibra, Bejto Faslia, Fahri Ramadani, Gjovalin Luka, bashke me Llesh Marashin me shoqeruesit e tij, shkuan ne Zagore, fjeten ne shtepite e Llesh Marashit, Rrok Kantit dhe te disa te tjereve.
Diten e dyte ne Zagore Lleshi organizoi mbledhjen e popullit te xhamia e Zagores, por, per hi te se vertetes, ne mbeledhje erdhen vetem 25 burra. Edhe keta nuk e priten hice mire kete mbeledhje. Mjaft syresh treguan shenja frikesimi, duke thene: jemi popull i vogel, i paorganizuar, popull fukara etj. Ne keto kushte vazhdonin te thonin ata, nuk mund te marrim veten ne qafe, sepse Italia eshte e madhe shume e armatosur! Ne kete cast ka nderhyre me ashpersi Llesh Marashi ndaj bashkefshatareve te ti, duke u thene shokeve: shkoni nga Reci e nga Rrjolli, se me keto do merrem une. Do te punoj me popullin dhe, shume shpejt, kane per tu krijuar dhe dy ceta partizane, njera ne Shkrel dhe tjetra ne Koplik e Bajze.Keto ceta as qe u krijuan ndonjehere nga ana e Lleshit! Ky vazhdoi te qenderonte si komandant i cetes se pare deri ne gusht te vitit 1943. Pas kesaj kohe ai do te hynte ne lidhje me kreret e Ballit Kombetar. Nderkohe vihet ne pritje per te bashkpunuar me nazistet gjerman. Ne fakt merr pjese ne luften e Recit, por pa treguar asgje nga cilesite e tij si partizan dhe nga aftesite si kuader. Me 9 shtator 1943, me ardhjen e pushtuesve nazist, Llesh Marashi lidhet e bashkpunon me gjermanet. Madje tani merr edhe grada e funksione te larta! Cfare nuk shfrytezoi e cfare nuk beri ne sherbim te nazisteve! Tani ai do te tregonte tere aftesite e tij per te spiunuar, kapur e burgosur shoke te Qarkorit, komuniste te thjeshte, militante te Levizjes, partizane, pjestare te bazave te luftes, e tjere e tjere.
Marre nga libri e VERTETA, autor: Abdyl Sadiku (Ndreca)

Burimi/Facebook

Gani Geci – LETËR E HAPUR DREJTUAR QEVERISË SË REPUBLIKËS SË KOSOVËS

No Comments Argëtim Histori

Kjo është letra që i kam drejtuar Qeverisë së Kosovës në vitin 1998.
Lexojeni me vëmendje dhe shpërndajeni.

LETËR E HAPUR DREJTUAR QEVERISË SË REPUBLIKËS SË KOSOVËS
Shtator 1998
Mos harroni se dy fonde për një shtet mund të shkaktojnë vëllavrasje, sepse që të dy fondet thonë se janë shtetërore dhe liri sjellëse e për harxhimet e këtyre fondeve nuk di askush. Ne këtu shumë njerëzve po ua shohim xhepat me plotë para të këtij populli e dikush akuzohet se «ka marrë para nga fondi Juaj» pa e marrë asnjë metelik. Ne po kërkojmë nga Ju, që të vini këtu dhe të punoni për këtë popull në këto ditë të vështira.

Në rrethanat e tanishme politike e ushtarake, populli i Kosovës është katandisur në një katrahurë dhe nuk di se kë duhet dëgjuar dhe në cilën hierarki duhet të rreshtohet. Në njërën anë është Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së, përfaqësuesi politik i saj dhe në anën tjetër qëndron Qeveria e Republikës së Kosovës me kryeministrin e saj në ekzil, të cilët janë të dhëna pas fjalëve, letrave dhe komunikatave të ndryshme. Në Kosovë këto letra dhe komunikata priten si shtetërore e në fakt të shkruash e të flasësh nga Boni, Gjeneva e ndoshta edhe nga Tirana, tani për tani është sikur të hipësh në Hënë dhe ta vështrosh Tokën.

Nëse Qeveria e Republikës së Kosovës nuk është e aftë dhe e guximshme që ta marrë përgjegjësinë për këtë popull, atëherë, ministrat e saj duhet t’i tregojnë haptas këtij populli se vendet që i kanë në institucionet shtetërore nuk janë të aftë t’i mbajnë, prandaj këto vende t’i lirojnë, mos t’i pengojnë të tjerët që me projektet e veta, çfarëdo qofshin ato, ta formojnë shtetin.

Me ne po çuditet e tërë bota, e cila na sygjeron të bashkohemi dhe të dalim me një qëndrim të përbashkët me qëllim të zgjidhjes së çështjes sonë kombëtare, ndërsa ne, kurrsesi ta bëjmë këtë. Nëse nuk keni guxim të ballafaqoheni me problemet që po dalin këtu, brenda dhe jashtë Kosovës, atëherë kredibilitetin si Qeveri për ta qeverisur këtë popull mund ta humbisni dhe përgjegjësia do të bjerë mbi ju, pavarësisht se si do të rrjedhin situatat me këtë popull. Nëse nuk keni mundësi t’i mënjanoni nga skena politike njerëzit jo kompetentë, siç po i quani ju këta njerëz, atëherë këta «njerëz jo kompetent» do t’ju largojnë juve nga skena politike.

Në rrethanat e tanishme, ta kritikosh Presidentin është shumë më keq se sa ta kritikosh Qeverinë, sepse Qeveria e Republikës së Kosovës ka mbledhur oficierë rreth vetes, i paguan ata që të qëndrojnë në Tiranë apo diku tjetër dhe e vështrojnë Kosovën në kanalet televizive evropiane dhe kurrsesi nuk e marrin guximin të vijnë këtu e të ballafaqohen me problemet në terren. Tani Kosovës i duhen njerëzit guximtarë të cilët me mund e sakrifica do të arrijnë diçka. Ne nuk na duhen ministra frikacakë, që frikësohen nga hija, se mund të ndodhë kjo apo ajo e keqe, që më e arësyeshme u duket të rrinë e të vështrojnë.

Të gjithë ju që pretendoni t’i zini vendet në kolltuqe, pa kurrfarë rrezikimi, ta dini se do të hasni në kundërshtime të rrepta të një pjese të njerëzve që ndoshta janë joprofesionistë për pozitat që i kanë tani. Por nëse ju vonoheni dhe nuk vini, kur Kosovës i duheni dhe kur në Kosovë vriten për një ditë nga 12 persona, 36, dhe në masakren e fundit edhe 52 civilë e ushtarë të këtij populli, përgjegjësinë për këtë do ta marrë dikush, e, nëse ju pretendoni se nuk jeni përgjegjës për këto ngjarje, unë mendoj se ju nuk mund të mos ta ndieni vetën përgjegjës, sepse populli do ta kërkojë përgjegjësinë edhe nga Ju, dhe gabimet nuk do t’ua falë.

