Home

Lajme

Botohet pas 70 vitesh ditari i adoleshentes hebreje të vrarë nga nazistët

No Comments Argëtim Histori

Për gati 70 vjet, ditari i fshehtë i një adoleshenteje hebraike polake Renia Spiegel, u mbyll në një kasafortë banke në New York. Tani ditari i Renias, “A Young Girl’s Life in the Shadow of the Holocaust” më në fund do të botohet nga familja e saj. Ditari u përshkrua nga botuesi, Penguin Books, si: “Një testament i jashtëzakonshëm për tmerret e luftës dhe për jetën që mund të ekzistojë edhe në kohërat më të errëta”. Ditari do të dalë në treg më 19 shtator.

Vajza jetonte në Przemysl, në jug-lindje të Polonisë , që ishte nën pushtimin Sovjetik derisa nazistët pushtuan Bashkimin Sovjetik në 1941. Ditari, gati 700 faqe, fillon në janar 1939 kur Renia ishte 15 vjeçe, rrëfen shpëtimin e saj nga sulmet me bomba në qytetin e saj të lindjes, zhdukja e familjeve të tjera hebreje dhe krijimi i getos. Renia dhe motra e saj Elizabeth u ndanë nga nëna e tyre, e cila ishte në anën gjermane gjatë luftës.

Si një poete aspiruese, Renia gjithashtu e mbushi ditarin e saj me dhjetëra kompozime, si dhe rrëfime për dashurinë e saj të parë, një djalë i quajtur Zygmunt Schwarzer. Ata shkëmbyen puthjen e tyre të parë disa orë para se nazistët të arrinin në Przemysl. Renia u vra në korrik 1942 në moshën 18-vjeçare, kur nazistët e gjetën të fshehur në një papafingo.

Ajo ia la ditarin të dashurit dhe në rreshtat e fundit të tij shkroi : “Tre të shtëna! Tre jetë të humbura! Gjithçka që unë mund të dëgjoj janë të shtëna, të shtëna.”

Schwarzer ia dha ditarin një personi tjetër për ta ruajtur ndërsa vetë u dëbua në Aushvic. Ai arriti të mbijetonte dhe u zhvendos në SHBA. Në vitin 1950 arriti që t’ja jepte ditarin motrës së Renias, Elizabetës dhe nënës së saj, Rozës që jetonin në New York. Elizabeta nuk mundi që ta lexonte vetë, kështu që vendosi ta linte në një kasafortë bankare. Kjo ndodhi deri në vitin 2012, kur vajza e saj Alexandra Bellak përktheu ditarin në anglisht, në mënyrë që njerëzit nga e gjithë bota ta lexonin.

“Isha kurioze për të kaluarën, trashëgiminë time dhe për këtë grua të mrekullueshme, emrin e të cilës mbaj. Emri i mesëm është Renata. Mami im nuk mund ta lexonte ditarin, ishte shumë e dhimbshme për të,”– tha Alexandra për CNN.

Pjesë nga ditari:

7 qershor 1942

Kudo ku shikoj, ka gjakderdhje. Masakra të tilla të tmerrshme. Ka vrasje, vrasje.

Zot, për të disatën herë përulem para jush, na ndihmo, na ruaj!

Zot, na lër të jetojmë, të lutem, dua të jetoj! Kam përjetuar kaq pak në jetë.

Unë nuk dua të vdes. Kam frikë nga vdekja. Gjithçka është kaq budallallëk, aq e imët, aq e parëndësishme, aq e vogël.

Sot jam e shqetësuar se jam e shëmtuar, nesër mund të mos mendoj më përgjithmonë.

15 korrik 1942

Mos e harro këtë ditë, mbaje mend mirë.

Do t’ua thuash brezave që do të vijnë.

Që nga ora 8 ne jemi mbyllur në geto. Jetoj këtu tani.

Bota është e ndarë nga unë dhe unë jam e ndarë nga bota.

Burimi/lapsi.al

“Kaçurrelat e tu” kënga për dashurinë që u kompozua në burgun e Burrelit

No Comments Argëtim Histori

Fati tragjik i kompozitorit shkodran Gac Çuni dhe disa vargje dhimbjeje të Arshi Pipës: “Gac, o shok i vuejtjes, nxânsi im i lashtë; mâ s’ta gjegja zanin, mâ nuk t’ndesha jashtë! N’imshtën e Burrelit vorrin ku ta banë; Kur ushton gjethnaja, Gac ti ndoshta fshân?;Fshâj nji kangë lirije qi t’u mbyll n’krahanuer!”

Disa tinguj të lehtë, me një melodi melankolike, nisin të thyejnë ngadalë heshtjen nëpër qelitë e burgut të Burrelit, një natë pranvere të vitit 1956.

Ishte zëri i Gac Çunit, djali shkodran që po jetonte ditët e fundit të jetës së tij, në qelinë e burgut të Burrelit. Kënga nisi të ngjallë shpirtrat e burgosur të atyre njerëzve, që po vuanin pa faj nëpër qelitë e atij burgu. Ishte kënga e fundit, melodia e fundit e djalit 20-vjeçar.

I kushtohej dashurisë së tij të humbur, vajzës shkodrane me kaçurrela, që kishte mbetur imazh i largët për zemrën e djalit të burgosur. Kaçurrelat e vajzës së bukur që kishte qenë dashuria e tij platonike, që do të mbetej në mendjen dhe zemrën e tij, si një hije që endej nëpër rrugicat e bukura të qytetit, atje ku Gaci kishte jetuar ato pak vite rinie, i lirë.

Unë pa ty jam i vetëm….
Unë pa ty jam i tretun….
Gjithmonë kam me të kujtu…
Skam me te harru moj kaçurrele
Kaçurelat e tu…

Përmes vuajtjeve që i sillte tuberkulozi, kur villte gjak e rënkonte pa pushim nga dhimbja, ai kompozoi aty nëpër qeli, këngën për dashurinë e humbur. “Kaçurrelat e tu”. E këndoi menjëherë, duke e ndarë me bashkëvuajtësit e tij brengën për dashurinë e tij të humbur.

Ishte mësues dhe kompozitor i talentuar i brezit të tij. Gac Çuni lindi në vitin 1926, në Shkodër. Kreu Seminarin Jezuit dhe Liceun e Shtetit në Shkodër. Pas diplomimit, punoi si mësues në Bajzë të Kastratit, ku dhe u arrestua me akuzën se kishte takuar të vëllanë e arratisur dhe se kishte komunikuar dhe ndihmuar dajën e tij, që ishte asokohe i arratisur si antikomunist, në malet e Dukagjinit.

Akuzohej gjithashtu, se kishte pasur lidhje me një klerik patriot, si Pader Çiril Cani, kur ai ishte me shërbim në Koplik, atje ku Gaci kishte qenë mësues. Në akuzën e sigurimit të shtetit, thuhej se Gac Çuni nuk e kishte dashur komunizmin. …Se i kishte shkruar një letër dajës së tij në malet e Dukagjinit dhe e kishte ndihmuar atë, me ushqim e rroba për të mbijetuar nëpë ato male.

Arshi Pipa kishte qenë mësues i tij, por edhe bashkëvuajtës, nëpër kampet e burgjet komuniste. Gac Çuni dha shpirt në burgun e Burrelit, përmes dhimbjes së papërshkrueshme nga sëmundja e rëndë e tuberkulozit, për të cilën autoritetet e burgut, ndaluan ndihmën mjekësore. Dha shpirt, ashtu i drobitur nga sëmundja e rëndë, larg familjes e shoqërisë, larg “kaçurrelave të saj”.

Kur vdiq Gac Çuni, mësuesi dhe bashkëvuajtësi i tij Arshi Pipa, shkroi:

«Elegji për Gac Çunin».

Vdiq edhe nji tjetër! Qanje shokë, të ngratin!
Banja t’madhe gjamën! Vdiq tue sosë afatin!
Si, pat hjekë e vuejtun, mbasi shumë qe rrekë
Tue luftue me morden! Vdiq: e lanë me vdekë!
Shtrydhë e shterrun forcash djerreve t’Bedenit,
fill andej përplasun brrakave t’liqenit;
ra e u’mek djaloshi… Vinte i imët kah shtati,
s’ishte për tê kazma, s’ishte për tê shati
Se ktij qielli i fali çka s’i dha secilit:
frymën e muzikës, zanin e bilbilit.
Oh sa herë ndër muzgjet e robnis ai zâ
Zemrën qi lëngonte balçëm ai ju bâ
Dridhej nën zâ letas, mallshëm, melodija,
tash ndër kangë shkodrane, tash n’Ave Maria.
Prante zhurma e dhomës, që të gjithë veshtojshin
Tretun ndër kujtime t’ambla qi ato zgjojshin…
Gac, o shok i vuejtjes, nxânsi im i lashtë,
mâ s’ta gjegja zanin, mâ nuk t’ndesha jashtë!
N’imshtën e Burrelit vorrin ku ta banë
Kur ushton gjethnaja, Gac ti ndoshta fshân?
Fshâj nji kangë lirije qi t’u mbyll n’krahanuer!
Fshâj nji jetë artisti qi pa fryt u-buer!
Fshâj e përmbas teje le t’ankojë shoqnija
qe na njofti vlerën, mbarë t’ankojë rinija!

Shënim: Informacioni është marrë në artikullin me titull: Requiem për Gac Çunin, botuar nga: adiandradi.com, me autor Pjetër Pepa.

