Home

Lajme

Nje mbremje e vecante ne radio Projektin 21

No Comments Argëtim Histori

Te dielen e dates 29 dhjetor 2019 , ne programin e drejtuar nga Moderatori Luigj Shkodrani , ishin te ftuar nepermjet kontakteve te Skypes e Viberit , nje figure e kombetare dhe atdhetare , At Nikolla Marku ! Kjo fikure mjafte e dashur e shqiptarve , kudo ku jetojne e punojne ato , ka kundershtuar me force , te parin e kishes Autoqefale ne Shqiperi , sepse eshte shtetas grek. Ai kete e ka kerkuar me force nga shteti ne Shqiperi , por edhe nga mbare populli shqiptar dhe besimtaret orthodoks , ne kishat ku ai ka sherbyer . Nderohet dhe respektohet nga mbare Shqiptaria , kudo ku ai merr pjese . Ai sherben ne kishen e “Shen Merise” ne kala te Elbasanit . Me At Nikollen krahas mesazhit te tij te forte qe percolli , per ate cfare u tha mesiper , premtoi qe do ti bashkangjitet inisiatives , per te hapur dhe kontribuar ne nje Kishe Autoqefale shqiptare , per shqiptaret e besimit Orthodoks , ne Maqedonin e Veriut ! Edhe pse jo ne gjendje te mire shendetsore, Ai u tregua i gatshem qe te jete prezent me meshen e tij edhe atje, ku te flitet gjuha shqipe edhe tek shqiptaret Orthodoks , qe per shume e shume vite ju eshte ndaluar te perdoret gjuha shqipe dhe institucionet fetare ne gjuhen shqipe. Krahas At Nikolles e mori fjalin edhe deputeti i Parlamentit te Shqiperise, z. Kostaq Papa i cili i beri thirrje At Nikolles qe ta mbeshtete ne kete organizim te madh qe po mirrej ne Maqedonine, per ti kthyer shqiptaret Orthodoks ne identidetin Kombetar Shqiptar , ku gjeti perkrahjen e padiskutueshme te At Nikolles !
Mesazhet e At Nikolles ishin mesazhe qe ne te gjithve , na mbushen me emocione te vecanta !
Me pas ishte nje suprize e bukur ne radio Projektin 21 , ku pjesetare te familjes Qiriazi , te shkeputur nga njeri – tjetri prej 70 – 80 vitesh, pasardhesit e tyre komunikojne nepermjet , kesaj radioje . Ishte nje emocion shume i vecante . Nikolla nga Tirana dhe Oliver nga Manastiri komunikuan ne gjuhen angleze , por qe u perkthye nga Nikola ne gjuhen shqipe . Moderatori i drejtoi disa pyetje z. Oliver dhe ai me shume kujdes percillte ate cfare kish mesuar nga njerzit e tij per historine e Qiriazve, per ceshtjen kombetare shqiptare dhe pyetjes qe ju drejtua , qe a do ta mesoni gjuhen shqipe , ai tha qe , po une kam filluar dhe besoj qe heret tjeter do flasim se bashku ne gjuhen shqipe . Pyetjes qe a ke deshire ta vizitoni pjesen tjeter te familjes , ai u pergjigj , patjeter ne momentin e pare qe te me krijohet mundesia nga puna do te shkoj dhe te vizitoj , se pari , mesonjetaren e pare shqipe ne Korce dhe pjesen tjeter te familjes Qiriazi ! Oliver u shpre se u ndie shume i emocionuar qe ne kete nate po me degjojne shume shqiptare nga ane e mbane botes dhe ndjehem shume mire ne mesin tuaj dhe ju falenderoj , qe ma mundesuat qe te shprehem lirshem ne nje media shqiptare ne diaspore dhe nepermjet jush te komunikoj me pjesen tjeter te familjes tone .
Me pas edhe nje pjesetar tjeter i moshur i familjes Qiriazi , z. Riste Qiriazi kontaktoi ne fjalet e prezantimit ne gjuhen shqipe dhe me pas ai komunikoi ne gjuhen maqedone , ku dr. Adil Mustafa beri dhe perkthimin dhe z.Riste foli per ate histori qe ai dinte per familjen e vet , por edhe z. Adil foli per rendesine e familjes Qiriazi , ne ceshtjen kombetare shqiptare . Ai foli edhe per nismen qe kane marre per bashkimin e te gjithe orthodoksve shqiptare ne Maqedonine e Veriut dhe kthimin e tyre ne identitet kombetar , ku te kene institucionet e veta fetare dhe ku te sherbehet ne gjuhen shqipe .
Me pas ne pjesen e fundit u be nje analize e hollesishme nga te dy bashkepunetoret e kesaj inisiative te madhe, z. Adil Mustafa dhe z. Kostaq Papa , qe folen per rendesine e bashkimit te gjithe shqiptarve ne pergjithesi, por dhe per bashkimin e te gjithe orthodoksve shqiptare ne Maqedonine e veriut, por dhe ne diaspore . U fokusua me te madhe qe diaspora duhet te ngrihet dhe te jape ndihmesen e saj si gjithmone , ne bashkimin e te gjithe shqiptarve dhe te ndertimit edhe te institucioneve fetare te orthodokseve shqiptare ne Maqedonine e Veriut, qe tu krijojme atyre shume mundesi per tu bashkuar . Z. Adil theksoi , se vetem ne Manastir jane diku rreth 40 mij orthodoks shqiptare , te asimiluar, pra duhet dhe kerkohet angazhim i madh i te gjithve, qe ato te kthehen ne identitetin e tyre kombetar , se politika maqedone eshte shume e dhunshme ndaj tyre, ndaj ato kerkojne perkrahjen tone te paepur.
Mendojme qe kjo mbremje do te mbese gjate ne memorjen e degjuesve te radio Projekti 21 ! Ishte nje nder mbremjet e vecanta qe rralle mund ti vine ne kete format radio Projekt 21 !
Falenderojme bashkepuntoret qe na e ben te mundur kete komunikim , duke na krijuar mundesi te lehte komunikimi me te gjithe ata qe bashkebiseduam . Nje merite te vecante ka Dr. Adil Mustafa dhe deputeti i Parlamentit te Shqiperise z. Kostaq Papa!
Shpresojme se bashkupunimi me te dy keta zotrinj do te jete edhe gjate vitit 2020 !

Per Radio Projekti 21 – Luigj Shkodrani – Kopenhage – Danimarke , 30 dhjetor 2019

Radio Projekti 21 – Biseda me pasardhes te Mehmet Pashe Derrvas dhe Xhem Gostivarit

No Comments Histori

Ne ditet e premte e ne te diele , qe tashme jane kthyer ne “Tribune Shqiptare”, ku ftohen njerez qe e dine historine, apo studius , pasadhes te atyre qe kane lene emrin e tyre ne historine Kombetare shqiptare. Te tille ishin edhe z. Valdet Deralla dhe z. Qani e Mejreme Hasa .

Z. Valdet beri dy emizione me radhe ku foli per familjen e madhe Deralla dhe aktivitetin e tyre ne ceshtjen kombetare shqiptare , qe me ngritjen e flamurit ne 1912 dhe me Lidhjen e Prizrenit dhe aktiviteti i mbare familjes.

Ajo u ndaj posacerisht ne rolin e Gjyshit te saj Mehmet Pashe Deralles , qe ishte dhe ministri i pare i ushtrise kombetare shqiptare , qe ne ngritjen e flamurit ne qytetin e Vlores dhe me pastaj ne luftrat me Serbine , qe si ndalen deri ne fund te jetes. Gjithshtu ajo foli per pasojat e mepastajme te familjes Derrava me ardhjen e komunizmit ne fuqi, si ne Jugosllavi , ashtu dhe ne Shqiperi . Filluan denimet dhe persekutimit e kesaj familje te nderuar patriotike dhe kombetare shqiptare.

Gjithashtu dhe cifti Hasa foli per luftetarin e pa epur Xhem Has Gostivarin ,per historine e tij, per familjen e tij, per trimerine dhe luften e pa shoqe qe ai beri per te gjithe jeten , kunder hordhve serbe , por njekohsisht foli dhe per mbare familjen dhe ndjekjen e tyre edhe pas vdekjes se babait te tyre.

U detyruar qe per 50 vite te jetoje ne Australi , pa u kthyer ne token e te parve te tij, por kthehet dhe mundohet te beje dicka per te jatin, ta nderkojne nje permendore , sepse partite politike e kane harruar njerzit qe ja klane kushtuar jeten e tyre atdheut dhe kombit te tyre dhe i kujtojne keto figura madhore , vetem kur e duan voten dhe pastaj nuk i permendin me .

Radio Projekti do te vazhdoje te pronovoje gjithnje histori te treguara nga pasardhes te ketyre familjeve te medha shqiptare qe ja kushtuan gjithe jeten kombit dhe atdheut te tyre , pa asnje cmim, por nga dashuria per atdheun, per gjuhen shqipe !

Nga Luigj Shkodrani

Radio Projekt 21 – Danimarke , 18 Dhjetor 2019

Eneda Tarifa shpallet fituese e “Kënga Magjike 2019”

No Comments Argëtim Histori

Këngëtarja nga Shqipëria, Eneda Tarifa, ka arritur të marrë maksimumin e pikëve për t’u shpallur fituese e festivalit “Kënga Magjike” me këngën e saj “Ma Zgjat Dorën”.

Ky rezultat erdhi pasi u grumbulluan votat e këngëtarëve pjesëmarrës në festival, jurisë profesionale dhe ato të publikut.

Në vend të dytë u radhit Fifi me baladën e saj “Marova, ndërkaq në atë të tretin, Anxhela Peristeri me këngën “Dikush i imi”.

Burimi / klankosova.tv

“Djali na kërkonte në errësirë”, Flori kujton momentet e vështira gjatë tërmetit (Video)

No Comments Argëtim Histori

I ftuar në emisionin “Ftesë në pesë” në Top Channel, ishte aktori i mirënjohur i humorit, Flor Binaj. Ai ka folur rreth tërmetit të 26 nëntorit, një katastrofë natyrore që padyshim i tronditi të gjithë, dhe ka treguar se si e kanë përjetuar përjetuar familjarisht këtë ngjarje të hidhur.

Atë mëngjes në shtëpinë e tij kishin ikur dritat dhe kjo kishte rritur panikun, sidomos tek djali i vogël. Flori së bashku me të shoqen, kishin bërë dritë me telefona për të qetësuar fëmijërt.

“Në momentin që filloi lëkundja e fortë, ikën dritat në shtëpi dhe djali ishte zgjuar direkt dhe na kërkonte në errësirë, më pas duke kërkuar telefonin për dritë, e morëm, u veshëm shpejt e shpejt dhe kur po zbrisnim shkallët e pallatit ndaloi tronditja”, ka treguar ai.