Me punën tuaj, në letra dhe pa rezultate janë thelluar përçarjet, aq sa Serbisë nuk i mbetet gjë tjetër vetëm ta veshë uniformën civile dhe të dalë nëpër qytete, gjëra që edhe po i bën, të vrasë njerëz nga njëri krah politik e ushtarak, të kthehet prapë të vrasë nga krahu tjetër dhe para botës të na prezentojë si vrasës të njëri- tjetrit. Unë mendoj se përgjegjësia për mosunitet do t’i takojë secilit nga ju. Edhe nga Ushtria Çlirimtare një ditë do të kërkohet përgjegjësia, sepse ky popull një ditë do të ngopet me të gjitha e të gjithëve do t’ju thotë «stop», se kështu nuk bën. Po dëgjohen zëra që thonë se «Ne që gjoja kemi kërkuar luftë edhe e kemi gjetur luftën!. Dhe ata që nuk e deshën luftën po qëndrojnë diku në Shqipëri dhe po kritikojnë për mospunë apo për mosprofesionalizëm.

Duhet ta dijmë se tani është luftë dhe për mosprofesionalizimin e UÇK-së përgjegjësinë e mbani Ju. Nëse Ju mendoni se Kosova çlirohet nga Tirana, atëherë duhet ta dini se Tirana është e çliruar dhe Kosova është këtu dhe e pushtuar nga serbët. Të gjithë po e kërkojnë institucionalizimin e jetës këtu në Kosovë dhe ndoshta edhe dikush mund të vritet, pse po e kërkon këtë gjë. Me luftën tuaj për pushtet po rrezikohen jetëra njerëzish nga të dy krahët politik e disa, tani mund të quhen me lloj-lloj emrash. Por ta dini se guximi për të rënë në sprova të mëdha për këtë popull është virtyti më i lartë për njeriun.

Këtu në Kosovë njerëzit po kërkojnë e po kërkojnë institucione, po kërkojnë veprime shtetërore, përfaqësimin shtetëror, por përveç Presidentit dhe disa mbledhjeve të fundit të Parlamentit, mbledhje kryesisht në letra, nuk kemi ndonjë përfaqësim tjetër shtetëror. Ta dini se ne armë për t’u vrarë me njëri tjetrin kemi mjaftë dhe, edhe për fajet Tuaja mund të ndodhë kjo.
Më duhet t’i citoj fjalët e një oficieri që kishte ardhur në Drenicë dhe kishte kërkuar që aftësitë e tij profesionale t’i tregojë në luftë me armikun (kjo ka ndodhur në maj të vitit të kaluar) dhe një nga komandantët e Drenicës i kishte thënë se «je vonuar», mirëpo ai i a ktheu: «Unë jam vonuar për familjet Jashari, për Adem Jasharin, ndërsa për juve që jeni gjallë kam ardhur më kohë! Ky oficier tani është komandant diku në zonat e Kosovës dhe të gjitha aftësitë e tij po i tregon në luftë me armikun. Nëse Ju nuk vini, lironi vendet që ne ta dimë të paktën që nuk kemi Qeveri dhe kush është i zoti ta formojë Qeverinë, le ta formojë.

Deri sa të dalim në zgjedhje të reja ta dimë se kush na përfaqëson, dhe kushdo që të na përfaqësojë, ta marrë barrën mbi supe për të gjitha të mirat apo të këqijat që do të na ndodhin, të veçojmë dhe akuzojmë vetëm atë që bën keq.

Gani Geci marr nga libri Lufta pa Maska

Burimi/Facebook/Gani Geci

ANTON ÇETTA – “Babai i Pajtimit”

No Comments Argëtim Histori

Don Lush Gjergji

Falja e gjakut është trimëri kulmore, kërkesë, nevojë dhe domosdoshmëri e kohës sonë, sepse pa flakjen e kësaj dukurie, kancerit shpirtëror shqiptar, nuk ka liri dhe demokraci të mirëfilltë.
Me shumë bindje dhe kënaqësi mund të them se pata fatin, rastin, dhuratën dhe hirin e Zotit që të isha një ndër bashkëpunëtorët e të palodhshmit, të papritueshmit dhe të pavdekshmit prof. Anton ÇETTA në lëvizjen e madhe të pajtimit të gjaqeve. Ai gjatë tërë jetës dhe veprimtarisë së tij të mëhershme ishte “Bleta” që mblodhi “nektarin” më të mirë të popullit shqiptar, me letërsinë dhe traditën gojore, etnografike dhe folklorike, me grumbullimin dhe sistemimin e thesarit të rëndësishëm dhe të çmuar popullor për ne dhe për brezat e ardhshme. Kështu Prof. Anton Çetta kishte zbuluar dy damarë të rëndësishëm të komunikimit me popullin shqiptar, atë të mendjes, arsyes, kulturës dhe traditës, si dhe atë të zemrës, ndjenjave, përjetimeve. Mu për këtë mendoj se ishte një ndër njohësit më të mirë të “gjakut tonë të shprishur”, si thonë Arbëreshët, të mendjes dhe zemrës arbërore.

E tërë kjo punë, lëvizje, gjurmim ndër popull dhe me popull, si duket ishte parapërgatitja ose “parathënia” për kryeveprën e tij jetësore, pajtimin e gjaqeve gjatë vitit 1990, aq sa më të drejtë mund ta quajmë, ishte e mbetet “Babai i Pajtimit”.

Kudo që shkonim dhe kalonim, Antoni ynë kishte ndonjë shok, mik, dashamirë, gjithnjë me ndonjë ngjarje apo përjetim nga e kaluara, me kujtime të freskëta dhe thënie popullore, me mençuri dhe butësi shembullore, me tregime tronditëse dhe mahnitëse, të cilat bashkëbiseduesit i detyronin në vëmendje dhe heshtje, në vrojtime dhe mendime, shpesh edhe në “dorëzime”, deri te shtrirja e dorës së pajtimit.

Në shoqëri me Bacën Anton, si e thirrshim gati të gjithë me nderim dhe me dashuri, kishim çka të përjetojmë, dëgjojmë dhe mësojmë, sepse ai e krijonte ambientin e takimit, bisedës, ndejës, kënaqësisë së shoqërisë dhe shoqërimit ndër-njerëzor, aq sa çdo herë ishim të mahnitur nga arti i tij në komunikim. Ishte vërtet Mjeshtër i Popullit dhe për Popullin!