/Marrë nga Kujto.al, Arkiva Online e Viktimave të Komunizmit

GJURMËVE TË TRADITAVE SHQIPTARE. Dita e Verës në Malësinë e Tetovës

No Comments Histori

Dita e Verës është një traditë e lashtë pagane – mbarëshqiptare dhe festohet me një mori ritesh (me praktika të ndryshme) në trojet tona, po edhe në Malësinë e Sharrit, sidomos në katundet Bozovcë, Veshallë, Brodec, Vejcë, Shipkovicë, Lisec, Gajre, si dhe në Novosellë, Sellcë e Keçe, Orviç, Ollovjan… Në përgjithësi ritet përafërsisht janë të njëjta, por ka dallime të vogla

Nga Neshat MEHMEDI

Katundet në Malësinë e Sharrit ende mbajnë gjallë të kaluarën tonë që nga lashtësitë, me anë të festave të motmotit, e riteve të shumta, që nëpërmjet tyre tregojmë lashtësinë tonë në këto troje, tregojmë rrënjët tona të moçme Iliro-pellazge, tregojmë se jemi autoktonë në këto vendbanime. Pra nëpërmjet këtyre tregojmë se jemi popull me kulturë të moçme e shumë të pasur. Për këtë duhet të falënderojmë stërgjyshërit, gjyshërit, prindërit, rininë tonë që me mjaftë fanatizëm, sakrificë e dashuri të zjarrtë i ruajtën dhe na i sollën deri në ditët e sotme. Pa marrë parasysh luftën e paparë dhe të egër, e të pamëshirshme të armiqve të shumtë të popullit tonë, që kishin një qëllim të përbashkët, asimilimin, dëbimin dhe pastrimin etnik si dhe zhdukjen e popullit shqiptarë nga këto troje bashkë me gjuhën, përshëndetjet, historinë, kulturën, festat e motmotit, ritet, zakonet, veshmbathjet, pagëzimin e fëmijëve, toponimeve, riteve… Pra duke na e pastruar trurin dhe imponuar urrejtjen ndërvëllazërore, duke na imponuar histori të rrejshme, vëllezër të rrejshëm, heronj të rrejshëm, kulturë të rrejshme, tradita të rrejshme, gjuhë të rrejshme, përshëndetje të rrejshme, shkurtë për të na zhveshur e lënë pa asgjë nga e kaluara jonë e lavdishme. Një popull që s’ka kulturë, tradita, festa të motmotit, rite, … ai nuk i din rrënjët e veta dhe s’ka të ardhme – pra shuhet.

Dita e Verës është një traditë e lashtë pagane – mbarëshqiptare dhe festohet me një mori ritesh (me praktika të ndryshme) në trojet tona: në Shqipëri, në Strugë, … po edhe në Malësinë e Sharrit. Sidomos në katundet Bozovcë, Veshallë, Brodec, Vejcë, Shipkovicë, Lisec, Gajre, … Poashtu Dita e Verës festohet në Novosellë, Sellcë e Keçe, Orviç, Ollovjan… Në përgjithësi ritet përafërsisht janë të njëjta, por ka dallime të vogëla në mënyrat e shfaqjes së tyre, sipas asaj thënies së popullit, “katund e adet”.

Dita e Verës as në këto katunde nuk e ka atë gjallëri të dikurshme, në përjashtim të katundit Novosellë të Tetovës, që kjo festë festohet me një gjallëri më të madhe nga të dy gjinitë, meshkujt dhe femrat. Në zbehjen e kësaj feste sot ndikon migrimi dhe emigrimi i popullatës nga katundet drejtë qytetit të Tetovës, dhe shteteve perëndimore, si në Itali, Gjermani, Zvicër … Poashtu ndikojnë negativisht në zbehjen e këtyre festave edhe rënia drastike e natalitetit si dhe martesat e vonshme – mungesa e fëmijëve. Prof. dr. Vebi Bexhetit e trajton shumë mirë lashtësinë e kësaj dite: “Ashtu si shumë festa tjera me rrënjë nga periudha të hershme pagane, edhe dita e verës, vit për viti vjen duke u zbehur, si rezultat i shumë faktorëve që karakterizonin periudha të caktuara historike, pa përjashtuar edhe rrethanat e ndryshme religjioze të besimeve monoteiste që festave pagane tentonin t’u veshin edhe ngjyrime fetare, apo ndonjëfarë mënyre t’i luftonin ato”(Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë ( Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 41)

Për ditën e verës, ndër të parët autorë shqiptarë shkruan Faik Konica: “Ç’është Dita e Verës? / Është dita në të cilën stërgjyshërit t’anë, kur s’kish lindur edhe krishterimi, kremtonin bashkë me Romanët dhe me Grekët e Vjetër, perëndit’ e luleve, të shelgjeve, të krojeve. Kur çkrin dimri, kur qaset Vera buzëqeshur e hollë dhe e gjatë si në piktyrë të Botticelli, zemra e njeriut çgarkohet nga një barë, shijon një qetësi, një lumtësi t’ëmblë. Në këtë gëzim, stërgjyshërit t’anë ndiejin një detyrë t’u falen perëndive që sillnin këto mirësira. Dhe ashtu leu festa hiroshe që quajmë Dit’ e Verës, dhe vazhdon Të mos i lëmë të humbasin këto festa të vjetëra të racës s’onë. Nuk i bëjën dëm njeriu. Sjellin një gëzim të kulluar në shtëpitë. Në një vënt ku jeta e të vegjëlve është aq e trishtë, djelmuria dhe vajëzat kanë një rasë të rallë për të dëfryer. Për të mëdhenjtë, Dita e Verës ka një shie poetike të hollë e të rrallë”.

Kjo festë edhe pse është pagane s’është kundër askujt dhe nuk e dëmton asnjë njeri e as popullin dhe as religjionet, thjesht është pasuri e madhe kulturore e kombëtare. Dita e verës është festë e gëzimit, e gjallërimit, solidarizimit dhe pjellores. Është e gëzimit sepse më së shumti i gëzohen fëmijët, … (blegtorët, lavërtarët, kopshtarët …) presin me padurim të vendojnë penjtë, të dalin nëpër katund e të kërkojnë (lypin mish, vezë, para…), ndërsa nënat tona bujare e dorëdhëna, presin me shumë gëzim të gjithë grupmoshat që të trokasin e të thërrasin në dyert e shtëpive të tyre, e këta nëna bujare e zemër bardha i lumturojnë fëmijët me lloj – lloj dhurata të bukura e shumë domethënëse për vetë jetën dhe përtrirjen. Simbolika e gjithë kësaj feste është veza. Pra veza është simbol i përtrirjes dhe pjellores, ku gjithçka ringjallet në natyrë, ku dimrit i themi lamtumirë me rite e këngë të bukura.

Po ku ka më mire se të gjallojnë udhët e katundit pikërisht nga këta vogëlushë e nga kjo rini që simbolizojnë këngën e bilbilave e vetë bilbilat, që i japin jetë natyrës dhe vetë katundit, çdo pragu shtëpie me atë zërin e bukur të tyre në kor: “A do na daritniiiiiiiii?”

Ky është solidariteti më i madh që e gjejmë ende në meset tona familjare e të çdo shtëpie, kjo flet shumë për vlerat tona kombëtare e humanizmin e ruajtur, e përcjellur me mjaft fanatizëm ndër shekuj deri në ditët e sotme.

VENDOSJA E PENJËVE DHE RITI

Sipas etnolgut Prof. Dr. Izaim Murtezani, verorja te shqiptarët e Maqedonisë Veriore njihej me emërtime të ndryshme; “Martinkë (nga emri i muajit Mars) në fshatrat toske të Strugës, silmikeshë në disa fshatra të Gostivarit, skilmiresh në disa fshatra të Dervenit të Shkupit, linik në Kalishtë të Gostivarit, verojkë në fshatrat e Prespës, peçat në fshatin Patishkë të Shkupit e kështu me radhë”. (Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë (Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 11)

Sot në katundin Novosellë ka gjallëri më të madhe në krahasim me katundet tjera, kjo festë fillon shtatë ditë përpara Ditës së Verës, me vendosjen e penjve të bardhë dhe të kuq në të dy duart te fëmijët, kurse në qafë në Novosellë nuk vendojnë penj. Të rriturit penjtë i vendojnë vetëm në njërën dorë, pra në dorën e djathtë pa dallim moshe e gjinie.

Penjtë i përgatitin vajzat e reja dhe vajzat e fejuara – nuset që janë nën nishane (nër nishane) – pra që janë të fejuara, penjtë i dredhin në shtizë, boshtë ose furkë përpjetë të bardhin me të kuqin bashkë dhe jua dërgojnë të afërmve të të fejuarit, kurse kunatave, zollvave penj me të qëndisur e me ngjyra; të bardhë, të kuqe dhe të gjelbër. Penjtë zakonisht të Novosellës; Sellcës së Keqe, Orviçit dhe Ollovjanit i kanë vëndu ditën e shtunë, të Bozovcës ditën e enjte, të Veshallës ditën e hënë, … dhe në të njëjtën ditë që i kanë vendosur, në të njëjtën ditë i kanë hequr.

Secila ngjyrë ka kuptimin në vete; Penjtë e bardhë dhe të kuqë i vendojnë, sepse ngjyra e bardhë simbolizon jetën e pastër dhe pa probleme shëndetësore dhe harmoninë paqësore që duhet të mbretëroj gjatë tërë vitit në familje dhe në mes të anëtarëve. Pra të mos u ndodhë as një sëmundje, apo ndonjë e ligë, si për vete ashtu dhe për anëtarët e familjes të ngushtë dhe asaj më të gjerë. Ndërsa e kuqja simbolizon shëndetin e mirë apo të fortë dhe të gjithë duan që të duken në pamje të kuq si molla e të fortë si thana. Ngjyra e gjelbërt simbolizon ardhjen e pranverës dhe ikjen e dimrit, sepse natyra fillon të mbushet me gjelbrim, drithërat në arat e lëruara e të mbjellura mugullojnë, malet gjelbërojnë, drunjtë frutor lulëzojnë, … pra gjallëron jeta e re në natyrë, ose më mirë me thënë natyra po pjellë gjithçka, llojet e ndryshme të bimëve, të luleve, … gjallesat u lejohet të dalin në natyrë dhe temperaturat e ulta e humbin fuqinë, …

Jo rastësisht Dita e Verës sipas Prof. Dr. Hamit Xhaferit, “Është konsideruar si dita e fillimit të vitit sipas kalendarit shumë të lashtë të shqiptarëve, pra një ditë që kremtohej shumë shekuj para se të lindte krishterimi. Dikur Dita e Verës është kremtuar në këtë trevë (Uskanë – Korçovë) kremtohej me 1 mars të kalendarit Julian, ditën e parë të vitit të ri (sipas kalendarit Gregorian, 14 mars”(Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë (Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 53)

Nëse penjtë u këputen nga dora fëmijëve apo të rriturve është llogaritur si shenjë e keqe, pra ai person gjatë vitit mund të ketë shëndet të ligë, problem të tjera në marrëdhëniet familjare e në shoqëri…, nëna e vajzës apo djalit ose vetë personi i ka marrë penjtë dhe i ka vëndu në një dru të njomë, qoftë trëndafil, jorgovan apo pemë, duke menduar se të gjitha të ligat i tërheq pema, sepse vetë këta drunjë kanë komplet veti shëruese – mjekuese.