Aktori ka theksuar se fëmijët janë më të rënduarit psikologjikisht në këto momente dhe nuk duhen lejuar të shohin lajme në TV, por kukulla dhe programe për fëmijë.Flori me miqtë e tij, po ndërtojnë për të prekurit nga tërmeti disa shtëpi druri, të cilat do t’iu shërbejnë për aq kohë sa duhet që shtëpitë e tyre të mëparshme të rregullohen.

kohajone.com/

Shpresa Bërdëllima, ikona shqiptare që krahasohej me Brigitte Bardot (Foto)

No Comments Argëtim Histori

Ditën e djeshme, një lajm i hidhur ka prekur artin shqiptar, pasi aktorja Shpresa Bërdëllima është ndarë nga jeta në moshën 60 vjeçare.

Shpresa do të mbahet mend si “signorina Gaitani” në filmin “Vajzat me kordele të kuqe”.

Michel Piccoli, teksa xhironte “Përtej mureve të gurta”, ku edhe luante rolin e Asimesë e ka quajtur Shpresën “Brigitte Bardot” e vogël.

Ajo ka luajtur shumë filma ku rolet më të spikatura kanë qenë:

-Vajzat me kordele të kuqe (1978)… zonjusha Gajtani

-Përtej mureve të gurta (1979)… Asimeja

-Era e ngrohtë e thellësive (1982)… Vali

-Kur hapen dyert e jetës (1986)… Liza

-Kur ndahesh nga shokët (1986)… Zana

-Të shoh në sy (1986)… bashkeshortja e z. Mina

-Mirela (telekomedi) – (1988), Mirela

-Flutura në kabinën time (1988)… Keti

Shpresa Bërdëllima lindi në Tiranë, më 11 prill 1959.

Top Channel

“Privilegjet e Bllokut”/ Gazetari çam që u eleminua pasi akuzoi Nexhmien

No Comments Histori

Publikohet dokumenti arkivor me diskutimin e ish-gazetarit të “Zëri i Popullit”, Vehip Demit, me origjinë nga Çamëria, i cili në vitin 1956, në Konferencën e Partisë të Tiranës, bëri akuza të ashpra kundër privilegjeve të udhëheqjes së lartë të PPSH-së, dhe personalisht ndaj Nexhmije Hoxhës. Kush ishin ministrat dhe anëtarët e Byrosë Politike që kritikoi Demi dhe vdekja misterioze e tij në qytetin e Vlorës, ku e kishin internuar…

Nga Dashnor Kaloçi

“Shokët nga lart janë burokratizuar për së tepërmi dhe kur vjen çështja e kontakteve në punë, do t’ju sjell rastin tonë: Radio Tirana është një institucion me rëndësi për propagandën. Me maqinë ajo është vetëm gjashtë minuta nga zyrat e Komitetit Qendror. Por në këto gjashtë-shtatë vjet, shoqja Nexhmije, drejtore e Agit-Propit (Agjitacionit e Propagandës) ka ardhur te ne vetëm 2-3 herë. Shoqja Liri Belishova, që kur është bërë sekretare për Agit-Propin, nuk ka ardhur asnjëherë në Radio. Si mund të drejtosh nga zyra, si mund të drejtosh sektorin vartës vetëm duke thirrur drejtorin, pa marrë kontakt me punonjësit, ose të paktën me kolegjiumin. Një vërejtje tjetër: kur dërgohen delegacione jashtë shtetit, ka disa emra që i kap kalemi shumë shpesh: Liri Tashko, Vito Kapo, Eleni Terezi, Pilo Peristeri, Fadil Paçrami e disa të tjerë si drejtori ynë i privilegjuar, shoku Petro Kita, që tani ndodhet në Berlin”. Kështu u shpreh në mes të tjerash, në mbyllje të diskutimit të tij në Konferencën e Komitetit të Partisë të Tiranës në vitin 1956, shefi i redaksisë së Kulturës në Radio Tirana dhe ish-partizani i vjetër i batalionit “Çamëria”, Vehip Demi, i cili me fjalën e tij plot kritika të ashpra për vijën e gabuar politike që po ndiqte PPSH-ja dhe privilegjet e udhëheqjes së saj, ndezi debatet në mes delegatëve dhe presidiumit të asaj konference. Si rezultat i atij qëndrimi, disa ditë më vonë, Vehip Demi u shkarkua nga të gjitha funksionet që mbante dhe u shpall person antiparti, duke figuruar i nënti në listën e gjatë prej 21 personash që ishte miratuar e firmosur nga Enver Hoxha. Pas kësaj, atë e çuan fillimisht të internuar në rrethin e Skraparit dhe më pas në Vlorë, ku dhe vdiq në rrethana misterioze në vitin 1960, pak kohë pasi kishin filluar arrestimet ndaj të ashtuquajturit “Grupi çam i Teme Sejkos”. Rrethanat e vdekjes së Vehip Demit ishin tepër të dyshimta, por të afërm të tij, të cilët qëndruan në internim deri në vitin 1991, dëshmojnë se ai u helmua nga Sigurimi i Shtetit, që u kujdes edhe për të fshehur gjurmët e vrasjes së tij.

Debati me të deleguarin e Byrosë Politike

Po çfarë tha delegati Vehip Demi në diskutimin e tij në Konferencën e Komitetit të Partisë për Tiranën, e cila u zhvillua në marsin e vitit 1956, vetëm pak kohë pas Kongresit XX të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, ku Nikita Hrushovi, në mes të tjerash, kritikoi të gjitha gabimet e së kaluarës, duke goditur ashpër edhe kultin e Stalinit?! Cili ishte qëndrimi i Demit për vijën politike që po ndiqte udhëheqja e lartë e PPSH-së dhe për hendekun e madh që ajo kishte krijuar me popullin e komunistët e thjeshtë? Siç shihet edhe nga diskutimi i tij, që ndodhet në Arkivin e Shtetit, Vehip Demi ishte ndër të parët delegatë që e mori fjalën, duke kritikuar atmosferën e zymtë që mbretëronte në atë sallë ku zhvillohej Konferenca e Partisë për Tiranën, pas ndërhyrjes së të deleguarit të Byrosë Politike, i cili pyetjet që kishin bërë delegatët e Kinostudios i kishte cilësuar me frymë mosbesimi dhe dyshimi ndaj udhëheqjes së PPSH-së. Lidhur me këtë, në fillim të fjalës së tij, Vehip Demi u shpreh: “Unë, përpara se të diskutoja, u mata disa herë, bile për pak desha ta fshija emrin që kisha dhënë në sekretari. Pse hezitova kështu? Hezitova sepse më bëri të mendoj fjala që tha shoku i deleguar, se pyetjet e shokëve të Kinostudios përshkohen nga një frymë mosbesimi dhe dyshimi tek udhëheqja e Partisë. Ndoshta, unë mund të mos i kem interpretuar drejt përgjigjet e shokut Beqir, por dua të them sinqerisht se ato patën tek unë një efekt druajtjeje për të diskutuar lirisht. Ne jemi komunistë, shoku Beqir, dhe këtu është një mbledhje Partie, që është shkollë për ne. Më mirë të inkurajohemi dhe t’i themi gjërat lirisht këtu, qoftë dhe me gabime, sesa t’i ndrydhim ato në veten tonë, të mbajmë rezerva karshi Partisë dhe ajo që është me e keqja, t’i pëshpëritim ato njëri me tjetrin jashtë mbledhjeve të Partisë. Unë mendoj se shembulli personal nga lart, inkurajimi nga lart, influencon shumë për të krijuar atmosferën e përshtatshme për diskutime të lira. Kur flas për diskutime të lira, unë e kam gjithashtu parasysh artikullin e dytë të “Pravdës”, për të mos kaluar në ekstreme të tilla saqë, nën maskën e kritikës së hapët, të sulmohet vija e drejtë e Partisë. Fjala juaj, shoku Beqir, e çoi Zihni Sakon ta cilësojë qëndrimin e shokëve të Kinostudios si qëndrim i Jaroshenkos. Ky është një mendim ekstrem. Unë personalisht jam dakord se nuk ish i drejtë formulimi i shumë pyetjeve të Kinostudios dhe disa prej tyre janë të gabuara, por t’i kritikojmë këto gabime të shokëve pa kufizuar në asnjë mënyrë të drejtën e tyre për diskutim të lirë dhe të hapur. Unë do të shtroj më poshtë çështjet që më ka porositur organizata e partisë. Komiteti Qendror le t’i dëgjojë këto që do të them në konferencën tonë të Partisë. ‘Nga masat, te masat’, thotë një parim i lartë leninist”.

Demi:“Ja privilegjet e Bllokut”

Në vijim të diskutimit të tij, delegati Vehip Demi u ndal edhe te privilegjet e shumta që i kishte sanksionuar vetes udhëheqja e lartë e PPSH-së dhe hendekun e madh që ekzistonte midis saj dhe popullit të thjeshtë. Lidhur me këtë, në fjalën e tij Demi u shpreh: “Ne si gazetarë, i kemi konstatuar nga afër vështirësitë ekonomike te punonjësit që kanë ardhur nga një tok masash, si heqja e pjesshme e triskave, kategorizimi i ri, vendosja e normave të reja, ligji i sigurimeve shoqërore. Ne i konsiderojmë të drejta këto masa dhe të diktuara nga kushtet tona reale. Por, në të njëjtën kohë, ne mendojmë se këto nuk duhet të ishin marrë të gjitha menjëherë. Në po këtë kohë u shtuan rrogat e nëpunësve të mesëm e të lartë. Në radio ne kemi një fenomen të tillë: ata që merrnin nga 5200 lekë e lartë, kanë të gjithë shtesë rroge. Korrierët, pastrueset, portierët nuk kanë asnjë shtesë. Kjo do të thotë se te ne është shtuar disniveli midis atyre që marrin rroga të larta dhe atyre që marrin rroga të ulëta. Kongresi XX i PK të Bashkimit Sovjetik shtroi çështjen e ngritjes së rrogave të ulëta. Te ne, në korrigjimet që u bënë, ndodhi e kundërta. Ndërsa aty u kritikua disniveli midis rrogave të larta e atyre të ulëta, te ne u shtua akoma më tepër ky disnivel. Ne, si komunistë, duam ta shprehim lirisht mendimin tonë, që partia dhe qeveria ta shikojnë këtë gjë. Shoku Beqir nguli këmbë se çështja e furnizimit me bllok është vendosur nga Komiteti Qendror. Ne mendojmë se në këtë çështje shkelet në mënyrë flagrante parimi “secili sipas punës”.

