Home

Lajme

“Gjyshi i dha arkën me flori Ismail Qemalit që e emëroi ministër të Luftës, kurse babai u burgos dhe shiste nallane në Shkodër…”/ Historia tragjike e Derrallave

No Comments Argëtim Histori

Kjo është historia e panjohur e familjes së famshme Derralla me origjinë të hershme nga Gradeci i Pollogut të Tetovës, ku i pari i tyre, Hasan Pasha, shërbeu në detyrën e Komandantit të Xhandarmërisë së Sanxhakut të Prizrenit, kurse djali i tij, Mehmeti, u emërua në detyrën e Komandatit të Forcave të Armatosura të Lidhjes së Prizrenit për qytetin e Tetovës.

Dëshmitë e rralla të Valdet Derrallës, për historinë e fisit të tyre nga më të njohurit shqiptarëve të Maqedonisë dhe Kosovës, ku gjyshi i saj, Mehmet Pashë Derralla, më 28 nëntor të vitit 1912, i dhuroi Ismail Qemalit një arkë me flori për qeverinë ku ai u emërua si Ministër i Luftës, kurse djemtë e tij, pasi ishin internuar në kampet naziste, në periudhën e regjimit komunist të Enver Hoxhës, u persekutuan si familje reaksionare dhe babai i Valdetit, pasi vuajti dhjetë vite burg, jetoi bodrumeve të qytetit të Shkodrës, ku për të siguruar bukën e gojës, bënte nallane me drutë e zjarrit që i sillnin fshatarët për t’i shitur.

“Edhe pse gjyshi im Mehmet Pashë Derralla kishte mbajtur postin e Ministrit të Luftës në qeverinë e Ismail Qemalit, dhe i kishte dhuruar atij një arkë me flori për kabinetin, djali i tij dhe njëkohësisht babai im, Hysen Dërralla, për vite u burgos nga regjimi i Enver Hoxhës. Dhe për të siguruar bukën e gojës, bënte fshehurazi nallane në bodrumet e Shkodrës, të cilat më pas i shiste në rrugicat e atij qyteti”. Njeriu që dëshmon ekskluzivisht për Memorie.al, është Valdete Derralla, e cila rrëfen historinë e dhimbshme të familjes dhe babait të saj, i cili pasi u lirua nga burgjet naziste, u dënua edhe nga komunistët jugosllavë dhe ata shqiptarë.

Cila është origjina e familjes Derralla dhe kush ishin disa nga burrat e asaj familjeje të madhe pashallarësh që u shkolluan në akademitë ushtarake të Turqisë dhe Italisë? Cili ishte fati i familjes Dërralla dhe i djemve të Mehmet Pashës gjatë viteve të Monarkisë së Zogut dhe periudhës së regjimit komunist të Enver Hoxhës?

Në Akademitë Ushtarake
Lidhur me historinë e familjes Derralla dhe djemve të Mehmet Pashës, e mbesa e tij, Valdete Derralla dëshmon: “Pas vdekjes së Mehmet Pashës në vitin 1918, i pari i asaj familjeje, mbeti djali i madh i tij Halimi, i cili kishte lindur në vitin 1878 në Tetovë. Ai ishte diplomuar për Drejtësi në Stamboll dhe në atë kohë ishte zgjedhur si deputet i Tetovës në Parlamentin e Serbisë. Në shtëpinë e madhe të Dërrallave në Tetovë, jetonin vetëm djemtë me familjet e tyre, pasi të pesë vajzat e martuara, Mehmeti i kishte dërguar në Bursë të Turqisë që në vitin 1912, kur ai u nis për në Vlorë. Po në vitin 1921, xhaxhai i madh Halimi erdhi në Tiranë dhe pasi u thirr nga Ahmet Zogu, i propozoi atij që të bëhej deputet në Parlamentin Shqiptar. Halimi pranoi duke qëndruar deputet dhe senator nga viti 1921 deri në vitin 1929. Ai vdiq në vitin 1932 në Tiranë, ku i’u bë një varrim madhështor. Pas vdekjes së tij, vëllezërit dhe familja e tij u kthyen në Tetovë.

Djali i dytë i Mehmet Pashës, ishte Mynyri, i cili nuk jetoi gjatë dhe vdiq shumë i ri. Djali i tretë ishte Gajuri, i cili u lind në Bagdat në vitin 1908, dhe më vonë ai mbaroi Akademinë Ushtarake në Itali. Pas studimeve, ai u kthye në Shqipëri dhe shërbeu për disa kohë si oficer i Xhandarmërisë Mbretërore, e më pas në Oborrin Mbretëror në Tiranë. Në vitin 1939, Gajuri shkoi në Tetovë ku shërbeu si oficer në Xhandarmërinë e atij qyteti. I katërti i djemve ishte, Hyseni, babai im, i cili u lind në Tetovë në vitin 1912. Babai ka qënë 6 muajsh kur Mehmeti u nis për në Vlorë për Shpalljen e Pavarësisë. Pasi mabroi shkollën fillore dhe të mesmen tregtare në Tetovë, Hyseni kreu shërbimin e detyrueshëm ushtarak në Sarajevë dhe në vitin 1931, ai erdhi në Tiranë, ku vazhdoi gjimnazin në konviktin “Naim Frashëri”. Pas mbarimit të shkollës në vitin 1934, ai filloi punë në Ministrinë e Ekonomisë, ku qëndroi deri në vitin 1940”, kujton Valdete Dërralla, lidhur me xhaxhallarët dhe babain e saj, djemtë e Mehmet Pashë Dërrallës, ministrit të Luftës në qeverinë e paarë të shtetit shqiptar të kryesuar nga Ismail Qemali.

Hyseni me Gajurin në burgjet naziste!

Lidhur me historinë e babait të saj Hysenit, gjatë periudhës së pushtimit nazi-fashist, Valdeti kujton: “Në vitin 1940, im atë Hyseni, së bashku me të vëllain Gajurin, u veshën si oficerë të Ushtrisë Kombëtare Shqiptare dhe u dërguan në frontin e luftës italo-greke. Pasi dezertuan nga ajo luftë, ata kërkoheshin nga italianët dhe për të shpëtuar, shkuan të dy në Tetovë ku deri në vitin 1942, shërbyen si oficerë të Milicisë. Në vitin 1942, Hyseni u thirr në Tiranë nga Regjenca dhe i’u komunikua detyra e komandantit të Xhandarmërisë së Tetovës dhe grada e majorit. Kur u kthye në Tetovë, ai krijoi repartet e Policisë Popullore, me efektiva nga rardhët e nacionalsitëve shqiptarë, të cilët mbajtën rendin në qytet. Në atë kohë Hyseni nuk lejoi që efektivët e tij të merrnin pjesë në batalionet SS të gjermanëve, për t’i çuar më pas në Kosovë. Për këtë arsye ai u arrestua bashkë me Gajurin dhe në vitin 1944, u internuan në Kampin e Prishtinës.

Pas disa kohësh ata i transferuan në kampin e Bader-Stohelber që ndodhej në Austri dhe nga ai kamp, ata u liruan vetëm në vitin 1945, nga forcat aleate anglo-amerikane. Ata tentuan të ktheheshin në Tetovë, por Gajuri u arrestua nga forcat serbe të cilët e çuan në burgun e Shkupit, ku pas një gjyqi e dënuan me vdekje. Me ndërhyrjen e miqve të familjes dhe me anë të pagesave, atij i’u kthye vendimi në 20 vite burg. Pasi bëri 12 vite në Idrizovë, ai u arratis për në Itali dhe me ndihmën e Ali bej Këlcyrës, mundi që të nisej për në SHBA-ve. Ndërkohë, babai Hyseni, qëndronte i fshehur për muaj me rradhë në fshatin Kotlinë, ku ne kishim pronat e familjes. Më pas ai doli dhe u kthye në Shkup, ku mendonte se nuk do ta arrestonin. Por në 26 mars të vitit 1947, ai u arrestua dhe u ekstradua në Tiranë, pas një marrëveshjeje që kishin bërë të dy Minsitritë e Brëndshme respektive. Pasi u mbajt disa muaj në hetuesi duke u torturuar, me ndërhyrjen e disa njerëzve të nënës sime (Mynyre Starja nga Kolonja), ai mundi të fitonte pafajsinë dhe të lirohej”, kujton Valdete Dërralla, peripecitë e babait dhe xhaxhait të saj.

Hyseni, 15 vjet burg!
Cili ishte fati i mëtejshëm i Hysen Dërrallës pas lirimit nga burgu në vitin 1947? Lidhur me këtë Valdetja tregon: “Pasi u lirua nga burgu, babai mundi që të rregullohej me punë si përkthyes në Ministrinë e Ekonomisë, ku shërbeu deri në vitin 1949, pasi në atë kohë atë e hoqën nga Tirana si “element reaksionar”. Në atë kohë babai më mori mua, nënën dhe gjyshen dhe na çoi në Shkodër dhe atje u strehuam tek Ali Shefqet Shkupi, të cilët ne i kishim të afërm. Aty nga fillimi i vitit 1951, kur ndodhi incidenti me bombën në Ambasadën Sovjetike, Sigurimi Shtetit erdhi dhe arrestoi babanë tonë në orën 12 të natës, në shtëpinë e Luigj Gurakuqit. Policët erdhën me zhurmë të madhe dhe gjyshes sonë Nadides, (gruaja e Mehmet Pashës) i ra të fikët. Babai u mbajt për tetë muaj në hetuesi, ku torturohej nga rreshter Latifi, të cilin e urdhëronin dy hetuesit F.K. dhe A.B. Kur doli në gjyq, babai nuk pranoi asnjë akuzë, dhe kryetari i gjykatës i tha: ‘Pse qëndron aq krenar, pasi ti je bir i një feudali që ka shtypur popullin’. Babai i’u përgjigj: ‘Zoti kryetar e keni gabim, mua mund të më fyeni sa të doni, por tim atë nuk e fyeni dot, se ai ka qënë ministër në qeverinë e Ismail Qemalit’. Pas asaj përgjigjeje, prokurori e quajti Hysenin, arrogant dhe kërkoi dënim me 15 vite burg për agjitacion e propagandë. Babai u dënua po me 15 vjet burg, por bëri vetëm 8 vjet, pasi u lirua nga kampi i Rinasit nga një amnisti që u dha në vitin 1958. Pas lirimit nga burgu, babi u kthye në Shkodër, ku për të fituar bukën e gojës, gdhëndte nallane nga drutë e zjarrit bodrumeve dhe i shiste ato fshehurazi rrugicave të qytetit. Si pasojë e torturave, ai u operua nga mjekët pa narkozë, në grykë, duke i thënë: Duron ti se je reaksionar’. Që nga ajo ditë, ai humbi të folurin dhe ndërroi jetë në 17 mars të vitit 1993”. Kështu e përfundon rrëfimin e saj tragjik, Valdete Dërralla, lidhur me babain e saj Hysenin dhe xhaxhallarët e saj, djemtë e Mehmet Pashë Dërrallës, i cili edhe pse kishte kontribuar në qeverinë e parë të Ismail Qemalit, duke i dhuruar një arkë me flori, djemtë e tij u degdisën burgjeve dhe kampeve nga regjimi komunist!

Historia e panjohur e familjes Derralla
Mehmet Pashë Derralla, i cili njihet dhe si një ndër burrat më të shquar të familjes Derralla, u lind në vitin 1843, në fshatin Gradec të krahinës së Pollogut, i cili ndodhet në afërsi të qytetit të Tetovës. Por origjina e hershme e asaj familje mendohet të jetë nga malësia e Hasit të Kukësit dhe në qytetin e Tetovës, rrëzë Malit të Sharrit, ata janë vendosur në periudhën e pas vdekjes së Skënderbeut. Derrallat u vendosën në qëndër të Tetovës, ku dhe ndërtuan një shtëpi të madhe, e cila zinte disa hektar tokë, e me anë të një tuneli të nëndheshëm, ata lidheshin me kalanë e Tetovës, e cila njihet ndryshe si Kalaja e Abdurrahman Pashë Derrallës. Sipas disa dokumentave që janë gjendur vitet e fundit në arkivat e Turqisë, bëhet e ditur se nëna e Skëndërbeut, Vojsava, ka qenë nga familja Derralla e Pollogut.