ADETET …

Ardhjen e Ditës së Verës më me gëzim e presin fëmijët, të rinjtë pa dallim gjinie, nënat … Djemtë të cilët kanë qenë në gurbet, dy a tre ditë përpara kanë ardhur në katund për këtë festë, ndërsa fëmijët e grupmoshave të ndryshme të dy gjinive, dalin në grupe dhe kërkojnë (lypin) nëpër katund, gjinia mashkullore veçmas, vajzat veçmas. Kërkojnë rregullisht të shtunën dhe të dielën e javës së pare, kryesisht të vegjlit, pavarësisht se cila datë i bie. Me vete marrin nga një shportë( në mungesë të shportës marrin nga një kusi) dhe përfundi i fusin miell që vezët që do i marrin si dhuratë mos t’u thyhen. Shkojnë derë më derë të çdo shtëpie duke thënë: “A do na daritniiiiiiiii?”

Kështu e përsëritin derisa e zonja e shtëpisë të del me një kokërr veze, apo para në dorë për t’i dhënë dhuratën. Të shtunën e javës së parë të Ditës së Verës më 04 Mars 2018 ndodhesha në Novosellë, më shoqëroi veprimtari dhe i palodhuri, mësuesi Rizvan Islami. Nëpër rrugët e katundit takova disa grupe të ndryshme duke kërkuar (lypur) nëpër katund, kryesisht fëmijë të vegjël, femrat veç, djemtë veç, pra nxënës të shkollës. Secili grup kishte nga një fëmijë që mbante kovën në dorë dhe një tjetër që mbante kuletën – portofolin në dorë. Në fund të kovës kishin vendosur miell me qëllim që vezët mos u thyhen.

Të shtunën dhe të dielën e javës së dytë të ditës së verës që mund të bie 10, 11. Marsi, dalin dhe lypin kryesisht të rriturit nëpër katund, kuptohet djemtë veçmas dhe vajzat veçmas. Grupit të djemve i prin një djalë i veshur me gëzof të kthyer mbrapshtë, në mes vendon kumbona, fytyrën ia lyejnë me ngjyrën e zezë, pra me “gjacë”( gacë). Ky person sipas vendasve në Novosellë e ka emrin “Arap”. “Arapi” e ka edhe “bashkëshorten” që i prin grupit, me vete kanë edhe tre gomerë, njërit nga këta gomerët i ka hipur “Arapi”, që ia tërheq një djalë i ri, të dytit i ka hipur plaka, po ashtu ia tërheq një djalë, ndërsa të tretit gomar i vendojnë dy pale dujçi, mbi samar i vën sanxhakun të përforcuar mirë me torkuzë – litar e mbi sanxhak e vendojnë një kosh më të madh se shporta, edhe këtë e përforcojnë me litarë për sanxhaku dhe samari, ndërsa në fund i shtrojnë kashtë të tërshërës apo të elbit, ndërsa që të mos thyhen vezët pas secilës renditje,kanë shtruar kashtë, edhe këtë e tërheq një djalë. Këta të rriturit kanë shkuar pas Arapit dhe plakës së tij shtëpi më shtëpi duke trokitur derë më derë e duke thënë njëri nga grupi: A do na daritniiiiii?

Këtë e kanë përsëritur disa herë, derisa e zonja e shtëpisë t’ju dhurojë diçka përgatitur enkas për këtë ditë, varësisht nga pasuria familjare që kanë patur, por s’mbetet familje pa dhuruar diçka; vezë, miell, sheqer, misër, groshë, mish, qepë, patate, tlyn, pastërma…

ÇFARË ËSHTË SIMBOLIKA E SANXHAKUT DHE E KOSHIT?

Arat e mbjellura me grurë, elb, thekër, tërshërë… në kohën e korrjes të japin rendimente shumë të larta e cilësore, por edhe kokrrën ta bëjnë si veza të madhe, ashtu si mbushet kollaj koshi me vezë, ashtu të mbushen kollaj hambarët dhe koshat me drithë. Gjithashtu edhe sanxhaku gjatë tërë vitit kalendarik kur mos mbetet as një ditë pa pjekë bukë, mantije, flija, ëmbëlsira, …

Kështu ky grup i të rriturve ka shkuar shtëpi në shtëpi prej mëngjesit deri në ora dhjetë paradite. Pastaj bashkërisht shkojnë dhe e shkarkojnë të gjithë materialin ushqimor të grumbulluar në atë shtëpi ku e kanë caktuar vet grupi, sepse vullnetarisht ka thënë Betimi “këtë vit do e përgatisim ushqimin te shpoja jeme (shtëpia ime)”. Grupi kthehet përsëri me vazhduar lypjen nga ato shtëpi të mbetura, kurse në shtëpinë ku i kanë lënë produktet ushqimore açojtë vendojnë kazanin me groshë për ta zierë dhe përgatitjen e hallvës. Pasi të përgatitet ushqim nga açojtë – gjellëbërësit, aty afër mbrëmjes të gjithë katundarët e Novosellës do të hanë ushqim. Të gjithë pjesëmarrësit nga shtëpitë e tyre secili me vete marrin nga një lugë dhe copë buke.

Pasi përfundon lypja në tërë katundin dhe ngrënia e ushqimit produktet e tepruara i kanë shitur aty personit që ka qenë më i pasur për t’i mbuluar harxhimet që i kanë shfrytëzuar në ushqim (I ka blerë produktet ushqimore vetëm e vetëm që t’u ndihmojë edhe pse nuk I janë nevojitur).

Të njëjtat rite dhe adete i kanë praktikuar edhe banorët e Sellcës Keçe, Orviçit dhe të Ollovjanit, sikurse në katundin Novosellë. Është mirë për me theksuar se kur u kanë munguar gomerët Orviçit dhe Ollovjanit, i kanë marrë nga Novosella për këtë ditë. Deri në vitet 1993 në Novosellë dhe më herët në katundet tjera kanë gjallëruar rrugët dhe katundet, ndërsa tani vetëm në Novosellë gjallëron kjo festë.

Po të njëjtën ditë dalin dhe lypin edhe caucat (vajzat) e Novosellës nëpër katund në disa grupe sipas mohallëve – lagjeve: Desit e mohallës poshtme me Desit e mohallës Epër shkojnë bashkë, mohalla e Marmetit me mohallën e Çaprit shkojnë bashkë, mohalla e Marshit, mohalla e Shtekët dhe Këtën Reke shkojnë secila në grup në vete. Vajzat beqare sipas mohallëve shkojnë nëpër krejt katundin duke lypur derë më derë, ndërsa ato vajzatë që janë të fejuara dalin dhe lipin vetëm në mohallën e vet bashkë me vajzat tjera derisa ta përfundojnë mohallën. Rrugëve këndojnë këngë të bukura të fejesës, martesës, beqarisë të përcjellura me dajre – def. Në secilën derë trokasin dhe njëra nga vajzat thotë: “A do na daritniiiiiiiii!”

Këtë e kanë përsëritur disa herë, derisa e zonja e shtëpisë t’u dhurojë ndonjë send përgatitur enkas për këtë ditë, si dhuratë ju kanë dhuruar varësisht nga pasuria familjare që kanë patur, por s’ka mbetur familje pa dhuruar diçka; vezë, miell, sheqer, misër, groshë, mish, qepë, patate, tlyn, pastërma, … Ka patur raste të shpeshta ku zonjat e shtëpisë para se me u dhënë dhuratën ju kanë thënë vajzave ma këndoni djalin; që e ka patur beqar, të fejuar, në gurbet, …

Vajzat për me ia bërë qejfin zonjës së shtëpisë kanë kënduar këngë të ngjashme si këto;

e kimi ni mollë e ni dardhë e ni ftue

o e kimi gjalin tonë pa fejue

ene pa fejue nuk e lana

ene nasen ma të majrë do ja xhajna

ani do ja xhajna nji sherete

ene çajo nana do ja zgjedhe vet

nana gjalit o po bajke be

pasha gjalin o pasha malin

o ma ka marr lulja o bashin e gjalit

(këndoi: B.A.)

ni mollë e ni dardhë e ni ftue

e kimi gjalin tonë pa martue

ene pa martue nuk e lejna

nase pi Tetove do i zana

ene do tja zana ni qibare

do ja zgjedhe motra e madhe

ene do ja zana ni sherete

do ja zgjedhe nanae vete

(këndoi: A.A.)

oj lulie pllami I bardhë

a t’ka thane nana udhë e mbarë

udhë e mbarë nana mka thane

lot për façe mi kanë dal

vaj – vaj udha e mbarë nana mka thane

lot për façe mi kanë zan

o nanë – o nanë ku ije taj

pse më prune në këtë shpaj

(këndoi: Xh. I.)

Pasi i këndojnë djalin, zonja e shtëpisë ua jep dhuratën që e ka ndarë enkas për to. Grupi i vajzave vazhdon derë më derë deri në shtëpinë e fundit duke kërkuar e kënduar. Me produktet e grumbulluara përgatitin ushqim në shtëpinë e njërës nga shoqet. Kurse ditëve të tjera vetëm këndojnë nëpër rrugët e katundit deri më 14 mars.