Le ta argumentojmë këtë gjë. Të marrim një shembull: një familje punëtori me 7000 lekë në muaj dhe e përbërë nga 7 vetë dhe një familje funksionari me 14000 lekë në muaj, prej po aq personash. Punëtori mund të blejë sende ushqimore të garantuara me një vleftë prej 750 lekësh, ndërsa funksionari blen me bllok sende me vlerë prej 7500 lekësh. Pra, raporti është një me dhjetë. Ne mendojmë se kriteri i drejtë do të ish ky: në qoftë se punëtori me rrogë 7000 lekë merr 600 gr sheqer në muaj, funksionari me rrogë të dyfishtë duhet të marrë gjithashtu një sasi të dyfishtë sheqeri të garantuar, d.m.th. 1200 gr. Në qoftë se ai do sheqer më tepër, le ta blejë në pazar me 230 lekë kg, ashtu siç e blen i gjithë populli, se tamam për këtë punë merr rrogë më të lartë. Në të njëjtën zyrë punojnë dy gra: janë të dyja referente, i japin të dyja njësoj shoqërisë. Por shoqëria nuk u jep atyre njësoj: njëra ka ushqime të garantuara vetëm 200 lekë, kurse tjetra 1000 lekë, sepse njëra është grua punëtori e tjetra grua funksionari. A mund të qëndrojë në këmbë një kriter i tillë? Jo, nuk mund të qëndrojë. Në qoftë se ministri i jep më shumë shoqërisë dhe shoqëria ia shpërblen atij me të drejtë, me se mund të justifikohet privilegji që i bëhet gruas së këtij ministri, duke i dhënë ushqim në “Bllok”? Një gjendje e tillë, a e ngjall parazitizmin te disa njerëz? Po, e sjell shembull. Shoku Shuaip Panariti studion jashtë shtetit dhe gruaja e tij, “që nuk punon fare”, merr ushqime me bllok. Pra, të mos i japësh shoqërisë asgjë dhe të marrësh shumë prej saj. Ne kemi në organizatën tonë shoqen Violeta Papuli, komuniste e vjetër dhe partizane e Luftës Nac-l. I shoqi i saj, Çoti, ka qenë kryeredaktor i “Bashkimit”, vend në të cilin tani është emëruar një tjetër. Çoti studion në Moskë. Violetës tani i erdhi blloku. Ajo thotë: “Më vjen turp nga gratë e kooperativës të marr ushqimet me bllok, sepse e ndjej, si komuniste, që më bëhet një favor. Një shembull tjetër: e shoqja e Medar Shtyllës një ditë do merrte mish qengji. Pjesa e mishit kish edhe pak mëlçi. Ajo i thotë shitësit: “Mos më jep mëlçi, se nuk e hamë dhe nuk kam mace që t’ia hedh”. Ne s’kemi aq mëlçi sa të furnizojmë popullin dhe ajo ankohet se s’ka mace që t’ia hedhë. Ne duam të pyesim ministrin e Tregtisë, Kiço Ngjela, dhe ministrin e Financave, Abdy Këllezi, nga dalin fondet që duhen për të mbuluar shpenzimet e “Bllokut”. Në cilin kapitull të buxhetit hyjnë ato? Ne duhet të pranojmë se masat poshtë e bisedojnë shumë çështjen e “Bllokut”. Ne nuk mund ta fshehim këtë gjë. Ne si komunistë nuk dimë t’i sqarojmë, sepse ne vetë nuk e shohim të drejtë ekzistencën e “Bllokut”. Një gjë tjetër: ne mendojmë se çmimet e mallrave industriale janë tepër të larta. Ne kemi dëgjuar që shoku Kiço Ngjela ka shkuar në një dyqan veshmbathjeje dhe u ka thënë shitësve se nuk ka xhiro, mbasi ju nuk dini të bëni tregti të kulturuar”.

“Nexhmija na ka harruar”

Pas kritikave të ashpra lidhur me privilegjet e udhëheqjes së lartë të PPSH-së që jetonin në lagjen e “Bllokut”, në diskutimin e tij, delegati Vehip Demi u ndal edhe në hendekun e madh që kishte krijuar ajo me popullin e komunistët e thjeshtë. Lidhur me këtë, në fjalën e tij ai u shpreh: “Një çështje tjetër: ne bashkohemi me mendimin e shprehur këtu se duhet të forcohen kontaktet dhe lidhjet e udhëheqësve me masat. Ndodh që shokë të ngushtë të luftës ose të punës në ilegalitet të jenë larguar dhe ftohur njëri me tjetrin pa ndonjë arsye: njëri është ministër e tjetri punonjës i rangut më të ulët. Ministrin s’e sheh gjëkundi: me maqinë del nga shtëpia e shkon në zyrë, me maqinë shëtit të dielave me familjen e tij, ose shkon e rri vazhdimisht në shtëpinë e partisë dhe nuk takohet gjëkundi me miq e shokë. Gjatë luftës, a e mendonim nëse do t’ia lejonim vetes një shkëputje të këtillë? Kurrë! Shokët nga lart janë burokratizuar për së tepërmi dhe kur vjen çështja e kontakteve në punë. Do t’ju sjell rastin tonë: Radio Tirana është një institucion me rëndësi për propagandën tonë. Me maqinë ajo është vetëm gjashtë minuta nga zyrat e Komitetit Qendror. Por në këto gjashtë, shtatë vjet shoqja Nexhmije, drejtore e Agit-Propit (Agjitacionit e Propagandës), ka ardhur te ne vetëm 2-3 herë. Shoqja Liri Belishova, që kur është bërë sekretare për Agit-Propin, nuk ka ardhur asnjëherë në Radio. Si mund të drejtosh nga zyra, si mund të drejtosh sektorin vartës vetëm duke thirrur drejtorin, pa marrë kontakt me punonjësit ose të paktën me kolegjiumin. Një vërejtje tjetër: kur dërgohen delegacione jashtë shtetit, ka disa emra që i kap kalemi shumë shpesh… Liri Tashko, Vito Kapo, Eleni Terezi, Pilo Peristeri, Fadil Paçrami e disa të tjerë si drejtori ynë i privilegjuar, shoku Petro Kita, që tani ndodhet në Berlin. Mos ekziston një mendim se ky e bën këtë punë dhe nuk e bën dot tjetri? Para se ta përfundoj, edhe një çështje të fundit: Ne po kalojmë një periudhë kur partitë motra po nxjerrin mësimet e duhura nga fryma e Kongresit XX të Bashkimit Sovjetik. Në mënyrë të pashmangshme lind pyetja e bërë dje këtu në këtë sallë: a kemi ne si parti dhe si shtet për të nxjerrë mësimet e rastit?”

Pas goditjes së “Grupit të Teme Sejkos”, u arrestuan e dënuan mbi 350 çamë

Sikur të mos kishte mjaftuar genocidi i paparë që popullsia shqiptare çame kishte hequr në Greqi nga forcat e gjeneralit Napolon Zerva, pas vitit 1960 ndaj saj u përsërit edhe njëherë e njëjta gjë. Madje, me përmasa edhe më të tmerrshme, por me ndryshim se kësaj here ajo po e pësonte jo nga grekët, por nga vëllezërit e një gjaku. Aty nga fillimi i vitit 1960, kur Enver Hoxha po shkonte drejt ftohjes dhe prishjes përfundimtare me Hrushovin e Moskën zyrtare, sovjetikët përdorën një blof, në mënyrë që të mbanin bazën ushtarake të Pasha-Limanit. Këshilltarët sovjetikë që ishin në Ministrinë e Brendshme, i mbushën mendjen ministrit Kadri Hazbiu se qeveria greke, në bashkëpunim me anglo-amerikanët, po përgatitej të bënte një komplot për të përmbysur regjimin komunist në Shqipëri. Dhe për ta realizuar këtë komplot, ata ishin mbështetur te një grup i madh kuadrosh me origjinë nga Çamëria, të cilët kishin funksione të larta në ushtri, parti dhe administratën shtetërore. Sipas sovjetikëve, kreu i këtij komploti ishte Kundëradmirali i Flotës Luftarake Shqiptare, gjeneral-leitnant Teme Sejko, dhe Kryetari i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, Tahir Demi. Në këtë kuadër, filloi goditja ndaj “Grupit çam” dhe i pari që e pësoi ishte general-major, Hilmi Seiti, kryetar i Degës së Brendshme të Shkodrës, i cili u helmua nga Sigurimi dhe vdiq në zyrat e Komitetit të Partisë në Shkodër, në maj 1960. Thuhet se gjeneral Seitit iu kërkua nga Sigurimi që, për interesa të partisë, ai të pranonte se ishte “kreu i komplotistëve çamë”, pasi ajo gjë duhej për të demaskuar monarko-fashistët grekë dhe imperialistët amerikanë. Pasi Seiti nuk e pranoi atë gjë, atë e helmuan dhe plani i Sigurimit të Shtetit vazhdoi me arrestimin e Teme Sejkos, të cilit iu kërkua e njëjta gjë si Seitit. Bashkë me Teme Sejkon, u arrestuan edhe: i vëllai i tij, Taho Sejko, e Tahir Demi,Sami Murati, nënkolonel Namik Resuli, Hajri Mane, Ali Xhelo, Adem Osmani, Jonuz Purizio, Nasho Gërxho etj. Teme Sejko në fillim nuk e pranoi planin e Sigurimit, por pas shumë torturash (me ndërhyrjen e Mehmet Shehut, që i shkoi në burg dhe i doli garant), u detyrua të pranonte, pasi iu premtua se, pas gjyqit, atë do ta dërgonin familjarisht jashtë Shqipërisë. Kurse i vëllai, Taho, nuk pranoi dhe i ra murit me kokë duke humbur kujtesën. Ndërsa Taho përfundoi si kavie laboratori ku mësonin studentët, i vëllai, Teme Sejko, dhe i ashtuquajturi “Grupi çam” dolën në gjyq dhe më pas disa prej tyre u ekzekutuan. Pas kësaj, ndaj çamëve që ishin në Shqipëri filloi një genocid i paparë, ku më shumë se 350 vetë u arrestuan dhe u dënuan me burgime të gjata. Në Plenumin e vitit 1982, kur Enveri po godiste Kadri Hazbiun, iu drejtua atij me këto fjalë: “Në 1960-ën, ti me Mehmet Shehun sajuat komplotin çam, që ne të mos u hiqnim bazën e sovjetikëve nga Pasha-Limani”. Pas Konferencës së Tiranës, e internuan në Skrapar e Vlorë