Krushqia e familjes Derralla me atë të Kastriotëve, mendohet të jetë bërë pasi ata kanë qenë familja më e madhe në të gjithë trevat veri – lindore të Shqipërisë dhe se së bashku me familjen Palloshi, të po asaj krahine, kanë qenë të vetmet familje pashallarësh që në atë kohë. Pas Abdurrahim Pashë Derrallës, që mori i pari titullin e Pashait, nga ajo familje ka qenë i njohur edhe Hasan Pashë Derralla, të cilit i’u dha titulli nga Turqia, për shkak të trimërive që ai tregoi në Luftën ruso-turke, ku komandonte një taborr të madh të asaj ushtrie. Ndërmjet shumë detyrave që kreu Hasan pasha në atë kohë, ishte dhe ajo e Komandantit të Xhandarmërisë së Sanxhakut të Prizrenit. Hasan Pasha kishte vetëm një djalë, Mehmetin, pasi të gjithë fëmijët e tjerë nuk i rrojtën. Ishte kjo arsyeja që Mehmeti nuk lindi në Tetovë, ashtu si të gjithë fëmijët e tjerë të asaj familje, por në shtëpinë e Mulla-Velisë, në fshatin Gradec.

Pasi mbaroi mësimet e para në qytetin e Tetovës, Mehmeti shkoi në Stamboll ku u diplomua në Akademinë Ushtarake të atij qyteti. Pas kësaj ai shërbeu për disa vite si oficer në Anadollin e largët, ku u dallua për përgatitjen e lartë dhe u dërgua përsëri për studime në Stamboll, ku u diplomua në Akademinë Ushtarake (Argjani-her) të Shtatmadhorisë. Pas mbarimit të asaj akademie, Mehmeti vazhdoi përsëri karrierrën ushtarake, duke u emëruar si ushtarak i lartë shtatmadhor e shërbeu në disa shtete të ndryshme të Perandorisë Osmane. Në vitin 1978, kur nuk ishte më shumë se 35 vjeç, u gradua jashtë rradhe me gradën e gjeneralit dhe Porta e Lartë e emëroi me detyrën e Komandantit të Xhandarmërisë në qytetin e Bagdatit dhe Halep të Sirisë. Ndërkohë në atë vit u mbajt Lidhja Shqiptare e Prizrenit dhe babai i tij, Hasan Pasha, që ishte me detyrën e Komandantit të Xhandarmërisë së Sanxhakut të Prizrenit, ishte një ndër nismëtarët e asaj Lidhje, ku mori pjesë si përfaqësues i Tetovës.

Roli i Hasan Pashë Derrallës në Lidhjen e Prizrenit ishte aq i madh, sa që Porta e Lartë e Stambollit dërgoi Mehmet Ali Pashën, për t’a bindur Hasanin, që të hiqte dorë nga Lidhja, por ai nuk pranoi. Edhe pas atij presioni nga ana e Turqisë, Hasan Pasha vazhdoi të ishte antar i Lidhjes dhe në atë kohë pa marrë parasysh rreziqet që i kanoseshin, ai shkoi vetë në Stamboll dhe i dorëzoi Portës së Lartë, memorandumin që u hartua në Lidhjen e Prizrenit. Kur u krijuan forcat e armatosura të Lidhjes, djali i tij, Mehmeti, u emërua në detyrën e Komandatit të Forcave të Armatosura të Lidhjes për qytetin e Tetovës. Pas shpërndarjes së Lidhjes së Prizrenit, familja Derralla pati reperkursionin nga ana e Portës së Lartë të Stambollit dhe disa vite më vonë, Mehmet Pashai u internua në qytetin e Bagdatit, ku ai u martua përsëri, pasi gruaja e parë me të cilën kishte dy vajza, Haxherin dhe Nigjarin, i kishte vdekur.

Martesën e dytë ai e bëri me një vajzë turke të quajtur Nadibe, origjina e së cilës ishte çerkeze dhe ajo ishte e bija e një Pashai turk të internuar aty nga Sulltan Hamiti. Nga ajo martesë atyre i’u lindën nëntë fëmijë, (katër djem dhe katër vajza), të cilët u quajtën: Halim, Menyr, Gajur, Hysen, Qamile, Fatime, Samushe dhe Zyra. Pasi qëndroi për disa vjet i internuar në Bagdat, në vitin 1908, Mehmet Pashë Derralla përfitoi nga një amnisti e Portës së Lartë dhe u kthye në Tetovë. Edhe pse Mehmeti qëndroi për shumë vite i internuar në Bagdat, familja e tij vazhdonte të ishte një ndër më të pasurat e gjithë shqiptarëve të Maqedonisë, pasi ata ishin aksionar të Minierës së Kromit të Radushës, nga e cila fitonin të ardhura të mëdha. Në shtëpinë e Derralla-jve në qendër të Tetovës, e cila u rindërtua mbi themelet e së parës që u dogj nga turqit, në vitin 1912, u strehua dhe u mbjtën me bukë mbi 300 refugjatë kosovarë, që kishin lënë trojet e tyre nga raprezaljet e serbëve. Më pas Mehmet Pasha mori pjesë aktive në të gjitha kryengritjet shqiptare si komandanti i forcave vullnetare të Tetovës dhe për kontributin e dhënë, në fundin e nëntorit të vitit 1912, Ismail Qemali e ftoi në Vlorë dhe i ngarkoi atij postin e Ministrit të Luftës në Qeverinë e kryesuar prej tij.

Para se të nisej për në udhëtimin e gjatë për në Vlorë, Mehmet Pashë Derralla ngarkoi dy arka të mëdha në samarin e kalit, ku njërën e kishte të mbushur plot me flori, dhe tjetrën me uniformën e gjeneralit. Kur mbërriti në Vlorë, atë me flori i’a dhuroi të gjithë Ismail Qemalit, për arkën e Qeverisë së porsakrijuar, ndërsa uniformën e veshi që atë ditë, sapo i’u komunikua posti i Ministrit. Mehmet Pasha njihet si krijuesi i Ushtrisë së parë Shqiptare dhe njeriu që përgatiti vetë të gjitha rregulloret e urdhërat e saj. Pas rënies së Qeverisë së Ismail Qemalit, Mehmet Pasha shkoi për disa kohë në Shkodër dhe më pas u kthye në Tetovë, ku dy djemtë e tij, Halimi dhe Gajurin, vazhdonin të luftonin në krye të çetave shqiptare. Në vitin 1916, Mehmet Pasha u internua prej serbëve në Podgoricë, ku dhe u sëmur rëndë. Pas kësaj, atë e lejuan të kthehej në Tetovë, ku dhe ndërroi jetë në vitin 1918. Varrimi i tij u bë në Teqenë Bektashiane të Tetovës, ku ndodhet edhe sot. /Memorie.al

Burimi/Panorama.al

50 vjetorin e kongresit të Madridit, kur diaspora shqiptare u bashkua kundër regjimit komunist.

No Comments Argëtim Histori

Sot kujtojmë 50 vjetorin e kongresit të Madridit, kur diaspora shqiptare u bashkua kundër regjimit komunist. Korriku i vitit 1972 do të mbahet mend përgjithmonë si një datë që shënon themelimin e Aktit te Unitetit, ku të gjitha partitë dhe organizatat politike shqiptare në diasporë folën me një zë kundër tiranisë së regjimit komunist në Tiranë, duke harruar intereset e tyre dhe duke u bashkuar në mbrojtjen e lirisë:
Congressional Record” ka botuar, me 11 gusht 1972, “Aktin e Unitetit” të shqiptarëve në mërgim (ekzil) të realizuar gjatë konventës tre ditore të organizuar asokohe nga Mbreti Leka Zogu I në Madrid.
Takimi i partive dhe grupeve të
emigracionit shqiptar
I nderuari Strom Thurmond
nga Karolina e Jugut
në Senatin e Shteteve të Bashkuara
E premte, 11 Gusht 1972
Z. Thurmond. Zoti President, Leka I, Mbreti i Shqiptarëve, në një lëvizje të një rëndësie të caktuar, së fundmi thirri përfaqësuesit e të gjitha grupeve shqiptare në megrim (ekzil) në një takim në Madrid, Spanjë. Ky takim është i rëndësishëm, sepse ishte hera e parë në 20 vitet e fundit që shqiptarët që përfaqësonin ideologji të ndryshme mblidheshin për të diskutuar problemet dhe dallimet e tyre.
Në takim, delegatët diskutuan mënyrat në të cilat ata mund të punonin së bashku për të sjellë rënien e regjimit aktual jopopullor në Shqipëri, i cili ruan sundimin e tij duke burgosur ata që flasin kundër tij. Delegatët krijuan një kuadër organizativ për të lejuar që grupe të ndryshme të bashkëpunojnë pa kompromentuar ideologjitë e ndryshme.
Shqiptarët në ekzil kanë rënë dakord për herë të parë të punojnë së bashku për të sjellë lirinë në një tokë që ka kaluar shumë kohë pa të. Mendoj se është e rëndësishme që Kongresi dhe qytetarët e Shteteve të Bashkuara të ndërgjegjësohen për përpjekjet e tyre.
Zoti President, kërkoj pëlqimin unanim që kjo marrëveshje, e inicuar nga Madhëria e Tij Mbreti Leka I, të printohet në “Zgjerimet e Vërejtjeve – The Extensions of Remarks”.
Duke mos pasur asnjë kundërshtim, marrëveshja u urdhërua të printohej në Recorp, si më poshtë:
Akti i Unitetit (Act of Unity)
Me ftesë të Madhërisë së Tij Mbretit Leka I, palët dhe grupet e shqiptarëve në emigrim u takuan në Hotel Cuzco në Madrid, më 2 dhe 3 korrik 1972, dhe pasi diskutuan situatën shqiptare dhe ndërkombëtare,
Vendosën:
1- Që forcat kombëtare të jenë të bashkuara për sigurimin e një Shqipërie etnike, dhe rënien e Regjimit antipopullor që peshon rëndë mbi Shqipërinë, dhe për mbrojtjen e integritetit të Kombit nga çdo plan i huaj.
2- Që të zhvillohen aktivitete në të gjitha fushat, politike, kulturore dhe shoqërore.
3- Që të krijohet një shtyp i bashkuar.
4- Për të vënë nën veprim, pikat e mëposhtme janë të nevojshme :
(a) Një organizatë ekzekutive e përbërë nga 9 anëtarë të cilët nga ana e tyre zgjedhin Presidentin, Zëvendës Presidentin, Sekretarin dhe Thesarin.
(b) Një Organizatë Këshilluese e përbërë nga anëtarët e partive dhe grupeve politike.
5- Grupet dhe palët që nuk kanë marrë pjesë në këtë Konventë do të njoftohen dhe do të ftohen të bashkohen në këtë sipërmarrje.
6- Organizata e Bashkuar do të financohet dhe ndihmohet nga kontributet nga palët dhe grupet e nën-nënshkruara.
7- Kompetenca e Organizatës do të vendoset në diskutimet e mëvonshme.
8- Me miratimin e Kushtetutës aktivitetet e grupit dhe partive do të punojnë me kuadrin e kësaj Marrëveshjeje.
9- Sapo kjo Marrëveshje të ratifikohet nga Këshilli i të gjitha palëve dhe grupeve, Statutet do të krijohen dhe kështu do të marrin formën e saj përfundimtare dhe të përcaktuar ligjore.
10- Deri në nënshkrimin përfundimtar të Statuteve (i cili duhet të jetë jo më vonë se gjashtë muaj nga ky moment), do të krijohet një Këshill i përkohshëm Direktivash i cili më vonë do të punojë për Organizatën përfundimtare.
11- Një shumë prej 1,600 dollarësh është vendosur si fond për shpenzimet e Këshillit të përkohshëm të Direktivave.
12- Konventa njeh aktivitetet e Komitetit Shqipëria e Lirë dhe do të vazhdojë në të njëjtën mënyrë në të ardhmen.
13- Ajo ndihmë morale dhe materiale duhet t’i jepet organizatës Pan Shqiptare të Vatrës, në mënyrë që ajo të vazhdojë detyrat e saj tradicionale.
14- Që të punojë ngushtë me Lidhjen e Prizrenit në mënyrë që ata të mund t’i realizojnë qëllimet e tyre.
15- Që “Komiteti Shqiptar i Lirë”, “Lidhja e Prizrenit” dhe “Vatra” për shkak të karakterit të tyre të veçantë të mos hyjnë në këtë marrëveshje.
16- Me miratimin e Kushtetutës emri përfundimtar i Organizatës do të vendoset. Kjo Organizatë do të përbëhet nga dy Këshilla, Këshilli Ekzekutiv dhe Këshilli Konsultativ.
17- Ky studim do të jetë në fuqi derisa të arrihet çlirimi i Shqipërisë, dhe
18- Këshilli i Direktivave do të përbëhet me nënshkruesit:
Zotnive:
Dr. Halim Begeja (Organizata Balli Kombtar).
Theodhor Papalilo (Partija Agrare Balli Kombtar).
Dr. Fuad Myftija dhe Hysen Mulosmanaj (O. K. L. Legalitetit).
Isa E. Ndreu (Partija Katundare).
Ndue P. Gjomarkaj (Heroizma Shqiptare) dhe Ymer Bardhi (Bashkimi Shqiptar).
Palët nënshkruese:
Organizata “Balli Kombtar”
Partija Agrare “Balli Kombtar”
Organizata K. L. Legalitetit Shqiptare
Bashkimi Shqiptar
Lidhja e Prizrenit
Komiteti “Shqipnija e Lirë”
Vëzhgues:
Shoqata Pan Shqiptare Vatra
Bloku Kombtar Indipendent
Zotërinj, Përfaqësues të Grupeve dhe Organizatave Politike Shqiptare në Mërgim, Delegatë të Lidhjes së Prizrenit dhe Delegatë të Komitetit Vatra dhe Shqipëria e Lirë:
Ne dëshirojmë me gjithë zemër t’ju urojmë mirëseardhjen në Madrid dhe gjithashtu dëshirojmë të shprehim vlerësimin tonë të lartë për Organizatat e ndryshme politike në Mërgim, që mirëpritën iniciativën tonë dhe emëruan delegatët e tyre në këtë Konventë, dhe për më tepër, iu shprehim vlerësimin tonë delegatëve të pranishëm në këtë Konventë.
Zhvillimet dhe ngjarjet e fundit të pashembullta në nivel ndërkombëtar, të cilat herët a vonë mund të kenë një efekt mbi situatën në Shqipëri, dhe gjithashtu duke marrë parasysh kushtet më të pasigurta të kombit tonë, na çojnë në përfundimin se që emigracioni shqiptar të jetë gati për të përmbushur misionin e tij historik të mbrojtjes së të drejtave tona kombëtare, ai duhet të jetë i bashkuar dhe jo i ndarë si sot. Bashkimi i forcave kombëtare në mërgim do të sigurojë sigurinë e Shqipërisë etnike dhe realizimin e Kauzës (Çështjes) sonë të shenjtë.
Nevoja për të parë shqiptarët në mërgim të bashkuar është theksuar shpesh nga udhëheqësit e shteteve mike si një parakusht, besojmë, për të siguruar përfundimisht mbështetjen e tyre morale dhe materiale.
E gjithë kjo bëri që ne të merrnim iniciativën për të thirrur së bashku këtë kongres të nevojshëm. Ne jemi të bindur se gjatë diskutimeve që do të zhvillohen në këtë konventë, ju zotërinj, pasi keni përqafuar Çështjen Shqiptare, do të vendosni mbi të gjitha interesat e Atdheut, duke lënë mënjanë çdo dallim ideologjik që mund të kishit në të kaluarën, në mënyrë që të arrihet bashkimi i të gjitha forcave kombëtare. Ky bashkim nuk duhet të prekë ideologjitë e veçanta të Palëve dhe Grupeve në këtë Konventë historike.
Me këtë dëshirë dhe shpresë, ju urojmë punë dhe suksese të frytshme. Me ndihmën e Zotit (Zoti na ndihmoftë!).
*Burimi: Blogu © Dars (Klos), Mat – Albanie