Ditën e Verës vajzat e katundit grumbullohen bashkë, një vajzës ia vendojnë “dullakin”(duvakun) e kuq të nuseve dhe e hipin në gomarë dhe shkojnë nëpër muhallët e katundit për ta përcjellë ditën e verës me lloj – lloj këngësh të përcjella me dajre(def)… Ky rit vazhdon njëjtë sikur në dasmat origjinale, po këtu e veçanta është se pjesëmarrës janë vetëm gjinia femërore, kryesisht “cauca” beqare dhe të fejuara – që janë “ndër nishan”. Njëra nga vajzat bëhet nuse dhe ia vënë duvakun e kuq në kokë. Kur bënë me dalë nga shtëpia nis e qan me zë sa më të lartë, ashtu ngjashëm sikur dimri në ditët e fundit që egërsohet më shumë, … vajzat e pranishme të gjithë i merr “n’grajkë”(n’gryk) duke qarë sipas zakonit. Pas përfundimit të marrjes “n’grajkë” e ndihmojnë të hipë në gomar. Gomarin e tërheq një vajzë dhe dy të tjera e mbajnë për krahu nusen, ndërsa të tjerat e luajnë rolin e përcjellseve. Këngët i këndojnë caucat ashtu sikur të bëhet dasëm e vërtet me lloj – lloj këngësh të bukura, pikërisht të dasmave, e unë do t’i përmendë disa këngë që i japin madhështinë kësaj feste të bukur këta malësorë e malësore të katundit Novosellë;

kush të përcoll nase njer te mullajni

çaj volla deri musteçe majni

kush të përcoll nase njer te veni keç

çaj vollaj deri barkin si qimet

(këndoi: Z.I., Novosellë)

ulurojn’ ballonet o për mbaj shpaj

mori nase lule kur dot zdripim taj

për midis të lëmës luën ago baba

bajna dhandër gjalin ton, me të dal para

për midis të lëmës luën hankonen’ja

bajna dhandër gjalin ton, tët pres ted era

(këndoi; Z.I ., Novosellë)

da bajmë dhandër gjalin tonë

n’kraje të shkallës

a dot gjaje dhandëraja more gjali babës

da bajmë dhandër gjalin tonë

n’kraje të lames

a dot gjaje dhandëraja more gjali nanës

da bajmë dhandër gjalin tonë

me nji tar me lule

a do begjenisish taj mori nase lule

(këndoi; Z.I Novosellë)

aman oj mahalla e kallajnxhinve

a do bani bukë petkaxhive

a do boni ju be dera

a tu bajan vet

do va çoje gjali shokët e vet

ene shokët e gjalit kur do najsin

krejtë me pishtolla do krajsin

mohallën e nases do e bastajsin

(këndoi: Z.I., Novosellë)

do ta zam kulaçin me maje

more volla der a ke naje

do ta zam kulaçin me di(dy) vet

ene do ta ham me treçin vet

çagje posht te dilte fjaka

u përlashin qaka e qaka

çagje posht te dilte tajmi

u përlajshin maca e majni

(këndoi; Z.I., Novosellë)

taj u bane nase tu ka

gjalin da bajna dhëndër me sevda

taj do bahesh nase tuj vajta

gjalin da bajna dhëndër tu kënda

mori nasja jonë trëndafili bardhë

në këtë famile majrë se na ke ardhë

majrë se na ke ardh oj lule mori

t’na bajsh çaj e kafe, e tna bajsh sagji

majrë se na ke ardh oj lule saj zezë

t’na bajsh çaj e kafe, se do na vajnë mbesat mori

maj rë se na ke ardh mori lulja e bardhë

t’na bajsh çaj e kafe, se do na vajnë hallat mori

(këndoi: Z.I., Novosellë)

Është me rëndësi shumë të madhe të përmendet si për etnologët, si për historianët, … se banorët e katundit Orviç dhe Ollovjanë edhe pse flasin në gjuhën sllave, këngët edhe sot i këndojnë shqip, ashtu si i kanë kënduar stërgjyshët, gjyshet, nënat, motrat, … gjatë dasmave, festave të motmotit, … Këta banorë ritet, adetet, zakonet, traditat, veshmbathjen i kanë të përbashkëta me tonat, kjo është me shumë interes, sepse kjo të çon tek rrënjët, te origjina e vërtet e tyre shqiptare… Këto janë këngët që i ka kënduar një orviçase e martuar në katundin Novosellë;

gjali jonë i ëmbël si oriz me tëmbël

epja dorën babës se na bëhesh dhëndër

dorën ja kam dhën përhajrë ma ka ba

e gjozofsh nasen o biri babës mu mka thane

(këndoi: Sh. A)

Kravata e kuçe me pajka të zeza

O Agon Aga urime martesën

Urime martesën e u trashigofshi

Sbashku me Egzonën jetën e kalofshi

(këndoi: Sh. A.)

Po mo bon havaja fak a fak

Mori fak e fak

Ndalu moj hava ene pak

Mori ene pak

se dasmën e Agon ages e kimi merak

Mori e bëjmë për merak

(këndoi; Sh. A.)

Pasi vajzat përfundojnë shëtitjen nëpër katund, nga grupi ndahen pesë vajza dhe dalin para tyre sikurse të jenë përgjofshit (pritësit) ose krushqit e djalit dhe I përshëndetin përcjellësit të gjithë një nga një dhe marrin nuse nga përcjellsit. Këtu përfundon dasma dhe vajzat shpërndahen nëpër shtëpit e tyre. Pra nusja është njëri nga ritet që simbolizon ditën e verës.

Katundi Novosellë ka këto kroje; Kroni Madh, Kroni Marshie dhe Kroni Torbës dhe gratë – zonjat e shtëpisë kanë shfrytëzuar këto kroje për të mbushur ujë. Në këtë ditë secila grua është munduar të shkojë sa më herët te këto kroje për të mbushur ujë, në gjygim të bakrit dhe brenda futin lule nëse ka, në mungesë të tyre futin kullosë dhe presin degë shelgjesh. Me ujë spërkatin lamën (oborrin), dyert, enët, fëmijët, kafshët, … Uji është kusht elementar për jetën e të gjithë gjallesave, pra uji ka aftësinë pas humbjes së vetëdijes, me anë të lagies me ujë të kthjellojë apo freskojë trupin dhe mendjen. I lagin me ujë që gjatë tërë vitit të ketë ujë të bollshëm e të ketë edhe reshje të shiut. Ndërsa shelçet (shelgjet), i vëndojnë nëpër derë, sepse shelgu është një ndër bimët drurore që zen më shpejt në tokë dhe rritet shpejtë, ashtu si shelgjet që zënë kollaj në tokë, ashtu nuset e reja të mbeten kollaj shtatëzëna dhe të posalindurit e tyre të rriten kollaj (lehtë) e pa vështërësi jetësore, ashtu si shelnja që zen kollaj ashtu fara në arat e lëruara të zëne (mugullojnë), kollaj dhe të lashtat (drithërat) të rriten shpejtë, ashtu si izbet (oda të errëta për ruajtjen e bulmetit), me shekat e bulmetit të mbushen kollaj si shelçja që rritet kollaj e shpejtë …

Në këtë ditë nënat, apo nuset e reja vënë kusitë për të zier kokrra kollomoçi “me fojë”, bëjnë gurabija dhe gatuajnë fli, ashtu si renditen shtresat e flisë në tepsi, ashtu të renditen punët me rradhë në shtëpi e në fushë gjatë tërë vitit. Ashtu si e duan këtë ëmbëlsirë, ashtu të duan diellin dhe rrezet e tij, ashtu si janë të forta kokrat e misrit ashtu të bëhen të fortë edhe fëmijët e tyre.

Para mbrëmjes i presin penjtë nga duart jo si në katundet tjera të malësisë, por vetëm skajin e perit dhe e shkatllojnë dhe kështu veprojnë me të gjithë anëtarët tjerë të familjes. Penjtë e hequr i lagin me ujë dhe i vendojnë ashtu të shkatëlluar në trëndafil, në jorgovan apo në ndonjë dru peme frutore. Pra secila familje penjtë e hequr i vendojnë në kopshtet e tyre.

Burimi/shqipmedia.com

Togeri tetovar që luftoi me emblemën e Skënderbeut

No Comments Histori

Me rastin e 75-vjetorit të rënies dëshmor të togerit tetovar, Alirami Jakupi

Shkruan: Ismail Arsllani

Pas kapitullimit të Italisë, nga fundi i tetorit dhe fillimi i nëntorit të vitit 1943, në Tetovë fillojnë përgatitjet për themelimin e batalionit ushtarak shqiptar “Luboten”, që përmendet edhe si batalion i Gajur Derallës, sipas emrit të komandantit të tij. Ky komandant tetovar kishte kryer Akademinë Ushtarake në Beograd, ku kishte marrë gradën e nëntogerit. Pas kapitullimit të Jugosllavisë së vjetër, Gajur Deralla vjen në Tetovë. Batalioni “Luboten” në fillim kishte 400 pjesëtarë, kurse ky numër më vonë arrin në 1.200 persona të armatosur shqiptarë.

Sipas disa dëshmive, mobilizimi për batalionin “Luboten” ishte dashur të zbatohet në të gjitha qytetet e sotme të Maqedonisë perëndimore, që ishin të bashkuara me Shqipërinë etnike. Në radhët e saj ka pasur oficerë të kualifikuar, por edhe të tjerë nga struktura të ndryshme civile, numri i të cilëve ka qenë 49. Prej tyre, një numër i vogël oficerësh kanë qenë nga Shqipëria dhe nga qytetet e tjera të Maqedonisë perëndimore, ndërsa numri më i madh ka qenë nga Tetova. Në mesin e tyre përmenden: kapedani Idriz Ibrahim-Cërcëri, togeri Alirahmi Jakupi, nëntogerët Naxhi Sulejmani, Gani Luma, Abdylvehab Kadriu, Abdulla Sulejmani, Mexhait Idrizi, Xhevahir Xhevahiri, Jusuf Raifi, Sami Ramadani, Emin Roshi e të tjerë.

Në formimin e tij rol të rëndësishëm ka pasur edhe Komiteti i qytetit. Organet civile të pushtet po ashtu janë vënë në shërbim të batalionit. Kryetari i komunës së Tetovës, Xhafer Sulejmani, ka përkrahur iniciativën dhe aksionin për formimin e batalionit “Luboten”, duke dhënë edhe mjete financiare nga arka e komunës. Ky batalion ishte formuar për mbrojtjen e popullatës në Tetovë dhe rrethinë, pas kapitullimit të Italisë. Për fillimet e këtij batalioni ekziston një dokument i lëshuar në Tetovë, që mbanë datën 20 nëntor 1943, i cili ka vulën e batalionit “Luboten”, me nënshkrimin e komandantit Gajur Deralla. Në fillim, katër oficerë gjermanë i aftësonin oficerët shqiptarë të këtij batalioni.