Vehip Demi, kuadri i parë çam që u eliminua nga Sigurimi në 1960-ën

Vehip Demi u lind në vitin 1913, në Filat të Çamërisë prej nga është origjina e familjes së tij, një nga më të njohurat e të gjithë asaj krahine. Në vitin 1914, kur andartët grekë filluan genocidin ndaj popullsisë myslimane shqiptare të Çamërisë, si shumë familje të tjera, edhe familja e tij u largua nga trojet e të parëve dhe u vendos në Konispol. Gjatë pushtimit nazifashist të Shqipërisë(1939-1944), Vehipi u angazhua në lëvizjen antifashiste që në vitin 1942, dhe bashkë me Rexho Plakun, Haki Rushitin, Teme e Taho Sejkon formuan të parën çetë partizane të asaj krahine, të cilën e pagëzuan me emrin “Çamëria”. Në mbarimin e luftës, Vehipi së bashku me Dervish Dojakën u caktuan në krye të Këshillit Antifashist të Çamërisë. Pas vitit 1945, Vehipi shërbeu në detyra të ndryshme dhe aty nga fillimi i viteve ’50 ai punonte si gazetar i sektorit ekonomik në gazetën “Zëri i Popullit”, të cilën e drejtonte miku i tij i ngushtë, Taho Sejko. Si komunist idealist që ishte, ai nuk i duronte dot padrejtësitë që u bëheshin njerëzve të thjeshtë dhe privilegjet që i kishte krijuar vetes udhëheqja e lartë e PPSH-së dhe Byroja Politike. Këto gjëra ai i ngriti në Konferencën e Partisë të Tiranës në vitin 1956 dhe si rezultat, pak ditë më pas u shpall në listën e 21 personave antiparti, të cilën sekretari i Enver Hoxhës, Haxhi Kroi, ia dërgoi Rita Markos për ta ndjekur më tej. Pas kësaj, atë e internuan si punëtor të thjeshtë në fshatrat e Skraparit dhe më pas në qytetin e Vlorës, ku vdiq në rrethana tepër të dyshimta, në vitin 1960. Sipas dëshmive të të afërmve të tij, ai u helmua nga Sigurimi i Shtetit në spitalin e Vlorës, pikërisht kur filloi goditja ndaj të ashtuquajturit “Grupi i komplotistëve çamë”/Memorie.al

Historia tragjike e themeluesit të sportit shqiptar, u var kokëposhtë

No Comments Histori

Torturat që regjimi komunist ka përdorur në hetuesi kalojnë përtej çdo makabriteti që mund të imagjinojë mendja e njeriut. Qazim Dervishin, atleti i parë shqiptar, kampion, njeriu që shënoi golin e parë në futbollin shqiptar, që themeloi basketbollin shqiptar, do të përjetonte torturat më ç’njerëzore që e çuan deri në gjymtimin mendor dhe fizik.

“Pasi më detyruan të zhvishesha dhe më torturuan barbarisht, më varën për këmbësh, fytyrë për fytyrë me kokëposhtë, së bashku me një prift katolik, i cili kishte vdekur nga torturat. Ftoftësia e kufomës si dhe sekrecionet e mbrendëshme të klerikut-kufomë, binin mbi trupin tim të gjakosur e të zhveshur”.

Kjo dëshmi vjen nga një miku i Qazim Dervishit, Pjetër Logoreci, treguar prej gojës së kampionit shqiptar në vitin 1993, vetëm një vit para se të ndahej nga jeta.

Ja çfarë shkruan Pjetër Logoreci në një artikull të tij: Si e njoha Qazim Dervishin

“Ndërrimi i sistemeve në Shqipëri edhe pse në vazhdimësi me komunistë, apo femijët e tyre në pushtet, mundësoi për shumë familje shqiptare të ndara nga izolimi i dhunshëm dhe i egër komunist, bashkimin e pjestarëve, afrimin e njohjen e tyre, si dhe i mundësoi vizita tek njëri-tjetri.

Në këto ditë ndryshimesh të mëdha të postkomunizmit, në vitin 1993, pata fatin e mirë të njihem me intelektualin Qazim Dervishi, i cili në moshë të thyer, jetonte me familjen e tij në Shkodër.

Si shumë familje të tjera edhe familja ime vuajti arratinë, ndarjen e pjestarëve të saj, të cilët si intelektualë që kishin studiuar në shkollën teknike amerikane të Fultzit e më pas në universitetet perendimore, shiheshin si armiq nga regjimi diktatorial. Për afro gjysëm shekulli izolimi, ne nuk mundëm të kontaktonin (telefon, letra, apo fizikisht), të ndiheshin, me pjesën tjetër të familjes, deri sa ato vdiqën të dëshpëruar në dhe të huaj. Qelloi që në pranverën e vitit 1993, erdhën për vizitë në Shkodër, për herë të parë, pjestarët e familjes time, të cilët jetonin në Londër.

Kushëriri im Philip (djali i xhaxhait tim, Anton Logoreci) dhe nëna e tij Doreen Clements (gazetare e një reviste londineze) gjatë vizitës në Shkodër, përjetuan shumë surpriza të këndshme, një ndër to ishte dhe vizita në shtëpinë e intelektualit e patriotit shkodran Qazim Dervishi. Meqenëse z. Dervishi ishte në moshën 85 vjecare, shkuam ta takonim në pallatin ku ai banonte. Vizitorët nuk e flisnin gjuhën shqipe prandaj kërkova ndihmën e një përkthyeseje profesioniste për të bërë interpretimin e bisedës nga gjuha angleze në shqip. Takimi me anglezët e solli zotni Qazimin në kujtime të periudhës së rinisë kur ai, në mes qindra studentësh nga i gjithe vendi, ishte pjestar i shkollës teknike amerikane të Harry Fultz-it në Tirane. Për çudi edhe pse në moshë të madhe, z. Qazimi filloj të komunikojë me miqtë në një anglishte perfekte, pa patur nevoje për ndërhyrjen e përkthyeses.

Qazimi filloj ti tregojë miqve nga Anglia përjetimet e tmershme në burgjet komuniste, e sidomos të periudhës dy vjecare të qëndrimit në hetuesi. Nuk mund t’i harroj drithërimat që më përshkuan kur dëgjova ngjarjen e tmershme që i kishte ndodhur gjatë hetuesisë. Pasi e kishin detyruar të zhvishej dhe torturuar barbarisht, e kishin varur për këmbësh, fytyrë për fytyrë me kokëposhtë, së bashku me një prift katolik, i cili kishte vdekur nga torturat. Ftoftësia e kufomës si dhe sekrecionet e mbrendshme të klerikut-kufomë, binin mbi trupin e gjakosur e të zhveshur të Qazimit. Dhe nuk mjaftonte kjo, por hetuesit sadistë duke gjetur kënaqësi e shumë agresivë, kishin filluar të lëshonin telin që i mbante të lidhur dy trupat, të cilët i kishin varur mbi gropën e hapur për WC…e vazhdonin t’i lëshonin…deri sa kokat e të burgosurve prekën jashtqitjet në gropë…

Kjo ngjarje shkaktoi një reaksion të fortë emocional tek anglezja mike e cila humbi ndjenjat. Ajo kishte dëgjuar qindra histori nga i shoqi Anton Logoreci, i cili fliste për tmerret e komunizmit çdo natë në emisionin shqip të radios BBC¸ por kjo që dëgjoj këtu ishte jashtë çdo limiti njerzor.”

<►>
M
qazim_dervishi1
Qazim Dervishi, themeluesi i sportit shqiptar

Pjetër Logoreci bën dhe një profil të Qazim Dervishit, karrierën e tij në sport dhe rolin e tij vendimtar në themelimin e sportit shqiptar deri tek arrestimi e dënimi nga komunizmi.

“Qazim Dervishi, i biri i Zades dhe i Selimit, lindi në Shkodër me 10 qeshor 1908. I ati i Selimit, Dervish Stankovic ishte këpuctar dhe kishte e ardhur në Shkodër rreth vitit 1866 nga Tuzi, ndërsa nëna e Qazimit ishte me origjinë nga Mjeda.

Qysh në fëmijëri, Qazimi u veçua nga të tjerët për shkathtësinë e tij mendore dhe trupore e në shkolle ai ishte kurdoherë nxënës i dalluar. Edhe pse (sipas tregimit të familjarve) rreth viteve 1916-1918, ishte e ndaluar që fëmijët nga familjet muslimane të luanin me top (pasi shihej si gjynah), Qazimi organizonte me shokët e moshës lojra me top, të cilët nënë Zadeja ia qepte me kujdes.

Babai që merrej me tregti pati mundësi ekonomike që të paguante një mësues privat për t’i dhënë të birit njohuri të tjera, për të cilat ai ishte shumë i interesuar. Pa mbushur moshën 12 vjeçare, Qazimit i vdes babai duke lënë pas katër femijë jetimë, dy djem dhe dy vajza. Për familjen nisin kohë të vështira, por amaneti i babait ishte që fëmijët të shkolloheshin. Miqtë e familjes filluan të interesoheshin që Qazimi, si më madhi ndër fëmijët, të frekuentojë një shkollë detare në Turqi, por dëshira e fëmijes ishte tjetër. Ai nuk e pranoi propozimin dhe sapo mbaroi filloren u regjistrua në Gjimnazin e Shkodrës.

Duke parë aftësitë e Qazimit, punonjësit e Kryqit të Kuq amerikan në Shkodër e këshilluan të regjistrohej në shkollën teknike amerikane që ishte hapur në Tiranë në vitin 1922, ku ai filloi studimet e rregullta në vitin shkollor 1924, viti i dytë i ekzistencës së shkollës. Shkolla me profil industrial, kishte drejtor 34 vjeçarin Harry Fultz. Aty Qazimi u njoh edhe me studentë të tjerë që vinin nga qyteti i tij i lindjes si Viktor Beltoja, Ndoc Qerraxhia, Lec Barbullushi, të cilët u bënë shokë të mirë të tij. Më vonë, në vitet e tjera, grupi i bashkëqytetarëve u zmadhua me Xheladin Bacin, Shaqir Kadinë, Anton Logorecin, Zef Qerraxhinë, Ndoc Geren, Ndrek Kodhelin, Mark Kurbinin, Loro Shirokën. Gjatë mesimit nxënësit edukoheshin me dashurinë për punën nën motivin: “If ëe rest, ëe rust”, në shqip: “kush rri, ndryshket”, apo siç flitej në mes nxënësve: secili duhet të jetë gati të pranojë çdo punë që ti jepet. Nxënësit duke punuar për të mësuar zanate të ndryshëm siguronin dhe të mirat e duhura materiale për jetën në konvikt. Fultzi e kishte vënë Qazimin të drejtonte sektorin e blegtorisë në fermën që zotëronte shkolla, në Laprakë. Qazimi punonte tokat e fermës me traktor, administronte gjeneratorin e shkollës, në të njëjtën kohë punonte edhe si shofer duke bërë transportin e farës së misrit nga Tirana në Durrës.

Edhe aktivitetet e ndryshme sportive, futja e sporteve të reja të panjohura më parë në Shqipëri, ishin në programin e shkollës teknike amerikane. Ndër këto aktivitete Qazimi ishte gjithmonë prezent dhe sipas informacioneve të gazetës së shkollës “Laboremus”, në lojrat olimpike të cilat organizoheshin për çdo vit nga shkolla, ai u dallua dhe zuri vende nderi në garën e kërcimit për së gjati, në garën e kërcimit trehapësh. Në vitin 1925, Qazimi u zgjodh kapiten i skuadrës së futbollit të shkollës si dhe këshilltar i përhershëm i drejtorisë për këtë sport. Në lojrat olimpike të vitit 1927, Qazimi theu rekordin e kërcimit së larti. Me inicitivën e drejtorit Harry Fultz, i cili ishte një lojtar basketbolli i mrekullueshëm, për herë të parë në Shqipëri, u organizuan ndeshje basketbolli, ku Qazimi ishte kapiteni i 5-shes së parë për shkollën teknike amerikane.