Burimi/Facebook/Princ Leka

EMËR QË NUK DUHET TË HARROHET – RIZA (MEHMEDI-MEDI) FERRI (1904-1945)

No Comments Argëtim Histori

Riza Ferri, nip i heroit kombëtar mbarëshqipëtar Jakup Ferri(i biri i Mehmedit, njërit nja pesë bijtë e Jakupit) u lind në Plavë më 1904.Ishte ndër intelektualët e parë të trevës se Plavë e Gucisë me diplomë universiteti (ishte diplomuar në Fakultetin e Veterinarisë të Universitetit Mbreteror në Milano të Italisë).
Shumë herët iu ishte bashkangjitur veprimtarisë atdhetare të xhaxhait të tij Hasan Ferrit dhe pjesëtarëve të tjerë të kësaj familjeje duke qenë anëtar i Ballit Kombëtar.
Në vitin 1941 u bë prefekt i Dibres së Madhe, e në të njëjten kohë djali i xhaxhait tij Shemsi Ferri(i biri i Aganit) ishte bërë prefekt i Plavës.
Për shkak të veprimtarisë së tij patriotike ishte arrestuar nga pushteti komunist i Shqipërisë i cili deshi edhe ta ekstradoi në Jugosllavi në bazë të kërkesave të komunistëve jugosllavë.
Me të kuptuar qe do të ekstradohet, Rizai bëri vetëvrasje në burg të Shkodres me 17.04.1945 , duke pirë helmin të cilin e mbante të fshehur në unazë për mos ti rënë i gjallë në duar sllavëve.
Pos që asokohe komunistet ia zhdukën vendvarrimin, pêr fat të keq edhe sot pak dihet për këtë intelektual atdhetar: emri i tij nuk përmendet as ne Historinë e Popullit Shqiptar, as në Fjalorin Enciklopedik të Shqipërisë, as ne Fjalorin enciklopedik të Kosovës e po ashtu në asnjë botim tjeter relevant shkencor

Me rastin e 100 vjetorit të Lidhjes së Prizrenit Enver Hoxha, nën presion nga Mehmet Shehu kishte refuzuar ta dekoronte Jakup Ferrin me pretekst se ” i kishte pasur pasardhësit (Hasanin, Ramazanin, Shemsin, Rizain, Hilmin …) themelues e pjesëtarë të “Ballit Kombëtar”.
Ish presidenti dr.Sali Berisha deri diku e kishte përmirësuar këtë gabim historik duke i dekoruar Jakup e Hasan Ferrin me dekoratë të Urdhërit të klasit të parë(por jo me dekoratë të heroit kombëtar të cilën e meritojnë që të dytë).
Ky është realiteti i kujteses së shkurtë të shqiptarëve dhe pasqyrë e mosvlerësimit të personaliteteve të merituara kombëtare që sakrifikuan edhe jetën për të mirë të kombit!

Dhimbshëm dhe tragjike!
Në foto : Riza Ferri, doktor i veterinarisë, viti
1943

Burimi/Facebook

Birçe Hasko – Lindi me 15 mars të vitit 1942

No Comments Argëtim Histori


Birçe Hasko. Aktor, pedagog. Lindi në fshatin Dukat, rrethi i Vlorës, më 15 mars të vitit 1942. Më 1961, mbaroi shkollën e mesme pedagogjike “Jani Minga”, punoi disa vite mësues dhe drejtor shkolle në fshatrat Amanikaj, Nivicë të rrethit të Tepelenës dhe Poro të rrethit të Vlorës, deri në vitin 1965.
Kreu studimet për aktor 1965-1969 në Institutin e Lartë të Arteve dhe nga viti 1969 e në vijim punon si pedagog i mjeshtërisë së aktorit në Akademinë e Arteve. Ka kryer detyrën e dekanit të Fakultetit të Artit Skenik në këtë Akademi (1989-1994).
Ka interpretuar role kryesisht të planit komik në teatër, si Milo Tafanin në komedinë “Shi në plazh”, 1983, e Teodor Laços, Abaz Kola në komedinë “Shtëpia me dy porta”, 1984, e Ruzhdi Pulahës, Shazo në dramën “Familja e peshkatarit”, 1984, e Sulejman Pitarkës etj.
Natyrë vetiu që mundëson aspekte “komike” dhe “fshatarake” (nga vetë mënyra e reagimeve, fizionomia, të folurit etj.); ai ndërfuti në rolet e tij në teatër një qasje interpretative të veçantë, vetjake, vështirë të përsëritet sa i përket ojnave dhe përshtatjes. Individualiteti i tij u formësua më së tepërmi në kinematografi, posaçërisht në role të dyta e që njëmendësojnë tipa të veçantë, me një origjinalitet plastik dhe artikulues.
Ka realizuar 32 role, ku spikat në filmat: “Kur zbardhi një ditë, 1970, (ballisti Sulo), “Malet me blerim mbuluar”, 1971, (Osmani), “Njeriu me top”, 1977, (Tosun Baçi), “Koncert në vitin 1936” (Tellalli), “Radiostacioni”, 1979, (Mete Aliu), “Dhe vjen një ditë, 1986, (dajë Alushi), “Përrallë nga e kaluara, 1987, (plaku i sertë), “Shkëlqim i përkohshëm”, 1988, (babai i Danes), ku ka fituar çmimin e dytë në Festivalin e Filmit, “I dashur armik”, 2005 (tregtari çifut) etj.
Loja e tij përshkohet nga ndjenja e një humori të çlirët, spontan; është aktor që skicon karaktere të gjalla, tipa popullorë, origjinalë, me një prerje shpesh burleske, plastikisht i veçantë, me mimikë shprehëse, i mëvetësishëm e spontan në gjeste, me ndjenjën e kudogjendshme të ritmit të brendshëm dhe të vërtetësisë.
Portreti dhe nuri komik, ojnat, të folurit tejet konkret e shpotitës, prania gjërazi e intonacioneve foljore të zhargonit të labërishtes, mënyra e sjelljes ndaj rolit, marrëdhëniet e natyrshme dhe përballë personazhit tjetër (shpesh si me “karshillëk”, e llojit “mburracak”), vërtetësia e komunikimit me partnerin në lojë, janë cilësi të tjera të vlerësuara të aktrimit te tij.
B. Hasko ka gjithashtu një punë të gjerë si pedagog në përgatitjen e studentëve për aktorë duke inskenuar shumë etyde, fragmente, si dhe 18 vepra dramatike të plota. Më 13 nëntor 1989 i është dhënë titulli “Artist i merituar”. Më10 prill 1995, ka fituar titullin universitar “Profesor” dhe më vonë titullin “Mjeshter i madh”.

Burimi/Facebook/Aktorët Shqiptarë

Mal Berisha – PËRBËRJA E PERSONELIT TË LEGATËS AMERIKANE NË TIRANË, FILL PAS VENDOSJES SË MARRËDHËNIEVE DIPLOMATIKE ME SHQIPËRINË.

No Comments Argëtim Histori

Shtetet e Bashkuara të Amerikës e njohën shtetin shqiptar dhe vendosën marrëdhënie diplomatike më 28 korrik të vitit 1922. Ministër Amerikan në Shqipëri u emërua Ulysses Grant-Smith, i cili arriti në Tiranë në dhjetor të atij viti.
Një notë e Legatës Amerikane dërguar Ministrit të Punëve të Jashtme, e gjetur në Arkivin e MPJ-së të RSH-së na tregon emrat e antarëve të personelit të saj:

Ja teksti i notës i përkthyer në gjuhën shqipe:

Legata e Shteteve të Bashkuara të Amerikës,
Tiranë
Ministrisë së Punëve të Jashtme Prot. C-IV- 770 arritur më 6-III-1923
Shkëlqesisë së tij, Monsinjor Pandeli Vangjeli
Ministër i Punëve të Jashtme të Shqipërisë
Tiranë
Ministri amerikan i paraqet komplimentet e tij ministrit shqiptar të Punëve të Jashtme dhe ka nderin të transmetojë bashkëngjitur informacionin e mëposhtëm me listën e personelit dhe punonjësve ndihmës të legatës.
Lista:
Rodgers, J.Donald, C., sekretari i parë i legatës
Erickson, Charles Telford, zyrtar i legatës
Minor George C., zyrtar i Legatës
Kuqali, Kol (Shtetas shqiptar), përkthyes (I pushkatuar nga komunistët në vitin 1945)
Shërbëtorë:
Anthony Stevens (shtetas amerikan), postier
Sulejman Përmeti, kavas
Ahmet Osmani, kuzhinier
Beqir Feta, shërbyes
Shaja Meti, shtëpiake
Hane Xhemaili, shtëpiake
Z.Grant Smith përfiton nga rasti për t’i rishprehur Shkëlqesisë së tij z.Pandeli Vangjeli, sigurimet e konsideratës së tij më të lartë.
Tiranë, 2 mars 1923

Burimi/Facebook/Autori

Robert PRENNUSHI – ZEF GRUDA – nji muzikant i shquem, nji njeri i rallë!