Ceremonia mortore më 18 prill 1944

Në pranverë të vitit 1944, një pjesë e batalionit “Luboten”, me oficerë e ushtarë shqiptarë, ka qenë transferuar në territorin e Shqipërisë, për të luftuar kundër njësive partizane. Gjatë depërtimit për në Shqipëri, në afërsi të Pogradecit pjesëtarët e batalionit ishin sulmuar nga partizanët. Në këtë luftë, më 18 prill të vitit 1944, kishte humbur jetën në moshën 25 vjeçe tetovari Alirahmi Jakupi, i cili kishte gradën e togerit me dy yje. Ai ka qenë oficer i këtij batalioni dhe ka luftuar me emblemën e Skënderbeut. Bashkë me këta oficerë, kishin vdekur edhe nja dhjetë ushtarë të batalionit. Sipas fjalëve të Shefqet Sulejmanit, grupi i ushtarëve të këtij batalioni ka qenë në një kamion, i cili ishte sulmuar nga një pritë e kurdisur. Vdekja e Alirahmi Jakupit kishte shkaktuar jehonë dhe dhembje të madhe në Tetovë, sepse kishte qenë një oficer trim dhe atdhetar i paepur.

“Trupi i tij i pa jetë vjen në Tetovë dhe varroset në varrezat e qytetit /në afërsi të stadiumit të sotëm/, të cilat shumë vite më parë janë shkatërruar dhe rrafshuar nga pushteti komunist”, thotë nipi i tij, Shinasi Karaxhenemi. Në varrimin e tij, që mund të dëshmohet edhe nga fotografitë e ruajtura, kanë qenë të pranishëm personalitete të shquara të kohës, patriotë, ushtarë dhe oficerë të batalionit. Pranë arkivolit kanë qenë edhe Sheh Baba Qazimi, Hafëz Xhemil Efendiu, njëri nga personat kyç të Ballit Kombëtar për Tetovën, Sulejman ef. Shehapi, një personalitet i shquar fetar dhe shumë qytetarë të tjerë të kohës. Ai është varrosur me nderime të larta fetare, kombëtare dhe ushtarake, si i takon një eprori ushtarak të Ballit Kombëtar.

Varrimi i togerit të batalionit “Luboten”, Alirahmi Jakupi

Gjatë varrimit të Alirahmi Jakupit, Sulejman ef. Shehapi, personalitet fetar dhe intelektual i shquar, ka folur me pietet për personalitetin e këtij patrioti shqiptar, që ka lënë mbresa të thella te qytetarët e pranishëm në këtë varrim. Varrimi i tij ka qenë madhështor dhe ka prekur thellë tetovarët, ka thënë Shefqet Sulejmani, mësues tashmë i ndjerë, duke kujtuar me respekt të veçantë personalitetin e këtij eprori të lartë ushtarak të Ballit Kombëtar.

Në fotografinë e varrimit, shihet qartë se çfarë respekti i kishin bërë tetovarët këtij ushtaraku, i cili dha jetën me idealet për bashkimin kombëtar. Përcjellja mortore ishte bërë nga shtëpia e tij afër Kadastrës të vjetër të qytetit, me një ceremoni fetare e ushtarake, kurse arkivoli ka qenë i vendosur në një karrocë me kalë, i mbuluar me një pëlhurë të gjelbër. Kortezhi mortor ka qenë mjaft i gjatë, ka kaluar nëpër sheshin e qytetit, prej nga është drejtuar nga varrezat, ndërsa gjatë rrugës kolonën e kanë përcjellë me dhembje edhe shumë qytetarë të tjerë.

Pas ardhjes së regjimit komunist në Tetovë, familja e këtij atdhetari dhe ushtaraku trim i Ballit Kombëtar ka qenë e detyruar të shpërngulet në Turqi, ndërsa në Tetovë mbetet vetëm njëra motër e tij, Yrfete Mehmeti, me të bijtë Shinasi Karaxhenemi, Myjet Karaxhenemi dhe Menan Mehmeti. Pushteti i atëhershëm, në vitin 1948, ka marrë pasurinë e patundshme, të cilën e ka pasur në pronë ky patriot shqiptar, me pretekst se duhet të konfiskohet malli i një pjesëtari të Ballit Kombëtar, që konsiderohej si “organizatë armiqësore e pushtetit popullor”.

Ismail Arsllani

Burimi/shqipmedia.com

Automobilat e parë në Shqipëri në fillim të shek XX (Foto)

No Comments Histori

Transportet dhe komunikimi në erën e re të shek. XX në të cilën hyri Shqipëria nuk ishin aq të zhvilluara, për shkak edhe të një infrastrukture të varfër dhe të pazhvilluar në drejtimin e duhur. Telegrafi ishte i vetmi mjet komunikimi ndërmjet qyteteve shqiptare, pjesërisht linja hekurudhore lidhte Shkupin me Manastirin, me Selanikun e më tej me Stambollin.

Sistemi rrugor ekzistues normalisht që nuk mund t’i përgjigjej mjeteve të reja të transportit të automobilave, të cilët kërkonin kushte të veçanta, pra rrugë me asfalt.

Një pjesë e këtij sistemi kishte nisur të ndërtohej pas fillimit të Luftës së Parë Botërore nga fuqitë e ndryshme që zaptuan trojet shqiptare, ku italianët dhe austrohungarezët kishin synime qëndrimi aftatgjata në Shqipëri dhe për pasojë për nevojat e ngutshme ushtarake nisën investimet në rrugët, dhe austrohungarezët edhe në dekovilet për të pasur një lëvizje të shpejtë të trupave dhe të materialit ushtarak; rrjeti i dekovileve më pas do të prishej me tërheqjen e austriakëve.

Rrugë të reja u hapën gjatë Luftës së Madhe vetëm se nuk e mbulonin të gjithë territorin, ndërkohë që për Shqipërinë problemi më i madh atë kohë e deri më 30 korrik 1926, ka qenë rregullimi përfundimtar i kufijve me fqinjët, datë kur do të nënshkruhej akti final i caktimit të kufijve të Shqipërisë në Paris në Konferencën e Ambasadorëve me praninë e ambasadorëve të Britanisë së Madhe, Francës, Italisë dhe të Japonisë dhe prej delegatëve të Shqipërisë, Greqisë e Jugosllavisë (shënim 1). Ky dokument ishte i një vlere jetike për Shqipërinë, duke shmangur mosmarrëveshjet e mëtejshme kufitare dhe duke rritur stabilitetin e vendit në rajon. Stabiliteti i qeverisjes “i hapte rrugën zhvillimeve të mëtejshme modernizuese bashkëkohore, ku hyjnë rrugët, mjetet e reja të transportit dhe komunikimi.

Kur hynë automobilat e parë

Në një foto të vjetër të vitit të largët 1913 na jepet një automobil italian pranë xhamisë së Sulejman Pashës dhe në diçiturën shoqëruese të kësaj fotoje shkruhet “1913: Italianët arrijnë në Shqipëri më automjetin e parë që mund të jetë shikuar në vend” (Photo by Hulton Archive/Getty Images) (shenim 2)2. Automobilat dhe aeroplanët në Shqipëri shfaqen kryesisht gjatë Luftës së Parë Botërore në përbërje të formacioneve luftarake transportuese të ushtrive të huaja, që zaptuan territoret shqiptare. Në nëntor të vitit 1915 trupat serbe hyjnë në Elbasan dhe oficerët serbë hyjnë të shoqëruar nga një automobil, dhe më pas në ndjekje të tyre vijnë trupat ushtarake bullgare, ku në Fushë Mbret të Elbasanit ulet një avion ushtarak bullgar (shënim 3………………………………………”

Shkrimi i plotë në ALBANON 6


shënim 1 – Selenica Teki, Shqipria më 1927, Shtypshkronja “Tirana”, Tiranë 1929, fq. 153.

shënim 2 – https://www.gettyimages.com.au/…/italians-arrive-in-albania…
fi rst-vehicle-to-be-news-photo/3264226

shënim 3 – Dylgjeri, Bukurosh. Pak Histori, Elbasani 1913-1937, https://elbasaniad.org/pakhistori-
elbasan-1913-1937/

ekskluzive.al/

Arkitekti nga Elbasani që krijoi Xhaminë Blu 500 vite më parë

No Comments Histori

Perandoria Osmane, e më pas Republika e Turqisë, ka pasur një traditë shumë të shquar në projektimin dhe ndërtimin e xhamive, mjaft prej të cilave përfaqësojnë vepra me vlerë arkitektonike origjinale.

Në vitin 2015, në territorin e Republikës së Turqisë, kishte 84684 xhami. Qyteti që ka më shumë xhami është Stambolli.

Në vitin 2015 kishte 3190 xhami. Gjithashtu, Stambolli ka më shumë se çdo qytet tjetër në Turqi xhami të mëdha me vlera arkitektonike të veçanta që tërheqin më shumë vëmendjen e vizitorëve të huaj.

Përgjatë periudhës osmane në Stamboll u rikonstruktuan dhe u përshtatën për xhami rreth 19 faltore të rëndësishme kryesisht të besimit ortodoks bizantin.

Ndër to, me vlera më të spikatura arkitektonike ka qenë Kisha e Shën Sofisë, e cila në ditët tona funksionon pjesërisht si xhami dhe si muze.

Përgjatë periudhës osmane në Stamboll u ndërtuan shumë xhami, prej të cilave 40 u rekomandohen turistëve të shumtë që vizitojnë Stambollin si ndërtesa me vlera arkitekturore të veçanta origjinale.

Ndër to shquhet Xhamia Sulejmanie, e projektuar nga arkitekti i shquar Sinani (1489-1588) që ka qenë kryearkitekti më i shquar i Perandorisë Osmane. Kjo xhami ka 4 minare.

Xhamia Blu e projektuar prej arkitektit Mehmet Aga nga Elbasani, student i arkitekt Sinanit. Edhe kjo xhami ka 4 minare.

Xhamia e Princit e projektuar nga arkitekt Sinani dhe xhamia e Bajazitit, Xhamia e Re e Nënës së Sulltanit, të cilat kishin secila nga 2 minare etj.