Anton Çetta, ndoshta më mirë se askush prej nesh, e njihte fare mirë dhe për së afërmi, në brendi e thellësi shpirtin e lënduar dhe të robëruar të popullit shqiptar nga vuajtja, skamja, kërcënimi dhe robërimi shekullor, shpesh i stër-ngarkuar edhe nga vetmia, izolimi, kërcënimi i gjak – hakmarrjes dhe shumë baticave dhe zbaticave tjera, veçmas i ndarjeve dhe përçarjeve, që për sundimtarët ishte arma më e lehtë e sundimit dhe robërimit tonë.

Shi për këtë ai ishte tejet i motivuar, gjithnjë i frymëzuar më tepër se kurrë në këtë nisje fatbardhe dhe të bekuar, do të thosha edhe më tepër, providenciale.

Thoshte kështu: “Populli shqiptar është i mirë dhe bujar, por ka ra pre nën ndikimin e së keqes, është robëruar nga shumëkush dhe shumëçka, e ne, bijtë dhe bijat e tij, duhet ta “zgjojmë” nga kjo kllapi, ta lirojmë nga ky robërim dhe kushtëzim i traditës së keqe, e cila nuk është e jona, mbi të gjitha është shumë e dëmshme dhe vdekjeprurëse, sepse vëllain e shndërron në vrastar, mikun në armik, jetën në vdekje, dashurinë në urrejtje, lirinë në robëri…”.

Së bashku me rininë tonë, me botën e kulturës dhe të artit, me krijuesit e profileve të ndryshme, me hoxhallarë dhe meshtarë, me një fjalë me të gjithë, kishte krijuar një “orkestër” unik të pajtimit të gjaqeve, të cilin ai e “dirigjonte” me shumë mjeshtri dhe me dashuri.
Pranvera e madhe e vitit 1990 me Pajtimin e Gjaqeve, me Shoqatën Humanitare Bamirëse të Kosovës “Nëna Tereze”, Luftën kundër analfabetizmit, që shprehej me krijimin e sistemit paralel shkollor dhe shëndetësor, e kishte vetëm një Protagonist, Popullin Shqiptar, një Prijës dhe Frymëzues dhe Babë, Prof. Anton Çettën, një qëllim dhe përcaktim, takimin, afrimin dhe bashkimin e mbarë popullit rreth një ideje dhe ideali tejet të lartë, gati edhe mitik dhe utopik për atë kohë, atë LIRISË DHE PAMVARËSISË.

Synimi ishte i qartë, mposhtja dhe flakja e gjakmarrjes një herë e përgjithmonë, si parakusht qenësor për paqe dhe pajtim, për liri dhe demokraci, për një të tashme dhe ardhmëri më fatbardhe.

Ja si e përshkruante Anton Çetta këtë lëvizje: “Në fillim të shkurtit 1990, disa studentë të Pejës me disa mësimdhënës kishin themeluar “Këshillin e Pajtimit” për ta pajtuar popullin. Tentimi i parë ishte disi i suksesshëm, kemi pajtuar një rast vrasje, ndërsa në pesë raste tjera kemi marrë “besën” për tre muaj. Fillimi ishte në fshatin Lumbardh dhe Raushiq afër Pejës… Rinia ka punuar shumë me javë të tëra për t’i zbuluar këto raste, për t’i përgatitur njerëzit për paqe. Sipas mendimit tim janë katër arsye kryesore të pajtimit. Në rend të parë ishte një propozim human dhe kishte për qëllim kryesor “paqen mes njerëzve”. Në rend të dytë propozimi ishte në duar të njerëzve të vlefshëm, të rinisë dhe të inteligjencës… Populli fill e përqafoi këtë propozim… S’duhet harruar edhe momentin historik të ngjarjeve si dhe domosdoshmërinë e pajtimit për krijimin e shoqërisë pluraliste dhe demokratike…” (Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Resistenza nonviolenta nella ex-Jugoslavia, EMI, Bologna, 1993, fq. 70-71. Më gjerësisht lexo: Po aty, vep. e cit. fq. 25-80).

Ja përshkrimi i Anton Çettës i vështirësive për pajtimin e gjaqeve: “Ishin dy shkaqe kryesore të pengimit të pajtimit. I pari ishte bindja kokëforte për ruajtjen e traditës sipas Kanunit. Disa njerëz në mënyrë fanatike shkonin sipas kësaj tradite. Arsyeja tjetër ishte justifikimi i familjeve të cilat e zbatonin hakmarrjen, sepse kështu dëshironin të paraqiteshin besnike ndaj traditës…” (Giancarlo-Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Kosovo nonviolenza per la riconciliazione, EMI, Bologna, 1999, fq. 52. Më gjerësisht lexo: Po aty, vep. e cit. fq. 37-77).

Qe edhe shpjegimi sintetik dhe profetik i Prof. Anton Çettës për pajtimin e gjaqeve: “Ne fill e kemi përjashtuar mundësinë e dëmshpërblimit apo të pagesës së gjakut: Pajtimi i gjithmbarshëm i popullit shqiptar duhet të jetë një vepër fisnike, vetëm një gjest i përvujtërisë dhe shpirtmadhësisë së popullit tonë… Të tjerët po na vrasin vazhdimisht, a duhet atëherë edhe ne të vritemi me njëri-tjetrin?… Jo, duhet të jemi si kurrë më parë afër dhe së bashku me njëri-tjetrin, sepse na presin sprova dhe rreziqe të ndryshme edhe më të mëdha…” (Giancarlo-Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Kosovo un popolo che perdona, EMI, Bologna, 1997, fq. 48: Më gjerësisht lexo: Po aty, vep. e cit. fq. 31-105).

  1. Falja dhe pajtimi – parakusht jete, paqeje dhe qytetërimi

Njeriu dhe njerëzimi s’mund të jetojnë pa falje dhe pa dashuri. Falja, pajtimi dhe dashuria nuk është thjesht vepër njerëzore, çështje e arsyes, vullnetit apo përcaktimit tonë, sepse mendoj se pjesa dërmuese e njerëzimit e kupton se e keqja nuk mundet me të keqe, por vetvetiu është tejet e vështirë, mos të them e pamundshme, pasi që i tejkalon fuqitë tona njerëzore. Shi për këtë pa besim dhe pa ndihmën e Zotit dhe të rrethit, përkrahjen, pjesëmarrjen tonë vëllazërore nuk mundet e keqja e urrejtës, mënisë, gjak apo hakmarrjes.
Këtë e ka vërtetuar edhe përvoja jonë sidomos gjatë vitit 1990, ku kemi gjetur dhe përjetuar se motivet fetare dhe kombëtare dukshëm lehtësonin pajtimin, faljen, tejkalimin e çdo lloji vështirësie, si shtylla të fuqishme veprimi.