No Comments Argëtim Histori

(Me shkurtime nga nji shkrim i disa viteve ma parë)
Në fushën e letersisë dhe arteve ka krijues që ne i kujtojmë sidomos për veprat që na kanë lanë. Kjo sepse, në një farë mënyre, ata përkujtojnë edhe vetveten në përvjetorët e veprave ose të jetës së tyne. Por ka artistë, të po atyne fushave, që veprat e tyne i kanë “shpernda” në brezat që kanë edukue e mësue. Praktikisht veprat e tyne jetojnë ndër njerëz, në shijet, dijet e në qendrimet e tyne dhe, për këte, ata u janë për jetë mirënjohës. Këta artistë janë edhe ma të sakrifikuemit, (të vetsakrifikuemit), mbasi të gjithë kohën ata ja kushtuen të tjerëve. Ndër këta njerëz ka edhe modesti të madhe, ndryshe nga krijuesit, pra nga kategoria “e parë” e artistëve, ku modestia nuk ndodhet “me bollek”. Asnji keqkuptim: Rrofshin krijuesit! Pa ata arti do të ishte nji klishe pa jetë, pa ngjyrë, nji amulli. Ndaj dhe ne, në vlerësimin e tyne, nuk gjykojmë aq shumë për jetën e tyne e cila, ndonjiherë, madje nuk ka qenë krejt shembullore… Por asht gjithashtu e vertetë se shpesh “permendorja” që ne u ngrejmë atyne, na ban të lamë, pa të drejtë, në hije, “kategorinë tjetër” të arstitëve, që krijojnë, por në nji mënyrë tjetër: krijojnë shije, rrisin aftësi, talente. Vepra tyne nuk gjendet në biblioteka, por asht e ngulitun në kujtesë e mbetet e dhurueme ndër breza edhe kur “autori” nuk asht ma në jetë.
Këto reflektime më erdhen kur po mendoja të shkrueja për muzikantin e shquem Zef Gruda, një figurë e mrekullueshme që la gjurmë në zhvillimin e muzikës shqiptare ne vitet 40’ deri 80’ e nga ku të rijtë e kohës sotme mund të mësojnë shumë.
Puna e parë që bana ishte të kërkoja “ndihmë” tek shoku im i mirë i fëminisë, Bep Margjini, (kunati i Zef Grudës) për ndonji të dhanë të veçantë. Por tue i lexue ato, u binda se për këte “kategori” artistësh, si Z. Gruda, mund të shkruhet në çdo kohë, pa marrë shkas pra nga ndonji përvjetor… Dhe në fakt, ke nevojë të shkruesh për Z. Gruden edhe kur sheh nji foto ose kur kalon pranë nji varreze; mendon për te edhe kur takohesh me nji njeri të mirë që të kujton diçka nga jeta e tij, por ndjejmë nevojen ta kujtojmë, bile edhe na mungon nji muzikant si ai, mbasi sot, për fat të keq, shpesh e ndjejmë muzikën shqiptare të çoroditun me lajle e xhufka orientale, edhe këto të nji niveli kafenesh… Mbi të gjitha, mendon të shkruesh për Zef Gruden, si muzikant e si njeri, mbasi çdokush që ka pasë fatin ta njohë e të punojë me te, ndjen një borxh ndaj atij njeriu që mbetet shembulli ma i mirë i muzikatit shqiptar, i muzikantit shumë të talentuem, shembulli i njeriut të ndershëm e të paperkulun.
Por nuk asht e lehtë të shkruesh për Zef Gruden pse, si thamë, vepra e tij ndodhet ma shumë “e shperndame” ndër njerëz të ndryshëm, në ngjarje e veprimtari lokale e kombëtare. Uroj e dësheroj që ky shkrim, që asht ma shumë reflektim, të jetë të pakten një copëz e re mozaiku, për të rindertue në kujtesën e njerëzve figuren shumëplanëshe të këti artististi të shquem.
Nji jetë-histori e gjallë e kohës dhe vendit ku jetoi
Tek jeta e veprimtaria e muzikantit Zef Gruda, Artist i Popullit (mbas vdekjes), ne “lexojmë” edhe historinë e zhvillimit të muzikës shqiptare që nga vitet ‘30-të dhe udhën e mundimshme të saj, sidomos për disa, mbas luftës. Jo vetëm kaq. Historia e jetës së tij përkon edhe me udhën e mundimeve të talenteve që kishin lindë e hedhë shtat, pikrisht atje ku diktatura shihte anmikun e saj më të rrezikshëm – ambjentet e shoqënitë muzikore të drejtueme prej klerit katolik shkodran.
Jetim, (nana e la dy vjeç), u rrit tek gjyshja (familja Kçira) me dashuninë e kujdesin e madh për edukimin e shkollimin e tij. Fati i tij mund të ishte si i shumë moshatarëve të tij, por Zefi, që fëmijë pati fatin të ndjekë shkollën françeskane të qytetit të Shkodres në gjimnazin Illirycum, institut që nxori breza të shquem në fushën e artit dhe kulturës.
Sidomos me ardhjen, në vitin 1912, të françeskanit të ri, At Martin Gjoka, nga studimet e nalta në Salisburg të Austrisë, (ku kishte ndjekë edhe një akademi të famshme muzikore), veprimtaria muzikore në Shkodër, që kishte nisë fill mbas Lidhjes së Prizerendit, u fut në udhën ma profesionale, posaçrisht në Shoqninë ‘Antoniane’ të françeskanëve. Shkodra, por edhe qytete të tjera shqiptare panë nji lulëzim të papamë të talenteve, që dukej sikur mezi kishin pritë e donin të shperthenin, edhe në emnin e sa e sa brezave që ishin shue të ndrydhuna ndër shekujt e robnisë otomane. Nuk asht e rastit që vetëm në Shkodër, Prenkë Jakova, Çesk e Tonin Zadeja, Tish e Tonin Daija, Simon Gjoni, Pjetër Dungu, Abdullah e Muhamet Grimci, Ramadan Sokoli, Tonin Harapi, Tonin Rrota, Zef Gruda, Ndoc Shllaku, Gjon Kapidani e sa e sa të tjerë dolën nga Akademia e pa shpallun e At Martin Gjokës.
Por Zef Gruda bën nji farë përjashtimi nga shokët e vet. Nësa mjaft prej emrave të mësipërm, patën fatin, mbas lufte, të shkollohen edhe më tej, jashtë o mbrenda vendit, Zef Grudës “i mjaftoi” ajo që i dha At Martini e më vonë P. Jakova (në bandën muzikore të shoqërisë “Antoniane”, ku mori pjesë që fëmijë), për të ecë pastaj vetë si profesionist i vertetë, me nji vullnet të jashtzakonshëm, por padyshim i ndihmuem nga vullneti e talenti tij i rallë.
Edhe pse mjeshtri Gruda kompozoi pak (shkroi vetëm disa këngë e disa punime orkestrale, ndër ta dhe ndonji suitë), ai la gjurmë të pashlyeshme, mbasi hapi rrugë të reja për zhvillimin e muzikës sonë kombëtare. Figura e vepra e tij merr edhe ma shumë vlerë në ditët e soçme, ku, për fat të keq, kemi sheja e shfaqje të një çoroditje të muzikës e shijes sonë kombëtare muzikore. E gjithë kjo, mjerisht, ndodhë “në emën” të lirisë së shprehjes artistike (!).
Punoi fare i ri në Radio Tirana në vitet e luftës, sëbashku me grupin e muzikantëve popullorë me R. Gurashi etj. Por Zefi i ri ishte shqiptar i mirë dhe nuk e joshi as edhe propozimi për një bursë studimi në konservatorin e Vjenës. Përkundrazi, ai mendoi si patriot se duhej të kontribonte për luftën. Në mënyren e vet. Dhora Leka kishte talent, por nuk dinte të shkruante muzikë e aq më pak të orkestronte këngë e marshe. Ishte Zefi që i bante këto.
Po ku mund ta dinte Zefi se çfarë do të sillte mbaslufta… Dhe në fakt ai nuk pretendoi asnji post edhe pse “biografia” tij ja lejonte. Ai vazhdoi të ishte njilloj: burrë “një cope”. Një ashkël nuk mund t’ja hiqje. Serjoz e korrekt, po atë gja kerkonte edhe nga të tjerët. Talenti tij i rallë e bani t’i shpetojë nji kurthi të rrezikshem të kurdisur në premjeren e baletit “Shatervani i Bahçesarajt”, në vitin 1952, kur pak minuta para shfaqjes u muer vesht se partitura e oboes së parë, pra ajo e Zefit, mungonte. Dirigjenti Mustafa Krantja do ta kujtonte shpesh atë episod që e kishte ba të kishte frikë për nji deshtim (me emnin “sabotim”), përballë delegacionit sovjetik! Çdo instrumentisti ky “incident” do t’ja dridhte duert (dhe buzët në këte rast), por jo Zefit. Për lexuesit jo muzikantë, asht e novojshme të sqarohet pak ky fakt ishte “jo i zakonshëm”, për të përdorë nji eufemizëm. Kur ndigjojmë nji vepër sinfonike, na krijohet përshtypja e nji persosmenie që rrjedh natyrshëm, ndërsa, në fakt, linjat e çdo instrumentisti janë krejt të veçanta e, veç e veç, “thurin”, gjatë egzekutimit, atë qendisje që ndigjuesi “e sheh” si përsosmeni, por që instrumentisti e ekzekuton në fakt si “pjesën e mbrapme të qendisjes”. Pra vetem publiku “sheh” qendisjen nga e mbara. Po kush ia mësoi oboen Zefit? Ai ishte klarinetist! Por Z. Gruda ishte personifikimi i autodidaktit, i ndihmuem nga talenti i rallë. Ai ishte oboisti i parë profesionist shqiptar dhe mbas tij do të vinte virtuozi Viktor Shiroka, i papërsëritshmi.
Z. Gruda nuk kërkoi bursë për studime. Punoi në orkestren frymore të ushtrisë, në okestren sinfonike, bile edhe si profesionist i lirë në orkestrinën e njohun të Hotel “Dajtit”. Dhe atje “nji kurthë” tjetër. Tue qenë i drejtë, shumë i ndershëm, Zefi ishte dhe naiv i madh dhe kështu pësoi edhe zhgenjimin e tij të parë të madh e purgatorin e mundimshëm të pasluftës (që për te u ba ferr vetëm për nji pyetje që bani). I vëllai ishte arratisë në Jugosllavi dhe Zefi donte të dinte me çdo kusht nëse ishte gjallë. Ke do të pyeste ma mirë se funskionarët e ambasadës jugosllave që vinin shpesh në barin e Hotel Dajtit? Dhe këte pyetje Zefi ja bani haptas, pa u fshehë. Ishte viti 1956 dhe vetëm kjo mjaftoi për të vuejtë hetusinë e burgun. (U denue 5 vjet, por bani “vetëm” tre prej tyne). Edhe këtu ai “e shfrytëzoi” këte kohë për t’u formue edhe ma shumë si karakter e kulturë. Fiziku i tij prej atleti e lejoi “të thente normat e nalta” të punës së detyrueshme të burgut, tue shkurtue, në tre, vitet e denimit. (Në Shkodër, nga të rijtë e atëhershëm, Zefi ishte i përmendun “ma shumë” për aftësinë e guximin që kishte të hidhej nga Ura e Mesit në lumin e Kirit që, gjatë verës, nuk kishte veç dy metra thellësi në atë pikë). Doli nga burgu me vertetimin se nuk ka qenë ndonjiherë i denuem(?!). Ishte nji tragjikomedi mbasi, edhe pse zyrtarisht ishte i padenuem, nuk ju dha e drejta të rrijë në Tiranë. (Pasaportizimi i famshëm!)
“Shkodra ka mjaft muzikantë”, thanë autoritet, ndaj Zefit i dhanë vetëm nji mundësi: të shkonte në Kukës, si përgjegjës muzike. Asht viti 1961! Në vitin 1962 martohet me Antonieta Margjini, vajzen e Kolë Margjinit, pishtar i gjuhës shqipe në Shqipni e veçanarisht në Kosovë, (që “për shperblim” vdiq në burgjet e Titos, pa muejtë me pa as fëmijët e vet që jetonin në Shkodër). Neta (kështu e quenim ne Antonjeten), nuk mendoj dy herë, por la Shkodren dhe e ndoqi Zefin për të gjithë jetën, tue nda sëbashku shumë halle e telashe.
Çdo gja nga e para
Çfarë ban një njeri që bie nga nji naltësi? (Fatmirësisht gjallë, edhe pse me dangë që nuk do t’i hiqej gjithë jetën). “Mbledh” mendt mos me ra ma poshtë. Kishte ra, jo për faj të tij, por të sinqeritetit të tij… Ndaj, në nji ambjent krejt të ri per te, siç ishte Kuksi, zgjodhi peshkimin për të mbushë kohen e tij të lirë (tue evitue kështu kafet, vendin e takimeve dhe bisedave që, për qytetet e vogla, ishte “passatempo”-ja e preferueme, por edhe vendi i grackave të mundëshme), ndersa në punën e tij si muzikant zgjodhi nji rrugë krejt origjinale, që rridhte nga formimi tij si muzikant që e donte dhe e çmonte shumë muzikën e popullit të vet.