Shumica dërrmuese e xhamive të ndërtuara në Stamboll dhe në gjithë Perandorinë Osmane kishin një minare.

Xhamitë me dy ose më shumë minaret, krahas vlerave fetare dhe arkitekturore përgjithësisht më të spikatura, kishin edhe një status simbolik të veçantë në hierarkinë fetare e zyrtare të Perandorisë Osmane.

Këto xhami ishin ndërtuar me financime të sulltanëve ose të familjarëve të afërt të tyre.

Kësisoj, duke pasur më shumë se një minare, në hapësirat e Perandorisë Osmane, xhamitë e ndërtuara me financime të familjeve sulltanore identifikoheshin edhe nga larg.

ekskluzive.al

Tre yje të muzikës shqiptare të pazëvëndësushmet Vaçe Zela, Parashqevi Simaku, Anita Bitri (Video)

No Comments Argëtim Histori

Vaçe Zela (7 prill 1939, Lushnjë – 6 shkurt 2014, Bazel) ishte një këngëtare ikonë e skenës shqiptare [1]. Ajo e filloi karrierën e saj në moshë të re dhe në vitin 1962 ishte e para që fitoi Festivalin e Këngës. Me këngën Fëmija i parë, ajo dëshmoi se një idhull i muzikës po lindte atë mbrëmje të 26 dhjetorit të vitit 1962. Repertori i saj është shumë i pasur; numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj. Ajo ka një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar shumë këngë si pjesë e muzikës së filmave.

Fituese 12 herë e festivalit, Vaçja fitoi famë gjatë epokës komuniste dhe iu dha titulli Artist i Merituar në vitin 1973 dhe Artist i Popullit në vitin 1977. Vaçe Zela është larguar përfundimisht prej skenës në vitin 1992. Ajo ishte e martuar me Pjetër Rodiqin dhe së bashku ata kanë vajzën Irma. Që nga viti 2002 Zela ka jetuar me burrin e saj në Bazel të Zvicrës, për të marrë kujdes më të mirë shëndetësor.

Ajo është e vetmja femër shqiptare e nderuar në të gjallë me Urdhrin “Nderi i Kombit” më 24 dhjetor 2002 nga presidenti Alfred Moisiu me arsyen: „Për vlerat e rralla si Artiste e Shquar, me popullaritet të jashtëzakonshëm, për interpretimin mjeshtëror të këngës së muzikës së lehtë dhe asaj popullore, për pasurinë e vyer që krijoi në shkollën shqiptare të interpretimit muzikor.“

Për nder të këngëtares, viti 2009 u shpall nga Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve si “Viti Vaçe Zela”. Së fundi, edhe një rrugë në Tiranë mban emrin e saj.

Foto arkive, te kengetares Vace Zela “Nderi i Kombit”, e cila u nda nga jeta ne moshen 75 vjecare, pas nje semundje te rende ne Basel te Zvicres.

Parashqevi Simaku u lind në Kavajë më 1 shtator 1966. Dhe më pas u shpërngul në Durrës.

Ajo që e vogël filloi të këndojë, duke bashkëpunuar me kompozitorë të talentuar.

Këndoi në shumë festivale edhe Koncerte të Pranverës. Më 1985 (Festivali i 24-të i Këngës në RTSH) zuri vendin e parë me këngën “Në moshën e rinisë”, gjithashtu më 1988 fiton çmimin e parë të Festivali i 27-të i Këngës në RTSH me këngën “E duam lumturinë”, kompozuar nga Pirro Çako. Repertori i saj përfshin një numër të madh interpretimesh. Pas vitit 1991 ajo largohet edhe jeton në SHBA, duke u marrë edhe atje me muzikën, dhe duke nxjerrë një album të ri. Hera e fundit që u shfaq në Shqipëri ka qenë viti 1996 në Festivali i 35-të i Këngës në RTSH si e ftuar.

Për t’u përmendur janë dhe videoklipe këngësh:

Konga Qomiles
Fustanin që ta solla mbrëmë
Ky marak, maraku i shkretë
Gëzimi i shtëpisë së re (1983)
Me sytë e tu

Bashkëmoshatareve
E duam lumturinë (1988) fituese
Dëgjoma këngën (1991)
Se dashuria
2 Këngë Popullore të Shqipërisë së Mesme

Anita Bitri u lind në Sarandë, më 8 janar 1968 në një familje intelektuale. Të gjithë admironin tiparet e bukura dhe të ëmbla të kësaj fëmije engjëllor. Edhe pse ishte në kopësht, ajo këndonte dhe recitonte pa pushim. Që në atë moshë dinte shumë poezi të njohura dhe imitonte shumë këngë të festivaleve. Vlen për t’u përmendur pjesëmarrja e saj në Festivalin e Fatosave të rrethit të Vlorës, ku paraqitet si valltare në rolin e “bletës punëtore”. Interpretimi i talentuar i Anitës tërhoqi vëmendjen e pjesëtarëve të jurisë, të cilët e vlerësuan si kërcimtaren dhe këngëtaren më të mirë të këtij Festivali.

Prej moshës 8–14 vjeç, Anita ishte pjesëmarrëse e rregullt e Festivaleve të Pionierëve të rrethit të Vlorës, duke u vlerësuar edhe me çmime nderi. Për t’u përmendur janë këngët e kënduara prej saj “Kukulla ime”,”Agimi dhe fshesa” etj…. Ishte një fëmijë ëndërrimtar dhe shumë e apasionuar pas muzikës dhe këngës. Këngëtarja Vaçe Zela ishte idhulli i saj dhe ëndërronte të bëhej si ajo, një këngëtare e famshme. Talenti i saj i veçantë për muzikën tërhoqi vëmendjen e profesorit të violinës, zotit Robert Papavrami, i cili u mahnit nga veshi muzikor i kësaj fëmije në konkursin që u zhvillua për pranimin e elementëve të rinj për klasën e parë të shkollës së muzikës “Naim Frashëri” në Vlorë. Për të parën herë profesori i madh u ndesh me një talent të tillë të dhuruar nga natyra. Bitri, sipas profesorit, ishte një nga rastet e rralla që kishte 99% talent të dhuruar nga Zoti dhe i duhej vetëm 1% punë për t’u bërë gjeni në violinë. Intuita e profesorit nuk gaboi; Do të duhej vetëm një vit pune që Robert Papavrami dhe Bitri të dilnin para spektatorit vlonjat në një duet me violinë, duke mahnitur sallën me interpretimin e tyre virtuoz.

Vitet e shkollës fillore dhe tetëvjeçare u karakterizuan nga një pjekuri e lartë artistike në drejtim të violinës, por Bitri ishte edhe një nxënëse e mirë edhe në disiplinat e tjera. Kishte një pasion të veçantë për sportin, veçanërisht i pëlqenin ushtrimet gjimnastikore dhe lojrat me dorë (basketboll dhe volejboll) dhe në këtë fushë shfaqej si një sportiste e lindur.

Në vitet e shkollës së mesme Bitri filloi të studionte fshehurazi dhe të besonte në ekzistencën e Zotit dhe t’i bindej verbërisht Atij. Të gjithë habiteshin me bindjet e saj fetare, të ndaluara për atë kohë. Pa asnjë druajtje shprehej që dhuntitë e saj ishin dhuratë e Zotit dhe çdo gjë e shikonte në këndvështrimin e tij. Në shkollën e mesme të muzikës “Naim Frashëri” në Vlorë ku ajo vazhdoi studimet, karakterizohej si një nxënëse shembullore, veçanërisht në violinë, që ishte edhe instrumenti për të cilën studionte. Pasioni i fëmijërisë, kënga, ia kishte lënë vendin violinës dhe solfezhit.

Në vitet 1980-1986 prezantohet para publikut vlonjat si violiniste në orkestrinën e shkollës së muzikës “Naim Frashëri”, mirëpo duke u rritur pasioni për këngën po e thërriste, gjë të cilën Bitri filloi ta demostronte te shokët e klasës dhe profesorët e kantos. Të gjithë kuptuan se përveçse një violiniste e talentuar, ajo kishte edhe një zë të jashtëzakonshëm. “Një zë i ëmbël e njëkohësisht i rrallë”, e cilësuan profesorët e saj. Prezantimi i Anitës si këngëtare ishte thjesht një rastësi e përgatitur nga Zoti. Gjatë një koncerti ku ajo merrte pjesë si violiniste, një nga këngëtaret u sëmur dhe kështu, lindi domosdoshmëria të zëvendësohej. Shokët e orkestrës, që e kishin dëgjuar të këndonte, propozuan atë dhe efekti ishte i mahnitshëm. Prezantimi i parë u prit me duartrokitje pa fund nga publiku i sallës i elektrizuar nga zëri i mahnitshëm i saj. Ky ishte fillimi i një karriere të gjatë dhe të suksesshme artistike, që ka vetëm një protagoniste: Të madhen dhe të paharruarën ANITA BITRI.

Kënga e parë e Anitës në shkallë kombëtare titullohet “Hartimi dhe Dëbora”. Në anketën muzikore të Radio Tiranës për këtë këngë, vlerësohet për interpretimin e saj brilant. Më pas, sukseset e saj vazhduan me këngën shumë të njohur, “Mos u nxito” kompozuar nga Aleksandër Vezuli me tekst të Alqi Boshnjakut në Koncertin e Pranverës 1988, ku u vlerësua me çmim të parë. Talenti i Anitës nuk mund të mos tërhiqte vëmendjen e kompozitorëve të njohur të asaj kohe. Flamur Shehu ishte i pari që do të besonte tek ajo dhe do të fillonte të bashkëpunonte me të në disa festivale me radhë të Radio Televizionit Shqiptar. Vlen për t’u përmendur interpretimi i këngëve “Lulet e majit i çel në janar”, “S’ka formulë në dashuri”, “Abrakadabra” etj. Në këto vite triumfi Bitri pranohet si këngëtare profesioniste në trupën e Teatrit të Estradës Vlorë. Më pas ajo korr një sukses të jashtëzakonshëm në shkallë kombëtare me koncertet e saj recitale të titulluara “Anita”.