Pa këto elemente ne bëjmë “vrasje, hakmarrje apo edhe gjakmarrje” psikologjike, shpirtërore, nëpërmjet indiferentizmit, egoizmit, egocentrizmit, karrierizmit, materializmit, konsumismit, hedonizmit, moskujdesit për të varfër dhe të mjerë si dhe shumë dukurive tjera shëmtuara, sidomos dukurisë së shpifjes, përgojimit, paragjykimeve, përkrahjes dhe solidaritetit për të keqe, që fatkeqësisht janë gjithnjë në rritje dhe në zhvillim të hovshëm ndër ne, edhe pas arritjes së lirisë, demokracisë dhe shtetësisë së Kosovës.
NJERIU ËSHTË NJERI AQ SA KA DASHURI, sa di dhe do të ketë mirëkuptim, dhembje, mëshirë për të tjerët, të falë dhe të kërkojë falje, pra, sa jeton me dashuri dhe për dashuri. Kjo ndërlidhet ngushtë edhe me aspektin fetar, botëkuptimor, kombëtar, gjithënjerëzor.
“Nëse ndokush thotë: “E dua Hyjin” e këndej e urren vëllanë e vet që e sheh, Hyjin që nuk e sheh, s’mund ta dojë” (1 Gjn 4, 20).
Urrejtja është djallëzore, vdekjeprurëse, vrastare, vetëvrasje, vëllavrasje, ndërsa dashuria dhe falja janë hyjnore dhe frytdhënëse. Shën Gjoni urrejtjen e krahason edhe me verbëri, terr:
“Kush e urren vëllanë e vet, gjendet në errësirë dhe ecën në errësirë. Nuk di kah shkon sepse terri ia ka verbuar sytë” (1 Gjn 2, 11).
Jezusi thotë: “Por ju them juve që më dëgjoni: Doni armiqtë tuaj, bënu mirë atyre që ju urrejnë, bekoni ata që ju mallkojnë, lutuni për ata që dijekeqas ju mundojnë… Si dëshironi t’ju bëjnë juve njerëzit, ashtu bëjuni edhe ju atyre… Bëhuni edhe ju të mëshirshëm sikurse (edhe) Ati juaj është i mëshirshëm. Mos gjykoni dhe nuk do të gjykoheni. Mos dënoni dhe nuk do të dënoheni! Falni dhe do të gjeni falje!” (Lk 6, 27-28. 31. 36-37).

Pse njeriu i sotshëm, sidomos ne Shqiptarët, falim pak, vështirë, gati edhe keq, pjesërisht, vetëm në disa rrethana të rrezikimit, të luftës, si ndodhi gjatë vitit 1990?

Gabimi i parë, më duket mua, është në edukimin e rreptë dhe formal, që mbështetet kryesisht në urdhëresa, ndalime, krijon më tepër ndjenjën e frustrimit, hurxhit dhe të paaftësisë, mbylljes, e cila shpesh shpërthen në agresivitet, sulm, urrejtje dhe në shkatërrimi, sepse familja dhe shoqëria jonë më tepër mbështet në ligje, rregullore, tradita, se në marrëdhënie ndërnjerëzore, ndërfamiljare, në përvojën e mirësisë dhe dashurisë së ndërsjellët. Ne duhet t’i zbulojmë dhe t’i përkrahim anët pozitive te vetja dhe te tjerët, sepse nëse rritet e mirja, vetvetiu pakësohet e keqja.

Nga kjo gjendje dhe edukatë lind nevoja për ndarjen e drejtësisë në nivelin më të ultë personal, familjar dhe shoqëror, arbitrarizmi, ku individi vendos sipas bindjes, orientimit, përcaktimit, paragjykimit, për vetveten dhe për të tjerët. Në arbitrarizëm s’ka më norma objektive, ligje, gjyqe, pushtet, shtet, por më tepër fuqi, dhunë, ndëshkim dhe dënim sipas hamendjes, bindjes, fuqisë, interpretimit, rrethit. Kështu rrezikohet që ndarja e drejtësisë të jetë padrejtësia më e madhe, sepse i forti ka gjithmonë të drejtë, ndërsa i dobëti, i pambrojturi, i pafajshmi gjithnjë pëson dhe rrezikon. Kjo zbatohet në veçanti në mentalitetin tonë turmor dhe grumbullor, ku personi “shkrihet” në masë dhe si parim jetësor ka vetëm këtë: si të tjerët apo si të gjithë, ashtu edhe unë.

Ky botëkuptim është “diktaturë” horizontale e të gjithëve dhe mbi të gjithë, botëkuptimi, opinioni publik, si kontrollim i pamëshirshëm i rrethit. Këtë gjendje mjaft të ndërlikuar unë e kam përcaktuar kështu: “Shqiptari e ka kryet për hijeshi dhe për turrshi”, sepse shpesh s’ka guxim të jetë vetëvetja, atë t’ua thotë të tjerëve, janë njerëz pa “kurriz”, pa identitet dhe personalitet bazor, mbajnë dhe ruajnë traditën si të vetmen mundësi dhe siguri.

Gabimi i dytë është garë e egër për punë, fitim, sukses me çdo kusht, ku njeriu nuk është më askush dhe asgjë nëse nuk punon, nuk fiton, nuk ka sukses në krahasim me të tjerët, pra, subjekti-njeriu objektivizohet apo bëhet gjësend. Në këtë “garë” të pamëshirshme dikush lodhet, ndalet, çalon, s’ka fuqi dhe mbetet i frustruar, ndihet keq, nuk e ka më mbështetjen e të tjerëve, dhe si i tillë potencialisht është “kandidat” për urrejtje ndaj vetvetes dhe ndaj të tjerëve. Bota, të tjerët janë fajtorë për fatin e keq, për mossukses, për dështime, prandaj janë psikologjikisht dhe shpirtërisht të cunguar, të anësuar, të dëmtuar dhe si të tillë në hall me vetveten dhe me të tjerët.

Gabimi i tretë është feja vetëm si njohuri, rregullore, ligj, në anën thjesht formale, pa përvojë dhe jetësim me Zotin-Dashuri dhe me vëllai njeri. Nga përvoja e fesë së Zotit-Dashuri i cili në vazhdimësi është edhe falje, mëshirë, pajtim, ndërrim, përmirësim, mësohemi dhe aftësohemi edhe ne deri diku t’i përngjajmë atij, jemi të lumtur në falje ndaj të tjerëve.