Nji fakt ishte i padiskutueshem: Zefi, si muzikant, meritonte shume ma teper, se te punonte në nji qytet kaq të vogël, ku vetëm nji fizarmonisçist (edhe pse i talentuem) njihte notat… Amatorët e Kuksit nuk mund të konkuronin me qytetet e tjerë as në zhanrin e muzikës së lehtë, e aq ma pak në ate klasike. “Nomenklatura” i njihte aftësitë e Grudës, këte e tregon edhe fakti se ai ishte nji nga katër antarët e krijimit të platformës për ngritjen e Ansamblit të Kangëve e Valleve së bashku me R. Sokolin, G. Avrazi e K. Uçi.Këte e mësojmë këto ditë tue lexue vepren e studjuesit prof. V. S. Tole “Çesk Zadeja më muzikën shqiptare”.
Ideja për të ndjekë nji rrugë krejt të re nuk i erdhi rastësisht. Zefi, fare i ri, në vitet ’40-të, kishte fillue të shkruente me nota, pra të traskiptonte kangë popullore (kryesisht shkodrane), që deri atëhëre shpesh egzekutoheshin “me vesh”. Deri në fillim të viteve ’50-të ai kishte shkrue 200 të tilla dhe 12 pesherife.
Po le ta lamë të flasë Zefin përmes shenimeve të tij për këte “gjetje” që e bani të njohun në të gjithë Shqipninë. Citojmë shenimet e lana nga vetë Zefi: “Që në vitin 1952 më kishte lindë ideja për të krijuar një orkestër me veglat që i përdorë populli, (ndonji prej tyre është biles në zhdukje e sipër)… Për fat të keq, gjatë këtyre viteve nuk pata mundësinë për të siguruar nji leteraturë muzikore të duhur… Ma në fund, vendosa t’i vihem punës dhe të bëja atë që ishte e mundur në fazen e parë, sipas një projektit të cilin ma pranuan organet kompetente të Kuksit në vitin 1963”. Dhe vazhdon (duhet të jetë një relacion i kërkuar “nga lart”, sepse Zefi nuk e kishte zakon të shkruente… e aq ma shumë në gjuhen “standart”, pikrisht ai që fliste me një frazeologji të pasun të Veriut): “Duke marrë për bazë çiftelinë, plotësova të gjithë regjistrat e zërit (si në familjen e harqeve të orkestres klasike); nxora çiftelinë e vogël në regjistër të sopranos, çiftelinë e madhe në regjistër të tenor-baritonit, një tjetër tip çiftelie në funksion të shoqërimit dhe çiftelinë bas. Sipas mendimit tim, krijimi, stilizimi dhe akordimi i tyre, sipas familjes, u plotësua. Tashti më mbeteshin dy instrumente aerofonë karakteristikë për t’i stilizuar; pra fyelli dhe curlja. Kjo e dyta, më mundoi për së tepermi, kryesisht për mungesë të mjeteve të punimit, si: sharrë hekuri, punta, turjela etj.; kështu që na u desh që krejt punën ta kryenim me hekura të skuqur, tela, gozhda e gastare… Duke shtuar edhe veglat e perkusionit (dajren dhe lodren), kjo orkestër përbehej tashmë prej 9 intrumentësh të ndryshëm për nga timbri dhe regjistri…”. Në këte “rrëfim” të Zefit të ban përshtypje nevoja për të perdorë edhe gastaret… në vend të mjeteve të preçizionit, siç kërkon, ndarja preçize e “perdeve” të çiftelisë në një shkallë tashma të temperueme, siç vendosi ta bante Zefi.
Por nuk ishin “gastaret” halli ma i madh i Zefit: Problemi më i vështirë për mua qe përgatitja dhe gjetja e kuadrit-adapt për t’i mësuar këta instrumentistë me nota, megjithëse, për të pasur një raport të barabartë tingllimi, disa instrumente duheshin dubluar ose trefishuar. Krahas rritjes teknike në ekzekutimin e këtyre intsrumentistëve u shtua edhe repertori i saj, që përmblodhi gjini të ndryshme këngësh, që, të marrura sëbashku, arrinin në 22. Sigurisht kjo shifër do të kishte qenë ma e madhe sikur orkestra të kishte vazhdue funksionimin e saj dhe më vonë. (Zefi i ban këto shenime me 10.12.1965). Por, shton Zefi, “projekti im nuk ka përfunduar me kaq” . Dhe spjegon qartë idenë e tij për nji orkestër sinfonike me vegla popullore, tue përdorë stilizimin e veglave të tjerë popullorë si kavallat, zumaret, fejt e Kosovës (me sqep), lahutat në familje, gjethin dhe bishnicen. Pra ideja e Zefit ishte për nji orkestër me tingllim mbarë kombëtar, ndaj shton: Duke fituar eksperjencen gjatë punimit të këtyre veglave që rreshtova, mendoj që me lehtësinë më të madhe do të punoja për instrumentët e Jugut, të cilët, jo vetëm si numër janë më të paktë, por edhe si ndertim, disa prej tyre, janë të ngjashëm me ata të Veriut. Por Zefi, para se të merrte angazhime, kerkonte kushte: Jam shumë optimist se do t’ia dilja në krye formimit të nji okrestre e cila të përfshinte të gjithë këto intrumenta që rreshtova, plus ata të Jugut, në qoftë se do të kisha të pakten edhe 15 vetë të tjerë të cilët të mësonin t’i binin veglave jo në dublim, por secili në funksion të veçantë. Në konditat e tanishme, për të cilat jeni në dijeni, nuk mund të marr guximin për ndonjë angazhim ose të baj ndonjë sugjerim, pasi përspektiven e shoh mjaft të errët, përfundon shenimet (“Relacion mbi gjendjen e orkestres popullore”, Kukës, 10.12.1965).
Në vitin 1978 Zef Gruda del në pension. Nuk kërkon pianoforte, por kërkoi të pakten nji tastjerë të thjeshtë për të punue (“e marr me proçes verbal dhe jua kthej ‘shendosh’”, u tha Zefi). Vertetë “gjynah” që nuk ia dhanë, sepse Kuksi “e humbi” Zefin, mbasi ai u trasferue menjëherë në Shkodër. Gjynah, sepse Zefi në pension, si duket kishte projekte të mëdha. Ai kishte një vesh absolut dhe traskriptonte me lehtësi melodi, pra vinte në notë me lehtësi ate që dëgjonte. Kishte në dorë një vëllim me kangë e valle nga krahina e Kuksit, me titull “Ushton Gjallica”, që, me sa dijmë, ende nuk ka pa driten e botimit e, kush e di, këto e materjale të tjera të mbledhuna prej tij, do t’i sherbenin për të kompozue. Ndaj dhe një tastierë ishte e domosdoshme për te…
Në Shkodër…përsëri nga e para?
Nuk ishte Zefi që kërkoi Shkodrën, por ishte Shkodra që e gjeti Zefin. E kjo ndodhi edhe me “aparatçiket” që për fat të mirë, në atë kohë, nuk na nxirnin telashe. Zefi nuk mund t’i thonte jo Tonin Daisë, Gjon Kapidanit, Tonin Zadejës, për të dhanë mendimin e vet për festivale e veprimtari të ndryshme, sepse ishte rritë me to. Por mund të më thonte jo mue, që isha ma i ri dhe që praktikisht nuk e kisha njohtë personalisht. Ishte shoku im i fëminisë, Bep Margjini, kunati i tij, që “u ba fjalë mirë” për ta vue “në punë” edhe nji herë Zefin… nga e para. Dhe jo pak: gati nji dhjetëvjeçar! Në atë kohë isha emnue “përgjegjës muzike” në Shtëpinë e Pionierit” dhe njikohësisht, (mbas punës që kisha ba me krijimin e orkestres së Dukagjinit në vitin 1967), isha dhe udhëheqës artistik i festivaleve folklorike për rrethin e Shkodres.
Me Bepin, shokun tim, i bana nji vizitë Zefit në shtëpinë që sapo kishin ble. Me Neten, të shoqen, njiheshim prej kohësh. Mbasi u përshendetem dhe folëm për gjana të ndryshme, mbaj mend që e bana Zefin me qeshë (e kjo nuk ndodhte shpesh me te). I thashë: “Mue më ka ardhë nafaka te dera”… Dhe në fakt, për koencidencë, shtëpia që ata kishin ble ishte ngjitë me deren e Shtepisë së Pionierit.
Nuk qe e lehtë me e bindë, por tue pa se unë “nuk do t’ja lëshoja në dorë” të gjithë punën pa e ndihmue, filluem sëbashku udhën e mundimeve të “ndamjes së perdeve” për tipat e çiftelisë deri tek basi,sipas principit të orkestres se tij të Kuksit, tue shkue e ardhë njiqind herë në Ndermarjen Artistike, ku i bamë veglat popullore edhe tue përfitue nga ndihma e mikut tim muzikant, Henrik Darragjati, që për vite na ndihmoi në bamjen e bilbilave. Nësa në Kukës Zefi përdorte sheja e germa për instrumentistët e vet, mbasi nji pjesë e tyne nuk njihnin notat, këtu unë pata mundësi t’i afroja Zefit, për orkestren e vet, fëmijë violinistë e kitarristë, që luenin me nota në instrumentët që Zefi u jepte. Kjo punë më bani ta njoh edhe ma mirë Zef Gruden si njeri.
Asht zakon mos u kursye në fjalët e mira për nji njeri që nuk jeton ma, por për Zefin asht i vështirë perkufizimi me fjalë. Ai fliste pak, shumë pak, por gjithmonë “ngjiste”.
Në komisionet “zyrtare” Zefi nuk fliste, kur ishte fjala për të heqë ndonji gja, por aprovonte kur i pelqente. Edhe “autoritetet” e pranuen këte “oportunizëm” të Zefit… Këto shenime (që në fakt po më duken të vorfna), do të ishin edhe ma të mangta, nëse nuk do të shtoja ndonji përshtypje personale për Zef Gruden, që, sa ma shumë kohë që kalon, aq ma e pastër dhe e madhe duket figura e tij.
Ai, që kishte fillue që në moshën 17 vjeç të orkestronte për bandë e të mblidhte kangë popullore, ai që të gjitha orkestracionet i bante pa pianoforte, ai që kishte dhuntinë e veshit absolut e që kishte kompozue kangë dhe shkrue suita e pjesë orkestrale, sillej me nji modesti kaq të natyrshme, që veç e ngrinte ate edhe ma nalt. Por ishte dhe bujar. Më kujtohet që kisha ba një kangë për fëmijë që pati sukses, kangë që kishte elemente të nji marshi të gëzuem. Nji mik i Shtëpisë së Krijimtarisë Popullore, që botonte krijimtari, më tha se ajo kangë do të tingllonte mirë për orkester frymore, mbasi edhe kishin nevojë për nji leteraturë të tillë. Nuk kisha punue kurrë për bandë… Zefi, si Zefi, i tha Raqit, “ku ka kohë Roberti me u marrë me këto punë” dhe mbas disa ditësh më solli të orkestrueme pjesen. Kështu më ndodhi dhe me një suitë që kisha përgatitë për festivalin e Gjirokastrës: Ishte koha kur Ndue Shyti e Gjin Shkoza, patën fansat e tyne në të rijtë e Malsisë së Shkodrës, që kishin vetëm pak vite që kishin njohtë çiftelinë, megjithë ate Gjekë Toma, Rrok Gjelaj, Fran Vukaj, vëllaznit Nikò e Fran Kodra të Pultit, nuk lonin, por lëshonin rrëke të verteta ylberesh e burimesh krejt të pastra që më kishin lanë pa mend kur i kisha ndigjue për herë të parë. Ndaj dhe suitat që Shkodra çonte në Gjirokastër ishin të veçanta. “Gjynah që gjithë kjo punë të shkon huq”, më tha Zefi, kur po shetisnim në Sarandë, mbasi kishim ba konkurimin. (Unë e mora këte në kuptimin që këto shfaqje asht zor të përsëriten, mbasi pjestarët ishin nga zona të ndryshme të rrethit). Në fakt unë zakonisht shkrueja temat, por jo variacionet, sepse asnji prej instrumentistëve popullorë nuk njihte notat.
Zefi kishte mendue tjetër gja. Mbas disa ditësh, në Shkodër, më dha suitën që kisha ba (që në fakt ishte nji perzgjedhje e melodive dhe e variacioneve të atyne artisteve të rijë). Një punë e madhe: ishte e gjithë suita e shkrueme me të gjithë orkestracionin, me variacionet, ritmin, shoqnimin, perkursionin. Komplet! “Ti nuk ke kohë”, më tha, kur e falënderova sinqerisht. E verteta ishte ndryshe: unë do të kisha ba disa ditë me e shkrue dhe, ndoshta, edhe do ta kisha thjeshtësue. Ky ishte Zefi!
Jam i bindun se Zef Gruda “krijoi” pak (flas per kompozimet), sepse dashtë pa dashtë do t’i duhej t’ja paguente “haraçin” rregjimit, ashtu si u detyruen ta paguejnë edhe korifeit e muzikës sonë, të cilët populli sot i ka kuptue dhe i ka “falë” për ate.
….Njeriu ndjen nevojën të shkruesh për Z. Gruden edhe kur sheh nji foto të tij, bile edhe kur kalon pranë nji varreze; mendon për te edhe kur ndodhesh para nji njeriu të mirë që të kujton diçka nga jeta tij; ke nevojë të shkruesh për ‘te sepse ndjen se sot na duhen ma shumë njerëz të tillë sepse, për fat të keq, jo rallë ndjejmë muzikën shqiptare të çoroditun me lajle e xhufka orientale, edhe këto të nji niveli kafenesh…