Në fillimin e vitit 1929, duke parë punën e mirë e serioze të Qazimit, kolegët kërkuan që ai të ishte kujdestar i konviktit Naim Frashëri. Me emërimin e tij kujdestar, Qazimi përveç punëve që i takonin, filloi të organizonte me nxënësit e konviktit gara atletike dhe ndeshje basketbolli. Por dëshira e tij ishte të transferohej në qytetin e lindjes, të ja dedikonte Shkodrës rezultatet e mira që arrinte në sport. Mbas transferimit në Shkodër, për të plotësuar nevojat ekonomike të familjes ai filloi të punojë si mësues te shkolla “Hadrej”, e njëkohësisht si kujdestar në konviktin “Malet Tona”, pra mësues dhe edukator. Me iniciativën e tij, në vitin 1930, ai vendosi në këndin e vetëm sportiv që ekzistonte në Shkodër, në atë të shkollës së Perashit, tabelat e basketbollit, shkallën suedeze, traun e ekuilibrit, gropën e rërës, stekat për kërcimin së larti si dhe vizoi pistat për gara vrapimi.

Nën organimin e tij, terreni sportiv kishte përherë lojra basketbolli, handbolli, futbolli apo gara vrapimi të përziera për djem e vajza. Me këmbënguljen e tij dhe me ndihmën e shokëve e nxënësve, në vitin 1934, Shkodra kishte 3 terrene sportive. Jashtë deshirës së tij, në vitin 1939, Qazimi transferohet si mësues në Pogradec, por në tetorin e vitit 1942 kthehet si mësues në shkollën “Ismail Qemali” të Shkodrës. Po në këtë vit ai martohet me mësuesen e njohur Meliha Dervishi (mësuese e popullit) dhe së bashku gjatë vitit 1945, punojnë në Lezhë dhe Gjirokastër.

Një dëshirë e madhe e Qazimit, ishte formimi i një klase për fëmijet shurdhë-memecë. Ai punoi papushim për një alfabet diadik duke u bazuar në modelin e shkollës amerikane “Northëest school Philadelphia”, ishte talent në fushën e didaktikës si dhe përkthente nga anglishtja letërsi për fëmijë, letërsi sportive dhe didaktike.

Pati një periudhë kohe kur Qazimin e dërguan të punojë si instruktor i edukimit fizik në hekurudhën Peqin-Kavajë. Aty, ai u vendos nën shënjestrën e sigurimit të shtetit, i cili aktivitetin e zellshëm dhe lidhjet e Qazimit i shihte me xhelozi. Zyrtarët komunistë të kohës, nuk mund të pranonin planet e tij që të lidhej me shkollat amerikane dhe ato londineze për të mësuar nga programet e tyre. Kështu që, me 12 shtator 1947, në moshën 39 vjeçare, Qazimi arrestohet nga sigurimi i shtetit me akuzën “Veprimtari në grup kundër shtetit¸agjitacion e propagandë dhe spiunazh”. Qëndron për 22 muaj në birucat e shfarosjes të hetuesisë, nën tortura çnjerëzore, ku falë një fiziku të hekurt prej sportisti i reziston vdekjes. Dënohet me 18 vite burg nga gjykata e Tiranës e cila “e gjeti fajtor” nën këtë akuzë. Shtatë vite më vonë, i sëmurë rëndë, lirohet nga burgu. Për vite me radhë familja e tij ishte viktimë e një fushate të egër përndjekjesh, frikësimesh dhe bastisjesh nga sigurimi, të cilat vazhduan sistematikisht deri më 1971-in e ndrrimin e sistemit.

Përveç ndihmesës së madhe në fushën e arsimit dhe të përhapjes së sporteve të reja në Shqipëri, Qazimi pat një karrierë brilante edhe si administrator e gjyqtar i futbollit. Në vitin 1945 ai emërohet kryetar dhe drejton shoqërinë Vllaznia në Shkodër. Perveç se një atlet profesionist, një futbollist i papërmbajtur, ai ishte arbitri i parë ndërkombëtar i futbollit në Shqipëri. Qazimi ishte një gjyqtar shumë i vlerësuar si brenda vendit ashtu edhe në ndeshjet ndërkombëtare, duke arbitruar me shumë sukses në Ballkaniadën e vitit 1946.

Me 11.06.1993, ai nderohet nga Presidenti i Republikës me titullin e lartë “Mësues i popullit”. Për të nderuar kujtimin dhe veprën e tij, në vitin 1996, pallatit të ri të sportit në qytetin e Shkodrës i vendoset emri “Qazim Dervishi”. Me kërkesën e qytetarëve të Shkodrës¸me 13.3.2009, këshilli i Bashkisë Shkodër, i jep titullin “Qytetar Nderi”. Qazim Dervishi vdiq më 19 Janar 1994 në moshën 86 vjeç, i nderuar nga kolegët, qytetarët e gjithë Shqipërisë.

/Burimi: Kujto.al

Botohet pas 70 vitesh ditari i adoleshentes hebreje të vrarë nga nazistët

No Comments Argëtim Histori

Për gati 70 vjet, ditari i fshehtë i një adoleshenteje hebraike polake Renia Spiegel, u mbyll në një kasafortë banke në New York. Tani ditari i Renias, “A Young Girl’s Life in the Shadow of the Holocaust” më në fund do të botohet nga familja e saj. Ditari u përshkrua nga botuesi, Penguin Books, si: “Një testament i jashtëzakonshëm për tmerret e luftës dhe për jetën që mund të ekzistojë edhe në kohërat më të errëta”. Ditari do të dalë në treg më 19 shtator.

Vajza jetonte në Przemysl, në jug-lindje të Polonisë , që ishte nën pushtimin Sovjetik derisa nazistët pushtuan Bashkimin Sovjetik në 1941. Ditari, gati 700 faqe, fillon në janar 1939 kur Renia ishte 15 vjeçe, rrëfen shpëtimin e saj nga sulmet me bomba në qytetin e saj të lindjes, zhdukja e familjeve të tjera hebreje dhe krijimi i getos. Renia dhe motra e saj Elizabeth u ndanë nga nëna e tyre, e cila ishte në anën gjermane gjatë luftës.

Si një poete aspiruese, Renia gjithashtu e mbushi ditarin e saj me dhjetëra kompozime, si dhe rrëfime për dashurinë e saj të parë, një djalë i quajtur Zygmunt Schwarzer. Ata shkëmbyen puthjen e tyre të parë disa orë para se nazistët të arrinin në Przemysl. Renia u vra në korrik 1942 në moshën 18-vjeçare, kur nazistët e gjetën të fshehur në një papafingo.

Ajo ia la ditarin të dashurit dhe në rreshtat e fundit të tij shkroi : “Tre të shtëna! Tre jetë të humbura! Gjithçka që unë mund të dëgjoj janë të shtëna, të shtëna.”

Schwarzer ia dha ditarin një personi tjetër për ta ruajtur ndërsa vetë u dëbua në Aushvic. Ai arriti të mbijetonte dhe u zhvendos në SHBA. Në vitin 1950 arriti që t’ja jepte ditarin motrës së Renias, Elizabetës dhe nënës së saj, Rozës që jetonin në New York. Elizabeta nuk mundi që ta lexonte vetë, kështu që vendosi ta linte në një kasafortë bankare. Kjo ndodhi deri në vitin 2012, kur vajza e saj Alexandra Bellak përktheu ditarin në anglisht, në mënyrë që njerëzit nga e gjithë bota ta lexonin.

“Isha kurioze për të kaluarën, trashëgiminë time dhe për këtë grua të mrekullueshme, emrin e të cilës mbaj. Emri i mesëm është Renata. Mami im nuk mund ta lexonte ditarin, ishte shumë e dhimbshme për të,”– tha Alexandra për CNN.

Pjesë nga ditari:

7 qershor 1942

Kudo ku shikoj, ka gjakderdhje. Masakra të tilla të tmerrshme. Ka vrasje, vrasje.

Zot, për të disatën herë përulem para jush, na ndihmo, na ruaj!

Zot, na lër të jetojmë, të lutem, dua të jetoj! Kam përjetuar kaq pak në jetë.

Unë nuk dua të vdes. Kam frikë nga vdekja. Gjithçka është kaq budallallëk, aq e imët, aq e parëndësishme, aq e vogël.

Sot jam e shqetësuar se jam e shëmtuar, nesër mund të mos mendoj më përgjithmonë.

15 korrik 1942

Mos e harro këtë ditë, mbaje mend mirë.

Do t’ua thuash brezave që do të vijnë.

Që nga ora 8 ne jemi mbyllur në geto. Jetoj këtu tani.

Bota është e ndarë nga unë dhe unë jam e ndarë nga bota.

Burimi/lapsi.al

“Kaçurrelat e tu” kënga për dashurinë që u kompozua në burgun e Burrelit

No Comments Argëtim Histori

Fati tragjik i kompozitorit shkodran Gac Çuni dhe disa vargje dhimbjeje të Arshi Pipës: “Gac, o shok i vuejtjes, nxânsi im i lashtë; mâ s’ta gjegja zanin, mâ nuk t’ndesha jashtë! N’imshtën e Burrelit vorrin ku ta banë; Kur ushton gjethnaja, Gac ti ndoshta fshân?;Fshâj nji kangë lirije qi t’u mbyll n’krahanuer!”

Disa tinguj të lehtë, me një melodi melankolike, nisin të thyejnë ngadalë heshtjen nëpër qelitë e burgut të Burrelit, një natë pranvere të vitit 1956.

Ishte zëri i Gac Çunit, djali shkodran që po jetonte ditët e fundit të jetës së tij, në qelinë e burgut të Burrelit. Kënga nisi të ngjallë shpirtrat e burgosur të atyre njerëzve, që po vuanin pa faj nëpër qelitë e atij burgu. Ishte kënga e fundit, melodia e fundit e djalit 20-vjeçar.

I kushtohej dashurisë së tij të humbur, vajzës shkodrane me kaçurrela, që kishte mbetur imazh i largët për zemrën e djalit të burgosur. Kaçurrelat e vajzës së bukur që kishte qenë dashuria e tij platonike, që do të mbetej në mendjen dhe zemrën e tij, si një hije që endej nëpër rrugicat e bukura të qytetit, atje ku Gaci kishte jetuar ato pak vite rinie, i lirë.