Ne Shqiptarët sot jetojmë ose nën ndikimin e individualizmit të tepruar, bajraktarizmit, vetëm si të them unë, ose të kolektivizmit anonim, mentalitetit turmor dhe grumbullor, si thonë dhe veprojnë të tjerët, pa pasur mundësi të jemi vetvetja, pa ndonjë orientim dhe përcaktim jetësor. Ndikimi i të tjerëve, i rrethit të ngushtë apo të gjerë, ende është shumë i madh, mos të them edhe vendimtar, kryesisht negativ, duke cunguar identitetin dhe personalitetin, orientimet, bindjet, përcaktimet, veprimet dhe jetën personale dhe familjare. Shqiptari rregulloren kryesore të jetës e ka këtë parim: Si të tjerët! Kur të tjerët falin, si ndodhi gjatë vitit 1990, atëherë edhe unë ose edhe ne jemi të gatshëm të falim, sepse ashtu bëjnë edhe të tjerët, gati të gjithë, ndërsa gjendja e sotme për shumëçka është gati në tërësi ndryshe.

Falja tek ne ende fatkeqësisht trajtohet si dobësi, ndërsa hakmarrja dhe gjakmarrja si trimëri, si traditë e shenjtë shqiptare, si virtyt i pamohueshëm nga rrethi familjar dhe shoqëror, traditor, sipas parimit të pakuptimtë: gjaku nuk falet as nuk tretet kurrë! Në tekstet shkollore, në literaturë, në krijimtari të ndryshme, si poezia, proza, piktura, skulptura, muzika, filmi, vlera dhe virtyti i faljes, paqes, dashurisë, strategjia paqësore dhe jodhunore gandiane, tereziane, rugoviane, bashkimi në dallime është shumë pak i pranishme.

Trimëria më e lartë është ta mundim të keqen së pari në vete, e pastaj edhe te të tjerët, sepse JEMI TË LIRË VETËM NËSE JEMI TË MIRË!

Prandaj, para çdo veprimi, pika e parë është kuptimi i gjendjes, si nga aspekti historik, ashtu edhe nga vështrimi aktual. Pika e dytë është ndarja e përvojave tona nëpërmjet bisedimeve, dialogut dhe komunikimit ndërnjerëzor dhe ndërvëllazëror, që të jemi së bashku si në të mira, ashtu edhe në të vështira.

Gjendja konfliktuale kërkon së pari harmonizimin e njeriut me vetveten, me atë që është dhe dëshiron të jetë, dhe vetëm pastaj mund të shkojmë kah hapi i dytë – marrëdhëniet ndërnjerëzore, që të vijmë edhe deri te ndjenja e përkatësisë së përbashkët apo gjithëshqiptare, te shoqëria.

Sot hak-marrja apo gjak-marrja duhet të ndërrohet edhe në terminologji, sepse thënë kështu duket se njeriu ka të drejtë, bile edhe detyrë, ta marrë hakun apo edhe gjakun! ÇDO HAK APO GJAK-MARRJE SOT ËSHTË SË PARI VETËVRASJE, PASTAJ VËLLAVRASJE DHE SË FUNDI EDHE VRASJA E TJETRIT. Pa vetëdije të tillë s’mund ta luftojmë këtë dukuri shëmtuesi, kancerin e shoqërisë shqiptare në ditët tona.

Duhet gjithnjë ta kultivojmë KULTURËN E JETËS: nderimin, pranimin, përkrahjen dhe mbrojtjen e jetës në çdo faze, sipas parimit të njohur shqiptar: “S’ka shtëpi pa pleq dhe pa fëmijë”, dhe: “Mjerë ajo shtëpi që s’ka pleq dhe fëmijë!”.

Pse atëherë mos ta duam dhe mbrojmë jetën nga çdo rreziku apo kërcënimi, edhe nga gjakmarrja? Kush jeton për hakmarrje, nuk jeton fare, sepse jeton vetëm për të bërë keq, kjo s’është e denjë për askënd, jeton për së gjalli në varr. Urrejtja është DIKTATORI më i keq që vetvetiu nuk vdes kurrë dhe robëron të gjithë.

Mu për këtë falja është parakusht jete, paqeje dhe qytetërimi, si përvoja më e rëndësishme dhe vendimtare në jetë, e cila mundëson të dalim prej vetvetes dhe të përqendrohemi në të tjerët për të jetuar të vëllazëruar dhe të bashkuar. S’ka njeri të përsosur që s’ka nevojë për falje, si prej Zotit ashtu edhe prej të afërmit, por edhe për të falur. Nga kjo përvojë lindë paqja e vërtetë e cila mbështet në drejtësi, të vërtetën dhe mbi të gjitha në dashuri. Kjo e begaton kulturën e jetës me QYTETËRIMIN E DASHURISË.

Dhe së fundi disa parime të shëndosha, do të thosha edhe të shenjta, për pajtimin e gjaqeve:
• Pajtimin e gjaqeve nuk e kërkonim kurrë në emër të vrastarit dhe kriminelit, por në emër të të pafajshmëve, mbi të gjitha në emër të Zotit dhe të Popullit shqiptar, të fëmijëve dhe të rinisë, për të tashmen dhe për ardhmërinë tonë. Kjo është e mira jonë e përbashkët, mbi të gjitha për familjet që kanë humbur të dashurit e tyre, që t’i lirojmë prej “detyrës” apo imperativit të të hak apo gjakmarrjes, prej peshës së rëndë dhe vdekjepruese të urrejtjes, që i robëror dhe kushtëzon në jetë dhe në veprimtari.
• E keqja kurrë nuk e mund të keqen, por vetëm e mira, falja dhe pajtimi nuk lejojnë që “zinxhiri” i traditës t’na ngulfatë dhe t’na fundosë paskajshmërisht në vëllavrasje dhe vetëvrasje.
• Falja e gjakut është trimëri kulmore, kërkesë, nevojë dhe domosdoshmëri e kohës sonë, sepse pa flakjen e kësaj dukurie, kancerit shpirtëror shqiptar, nuk ka liri dhe demokraci të mirëfilltë.
• Me falje dhe pajtim ne më së miri i nderojmë viktimat, sepse gjaku i tyre na mundëson krijimin e ndjenjës së përbashkët me mbarë popullin tonë, si një familje e madhe, si në gëzime, ashtu edhe në pikëllime, para sfidave dhe rreziqeve që doemos na priteshin.
• Ata që falin janë “heronjtë e ditëve tona”, paralajmëruesit se jeta është më e fortë se vdekja, falja më e qëndrueshme se urrejtja, dashuria dhe vëllazëria rruga e vetme e shpëtimit
• “Sofra e Pajtimit” kishte krijuar parakushtet për ngjarjet madhore të vitit 1999 dhe më vonë, si në aspektin kombëtar, ashtu edhe ndërkombëtar, për krijimin e strategjisë paqësore dhe jodhunore, për luftën e lavdishme të UÇK-së, për ndërhyrjen e NATO-s, në përforcimin e vlerave dhe virtyteve pa të cilat s’do të ishim ata që jemi dhe aty ku jemi sot, në Kosovën e lirë dhe demokratike.
Fatkeqësisht edhe pas kaq viteve ende nuk kemi asnjë studim të mirëfilltë ndërsciplinor rreth faljeve të gjaqeve gjatë vitit 1990 nga aspekti juridik, traditor, etiko-moral dhe fetar. Me pajtimet e gjaqeve është tejkaluar tradita, drejtësia, mungesa e lirisë dhe shtetësisë, është zbatuar vëllazëria, falja dhe dashuria e cila na ka afruar dhe bashkuar para rreziqeve të luftës dhe asgjësimit. Kjo përvojë duhet gjithnjë të kujtohet, studiohet, paraqitet nëpërmjet mjeteve pamoro-dëgjimore, shtypit, krijimtarisë, si vlerë dhe virtyt që duhet kultivuar gjithnjë e më shumë, si parakusht jete, paqeje, demokracie, si zhvillim i gjithanshëm i njeriut, familjes dhe shoqërisë sonë.