Burimi/Facebook/Autori

Disa shenjtorë me origjinë shqiptare (më shumë se 2000 vjet krishtërim)

No Comments Argëtim Histori

Katalogu i shenjtorëve shqiptarë është shumë interesant. Ja një listë emrash që ndodhet sot në kishën e Shën Gjergjit, në Boston të Amerikës, fryt i studimit shkencor historik të Fan S. Nolit.
Në një varr monumental zbuluar në Durrës pranë kuotës 98 kemi gjetur në pjesën e brendëshme të varrit, të suvatuar, një afresk me shenjën simbolike të krizmas të përdorur nga të krishterët e herëshëm të Durrësit. Dihet që në shekullin e I të erës sonë, vet apostulli Pal ka udhëtuar në Shqipëri (Letër romakëve 15-19) dhe ka apostoluar ungjijtë me popullin ilir, kurse një nga pasuesit e tij,Titi, vërtetohet që ka apostolluar në Dalmaci.
Më 4 qershor të vitit 110 në Durrës martirizohet Shën Asti, një figurë madhore e krishtërimit të hershëm, i shënuar në martirologjinë romake dhe i afreskuar në pikturat e shekullit të XIII në kishën e Rubikut.
Shën Asti është një figurë kaq e rëndësishëme në krishtërimin shqiptar sa që gjatë kohës që studiova në Dumbarton Oaks në Uashington D.C. gjeta një libër të botuar në shek. XVIII me poezi dhe epigrame në greqisht kushtuar Shën Astit. Një arkeolog anglez në një letër të dërguar në adresën time para tre vjetësh, bën një hipotezë shkencore për kapelën e vogël bizantine të amfiteatrit të Durrësit që sipas tij i kushtohet kultit të Shën Astit.
1- Danaski Martir, ka jetuar dhe është martirizuar në shekullin e II në Vlorë. Festa e tij është më 16 janar.
2 – Shën Nikoni dhe 199 shokët e tij, martirë të Ilirisë masakruar në shekullin IV, festa e tyre është më 23 mars.
3 – Shën Eleutheri, peshkopi i Ilirisë nënën e të cilit, Authinë e kishte mësuar vetë Shën Pali, festa më 15 dhjetor.
4 – Shën Flori dhe Lauri gurëgdhendës dhe martirë të shekullit të III, festa 18 gusht.
5 – Kostantini i Madh, perandori dhe zyrtaruesi i krishtërimit, festa më 21 maj.
6 – Shën Nikodini i Pojanit, martir ikonodul i Shqipërisë në mesjetë, festa më 4 prill.
7 – Shën Urbani, Papë i Romës, një ilir i martirizuar më 230, festa më 25 maj.
8 – Shën Euseb Jeronimi, përkthyes i Biblës për herë të parë në latinisht njohur me emrin Vulgata, në shekullin e IV, festa më 15 qershor.
9 – Jan Kukuzeli, lindur në Durrës dhe vdekur në Athos, këngëtar dhe muzikant gjenial i shekullit XII, festa më 1 tetor.
10 – Shën Pjetri i Korçës, shenjtor dhe murg i mesjetës, festa më 5 qershor.
11 – Shën Angjelina e Shqipërisë, murgeshë në vijë gjenealogjike nga shtëpia e Gjergj Kastriot Skënderbeut e shekullit të XV, festa më 10 dhjetor.
12 – Shën Kristo, Kopshtari i martirizuar më 1572, festa më 12 shkurt.
13 – Nikor Argjiroti, murg shqiptar i vdekur në Athos në shekullin XVII.
14 – Shën Gjon Rrobaqepësi, martir shqiptar vdekur më 1526, festa më 18 prill.
Një nga rafigurimet të një ikone me përmasa 70×43 cm, të shën Angjelinës shqiptare ndodhet sot në Kosovë. Kulti i Angjelinës shqiptare, është një kult që ka vazhduar për pesë shekuj dhe ka depërtuar edhe tek serbët. Është tepër kuptimplotë fakti që serbët këtë shenjtore e quajnë Albanskaja.
Duhet të përmend një fakt që në kishën e Aleksandrit në qendrën e Sofies (Bullgari), kam parë me syt e mij afreskun e Shën Nikodinit, shenjtor shqiptar, gjë që e cilësonte edhe mbishkrimi greqisht i afreskut. Në manastirin e Ardenicës piktorët vëllezër Zografi në shekullin e XVIII kanë afreskuar portretin e muzikantit gjenial nga Durrësi të shek. Të XII Jan Kukuzeli.
Në vitet 70 të shekullit të shkuar gjatë kërkimeve të mija si studjues në qytetin e Shkodrës, në familjen Suma kam gjetur një portret laik të Gonxhe Bojaxhiut, përpara misionit të saj që e bëri atë një emër botëror dhe fituese të çmimit nobel, portret që unë e kam botuar që më 1978 në gazetën “Bashkimi”, kur ishte një herezi e vërtetë që të botoje figurën e Nënë Terezës.
Në shumë mozaike dhe afreske, sidomos në kodikët e pabotuar të Vatikanin, por edhe në kodikët që gjenden në Bibliotekën Nacionale të Prisit, si dhe në qendrat bizantologjike të Londrës dhe Uashingtonit, janë shumë portrete që lidhen me shenjtorët shqiptarë që kanë dhënë kontributin e tyre të pamohueshëm në më shumë se 2000 vjet krishtërim.
Marrë nga libri Mes Laokontit dhe Krishtit, i autorit Moikom Zeqo.

Burimi/Facebook/Ndoc M Shaben

Kush ishin 8 Papët që kanë qenë me origjinë shqiptare?

No Comments Argëtim Histori

Anton Dedaj, Konsull Nderi i Republikes se Shqiperise ne Zare, Kroaci.
Sipas enciklopedisë italiane dhe veprës gjeniale të Daniele Farlatit “Ilyricum Sacrum”, thuhet se nga viset tona kanë qenë tetë Papë që drejtuan Vatikanin. Ata janë Shën Eleuteri, Shën Urbani I, Shën Kai, Shën Pali IV, Papa Gjoni IV, Papa Sisti V dhe Papa Klementi XI.
Shen Eleutherius (Pope Saint Eleutherius 175-189)
Lindi 100 vjet pas Krishtit në qytetin e Nikopol, një vendbanim i njohur në Epir. Ishte arsimuar në Romë nën Papa Shën Aciteti, ku mori urdhër të shenjtë. Në 177 pas Krishtit, Shën Eleutherius u emërua Papë dhe mori fronin e Shenjtë në Shën Pjetër. Bazuar në të dhënat ekzistuese, me mirëkuptimin e Lucas, i cili ishte mbret i Anglisë, Shën Eleutherius dërgoi misionarët për të predikuar krishtërimin si besim në kombet e qytetëruara evropiane dhe qe mbeti mbizotërues edhe në ditët tona. Ai është qartë një paraardhës i ilirëve shqiptare, lindur dhe rritur në Epir ku sundoi Pirro si mbret ne 277 p.e.s. Ishte shenjtëruar nga kisha. Një portret i tij është punuar me mjeshtëri nga piktori i madh Mikelanxhelo dhe sot gjendet në katedralen e San Pietros ne Vatikan, një vepër e jashtëzakonshme në llojin e vet.
Papë Shën Urbani I Popë Saint Urban I
Vërtetohet se ka origjinë Ilirie. Datëlindja e panjohur. Vdiq më 23 Maj të vitit 230. Është shpallur martir. Mban fronin papnor në vitet 222-230. Vdekja e tij është fiksuar më 25 maj. Renditet i tetëmbëdhjeti në listën e papëve.
Shën Caius (Kaji), Pope Saint Caius (283-296)
Mjaft historian pranojnë se ai ishte i afërt i perandorit Dioklecian. Ndoshta kjo mbetet edhe si arsye pse ai u bë Pape. Perandori zbuti persekutimet ndaj të krishterëve. Vdiq më 22 prill 296. U varros në kishën e Shën Kalistit. Shtëpia ku jetoi ai u kthye në kishë. Me 1631, eshtrat e tij u vendosën poshtë një lteri të madh. Ne vitin 1880 në këtë vend u vendos Ministria e Luftës së Italisë, eshtrat u vendosën në një kapele ne Barberini. Vdekja e tij është me 22 Prill.
Gjoni IV, Pope John IV (640-642 )
Vërtetohet se ishte ilir prej Dalmacie, djali i Skolastikut Venantius. Ishte prift në Romë, kur më 24 dhjetor 640 u bë Papë. Dënoi me ashpërsi monotelitizmin në një Këshill që mbajti në Romë. Bëri shumë për bashkatdhetarët e tij, skllevër të sllavëve dhe avarëve, që kishin pushtuar vendin, duke ua blerë lirinë me para. Ndërtoi një kishë me emrin e shenjtorit ilir Venantius. Në këtë kishë edhe sot gjendet portreti i tij. Vdiq me 12 Tetor 642, duke pasur kështu një pontifikat të shkurtër. U varros në katedralen e Shën Pjetrit.
Papa Pali IV (Karafa) Pope Paul IV (28 Qershor 1476 – 18 Gusht 1559)
Mban fronin papnor në vitet 1555-1559. Renditet i dyqind e njezet e pesti në listën e papëve. Gjatë kohës së tij, më 1555 botohet në gjuhën shqipe “Meshari” prej klerikut shqiptar Gjon Buzuku. Sot ndeshim një fshat arbëresh të Kalabrisë (në Katanzaro) që mban emrin Karafa.
Papa Sisti V (Peretti), Pope Sixtus V (13 Dhjetor 1521 – 27 Gusht 1590)
U ngjit në fron 1585. Papati i tij zgjati deri më 1590. Renditet i 229-ti në listën e papëve. Familja Pereti emigroi në Itali nga Krusheva (Gryka e Kotorrit).
Gjon Francesk Albani ose Klementi XI (Pope Clement XI (1700-1721)
Ishte papë nga 23 nentor 1700 deri në vdekjen e tij në vitin 1721. Klementi XI ishte një mbrojtës i arteve dhe të shkencës. Ai ishte gjithashtu nje bamirës i madh i Bibliotekës së Vatikanit,ishte i interesuar për arkeologjinë. Ai ishte me origjinë shqiptare.
Klementi XII, Pope Clement XII (1730-1740)
Lorenzo Corsini, ose Klementi XII është me origjinë shqiptare nga nëna. Në damarët pe tij rridhte gjaku i Kastriotëve. Korsinët ishin ndër familjet më fisnike të Italisë. Lorenci bëri karrierë si ambasador i Papës, sekretar i Thesarit etj. Emri i tij përmendet si kandidat për fronin papnor në shumë asamble kardinalësh. Me në fund u zgjodh, kur ishte 71 vjec. Është i pari Papë, që vendoset në Quirinale. Roli tij në zhvillimin e arsimit në Shqipëri është i krahasueshëm me të Klementit XI. Ai u angazhua shumë në veprimtaritë misionare nëpër bote. Vdiq në vitin 1840