Në çdo vit që kalonte, Anita shihej si një rrezik i madh për marrjen e çmimeve, sepse nga kënga në këngë, nga viti në vit, konfirmohej si një këngëtare pa të cilën festivali nuk kishte kuptim. E gjitha kjo nuk u arrit veçse nga talenti i saj i padiskutueshëm, mënyra se si e interpretonte këngën, luku plot shije dhe mbi të gjitha, për faktin se ajo pati guximin të fusë elementët e rinj bashkëkohorë dhe shumë modernë për kohën. Te këngëtarja Anita Bitri gjendet gjithçka që Zoti i ka dhuruar një artisti.

Krahas këngës Anita nuk la pas dore dhe studimet, ishte vullneti dhe dëshira e saj që bënë të mundur vazhdimin e studimeve të shkollës së lartë në Institutin e Lartë Pedagogjik “Aleksandër Xhuvani” në Elbasan, ku në vitin 1989 diplomohet si mësuese kantoje. Profesionin e mësueses e ushtroi vetëm për pak muaj, pasi ajo që e thërriste ishte kënga. Zoti i kishte caktuar një mision, të lumturonte popullin e vet me zërin e saj magjik.

Koncertet recitale “Anita”, që u zhvilluan me një sukses të madh në çdo cep të Atdheut, bën që Anita të fitonte një popullaritet të jashtëzakonshëm në çdo qytet të Shqipërisë. Pas një shfaqjeje të suksesshme në Tropojë, iu bë ftesa për të shkuar në SHBA. Në mars 1996 mbërrin në “tokën e premtuar”.

Gjatë qëndrimit në Amerikë aktiviteti artistik i Anitës ka qënë i pandalshëm dhe gjithmonë në rritje. Ajo ka qenë përherë e lidhur me problemet e Diasporës Shqiptare dhe ka ndihmuar shumë në rritjen e prestigjit të artit shqiptar. Anita ishte jo vetëm një artiste e talentuar, por gjithashtu dhe një patriote e flaktë. Vlen për t’u përmendur pjesëmarrja e saj në koncertet e bamirësisë dhe aktivitete të ndryshme të Diasporës për mbledhjen e ndihmave për luftën në Kosovë. Në këtë kontekst është për t’u theksuar koncerti i bamirësisë që u zhvillua në 10 prill 2000 për mbledhjen e ndihmave për fëmijët e varfër të Shqipërisë. Për këtë koncert Anita meritoi lavdërimet dhe respektin e Presidentit të Shqipërisë, zotit Meidani, për kontributin e dhënë dhe gjatë interpretimit të disa këngëve u shoqërua nga vetë gruaja e Presidentit. Ajo ishte njëkohësisht dhe një anëtare aktive e Organizatës së Gruas Shqiptare në Amerikë “Motrat Qiriazi”. Anita e shikonte pjesëmarrjen në koncertet e ndryshme të komunitetit si dhe ato bamirëse si vazhdimësi të rrugës së saj artistike. Në këtë mënyrë, talentin dhe zërin e mrekullueshëm ia dedikoi tërësisht çështjes shqiptare. /Naishtedikur.info : A. Shehi

Mallkuar ai që mban dy gra, ose ai që martohet me kunatën: Del dokumenti i kishës me 21 mallkimet

No Comments Histori

Në fondin e dokumenteve të krijuara prej Arqipeshkvisë së Shkodrës, bie në sy një tekst ku radhiten 21 mallkime për përditshmërinë e njerëzve.

Ai mban titullin dygjuhësh “I scomunnicati nel Giovedi Santo” përkthyer në shqip si: “Mallëkimet qi lëshon ipeshkëpi t’Eiten e Madhe”.

Dokumenti u publikua sot nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave ku numërohen 21 mallkime që Kisha Katolike i adresonte ndaj atyre që binin në mëkat.

Postimi i Drejtorise se Pergjithshme te Arkivave

Sikundër gjuhët e tjera të botës, edhe gjuha shqipe zotëron një potencial të larmishëm mallkimesh. Mallkimet mund të tingëllojnë të frikshme dhe gjëmëndjellëse, por mund të bartin edhe humor, kur i lexojmë a i dëgjojmë pa u përfshirë emocionalisht në gjendjen që evokojnë.

Situata ndryshon krejt kur mallkimet i artikulojnë institucionet fetare, si, për shembull, Kisha Katolike. Në fondin e dokumenteve të krijuara prej Arqipeshkvisë së Shkodrës, në njësinë e ruajtjes me numër 1 të vitit 1744 ruhet një regjistër që përmban materiale të ndryshme: shënime historike, një përshkrim të shkurtër të gjendjes së Shkodrës dhe famullive të saj, dekrete ipeshkvnore, vendime, qarkore, etj. Mes tyre, në fl. 7r-8v gjendet teksti i kopjuar i 21 mallkimeve shkruar në italisht dhe shqip, nën titullin dygjuhësh “I scomunnicati nel Giovedi Santo” përkthyer në shqip si: “Mallëkimet qi lëshon ipeshkëpi t’Eiten e Madhe”. Mes këtyre mallkimeve lexojmë (në transkriptim të përshtatur me shqipen e sotshme): “1.

Kiofshin mallëkuem ata qi diegën shtëpin, e qietër ngja të huejn, edhe ata qi të dhein për inat shtëpin e huej” (italisht: “Gli Incendiarii),

  1. “Kioft mallëkuem ai qi të mbaan dyy graa” (“Quello, che nello stesso tempo tiene due done”), apo
  2. Kioft mallëkuem ai qi të marrën për grue të kunatën o t’emptën, o qietër grue qi e ieep ligja jon” (“Chi pigliasse, o tenesse la cognata, zia, etc.”).

Në këtë rast këto mallkime nuk kanë qëllim të mirëfilltë evokimin e një të keqeje mbi njerëzit, por shërbejnë si paralajmërime për veprat që i ndalojnë besimtarët nga pjesëmarrja në sakramentin e kungimit.

Ndërkohë, interes të përveçëm përbën dhe përkthimi (apo perifrazimi) i tekstit origjinal në gjuhën shqipe. (AQSH i RSH, Fondi: 132/A, Viti 1744, Dosja 1, fl. 7r – 8v.)

elbasaninews.al

Si dashurohej ne vitet 1959! Nga Raimonda Shundi Dervishi

No Comments Histori

“Gjuetia e ashikëve në bulevardin e Tironës”

NJOHJET E VITEVE 40’-50’

“Ti që më vrave mu, t’vraft i modhi i zot, o mos mboj noze, jom ashiku jot.” ASHIKU ose i dashuri, figura të cilën e gjen kudo në këngët Tiranase mbi dashurinë. Është figura e princit tonë kaltërosh, e dashurisë perfekte, me të cilën vajzat e ëmbla qytetare rriteshin. Edhe Noli na sjell një poezi spikatëse për temën. “Plak topall dhe ashik”, version të cilin ne kemi mundur ta shohim vetëm pas viteve 90’. Kjo poezi e ndaluar dhe e pabotuar për kohën ,na çon në labirinthet sentimentale të poetit diplomat që sistemi i shkuar na e privoi ta shijonim. Te vargjet e Nolit shohim cfilitjen njerëzore nga dashuria e rrefuzuar, duke na e sjellë ashikun në një moshë të thyer.

Të gjithë kanë të drejtë të jën ashik, pa përjashtim moshe; Një memorial me humorin tipik Tiranas na kthen pas në kohë.

Plak Topall Dhe Ashik

Dale, moj, se kam një fjalë,
Se më rjedhin djersët valë;
Dale, moj, se s’jam më djalë
Dhe më s’ecënj dot.
Dale, moj, se më kapite,
Më këpute, më sfilite,
Prite, moj, ashikun, prite
Që të vjen me not.
E arriva dhe ia thashë,
Asnjë gur pa tundur s’lashë,
Dhe mëgjunjazi i rashë,
Ç’u mundova kot.
Hapi gojën, dhe vajtova,
Qenkam plakur, e kuptova,
M’ardhi keq, po s’e mohova,
Syri m’u-përlot.
Po ti, Zot, më ngushëllove
Pas një tjatre më lëshove,
Dhe nga mbytja më shpëtove,
Lavdi paç, o Zot.
Dale, moj, se kam një fjalë,
Se më rrjedhin djersët valë;
Dale, moj, se jam i çalë
Dhe më s’ecënj dot.
Dhe nga jeta u mërzita,
Dhe nga lumi u vërvita
Që të vdes, se u korita
Dy-tri herë sot.

Vetë rrëfimet, mrekullinë e kanë të fshehur te goja e rrëfimtarit. Në momentin që ai hap pas hapi nis të zbulojë kohën, rrethanat, që përshkruan bukur personazhet, stilistikon veshjen, atmosferën, konfliktet…ti që po e ndjek futesh tashmë në kurthin e magjepsur të historisë. Kjo është edhe struktura që shkrues të shumtë ndjekin kur sjellin në jetë një vepër të re, cilësia e së cilës varet nga mënyra e rrëfimit të ngjarjes. Por kur tregimi na vjen nga një grua 90 vjeçare, e cila ka parë dhe sidomos përjetuar disa etapa jetësore transformimesh, ty të ndriçohet ajo pjesë që nuk e dije se ekzistonte tek ti. RREFIMTARI identifikohet në shumë personazhe dhe papritur bëhet kaq i afërt, sa fillon të ndiehesh si një fëmijë i mrekulluar nga dëbora e parë. Është personifikimi i gjyshërve tanë që na flasin për ç’ka ishim ne dikur, por edhe i asaj që kanë qenë prindërit apo edhe ata vetë. Ndërkohë ti mpreh fantazinë, përfshihesh në makinën e kohës duke jetuar magjishëm produktin e asaj kinemaje të çmuar.

Kjo atmosferë vjen nga biseda e veçantë me nënë Nekijen. Ka shumë dëshirë të flasë dhe komentojë vitet e saj të rinisë. Ajo ka jetuar në një tjetër Tiranë. Raportet me njërëzit ishin shumë herë më ndryshe nga këto që ne jetojmë sot. Në fund të fundit jemi vetëm 70 vjet më vonë, e jo 700…. Por ne na tingëllon shumë më shumë se aq. Zhvillimet galopante që i prekim çdo ditë na bëjnë të largohemi me shpejtësi të pakapshme nga historitë tona të shkuara që ne nuk i njihnim. Por ajo e shkuar ka bërë që prindërit apo gjyshërit tanë, të jenë ky produkt që kemi sot. Janë kështu, se patën atë të shkuar. Ndërsa për të ardhmën tonë, janë të tjerë që do na komentojnë. Gjithmonë ka kohë të krahasohemi me ç’kemi qënë. Dhe… ja tek e kemi mundësinë.