  1. Disa kujtime dhe përjetime

Po iu kthehem pak disa kujtimeve. Në një rast, ishim në rrethin e Gjakovës dhe përgatiteshim për kremtimin publik të pajtimeve të gjaqeve në Smolicë, atje ku dikur ishte “mbjell” molla e sherrit për të shkaktuar konflikte ndërfetare mes shqiptarëve katolikë dhe myslimanë. Ditë e natë ishim nëpër oda, në bisedime, propozime, përgatitje. S’kishim kohë për asgjë, as për ushqim, as për fjetje apo pushim. Dëshira e vetme ishte: të jemi me popullin tonë dhe t’ua lehtësojmë barrën e rëndë të hak apo gjakmarrjes.
Baca Anton ishte dukshëm i lodhur, por edhe i disponuar. Më tha kështu: “Don Lush, prekma pak shpinën. A kam ende shpinë?”.
Unë iu përgjigja: “Si jo, në shpinën tënde është mbarë Kosova, edhe më tepër, populli shqiptar!”.
Ai si në hoka më tha: “Nuk e di a kam më shpinë, aq jam këputur… A ka ndonjë vend ku mund të mbështetemi pak para se të dalim para popullit në kremtimin e pajtimeve të gjaqeve?”.
Dhe u mbështetem në një odë të madhe, ai me një skaj, unë dhe bashkëpunëtorët tjerë, në një skaj tjetër, diku afro një ore.
Pas këtij pushimi kaq të nevojshëm, baca Anton më tha: “Tash mund të qëndroja në bisedime edhe për ndonjë ditë dhe natë… Ja, kështu është puna me popull dhe për popull. Njeriu i tejkalon edhe nevojat biologjike, çdo pengesë… Këtë e kemi sprovuar shpeshherë gjatë pajtimeve të gjaqeve… Motivimi dhe dashuria bëjnë mrekulli!…”.

Ishte 9 maj 1990, festa e “Shën Kollit” në Sellagrazhd të Velezhës, komuna e Prizrenit. Kishim vendosur që për këtë festë të kremtonim edhe pajtimin e gjaqeve në ato hapësira, së bashku shqiptarët katolikë dhe myslimanë. Kjo e kishte “tërbuar” Serbinë, sidomos pas ngjarjes historike të Verrat e Llukës (1 maj 1990), ku NDODHI POPULLI, me këtë edhe MREKULLIA E PAJTIMIT me pjesëmarrje më se të 500.000 njerëzve nga të gjitha trojet tona.

Më 3 maj 1990 Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë me dekret e kishte ndaluar pajtimin e gjaqeve në Kosovë dhe më gjerë me këto arsye:

• Sepse populli shqiptar nuk ka traditën e faljes së gjaqeve, (gjë kjo që nënkuptonte dëshirën e tyre: le ta vazhdojnë traditën e vrasjeve! (vr. ime).
• Këtë lëvizje e udhëheq Anton Çetta, me “njëfarë” prifti katolik shqiptar, Don Lush Gjergji, edhe pse shumica e shqiptarëve janë myslimanë;
• E tërë kjo lëvizje është kryekëput kundër popullit serb në Kosovë dhe kundër Serbisë.

Prof. Anton Çettën e kishin ndalur dhe burgosur, mua më kishin kërcënuar deri me vdekje dhe me pushkatim, popullin e kishin keqtrajtuar në format më të vreshta, por kot, sepse tashmë Shqiptarët e shijonin pajtimin, vëllazërinë gjithëshqiptare, bashkimin në dallime.

Meshën e kam kremtuar i rrethuar me një mori populli nga viset e ndryshme të Kosovës, ndërsa mbi kokat tona fluturonin helikopterët ushtarak, qarkullonin taksat, dëgjohej kudo fyerja dhe sharja. Populli ishte një mendje dhe një zemre në lutje, këndonte, falënderonte Zotin, përjetonte praninë dhe dashurin e Tij në një qetësi dhe siguri që dukshëm shqetësonte armiqtë tanë.
Porosia e tij nga takimi im i fundit me të para se të kalonte në amshim ishte kjo: “Nëse vdes pa e parë dhe përjetuar lirinë dhe pavarësinë, së paku një gisht i imi do të jetë jashtë varrit, mbi të. Atë ditë që do të agojë liria, eja, e shtjere edhe gishtin tim në varr, që të pushojë në qetësi në tokën time të shtrenjtë, të shenjtë dhe të lirë!”.

Këtë porosi e plotësova me rastin e parë pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, kur shkova në varrezat e Prizrenit, për t’u takuar dhe lutur para varrit të Prof. Anton Çettës, Imzot Nikë Prelës dhe Mons. Nikollë Minit, tre njerëve që kanë pasur ndikim të madh në jetën dhe veprimtarinë time, ishin dhe mbesin model jete dhe flijimi në nder të Zotit, dobi dhe të mirë të Popullit. Këta, dhe shumë të tjerë, nuk e përjetuan lirinë dhe pavarësinë tonë, por e mbollën farën e mirë, atë të dashurisë dhe faljes, të jetës dhe paqes, të vëllazërisë, bashkëpunimit dhe bashkëjetesës, të lirisë nga e keqja, urrejtja dhe gjak-hakmarrja. Tani gëzojnë amshimin e lumtur dhe ndërmjetësojnë, luten për ne. E ne, bëmë tepër pak për ata, për shumë të vdekur apo të vrarë, ndoshta edhe më pak për të gjallë. Mungesa e falënderimit dhe dashurisë është rrezik i madh për ne dhe për ardhmërinë tonë

Ky gisht nuk ishte drejtuar kah të tjerët për t’i sulmuar, fajësuar, por u bë simboli i shtrirjes së dorës së pajtimit, vepër kjo pa dyshim, e pëlqyeshme para Zotit, e domosdoshme për popullin shqiptar, si dhe synimi dhe lartësimi ynë kah idetë, idealet, vlerat dhe virtytet tona të lashta arbërore, iliro-shqiptare.