Unë pa ty jam i vetëm….
Unë pa ty jam i tretun….
Gjithmonë kam me të kujtu…
Skam me te harru moj kaçurrele
Kaçurelat e tu…

Përmes vuajtjeve që i sillte tuberkulozi, kur villte gjak e rënkonte pa pushim nga dhimbja, ai kompozoi aty nëpër qeli, këngën për dashurinë e humbur. “Kaçurrelat e tu”. E këndoi menjëherë, duke e ndarë me bashkëvuajtësit e tij brengën për dashurinë e tij të humbur.

Ishte mësues dhe kompozitor i talentuar i brezit të tij. Gac Çuni lindi në vitin 1926, në Shkodër. Kreu Seminarin Jezuit dhe Liceun e Shtetit në Shkodër. Pas diplomimit, punoi si mësues në Bajzë të Kastratit, ku dhe u arrestua me akuzën se kishte takuar të vëllanë e arratisur dhe se kishte komunikuar dhe ndihmuar dajën e tij, që ishte asokohe i arratisur si antikomunist, në malet e Dukagjinit.

Akuzohej gjithashtu, se kishte pasur lidhje me një klerik patriot, si Pader Çiril Cani, kur ai ishte me shërbim në Koplik, atje ku Gaci kishte qenë mësues. Në akuzën e sigurimit të shtetit, thuhej se Gac Çuni nuk e kishte dashur komunizmin. …Se i kishte shkruar një letër dajës së tij në malet e Dukagjinit dhe e kishte ndihmuar atë, me ushqim e rroba për të mbijetuar nëpë ato male.

Arshi Pipa kishte qenë mësues i tij, por edhe bashkëvuajtës, nëpër kampet e burgjet komuniste. Gac Çuni dha shpirt në burgun e Burrelit, përmes dhimbjes së papërshkrueshme nga sëmundja e rëndë e tuberkulozit, për të cilën autoritetet e burgut, ndaluan ndihmën mjekësore. Dha shpirt, ashtu i drobitur nga sëmundja e rëndë, larg familjes e shoqërisë, larg “kaçurrelave të saj”.

Kur vdiq Gac Çuni, mësuesi dhe bashkëvuajtësi i tij Arshi Pipa, shkroi:

«Elegji për Gac Çunin».

Vdiq edhe nji tjetër! Qanje shokë, të ngratin!
Banja t’madhe gjamën! Vdiq tue sosë afatin!
Si, pat hjekë e vuejtun, mbasi shumë qe rrekë
Tue luftue me morden! Vdiq: e lanë me vdekë!
Shtrydhë e shterrun forcash djerreve t’Bedenit,
fill andej përplasun brrakave t’liqenit;
ra e u’mek djaloshi… Vinte i imët kah shtati,
s’ishte për tê kazma, s’ishte për tê shati
Se ktij qielli i fali çka s’i dha secilit:
frymën e muzikës, zanin e bilbilit.
Oh sa herë ndër muzgjet e robnis ai zâ
Zemrën qi lëngonte balçëm ai ju bâ
Dridhej nën zâ letas, mallshëm, melodija,
tash ndër kangë shkodrane, tash n’Ave Maria.
Prante zhurma e dhomës, që të gjithë veshtojshin
Tretun ndër kujtime t’ambla qi ato zgjojshin…
Gac, o shok i vuejtjes, nxânsi im i lashtë,
mâ s’ta gjegja zanin, mâ nuk t’ndesha jashtë!
N’imshtën e Burrelit vorrin ku ta banë
Kur ushton gjethnaja, Gac ti ndoshta fshân?
Fshâj nji kangë lirije qi t’u mbyll n’krahanuer!
Fshâj nji jetë artisti qi pa fryt u-buer!
Fshâj e përmbas teje le t’ankojë shoqnija
qe na njofti vlerën, mbarë t’ankojë rinija!

Shënim: Informacioni është marrë në artikullin me titull: Requiem për Gac Çunin, botuar nga: adiandradi.com, me autor Pjetër Pepa.

/Marrë nga Kujto.al, Arkiva Online e Viktimave të Komunizmit

GJURMËVE TË TRADITAVE SHQIPTARE. Dita e Verës në Malësinë e Tetovës

No Comments Histori

Dita e Verës është një traditë e lashtë pagane – mbarëshqiptare dhe festohet me një mori ritesh (me praktika të ndryshme) në trojet tona, po edhe në Malësinë e Sharrit, sidomos në katundet Bozovcë, Veshallë, Brodec, Vejcë, Shipkovicë, Lisec, Gajre, si dhe në Novosellë, Sellcë e Keçe, Orviç, Ollovjan… Në përgjithësi ritet përafërsisht janë të njëjta, por ka dallime të vogla

Nga Neshat MEHMEDI

Katundet në Malësinë e Sharrit ende mbajnë gjallë të kaluarën tonë që nga lashtësitë, me anë të festave të motmotit, e riteve të shumta, që nëpërmjet tyre tregojmë lashtësinë tonë në këto troje, tregojmë rrënjët tona të moçme Iliro-pellazge, tregojmë se jemi autoktonë në këto vendbanime. Pra nëpërmjet këtyre tregojmë se jemi popull me kulturë të moçme e shumë të pasur. Për këtë duhet të falënderojmë stërgjyshërit, gjyshërit, prindërit, rininë tonë që me mjaftë fanatizëm, sakrificë e dashuri të zjarrtë i ruajtën dhe na i sollën deri në ditët e sotme. Pa marrë parasysh luftën e paparë dhe të egër, e të pamëshirshme të armiqve të shumtë të popullit tonë, që kishin një qëllim të përbashkët, asimilimin, dëbimin dhe pastrimin etnik si dhe zhdukjen e popullit shqiptarë nga këto troje bashkë me gjuhën, përshëndetjet, historinë, kulturën, festat e motmotit, ritet, zakonet, veshmbathjet, pagëzimin e fëmijëve, toponimeve, riteve… Pra duke na e pastruar trurin dhe imponuar urrejtjen ndërvëllazërore, duke na imponuar histori të rrejshme, vëllezër të rrejshëm, heronj të rrejshëm, kulturë të rrejshme, tradita të rrejshme, gjuhë të rrejshme, përshëndetje të rrejshme, shkurtë për të na zhveshur e lënë pa asgjë nga e kaluara jonë e lavdishme. Një popull që s’ka kulturë, tradita, festa të motmotit, rite, … ai nuk i din rrënjët e veta dhe s’ka të ardhme – pra shuhet.

Dita e Verës është një traditë e lashtë pagane – mbarëshqiptare dhe festohet me një mori ritesh (me praktika të ndryshme) në trojet tona: në Shqipëri, në Strugë, … po edhe në Malësinë e Sharrit. Sidomos në katundet Bozovcë, Veshallë, Brodec, Vejcë, Shipkovicë, Lisec, Gajre, … Poashtu Dita e Verës festohet në Novosellë, Sellcë e Keçe, Orviç, Ollovjan… Në përgjithësi ritet përafërsisht janë të njëjta, por ka dallime të vogëla në mënyrat e shfaqjes së tyre, sipas asaj thënies së popullit, “katund e adet”.

Dita e Verës as në këto katunde nuk e ka atë gjallëri të dikurshme, në përjashtim të katundit Novosellë të Tetovës, që kjo festë festohet me një gjallëri më të madhe nga të dy gjinitë, meshkujt dhe femrat. Në zbehjen e kësaj feste sot ndikon migrimi dhe emigrimi i popullatës nga katundet drejtë qytetit të Tetovës, dhe shteteve perëndimore, si në Itali, Gjermani, Zvicër … Poashtu ndikojnë negativisht në zbehjen e këtyre festave edhe rënia drastike e natalitetit si dhe martesat e vonshme – mungesa e fëmijëve. Prof. dr. Vebi Bexhetit e trajton shumë mirë lashtësinë e kësaj dite: “Ashtu si shumë festa tjera me rrënjë nga periudha të hershme pagane, edhe dita e verës, vit për viti vjen duke u zbehur, si rezultat i shumë faktorëve që karakterizonin periudha të caktuara historike, pa përjashtuar edhe rrethanat e ndryshme religjioze të besimeve monoteiste që festave pagane tentonin t’u veshin edhe ngjyrime fetare, apo ndonjëfarë mënyre t’i luftonin ato”(Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë ( Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 41)

Për ditën e verës, ndër të parët autorë shqiptarë shkruan Faik Konica: “Ç’është Dita e Verës? / Është dita në të cilën stërgjyshërit t’anë, kur s’kish lindur edhe krishterimi, kremtonin bashkë me Romanët dhe me Grekët e Vjetër, perëndit’ e luleve, të shelgjeve, të krojeve. Kur çkrin dimri, kur qaset Vera buzëqeshur e hollë dhe e gjatë si në piktyrë të Botticelli, zemra e njeriut çgarkohet nga një barë, shijon një qetësi, një lumtësi t’ëmblë. Në këtë gëzim, stërgjyshërit t’anë ndiejin një detyrë t’u falen perëndive që sillnin këto mirësira. Dhe ashtu leu festa hiroshe që quajmë Dit’ e Verës, dhe vazhdon Të mos i lëmë të humbasin këto festa të vjetëra të racës s’onë. Nuk i bëjën dëm njeriu. Sjellin një gëzim të kulluar në shtëpitë. Në një vënt ku jeta e të vegjëlve është aq e trishtë, djelmuria dhe vajëzat kanë një rasë të rallë për të dëfryer. Për të mëdhenjtë, Dita e Verës ka një shie poetike të hollë e të rrallë”.

Kjo festë edhe pse është pagane s’është kundër askujt dhe nuk e dëmton asnjë njeri e as popullin dhe as religjionet, thjesht është pasuri e madhe kulturore e kombëtare. Dita e verës është festë e gëzimit, e gjallërimit, solidarizimit dhe pjellores. Është e gëzimit sepse më së shumti i gëzohen fëmijët, … (blegtorët, lavërtarët, kopshtarët …) presin me padurim të vendojnë penjtë, të dalin nëpër katund e të kërkojnë (lypin mish, vezë, para…), ndërsa nënat tona bujare e dorëdhëna, presin me shumë gëzim të gjithë grupmoshat që të trokasin e të thërrasin në dyert e shtëpive të tyre, e këta nëna bujare e zemër bardha i lumturojnë fëmijët me lloj – lloj dhurata të bukura e shumë domethënëse për vetë jetën dhe përtrirjen. Simbolika e gjithë kësaj feste është veza. Pra veza është simbol i përtrirjes dhe pjellores, ku gjithçka ringjallet në natyrë, ku dimrit i themi lamtumirë me rite e këngë të bukura.

Po ku ka më mire se të gjallojnë udhët e katundit pikërisht nga këta vogëlushë e nga kjo rini që simbolizojnë këngën e bilbilave e vetë bilbilat, që i japin jetë natyrës dhe vetë katundit, çdo pragu shtëpie me atë zërin e bukur të tyre në kor: “A do na daritniiiiiiiii?”