Burimi/Facebook/Ndoc M. Shaben

Miho Gjini – NJË RIT FETAR NË KISHËN E IMPROVIZUAR

No Comments Argëtim Histori

Kjo ngjarje fetare,-që bëhej në fshatin tonë në jetë të jetëve, sa e pati kohën Atë Vasil Xhani, po edhe vetë kisha e Piqerasit që u prishë nga vandalë anti -kulturë e anti-Krishtë,-thuajse qe harruar vite të tëra. Me një ripërsërritje të mëvonshme, kur u hap kufiri jonë jugor dhe befas e pamë veten në turmën që vërshoi drejt Greqisë, ku edhe ky rit i shenjtëruar që lidhej me pagëzimet dhe me kurorëzimet, bëhej me përsosmeri, në po ato kisha të madhërishme e me akustikë qiellore që ka vëndi Helenë. Por ja, afro 30 vite më parë, edhe në PIQERAS, në atë hapësirë midis dy pallateve të “vullnetarëve të Enverit”(me hapje-mbyllje taracash!), tek u sajua edhe “kupola” e një kishëze, me dy murret anësore, me një rradhë ikonash të ruajtura nga plakat e fshatit dhe me një njeri të mirë nga Lukova të “pagëzuar” si prift, pas vendosjes së rregjimit DEMOKRATIK. Ashtu si një dëshirë njerëzore, brënda një riti fetar të hershëm , qysh kur iu bë edhe vetë Jezu Krishtit, kur lindi nga Maria e Shenjtë, si edhe të pagëzuar me ujët e lumit Jordan…Dhe nisi të “mari jetë” dhe këtu në Piqerasin tënë të braktisur edhe nga banorët e saj, po edhe nga vetë PERËNDIA!. Këto rreshta i shkruan një ateist , si unë, që nuk e quan të “tëpërt” festën e ortodoksisë , kur jeta bëhet kaq e varfër, me fare pak festa e gëzime, ndërkohë që ceremoni të këtilla ngjasojnë dhe me festat e hershme pagane,në ngjajshmëri edhe me spektaklet teatrale, si diçka shpirtërore, që transmentojnë gëzimin e jetës…
E kemi fjalën për dy pagëzime të jashtzakonëshme të dy të rrinjëve, që pasohet edhe nga martesa e tyre, po në atë ditë!Midis vajzës Fotini Roshi nga Shën Vasili, si edhe të djalit Piqerasiot Aleks Qendro në Kishën e “Shën Thanasit” në vitin 1993, më 26 të shtatorit… Qe një eveniment i veçantë dhe as i bërë e as i dëgjuar më përpara. Festë e vërteë fetare, ku u mblodhë i gjithë fshati, i madh e i vogel, ku mbrritën edhe dy autobuza me krushq, si edhe dy vetura me kumbarë prej fshatit Neo Hori nga Amaliadha e Greqisë. Për një meshë sa më dinjitoze, Ksenua,-i ati i djalit,- thirri aty edhe priftin e Çukës Papa Kosta. Në prani edhe të nunit të Fotinisë, Jano Priftin nga Piqerasi. Po realizohej kështu, për të parën herë, pas 26 vitesh që nga prishja e kishës ,një Festë Fetare e këtillë!… Kjo ishte edhe dëshira e Kseno Qendrit,-njeri i nderuar, që punonte atëhere, për shumë kohë, në “Postën e Piqersasit”, nganjëherë edhe si mësues në shkollën fillore, kur e lypte nevoja.. Po aq i përsosur e njerëzor, me shpirtin e madh, sa dhe dy vëllezërit e tjerë të tij: Illua, moshatar me mua, shoku im i klasës fillore, si edhe Kristua, ëngjëllor , sa edhe vet Krishti që i kishte marë dhe emrrin!.Tre vëllezër shembëllor, që nuk i vijnë më këtij fshati, ku është e pamundur që të mos hyje mes tyre edhe “Shejtani i Përroit”!
E mbaj mënd mirë Kseno Qendrin, si burr të mënçur e të kulturuar, i cili edhe fjalën e kishte të matur. Që dinte të bënte edhe humor!Ai kishte një ndijesi fetare, frekuentonte rregullisht Kishën e Fshatit dhe dëshironte që, njerin prej të tre fëmijëve te tij , Aleksin, ta kishte të martuar me kishë. Një ëndërim i hershëm që kishte edhe lezetin e vetë, duke sjellur në shtëpi një bekim hyjnor e mbarësi .Pa le të ishte kisha e “re” një sajesë e improvizuar, me ikona të mbledhura nga besimtaret e fshatit e me nje prift fare të ri që dhe zërin e kishte ende te hollë e të paformuar , sikundër qe Papa Leka i Lukovës.Kjo ishte edhe arësyeja që ai do të thërriste nga Kisha e Çukës në Sarandë,edhe priftin e dytë…
Çfarë kishte ndodhur? Aleksi,-një djal i hijshëm e shtat lartë, të cilit sapo i kishte” dërsitur”edhe mjekëra, i’a kishte vënë syrin nje Vajze nga Shën Vasili,-që atëhere quhej Përparim,-një vajze të hijshme dhe ajo, me tipare të zeshkëta, që ngjante si “e prerë me gërshërë” për këtë bukurosh nga Piqerasi…Atë ditë fund shtatori , kisha e sapo sajuar, me dy priftërinjë brënda, u mbush me njerëz të malluar për këtë atmosferë të harruar që nga martesat, me kurorë në kishë, që i bënte dikur Toti i Xhane , para se t’i vinin kazmën kishës, e riteve të saj të shënjta, që sillnin veç kënaqësi e gëzim të papërshkruar, në atë varfëri të tejskajshme që kishim në mjerimin tonë të asaj kohe. Në kishë nuk kishe ku të “hidhje mollën”! U përhap tymi i temjanicës e u ndezën llambadaret e bardha. U vendos qetësia e nisi menjëherë liturgjia e të dy priftërinjëve. U shtrua një çarçaf i bardhë si dëbora dhe u vendos në mes kolivistra nga Naçi i Prifte. E para u pagëzua Fotinia e pas saj edhe Aleksi ,në një ceremoni e atmosferë prekëse. Do tu shënohej kryqi në ballë, nuses me dhëndërin, që do të visheshin me rrobat e tyre më të mia nga brënda Altarit, dhe do të vinte paskëtaj ai çast i shënjtëruar i vedosjes së kurorave të bardha mbi kokat e të lumturuarve… E u bë ajo vërtitje para Altarit ,si në vallet hijerënda e nën breshërinë e orizit që hidhej mbi ta..Atmosfera u ndezë nga një lumturi e përgjithshme, si e zbritur nga qielli, nën atë kupolë të thjeshtë kishe, pas rrënimit të djeshëm e buzë një jete të lirë që sapo kishte “hapur perdet” e veta…Afro 10 vite më vonë, do të pagëzohej po këtu i biri i këij çifti të mrekullueshm, LLuka Qendri…
Të gjithë këtë histori prekëse, jete e dashurie, përmes një riti fetar, do ma rrëfente Fotinia e veshur në të zeza, 40 ditë si kishte përcjellur nënën e Aleksit, Sofinë, për në “banesën e përjetshme”, po nëpërmjet një ceremonie të tillë liturgjike në kishën e thjeshtë të Piqerasit.Ndërkohë që, në atë periudhë të lemerishme, i zbrisnin me litarë arkivolet, direkt e në gropën e hapur, si gjatë periudhave prehistorike!Tek na shërbente një djal shtat lartë, i veshur edhe ai në të zeza, Lluka, po ai djal që u pagëzua po në atë kishëzën ku ata, prindët e tij të shtrenjtë, vunë kurorë.. Ai tani studjon fizikë në Universitetin e Athinës, ndërkohë që arsimin e kulturën universitare e ka përfunduar edhe djali i tyre më i madh, Ksenua, që i ka marrë emrrin gjyshit të tij, aq të devotshëm, në kseniti…. Përbri të dy djemëve të tjerë, i veshur edhe ai me të zeza, qëndron djali më i vogël i tyre, Angjelo. Ata rinin në këmbë aty, në atë atmosfere kortezie, veshur me kostumin e zi , pas asaj ceremonie të dhimbshme të përcjelles së gjyshes së tyre që e donin aq shumë. Kur e donin dhe e respektonin, duke e përcjellur drejt varrezave të “Shtodhërit”, gjithë banorët e Piqerasit, kudhësjoten e nikoqiren e mënçur e po kaq të thjeshtë, bashkëfshatarët e Kseno Qendri Plakut, ikur edhe ai vite të tëra para saj. Në këtë ripërtërritje jete, kur Aleksi me Fotininë e me të tre djemtë, janë duke përballuar edhe emigrimin në dhe të huaj, quajtur KSENITI nga vet vëndasit. Por që të gjithë ne vdekëtarët, jemi mbledhur tashmë këtu, në një verandë të shtëpisë së tyre që ndodhet në fundin e fshatit, jo shumë metra me lartë se “Ulliri i Lotëve”, duke pirë kafe pa sheqer, nga ku duket sikur e ke nën këmbët e tua, detin e gjërë, poshtë qiellit të ndezur nga “Java e Gurit” e ditëve të nxehta e të tmerrshme të fundkorrikut dhe nën hijen e rënd të “krahëve gjigande” të një arre të vjetër….
Piqeras, më 27 korrik 2022

Mund të jetë një imazh i 2 persona dhe njerëz në këmbë
Mund të jetë një imazh i 1 person dhe në këmbë

Burimi/Facebook/Autori

Vladimir Duraj – Përparim Kolasi – Doktori duarart i Teknikës

No Comments Argëtim Histori

(Botuar sot në gazetën “Telegraf”.)
Ishte viti 1983! Në Kuçovë vjen Sali Dibra, komisar i Aviacionit Ushtarak Shqiptar. Teksa dilte nga kafeneja e Shtëpisë së Oficerave, i shoqëruar nga Harrilla Rebi, komandant i Regjimentit të Aviacionit në këtë qytet, Saliu përballet me një surprizë të bukur, por edhe paksa “bezdisëse” për të.