Tirana e viteve 30’-60’

“Bulevardi Stalin” dhe “Hotel Dajti”; dy nga vendet ku të rinjtë njiheshin

Bulevardi Stalin ishte rruga me shtrirje nga Materniteti i Ri deri në Universitetin e Tiranës. U quajt Bulevardi Stalin pasi mori jetë nga busti i Stalinit në vënd të Skenderbeut që ne kemi sot. Dikur ky ishte vendi më i rëndësishëm për njohejt, takimet, apo edhe vrojtimet nga larg. Ishte sfilata më e dëshiruar nga të gjithë, sidomos për të rinjtë. Ishte ky ritual që bëri të martoheshin shumë e shumë Tiranas, ndaj kjo traditë kaloi deri në vitet 90’. Pothuajse të gjithë të atij brezi u njohën nga kjo rrugë, ndaj është shumë i dashur për banorët e tij tradicionalistë.

Takimet dashurore në ato vite, ishin shumë të limituara dhe të koklavitura për të rinjtë. Të dashuroje dhe ta njihje vetë jaranin ishte pak e vështirë. Vajzat e Tiranës ishin modeli i thjeshtësisë, edukatës, repektit, përkushtimit dhe kjo nuk është e rastësishme. Familjet e mëdha dhe të rrethuara nga rregullat e pathëna transmetuan rigorozisht të gjithë vlerat e realitetit të vështirë. Rrallë dhe shumë rrallë kishte vajza që nuk ishin në rrugën që familjet shtruan deri në ato vite. Por, ishin edhe ato vajza të cilat gjenin hapsirat e duhura për të qënë paksa vetvetja jashtë tutelës së familjes së tyre.

Në ato vite komuniteti bashkëpunonte shumë sëbashku. Hallet qaheshin, gjithëkush e ndihmonte komshiun me çfarë mundej. Por si ndihmoheshe, vëzhgoheshe apo komentoheshe? Vajzat dhe djemtë kryesisht ndihmoheshin nga familjarët e tyre për të zgjedhur njeriun ideal. Madje edhe kur rastiste që çifti të njihej vetë, “dorën“ për fejesë ia kërkonte familjarëve dhe miqve të vjetër. Pak vajza ishin të lira në erosin e tyre. Edhe ato pak, përçmoheshin nga banorët dhe denoheshin me izolim. Nëse fati I komplikonte edhe me shtatëzënie jashtë-martesore, fëmija që lidtë i besohej jetimores (befotref) në qytetet e tjera të vendit. “Mos e thuj eeeee,” – kështu niste nën zë diskutimi për vajzën e filanit, se si “mrom iku nga puna se i erdh jarani me Xhip dhe e muar”. Fqinjë që ktheheshin në spektatorë kur ishin pak të përfshirë emocionalisht. Fanatizmi bënte që të rinjtë të lidheshin me njohje familjare (shkesë). Ndaj në ato pak raste që e zgjidhnin vetë njëri-tjetrin, duhej ta paguanin me fshehtësi. Për të shijuar paksa nga pasioni i moshës, u nevojitej një aventurë e vërtetë deri sa të realizonin minutat qiellore me ashikun (të dashurin). Letrat, kartolinat, apo “pazaret” e krijuara posaçërisht ishin mundësia e vetme për tu vërtitur qorrazi me ashikun në rrugicat fanatike të Tiranës. Kjo prodhonte si përfundim një luftë të fortë emocionale, të mbushur me vendosje për sakrificë.

Letër e vitit 1953

Po citoj një letër dashurie të atyre viteve: “Me të thanë të vërtetën guzimi më ka munguar deri më sot t’ju shpreh atë ç’ka do të mësoni më poshtë. Që natën e mbramjes në “Dajti“ duke dancu me ju Rrumbo allegro dhe valcerin magjik, ju u rrënjosët thellë në zemrën time, prej së cilës s’keni për të dalë kurrë. Unë ju dashurova, ju dashuroj dhe do t’ju dashuroj deri në varr. Dashurija ime asht e sinqertë kundrejt asaj që ushqeni dhe ju për mua. Kam bindje se në këto dy rradhë duhet të gjeni realitetin që unë kam shkrujtë pa ilustrime e fantazina, të cilën ta largojnë nga tema. Besoj se kjo letër do të ngeli sekret në zemrën tande dhe jam I sigurt se nuk do të vonoheni në përgjigje, mbasi unë pres cdo sekondë. Ndoshta do të shani me nervozitet guximin tim të shfrenuar, por mendoni gjithmonë se ju dashuroj”. T. 19.12.1953

Shumë nga lexuesit patjetër që do ta gjejnë veten në historinë personale që kjo nënë na e solli si fotografi kujtimi, por edhe nga letra e dashurisë që publikova më sipër. Shumë të rinjve jeta u ofroi mjaltin e ëmbël, ndërsa disa të tjerëe, helmin e dhimbjes. Të gjitha janë çështje fati. Gjithsesi kjo bisedë doja të sillej në vëmëndjen tuaj për të na rrëfyer të gjithëve ne që nuk e jetuam atë Tiranë; të mundemi ta prekim nga sytë dhe zemrat e gjysheve tona të çmuara. Ndoshta kështu, do të duam më bukur sot.

Ishte koha kur Tirana punën e siguronte kryesisht nga bizneset private. Diku këpucëtarë, diku samarxhinj, diku bakërxhinj, rrobaqepës, berberë, furrxhinj… zanati pra ishte e vetmja mundësi jetese. Një këpucëtore e re private diku pranë pazarit sapo u hap. Njërëzit shkuan nga kurreshtja se si ishin këpucët e reja që bëheshin. Kështu niste një klientelë e re – vajza të reja që donin këpucë të vecanta – po keshtu nisnin edhe njohjet e reja. Këpucëtorja ishte edhe takimi i nënë Nekijes tonë me djaloshin që kishte dyqanin ku u njohën. E teksa merrte masat e këmbës së zonjushes, u krye kështu edhe takimi i tyre i parë. Në ato kohë nuk të lënin të dilje vetëm (“kishte raste të shumta që unë isha me çarçaf; atë ditë nuk e kisha vënë”), gjithmonë shoqëroheshe nga prindërit. Zotëria më mori adresën e shtëpisë dhe mi dërgoi me punëtorët e tij, tamam në kohën kur ia kërkova. Unë I kisha thënë se do t’i vishja që nesër. ”Ku do shkosh?”- më pyeti. I thash në Bulevardin Stalin. “Do bëj një xhiro përpara Maternitetit.” Të nesërmen i vesha dhe dola. Por edhe ai kishte dalë atje për xhiro dhe më priste të kaloja. Më salutoi. Kur dola, nuk isha vetëm si gjithmonë, por me nusen e xhaxhait tim. Më pa këpucët dhe qeshi. Nuk kaluan më shumë se tre ditë pas atij momenti, kur ai gjeti disa miq Tiranas të vjetër dhe i dërgoi krushqi për të më kërkuar për tu martuar. Dhe u martuam. Prej kësaj martese lindën një djalë dhe një vajzë.

Nënë Nekija thotë se asnjëra nga shoqet e fëmijërisë nuk jeton më. Ajo ka mundësinë e komunikimit me ne për të na rrëfyer shumë më shumë se të gjitha kronikat e rrëfyera këtu. Rinia e tyre në raport më tonën ka një ndryshim të dukshëm. Por ajo që s’ka vend për dyshim është se nëna 90 vjeçare na demostron me fakte , se megjithëse gruaja e atyre viteve kishte shumë pak të drejta, ajo ia doli të rrisë, të edukojë dhe të transmetojë tek fëmijët e nipërit vlerat e saj të familjes. Sot nënë Nekija e ndan kohën me njerëzit, lulet e oborrit, me fëmijët, nëpër pazare. Zilja e zgjon çdo ditë në orën 06:00. Kurse elektriku që mban te koka e shtratit, e ndihmon ta shohë atë, që më pas të ndjekë ritmin e çdo-ditshëm, posi një orë zvicerane. Në atë shtëpi ka shumë femra. Rregullat i vendos gruaja.

PS: per fotot ndihmoi Edmond Bermema

Burimi/ Perqasje.com

“Shota” e dyta në festivalin më të madh të folklorit në botë

No Comments Argëtim Histori

Ansambli Kombëtar i Këngëve dhe Valleve “Shota” ka arritur të fitojë çmimin e dytë, në festivalin më të madh të folklorit në botë “Buyukçekmece Kulture ve Sanat Festivali” (Festivali Ndërkombëtar i Kulturës dhe Arteve), në Turqi.

Ansambli “Shota”, ka përsëritur suksesin e vitit 2013, kur po ashtu kishte fituar çmimin e dytë në këtë festival, por tani në një konkurrencë dukshëm më të fortë, duke marrë parasysh që në edicionin jubilar të 20-të të këtij festivali, këtë çmim e ka marrë në garën ku kanë konkurruar 28 shtete nga mbarë bota.

Marrë parasysh se Ansambli ka udhëtuar në Turqi, me disa mungesa në orkestër dhe grupin e valltarëve, ky është sukses shumë i madh, edhe për faktin që në këtë festival kanë garuar shtete me ansamble shumë serioze nga Rusia, Gjeorgjia, Ukraina, Bullgaria, Spanja, Serbia, Kroacia, Hungaria, Panamaja, India etj.

Vendin e parë dhe çmimin “Ura e Artë” e Mimar Sinanit e kanë ndarë dy ansamble nga Rusia dhe Hungaria ndërkaq vendin e tretë e ka fituar ansambli nga Gjeorgjia. Krahas pllaketës së argjendtë, për vendin e dytë Ansambli ka marrë edhe shpërblim material në vlerë prej 2000 dollarësh amerikan.

/Epoka e re/