Ky është solidariteti më i madh që e gjejmë ende në meset tona familjare e të çdo shtëpie, kjo flet shumë për vlerat tona kombëtare e humanizmin e ruajtur, e përcjellur me mjaft fanatizëm ndër shekuj deri në ditët e sotme.

VENDOSJA E PENJËVE DHE RITI

Sipas etnolgut Prof. Dr. Izaim Murtezani, verorja te shqiptarët e Maqedonisë Veriore njihej me emërtime të ndryshme; “Martinkë (nga emri i muajit Mars) në fshatrat toske të Strugës, silmikeshë në disa fshatra të Gostivarit, skilmiresh në disa fshatra të Dervenit të Shkupit, linik në Kalishtë të Gostivarit, verojkë në fshatrat e Prespës, peçat në fshatin Patishkë të Shkupit e kështu me radhë”. (Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë (Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 11)

Sot në katundin Novosellë ka gjallëri më të madhe në krahasim me katundet tjera, kjo festë fillon shtatë ditë përpara Ditës së Verës, me vendosjen e penjve të bardhë dhe të kuq në të dy duart te fëmijët, kurse në qafë në Novosellë nuk vendojnë penj. Të rriturit penjtë i vendojnë vetëm në njërën dorë, pra në dorën e djathtë pa dallim moshe e gjinie.

Penjtë i përgatitin vajzat e reja dhe vajzat e fejuara – nuset që janë nën nishane (nër nishane) – pra që janë të fejuara, penjtë i dredhin në shtizë, boshtë ose furkë përpjetë të bardhin me të kuqin bashkë dhe jua dërgojnë të afërmve të të fejuarit, kurse kunatave, zollvave penj me të qëndisur e me ngjyra; të bardhë, të kuqe dhe të gjelbër. Penjtë zakonisht të Novosellës; Sellcës së Keqe, Orviçit dhe Ollovjanit i kanë vëndu ditën e shtunë, të Bozovcës ditën e enjte, të Veshallës ditën e hënë, … dhe në të njëjtën ditë që i kanë vendosur, në të njëjtën ditë i kanë hequr.

Secila ngjyrë ka kuptimin në vete; Penjtë e bardhë dhe të kuqë i vendojnë, sepse ngjyra e bardhë simbolizon jetën e pastër dhe pa probleme shëndetësore dhe harmoninë paqësore që duhet të mbretëroj gjatë tërë vitit në familje dhe në mes të anëtarëve. Pra të mos u ndodhë as një sëmundje, apo ndonjë e ligë, si për vete ashtu dhe për anëtarët e familjes të ngushtë dhe asaj më të gjerë. Ndërsa e kuqja simbolizon shëndetin e mirë apo të fortë dhe të gjithë duan që të duken në pamje të kuq si molla e të fortë si thana. Ngjyra e gjelbërt simbolizon ardhjen e pranverës dhe ikjen e dimrit, sepse natyra fillon të mbushet me gjelbrim, drithërat në arat e lëruara e të mbjellura mugullojnë, malet gjelbërojnë, drunjtë frutor lulëzojnë, … pra gjallëron jeta e re në natyrë, ose më mirë me thënë natyra po pjellë gjithçka, llojet e ndryshme të bimëve, të luleve, … gjallesat u lejohet të dalin në natyrë dhe temperaturat e ulta e humbin fuqinë, …

Jo rastësisht Dita e Verës sipas Prof. Dr. Hamit Xhaferit, “Është konsideruar si dita e fillimit të vitit sipas kalendarit shumë të lashtë të shqiptarëve, pra një ditë që kremtohej shumë shekuj para se të lindte krishterimi. Dikur Dita e Verës është kremtuar në këtë trevë (Uskanë – Korçovë) kremtohej me 1 mars të kalendarit Julian, ditën e parë të vitit të ri (sipas kalendarit Gregorian, 14 mars”(Revista “Skupi”, vëllimi 16, Dita e verës në Strugë (Tribunë shkencore 14.03.2016) faq. 53)

Nëse penjtë u këputen nga dora fëmijëve apo të rriturve është llogaritur si shenjë e keqe, pra ai person gjatë vitit mund të ketë shëndet të ligë, problem të tjera në marrëdhëniet familjare e në shoqëri…, nëna e vajzës apo djalit ose vetë personi i ka marrë penjtë dhe i ka vëndu në një dru të njomë, qoftë trëndafil, jorgovan apo pemë, duke menduar se të gjitha të ligat i tërheq pema, sepse vetë këta drunjë kanë komplet veti shëruese – mjekuese.

ADETET …

Ardhjen e Ditës së Verës më me gëzim e presin fëmijët, të rinjtë pa dallim gjinie, nënat … Djemtë të cilët kanë qenë në gurbet, dy a tre ditë përpara kanë ardhur në katund për këtë festë, ndërsa fëmijët e grupmoshave të ndryshme të dy gjinive, dalin në grupe dhe kërkojnë (lypin) nëpër katund, gjinia mashkullore veçmas, vajzat veçmas. Kërkojnë rregullisht të shtunën dhe të dielën e javës së pare, kryesisht të vegjlit, pavarësisht se cila datë i bie. Me vete marrin nga një shportë( në mungesë të shportës marrin nga një kusi) dhe përfundi i fusin miell që vezët që do i marrin si dhuratë mos t’u thyhen. Shkojnë derë më derë të çdo shtëpie duke thënë: “A do na daritniiiiiiiii?”

Kështu e përsëritin derisa e zonja e shtëpisë të del me një kokërr veze, apo para në dorë për t’i dhënë dhuratën. Të shtunën e javës së parë të Ditës së Verës më 04 Mars 2018 ndodhesha në Novosellë, më shoqëroi veprimtari dhe i palodhuri, mësuesi Rizvan Islami. Nëpër rrugët e katundit takova disa grupe të ndryshme duke kërkuar (lypur) nëpër katund, kryesisht fëmijë të vegjël, femrat veç, djemtë veç, pra nxënës të shkollës. Secili grup kishte nga një fëmijë që mbante kovën në dorë dhe një tjetër që mbante kuletën – portofolin në dorë. Në fund të kovës kishin vendosur miell me qëllim që vezët mos u thyhen.

Të shtunën dhe të dielën e javës së dytë të ditës së verës që mund të bie 10, 11. Marsi, dalin dhe lypin kryesisht të rriturit nëpër katund, kuptohet djemtë veçmas dhe vajzat veçmas. Grupit të djemve i prin një djalë i veshur me gëzof të kthyer mbrapshtë, në mes vendon kumbona, fytyrën ia lyejnë me ngjyrën e zezë, pra me “gjacë”( gacë). Ky person sipas vendasve në Novosellë e ka emrin “Arap”. “Arapi” e ka edhe “bashkëshorten” që i prin grupit, me vete kanë edhe tre gomerë, njërit nga këta gomerët i ka hipur “Arapi”, që ia tërheq një djalë i ri, të dytit i ka hipur plaka, po ashtu ia tërheq një djalë, ndërsa të tretit gomar i vendojnë dy pale dujçi, mbi samar i vën sanxhakun të përforcuar mirë me torkuzë – litar e mbi sanxhak e vendojnë një kosh më të madh se shporta, edhe këtë e përforcojnë me litarë për sanxhaku dhe samari, ndërsa në fund i shtrojnë kashtë të tërshërës apo të elbit, ndërsa që të mos thyhen vezët pas secilës renditje,kanë shtruar kashtë, edhe këtë e tërheq një djalë. Këta të rriturit kanë shkuar pas Arapit dhe plakës së tij shtëpi më shtëpi duke trokitur derë më derë e duke thënë njëri nga grupi: A do na daritniiiiii?

Këtë e kanë përsëritur disa herë, derisa e zonja e shtëpisë t’ju dhurojë diçka përgatitur enkas për këtë ditë, varësisht nga pasuria familjare që kanë patur, por s’mbetet familje pa dhuruar diçka; vezë, miell, sheqer, misër, groshë, mish, qepë, patate, tlyn, pastërma…

ÇFARË ËSHTË SIMBOLIKA E SANXHAKUT DHE E KOSHIT?

Arat e mbjellura me grurë, elb, thekër, tërshërë… në kohën e korrjes të japin rendimente shumë të larta e cilësore, por edhe kokrrën ta bëjnë si veza të madhe, ashtu si mbushet kollaj koshi me vezë, ashtu të mbushen kollaj hambarët dhe koshat me drithë. Gjithashtu edhe sanxhaku gjatë tërë vitit kalendarik kur mos mbetet as një ditë pa pjekë bukë, mantije, flija, ëmbëlsira, …

Kështu ky grup i të rriturve ka shkuar shtëpi në shtëpi prej mëngjesit deri në ora dhjetë paradite. Pastaj bashkërisht shkojnë dhe e shkarkojnë të gjithë materialin ushqimor të grumbulluar në atë shtëpi ku e kanë caktuar vet grupi, sepse vullnetarisht ka thënë Betimi “këtë vit do e përgatisim ushqimin te shpoja jeme (shtëpia ime)”. Grupi kthehet përsëri me vazhduar lypjen nga ato shtëpi të mbetura, kurse në shtëpinë ku i kanë lënë produktet ushqimore açojtë vendojnë kazanin me groshë për ta zierë dhe përgatitjen e hallvës. Pasi të përgatitet ushqim nga açojtë – gjellëbërësit, aty afër mbrëmjes të gjithë katundarët e Novosellës do të hanë ushqim. Të gjithë pjesëmarrësit nga shtëpitë e tyre secili me vete marrin nga një lugë dhe copë buke.

Pasi përfundon lypja në tërë katundin dhe ngrënia e ushqimit produktet e tepruara i kanë shitur aty personit që ka qenë më i pasur për t’i mbuluar harxhimet që i kanë shfrytëzuar në ushqim (I ka blerë produktet ushqimore vetëm e vetëm që t’u ndihmojë edhe pse nuk I janë nevojitur).

Të njëjtat rite dhe adete i kanë praktikuar edhe banorët e Sellcës Keçe, Orviçit dhe të Ollovjanit, sikurse në katundin Novosellë. Është mirë për me theksuar se kur u kanë munguar gomerët Orviçit dhe Ollovjanit, i kanë marrë nga Novosella për këtë ditë. Deri në vitet 1993 në Novosellë dhe më herët në katundet tjera kanë gjallëruar rrugët dhe katundet, ndërsa tani vetëm në Novosellë gjallëron kjo festë.