Me pajtimin e gjaqeve ne e përforcuam vëllazërinë tonë gjithëshqiptare, krijuam kulturën e jetës dhe qytetërimin e dashurisë duke ia plotësuar testamentin e fundit Nënës Tereze.

Ajo më dorën e saj kishte shkruar këtë porosi: “Gjithmonë shpirtërisht jam e lidhun më uratë dhe në dashni me popullin tem shqiptar, sidomos në kohë të vështira. Mbas shumë hjekave dhe rreziqeve, me gëzon pamasë lajmi i pajtimeve. Urime rinisë shqiptare kosovare që e nisi kët vepër, si dhe të gjithë astyne që marrin pjesë në këtë punë të madhe dhe shenjte…
Dëshiroj të festojmë së bashku Pajtimin e mbarë popullit tem shqiptar…” (Bukuresht, 3 maj 1990).

Prof. Anton Çetta, ishte dhe mbeti Njeriu i provanisë së Zotit dhe Popullit Shqiptar, ai i cili diti ta jepte “pjesën më të mirë të vetvetes” me shumë maturi, përkushti dhe dashuri, i cili e gjeti “damarin” e popullit për një komunikim të drejtpërdrejt në odën e madhe që ishte e tërë Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, diaspora shqiptare në Evropë dhe në Amerikë.

“Sofra e Pajtimit” kishte krijuar parakushtet për ngjarjet madhore të vitit 1999 dhe më vonë, si në aspektin kombëtar, ashtu edhe ndërkombëtar, për krijimin e strategjisë paqësore dhe jodhunore në krye me Presidentin historik të Kosovës, Dr. Ibrahim RUGOVËN, për luftën e lavdishme të UÇK-së, për ndërhyrjen e NATO-s, në përforcimin e vlerave dhe virtyteve pa të cilat s’do të ishim ata që jemi dhe aty ku jemi sot, në Kosovën e lirë, të pavarur dhe demokratike, model bashkëjetese dhe integrimin ndër ne dhe më gjerë.

Prof. Anton Çetta vuri gurthemelin e lirisë dhe pavarësisë së Kosovës, edhe pse ai këtë gëzim dhe ndodhi fatkeqësisht nuk e priti dhe përjetoi. Të tillë janë flijimtarët e mëdhenj dhe të mirëfilltë, që kanë jetuar dhe vepruar me përcaktime dhe vizione largpamëse, për Popullin dhe me Popullin, për të mirën e të gjithëve.

Aristoteli thoshte cinizëm kështu: “Falënderimi plakët më së shpejti”. Populli ynë thotë: “Falënderimi ruan miqësitë e vjetra dhe krijon ato të reja”.

Falënderimi dhe dashuria e fisnikërojnë njeriun, familjen dhe shoqërinë, janë tipare dalluese për njerëz me mendje të ndritur, me zemër të madhe dhe të hapur, të cilët kultivojnë dhe përkujtojnë të kaluarën, historinë, jetojnë për të tashmen me përgjegjësi dhe dashuri, përgatisin dhe trasojnë të ardhmen më të mirë dhe më të lumtur për të gjithë.

“Falja është zbukurimi i të fortit” ( M. Gandhi).
“Me falje shijojmë fytyrën e Krishtit” (Padre Pio).
“Kush dashuron edhe falë” (F. Rochefoucauld).
“Të gabosh është njerëzore, të falësh është hyjnore” (A. Pope).
“Trimi falë, qyqari hakmerret” (Fjalë popullore).
“Duaje të vërtetën dhe fale gabimin” (Voltaire).
“Falja është hakmarrja e të urtëve” (Ch. Wernichke).
“Sa të varfër janë ata që s’kanë duresë” (W. Shakespeare).

Don Lush GJERGJI

Valnentino Salvoldi – Lush Gjergji, Resistenza nonviolenta nella ex-Jugoslavia, EMI, Bologna 1993.
Giancarlo e Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Bosnia, “Non potete obbligarci a odiare”, EMI, Bollogna, 1996.
Giancarlo e Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Kosovo un popolo che perdona, EMI, Bologna, 1997.
Giancarlo e Valentino Salvoldi – Lush Gjergji, Kosovo nonviolenza per la riconciliazione, EMI, Bologna, 1999.
Giancarlo Salvoldi, Madre Teresa nel Kosovo della riconciliazione, Edizioni Messaggero – Padova, Editrice VELAR – Bergamo, 2003.
Valentino Salvoldi, Madre Teresa emblema della pace, ELLEDICI – Torino, Editrice VELAR – Bergamo, 2003.

Burimi/illyriapress.com/

Plisi ia jep shkëlqimin paraqitjes së shqiptarit. Në paqe e në luftë. Në zi e në festë.

No Comments Argëtim Histori

Është simboli i krenarisë personale e kombëtare. Bartësi i tij, përherë ndien peshën e detyrave shoqërore.

Isak Ademi nga Carraleva e Shtimës ishte vetëm 12 vjeç kur e vendosi plisin për herë të parë. Kurrë më nuk e hoqi.

“E ka mbajtur baba, unë… Prej dymbëdhjetë vjeçe, më nuk e kam hequr kurrë. As në luftë, as në punë, as kurrkund hiç. Nuk e duron diçka kryet mos me pasë në krye, se sikur mos me pasë kryet me vete hiç”, thekson Ademi në qendër të Shtimes.

Është vetëm njëri prej myshterinjve të Hyzri Hysiqit. Veterani i luftës i kthyer në tregtar ia di fort mirë kërkesat.

“Jemi të kënaqur me kualitet të plisit. Jemi të kënaqur, është i mirëpo, gjithmonë nuk mund të dalë njësoj, se varet te leshi se ku e merr qysh e merr. Nëse e kanë leshin e mirë, punohet shumë mirë plisi”, thekson Hysiqi.

Zanati i krenarisë ndër breza

Ka mbi 110 vjet që familja Gjurgjealo nga Prizreni merret me punimin dhe shitjen e plisit. Naxhiu e trashëgoi nga gjysh Jashari e baba Samiu.