  • Ç’ne ky ”Zuk” i ri këtu ? – pyet Harrillën duke mos e hequr vështrimin nga ”Zuk”-u i parkuar në oborrin e Shtëpisë së Oficerave, pranë të cilit qëndronin komandanti i kompanisë së transportit në regjiment, Përparim Kolasi dhe shoferi i “Zuk”-ut, Fatmir Lace.
  • Ju na e premtuat, shoku Sali, por ne arritëm ta merrnim vetë ”Zuk”-un e ri – i’u përgjigj Harrilla buzagaz.
  • E morët vetë ? Po unë kam luftuar kaq shumë për t’u sjellë një mjet të ri…..ministri tregëtisë së jashtme më ka thënë se për momentin nuk e disponojnë një të tillë…ndërkohë që mjeti paska ardhur këtu….çka, çka, do ketë punë me mua ministri – i thotë më tepër vetes se sa Harrillës, i miri Sali, me pamje paksa jo të zakontë.
  • Jo shoku Sali, nuk e kemi marë në ministri, ky ”Zuk” është si i ri falë duarve të arta të këtij djaloshi – i thotë Harrilla, po buzagaz, duke treguar me dorë nga Papi.
    .
  • Thirreni të vijë këtu që ta njohë edhe unë këtë duarartë – i tha Saliu, Harrillës.
    Harilla nuk u mendua gjatë, ishte rasti më i mirë për ta promovuar beniaminin e tij në majën më të lartë të kupolës në Aviacion.
  • Eja, Papi, eja këtu – i bëri zë Papit që, pas 5-6 sekondash, u ndodh pranë tyre dhe shtërngonte duart me Sali Dibrën.
  • Të përgëzoj, Papi, për punën e shkëlqyer që bën në repart. M’u duk i ri ai “Zuk”, si i ardhur nga fabrika, kur Harrilla më tha se ai është produkt i mendjes dhe duarve të tua. Të lumtë dhe kështu vazhdo…ndërsa ju, Harrilla, shiheni si aset të çmuar këtë djalë, t’i plotësoni çdo kërkesë a nevojë që mund të ketë – përfundoi Saliu duke iu drejtuar të dyve.
    Në fakt Harrilla nuk kishte nevojë për porosinë e Saliut, Papi ishte dobësia e tij, ashtu siç do të ishte më vonë edhe për të tjerë komandantë repartesh ku ky i fundit shërbeu.
    Nuk e di nëse Harrilla, në qasjen e tij ndaj Papit kishte parasysh vendin nga ky vinte, Kolonjën e burrave e grave të penës e pushkës, atdhetar e dijetar të spikatur, njerëz që fisnikërinë e kishin shtrat të ngrohtë mbështetës dhe mirësinë shoqëruese të përherëshme.
    Nuk e di nëse Harrilla e dinte që Papi kishte lindur për t’u bërë dikush, që ishte një nxenës i rralle e që brenda vitit mori dy klasë njëherësh, duke kaluar nga klasa e tretë në të pestën vetëm duke dhënë provimet e klasës së katërt në vjeshtë.
    Nuk e di nëse Harilla e dinte qenien e Papit bir të një familje me tradita, bir të një babai me vlera sa një mal i lartë, bir i Teki Kolasit dhe, thënë këtë, kuptohet lehtësisht madhështia te djaloshi simpatik në pamje e i superbukur në shpirt. Do të isha i padrejtë nëse nuk do të përmendja këtu edhe nënën e Papit, burimin e mirësisë te Ai, si edhe vëllezërit e motrat e tij që, të gjithë bashkë, përbënin atë oaz lumturie të bekuar nga vet perëndia… nuk e di nëse Harrilla i dinte këto.
    Por edhe nëse nuk i dinte, nuk prishte gjë. Harrilla ishte burrë i zgjuar , me intuitë për t’u pasur zili…ishte kjo e fundit që atij i thoshte :
    “- Pap Kolasi është mal i lartë, është si Tekiu, i jati. Papi është djalë me norma, i zgjuar, i ndershëm, puntor, duarartë, i dashur, modest, fisnik mor fisnik që nuk e gjen dot një të dytë.”
    Dhe Harrilla i bindej intuitës për atë ç’kish qënë e nga vinte Papi, por po ashtu i bindej edhe asaj çfarë ai shihte e perceptonte në përditshmëri tek beniamini i tij. Dhe çfarë ishte ajo që dukej nga të gjithë te Papi ? Ç’kishte bërë Papi në Regjiment ? Ja me pak rreshta, me konçizitet maksimal :
    “Papi u identifikua shumë shpejt si mjeshtër në profesion, aq sa vetëm pak kohë pas ardhjes së Tij në regjiment atë e pagëzuan me epitetet “duararti” dhe “doktori i teknikës”. Vepër e mendjes dhe duarve të tij ishin bërja si të reja e mikrobuzit të shtabit dhe autobuzit të pilotëve.
    Kur Harrilla dhe Viktor Vangjeli, komisar i Regjimentit, panë se “Zuk”-u i premtuar nga Kommanda e Aviacionit për ushqimin e pilotëve po vonohej, vendosën t’i drejtoheshin Papit :
  • As ministria dhe as Komanda e Aviacionit nuk po na e dërgojnë mjetin e ri për transportin e ushqimeve të pilotëve, rëndësinë e të cilit ti e di – i thanë Papit në zyrën e tyre. Jemi në dorën tënde, bëj si të bësh dhe na e zgjidh këtë problem – vazhdoi Harrilla që nuk e fshihte simpatinë dhe admirimin për djaloshin simpatik.
    Papi e vlerësoj maksimalisht këtë kërkesë në kufijtë e lutjes dhe pas një kohe jo shumë të gjatë realizoj mrekullinë që Sali Dibra kishte para syve. ”Zuk”-u nuk dallonte nga ata të sapo ardhurit nga jashtë.
    Nuk ishte për t’u habitur dhe as surprizë ajo që Papi bënte në përditshmëri, nëse marrim parasysh arsimimin e tij si ekselent që në nisje. Nuk ishte pa domethënie as përfundimi i dy klasëve (të tretën dhe të katërtën) brenda një viti mësimor, nuk ishte pa domethënie përfundimi shkëlqyeshëm i Politeknikumit “7 Nëntori”, supershkolla që kërkonte veç mendjes brilante edhe duar të arta…ndryshe nuk klasifikoheshe shkëlqyeshëm në këtë legjendë të arsimit profesional shqiptar.
    Me mbarimin e Politeknikumit Papi shkon në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve, në fakultetin “Tanke – Autotraktor”, të cilin e përfundoi po shkëlqyeshëm në vitin 1976, duke u titulluar “Oficer, specialist për Autotraktorë” dhe emërohet komandant i togës speciale në Regjimentin e Aviacionit në Gjadër.
    Në vitin 1977 Papi vjen në Kuçovë si komandant i Kompanisë së Transportit në Regjimentin e Aviacionit dhe ku shkëlqeu në çdo fjalë që nxirrte nga goja, në çdo hap që hidhte, në çdo gjë që kapte me dorë, në gjithçka…këtu u pagëzua “doktori duarartë i teknikës”, këtu u bë beniamin dhe pikë e dobët e komandantit emërmadh, Harrilla Rebit.
    E meqë jemi këtu, po sjellë të vetmin rast ku Harrilla “anashkaloi” çdo rregull të shkruar e pashkruar për t’i dhënë Papit hyrjen më të mirë të pallatit të ri, të sapondërtuar për strehimin e pilotëve. Dhe kur dikush prej pilotëve u ankua te Harrilla për këtë vendim të tijin, Ai iu përgjigj :
  • Papi është përjashtim, është unik në llojin e tij, është një i vetëm në regjiment përballë një morie pilotësh. Edhe ti e njeh se cili është Papi, ia di dhe vlerëson kontributin në regjiment e si rrjedhojë, a nuk duhej bërë një diferencim i tillë për Të ? Unë them se po dhe mezi prisja një rast sinjifikativ për t’i treguar mirënjohjen tonë, për t’i treguar sa i vlerë është Ai për ne.
    Në vitin 1985 Papi transferohet në Pogradec me detyrën e Shefit të Teknikës në Divizion. Në qytetin e luleve, të gjolit, të Lasgushit dhe të Mitrushit Papi vijoi të bente të njëjtën gjë, të restauronte dhe mbante në gadishmërinë më të lartë teknikën në divizion, të mbante lart e të ngrinte më tej emrine tij të mirë të krijuar në vite. Qendron në Pogradec deri në vitin 1996, për të kaluar prej andej në Batalionin e Sigurimit në Tiranë po si Shef Teknike.
    Në periudhën 1998-2000 Papi kaloi si Shef Teknke në Divizionin e Tiranës dhe pas kësaj, në vitet 2000- 2006 si Shef i Riparimit dhe Mirëmbajtjes në Komandën e Forcave Tokësore të Ushtrisë. Më 12 Prill 2006 Papi doli në pension të parakohshëm. Në vitet 2010-2013 Papi fillon punë në Ofiçinën e Ministrisë së Brendshme si Shef i saj, ndërsa në periudhën 2016-2020 punoi si Pedagog në një Shkollë Profesionale për përgatitjen e mekanikëve të serviseve.
    Më 29 Janar 2020, në moshën 65 vjeçare Papi del në pension pleqërie, por edhe ky pension, ashtu si edhe ai i parakohshëmi janë vetëm evidencë në rrugëtimin e një jete plot lavdi.
    Pap Kolasi vijon ende dhe do të vijojë sa të jetë në këte jetë, të dashurojë profesionin e tij, atë profesion të veçante të kthyer tashmë në kryehobin e tij, atë profesion që ka mbi 30 e ca vjet që e ka bërë sinonim të jetës së tij, restaurimin e mjeteve të vjetra, RETRO. Ai është antar i Komisionit të Vlerësimit të mjeteve RETRO pranë D.P.SH.T.RR.
    E megjithëse sa them më sipër mund të duken “goxha” për Papin, e vërteta tregon se kaq është shumë pak për Të, biles shumë pak do të jetë edhe me çdo shtoj më poshtë. E vërtetë, Papin mund ta përshkruaj afër reales dikush që përdor mjeshtërisht penën dhe unë këtë nuk e pretendoj. Ajo që unë kam me tepri për Papin është nderimi, vlerësimi dhe dashuria për këtë Njeri të Mirë, të përbërë nga cilësi e virtyte sipërore, programuar nga zoti për engjëjt, fisnikët dhe aristokratët në mendje e shpirt.
    Papi u pagëzua këtu e 40 e kusur vjet më parë si “doktor i teknikës”, them në hyrje të këtij shkrimi, por për të qënë realist më duhet të them se Papi është dhe njihet edhe si “doktor i artit, këngës, pikturës dhe dizenjës”.
    Njeri me shpirt të madh, me mendje të kthjellët, qytetar model, bir që të bën krenar dhe prind që të nderon, familjar dhe bashkëshort ideal, modest deri në etalon të kesaj fjale Pap Kolasi do të nderonte çdo penë a gazetë që do shkruante për të. Dhe kjo ngaqë Papi nuk është i vetëm në madhështinë e tij, ai vjen prej madhështisë së prindërve të tij dhe e ka përçuar këtë madhështi të tijën te bijtë, të dy profesora me emër, Besi në mjeshtërinë e të jatit dhe Klevisi në Filozofi.
    Për Papin ka shkruar e folur media, dokumentar ne tv të ndryshme janë prodhuar e shfaqur për Të, nderime e vlerësime të ndryshme e kanë shoqëruar në jetë…ky shkrim është shkrim i radhës në respekt të figurës së Tij.

Burimi/Facebook/Autori