Po të njëjtën ditë dalin dhe lypin edhe caucat (vajzat) e Novosellës nëpër katund në disa grupe sipas mohallëve – lagjeve: Desit e mohallës poshtme me Desit e mohallës Epër shkojnë bashkë, mohalla e Marmetit me mohallën e Çaprit shkojnë bashkë, mohalla e Marshit, mohalla e Shtekët dhe Këtën Reke shkojnë secila në grup në vete. Vajzat beqare sipas mohallëve shkojnë nëpër krejt katundin duke lypur derë më derë, ndërsa ato vajzatë që janë të fejuara dalin dhe lipin vetëm në mohallën e vet bashkë me vajzat tjera derisa ta përfundojnë mohallën. Rrugëve këndojnë këngë të bukura të fejesës, martesës, beqarisë të përcjellura me dajre – def. Në secilën derë trokasin dhe njëra nga vajzat thotë: “A do na daritniiiiiiiii!”

Këtë e kanë përsëritur disa herë, derisa e zonja e shtëpisë t’u dhurojë ndonjë send përgatitur enkas për këtë ditë, si dhuratë ju kanë dhuruar varësisht nga pasuria familjare që kanë patur, por s’ka mbetur familje pa dhuruar diçka; vezë, miell, sheqer, misër, groshë, mish, qepë, patate, tlyn, pastërma, … Ka patur raste të shpeshta ku zonjat e shtëpisë para se me u dhënë dhuratën ju kanë thënë vajzave ma këndoni djalin; që e ka patur beqar, të fejuar, në gurbet, …

Vajzat për me ia bërë qejfin zonjës së shtëpisë kanë kënduar këngë të ngjashme si këto;

e kimi ni mollë e ni dardhë e ni ftue

o e kimi gjalin tonë pa fejue

ene pa fejue nuk e lana

ene nasen ma të majrë do ja xhajna

ani do ja xhajna nji sherete

ene çajo nana do ja zgjedhe vet

nana gjalit o po bajke be

pasha gjalin o pasha malin

o ma ka marr lulja o bashin e gjalit

(këndoi: B.A.)

ni mollë e ni dardhë e ni ftue

e kimi gjalin tonë pa martue

ene pa martue nuk e lejna

nase pi Tetove do i zana

ene do tja zana ni qibare

do ja zgjedhe motra e madhe

ene do ja zana ni sherete

do ja zgjedhe nanae vete

(këndoi: A.A.)

oj lulie pllami I bardhë

a t’ka thane nana udhë e mbarë

udhë e mbarë nana mka thane

lot për façe mi kanë dal

vaj – vaj udha e mbarë nana mka thane

lot për façe mi kanë zan

o nanë – o nanë ku ije taj

pse më prune në këtë shpaj

(këndoi: Xh. I.)

Pasi i këndojnë djalin, zonja e shtëpisë ua jep dhuratën që e ka ndarë enkas për to. Grupi i vajzave vazhdon derë më derë deri në shtëpinë e fundit duke kërkuar e kënduar. Me produktet e grumbulluara përgatitin ushqim në shtëpinë e njërës nga shoqet. Kurse ditëve të tjera vetëm këndojnë nëpër rrugët e katundit deri më 14 mars.

Ditën e Verës vajzat e katundit grumbullohen bashkë, një vajzës ia vendojnë “dullakin”(duvakun) e kuq të nuseve dhe e hipin në gomarë dhe shkojnë nëpër muhallët e katundit për ta përcjellë ditën e verës me lloj – lloj këngësh të përcjella me dajre(def)… Ky rit vazhdon njëjtë sikur në dasmat origjinale, po këtu e veçanta është se pjesëmarrës janë vetëm gjinia femërore, kryesisht “cauca” beqare dhe të fejuara – që janë “ndër nishan”. Njëra nga vajzat bëhet nuse dhe ia vënë duvakun e kuq në kokë. Kur bënë me dalë nga shtëpia nis e qan me zë sa më të lartë, ashtu ngjashëm sikur dimri në ditët e fundit që egërsohet më shumë, … vajzat e pranishme të gjithë i merr “n’grajkë”(n’gryk) duke qarë sipas zakonit. Pas përfundimit të marrjes “n’grajkë” e ndihmojnë të hipë në gomar. Gomarin e tërheq një vajzë dhe dy të tjera e mbajnë për krahu nusen, ndërsa të tjerat e luajnë rolin e përcjellseve. Këngët i këndojnë caucat ashtu sikur të bëhet dasëm e vërtet me lloj – lloj këngësh të bukura, pikërisht të dasmave, e unë do t’i përmendë disa këngë që i japin madhështinë kësaj feste të bukur këta malësorë e malësore të katundit Novosellë;

kush të përcoll nase njer te mullajni

çaj volla deri musteçe majni

kush të përcoll nase njer te veni keç

çaj vollaj deri barkin si qimet

(këndoi: Z.I., Novosellë)

ulurojn’ ballonet o për mbaj shpaj

mori nase lule kur dot zdripim taj

për midis të lëmës luën ago baba

bajna dhandër gjalin ton, me të dal para

për midis të lëmës luën hankonen’ja

bajna dhandër gjalin ton, tët pres ted era

(këndoi; Z.I ., Novosellë)

da bajmë dhandër gjalin tonë

n’kraje të shkallës

a dot gjaje dhandëraja more gjali babës

da bajmë dhandër gjalin tonë

n’kraje të lames

a dot gjaje dhandëraja more gjali nanës

da bajmë dhandër gjalin tonë

me nji tar me lule

a do begjenisish taj mori nase lule

(këndoi; Z.I Novosellë)

aman oj mahalla e kallajnxhinve

a do bani bukë petkaxhive

a do boni ju be dera

a tu bajan vet

do va çoje gjali shokët e vet

ene shokët e gjalit kur do najsin

krejtë me pishtolla do krajsin

mohallën e nases do e bastajsin

(këndoi: Z.I., Novosellë)

do ta zam kulaçin me maje

more volla der a ke naje

do ta zam kulaçin me di(dy) vet

ene do ta ham me treçin vet

çagje posht te dilte fjaka

u përlashin qaka e qaka

çagje posht te dilte tajmi

u përlajshin maca e majni

(këndoi; Z.I., Novosellë)

taj u bane nase tu ka

gjalin da bajna dhëndër me sevda

taj do bahesh nase tuj vajta

gjalin da bajna dhëndër tu kënda

mori nasja jonë trëndafili bardhë

në këtë famile majrë se na ke ardhë

majrë se na ke ardh oj lule mori

t’na bajsh çaj e kafe, e tna bajsh sagji

majrë se na ke ardh oj lule saj zezë

t’na bajsh çaj e kafe, se do na vajnë mbesat mori

maj rë se na ke ardh mori lulja e bardhë

t’na bajsh çaj e kafe, se do na vajnë hallat mori

(këndoi: Z.I., Novosellë)

Është me rëndësi shumë të madhe të përmendet si për etnologët, si për historianët, … se banorët e katundit Orviç dhe Ollovjanë edhe pse flasin në gjuhën sllave, këngët edhe sot i këndojnë shqip, ashtu si i kanë kënduar stërgjyshët, gjyshet, nënat, motrat, … gjatë dasmave, festave të motmotit, … Këta banorë ritet, adetet, zakonet, traditat, veshmbathjen i kanë të përbashkëta me tonat, kjo është me shumë interes, sepse kjo të çon tek rrënjët, te origjina e vërtet e tyre shqiptare… Këto janë këngët që i ka kënduar një orviçase e martuar në katundin Novosellë;

gjali jonë i ëmbël si oriz me tëmbël

epja dorën babës se na bëhesh dhëndër

dorën ja kam dhën përhajrë ma ka ba

e gjozofsh nasen o biri babës mu mka thane

(këndoi: Sh. A)

Kravata e kuçe me pajka të zeza

O Agon Aga urime martesën

Urime martesën e u trashigofshi

Sbashku me Egzonën jetën e kalofshi

(këndoi: Sh. A.)

Po mo bon havaja fak a fak

Mori fak e fak

Ndalu moj hava ene pak

Mori ene pak

se dasmën e Agon ages e kimi merak

Mori e bëjmë për merak

(këndoi; Sh. A.)

Pasi vajzat përfundojnë shëtitjen nëpër katund, nga grupi ndahen pesë vajza dhe dalin para tyre sikurse të jenë përgjofshit (pritësit) ose krushqit e djalit dhe I përshëndetin përcjellësit të gjithë një nga një dhe marrin nuse nga përcjellsit. Këtu përfundon dasma dhe vajzat shpërndahen nëpër shtëpit e tyre. Pra nusja është njëri nga ritet që simbolizon ditën e verës.

Katundi Novosellë ka këto kroje; Kroni Madh, Kroni Marshie dhe Kroni Torbës dhe gratë – zonjat e shtëpisë kanë shfrytëzuar këto kroje për të mbushur ujë. Në këtë ditë secila grua është munduar të shkojë sa më herët te këto kroje për të mbushur ujë, në gjygim të bakrit dhe brenda futin lule nëse ka, në mungesë të tyre futin kullosë dhe presin degë shelgjesh. Me ujë spërkatin lamën (oborrin), dyert, enët, fëmijët, kafshët, … Uji është kusht elementar për jetën e të gjithë gjallesave, pra uji ka aftësinë pas humbjes së vetëdijes, me anë të lagies me ujë të kthjellojë apo freskojë trupin dhe mendjen. I lagin me ujë që gjatë tërë vitit të ketë ujë të bollshëm e të ketë edhe reshje të shiut. Ndërsa shelçet (shelgjet), i vëndojnë nëpër derë, sepse shelgu është një ndër bimët drurore që zen më shpejt në tokë dhe rritet shpejtë, ashtu si shelgjet që zënë kollaj në tokë, ashtu nuset e reja të mbeten kollaj shtatëzëna dhe të posalindurit e tyre të rriten kollaj (lehtë) e pa vështërësi jetësore, ashtu si shelnja që zen kollaj ashtu fara në arat e lëruara të zëne (mugullojnë), kollaj dhe të lashtat (drithërat) të rriten shpejtë, ashtu si izbet (oda të errëta për ruajtjen e bulmetit), me shekat e bulmetit të mbushen kollaj si shelçja që rritet kollaj e shpejtë …

Në këtë ditë nënat, apo nuset e reja vënë kusitë për të zier kokrra kollomoçi “me fojë”, bëjnë gurabija dhe gatuajnë fli, ashtu si renditen shtresat e flisë në tepsi, ashtu të renditen punët me rradhë në shtëpi e në fushë gjatë tërë vitit. Ashtu si e duan këtë ëmbëlsirë, ashtu të duan diellin dhe rrezet e tij, ashtu si janë të forta kokrat e misrit ashtu të bëhen të fortë edhe fëmijët e tyre.

Para mbrëmjes i presin penjtë nga duart jo si në katundet tjera të malësisë, por vetëm skajin e perit dhe e shkatllojnë dhe kështu veprojnë me të gjithë anëtarët tjerë të familjes. Penjtë e hequr i lagin me ujë dhe i vendojnë ashtu të shkatëlluar në trëndafil, në jorgovan apo në ndonjë dru peme frutore. Pra secila familje penjtë e hequr i vendojnë në kopshtet e tyre.

Burimi/shqipmedia.com