“Vështirësia e punës …. është vështirësi, sepse çdo zanat e ka atë vështirësinë e vet”, thekson Naxhi Gjurgjealo, qeleshepunues nga Prizreni.

“Dhe , edhe ky zanat ka vështirësi, por si të punosh, si t’ia nisësh kësaj pune, si të mësohesh me punu këtë, atëherë mund të kesh edhe kënaqësi, jo vetëm vështirësi”.

Punën e kombinuar të dorës e të makinave që me familje e bën poshtë, e ekspozon krenueshëm lart në punishten e tij në hyrje të qytetit historik.

Tregon disa prej llojeve të plisave të trevave të ndryshme shqiptare.

“Këto janë të dibranëve, të Dibrës, domethënë ana e Dibrës, rrethi i Dibrës i ka mbajtur. Këto janë të lumjanëve, ose zhurianëve, se edhe zhurianët i kanë mbajtur. Edhe të Dragashit. Do të thotë këto tri pjesë i mbanin këto”, tregon ai duke mbajtur qeleshet në duar.

“Këto janë të hasjanëve, Hasi zakonisht i ka mbajtur, ndërsa këto janë të Rrafshit të Dukagjinit dhe këndej. Pra, edhe unë saktë nuk e di, por përafërsisht kështu. Këto janë të dervishëve, ju kallzova më duket, të dervishëve”, shton ai. “Dhe ky është punimi i ynë i ardhmërisë që do ta bartin të rinjtë”.

Të huajt për plisin

Etnologu Bashkim Lajçi tregon në objektin e Institutit Albanologjik historinë e simbolit të shqiptarëve.

“Plisi, në kuadrin e veshjeve tona tradicionale, apo popullore, zë një vend të rëndësishëm, edhe për nga funksioni, mirëpo edhe për nga simbolika e tij. Padyshim se edhe plisi, sikur se shumë pjesë tjera të veshjes tonë kombëtare shqiptare, ka një histori të gjatë”, tregon Lajçi në sallën e konferencave shkencore në Institutin Albanologjik të Prishtinës.

“Shumë studiues që janë marrë me problemin e veshjeve tradicionale thonë se plisi e ka gjenezën, apo gjurmët e tij mund t’i hasim qysh në Iliri, tek ilirët, tek paraardhësit tanë. Edhe kjo mund të dëshmohet me shumë figura të ndryshme, me vizatime të ndryshme”.

Këtë thotë se e kanë argumentuar edhe studiuesit joshqiptarë.

“Prapëseprapë plisi, veshjet tona, doket e zakonet, domethënë, janë ruajtur përkundër ndonjë ndërhyrjeje, që është bërë në to, janë ruajtur gjatë gjithë kohës, dhe akoma ruhen”, tregon ai, duke shtuar se njerëzit sot, pavarësisht ambienteve të caktuara, niveleve të caktuara, “mburren me plisin, mburren me veshjen tonë tradicionale, mburren me kulturën tonë, domethënë origjinale tradicionale që e kemi”.

Ergylenagji Gjurgjealo ndihet më rehat kur me plis në kokë flet para kamerës.

“Unë çdoherë e mbaj plisin. Gati çdo foto e kam me plisin. Është puna ime, krenohem që e bëj këtë punë, është simboli i kombit tonë, kështu që me dalë para jush pa plis, diqysh zbrazët më mbetet koka”, tregon ajo.

“Plisat” si rezistencë

Por, historia jo fort e largët tregon se shqiptarët që mbanin plisa, keqtrajtoheshin edhe më shumë nga pushtuesit. Sidomos gjatë shekullit njëzet.

Në librin e Enver Robellit “Arbën Xhaferi rrëfen: Në Tetovë në kërkim të kuptimit”, politikani e publicisti i ndjerë nga Maqedonia e Veriut kujtonte se si gjatë luftërave ballkanike, kur Shkupi ishte pushtuar nga bullgarët fqinj, pushtuesit si objekt dënimi zgjodhën qeleshen e bardhë shqiptare.

“Ata, xhandarë e qytetarë, ku shihnin shqiptarë me qeleshe të bardha i rrihnin, i torturonin, madje edhe i vrisnin”, shkruan në librin e Robellit.

Historiani Skender Latifi ka siguruar dokumentin e vitit 1917 të komandës së trupave rezervë në Nish. Aty dokumentohet refuzimi i shqiptarëve të rekrutuar dhunshëm:

E pushtuesit serbë nuk do ta zbusnin qëndrimin ndaj fëmijëve shqiptarëve që plisin e mbanin edhe në shkollë.

Plisi përherë ishte e përbashkëta e burrave dhe e grave që luftonin për liri.

“Më vonë, sidomos gjatë viteve tetëdhjetë, atëherë kur ndodhën demonstratat tek ne, por edhe gjatë kohës, njerëzit që e kanë bartur plisin, disi nga të tjerët, veçmas nga ata okupatorët, ose ata që kanë synuar të na okupojnë, janë shikuar si njerëz të padëshirueshëm”, thekson Lajçi.

Atëherë Prishtina po garonte në elitën e futbollit jugosllav. Për shqiptarët e Jugosllavisë së lëkundur, lojtarët ishin heronj në fushë. Në tribuna, tifozët themeluan Plisat. Dy palët përfaqësonin krejt shqiptarët e ish-Jugosllavisë së dominuar nga Serbia.

Plisat vazhdojnë ta mbështesin vetëm kombëtaren shqiptare edhe pas pranimit të Kosovës së pavarur në UEFA e FIFA.

Plisi i Republikës së parë

Plisi ka lënë gjurmë edhe në historinë. Nënshkruesi i asaj që njihet si Kushtetuta e Kaçanikut e 7 Shtatorit 1990 ishte edhe deputeti nga Cerreviku i Klinës, Hysen Bashota.

Vetëm Shqipëria ia njohu Kosovës Republikën e parë.

Pavarësimi i vendit më 17 shkurt 2008 fuqizoi lidhjen e pleqve e të rinjve me plisin. Ditët e plisit janë kthyer në festë tradicionale në Kosovë, Maqedoni e Shqipëri.

Ergylenagjiiut po i bëhet qejfi që përherë e më po ngrihet shumë numri i vajzave e djemve që i kërkojnë plisa për kanagjeqe e dasma, bajram e krishtlindje.

Është simboli që i bashkon shqiptarët kudo.

“Ky është simbol i shqiptarit”, thekson Ademi në Shtime, duke prekur lëmueshëm plisin me dorën e djathtë. “Këtë, nuk është… çare këtë pa e bartur nuk ka ai që e ka zemrën e shqiptarit”.

Burimi/portalishqip.de/