Home

Lajme

Fadil Lushi – RIPOHIMI I NJË “MESELEJE” TË DENIGRUAR!

No Comments Argëtim Histori

ME SEBEP!
RIPOHIMI I NJË “MESELEJE” TË DENIGRUAR!
Sot e gjithë ditën e Perëndisë.., sot pas më se një gjysëm shekulli, nga kujtesa ime pamore dhe dëgjimore, në asnjë mënyrë, nuk më hiqet një “mesele” e vjetër dhe e vërtetë.., një ndodhi dehumane po aq deemancipuese! Ishte moti 1967. Asokohe, një nxënës, në një shkollë të mesme, nuk kaloi provimin nga një program mësimor.., dhe kur Kryetari i Komisionit, “mcuesit prej kursisti”, i kishte kërkuar notën kaluese, ai ishte përgjigjur: “Nxënësi NN, detyrimisht do përsëris vitin shkollor!” Arsyetimi i “mcuesit” prej kolaboracionisti, lëre që ishte banal, i pakuptimtë por edhe idiotesk! Nxënësi që nuk kaloi vitin, ishte çun i vetëm i një atdhetari, i cili dikur kishte vuajtur dënimin prej gjashtë vitesh në “PETROVA RUPA” të burgut famëkeq të Goli Otokut. “Çuditërisht”, nxënësi “ngelaq”, pas shumë vitesh, në Universitetin prestigjioz të Zagrebit, fitoi titullin Doktor i shkencave të Natyrës.., ndërkaq i biri “i alamet mësimdhënësit”, doktoroi diku në hapësirat e barakës prej dërrasash, të një vendkalimi kufitar!
Im atë, dikur thoshte: “Hileja nuk harrohet kollaj!”

Burimi/Facebook

Dilaver Goxhaj – LUFTA E VLORËS PËRMES POEZISË POPULLORE

No Comments Argëtim Histori

Vjershëria popullore shqiptare, thotë Ismail Kadare, u rrit gjer në përmasat e një universi, me një zotësi të saj vetjake të habitshme, që ka qenë njëkohësisht epos dhe kronikë e përditshme, shtyp dhe universitet, kalendar dhe pedagogji. Edhe në rastin e Luftës së Vlorës të vitit 1920 i gjejmë të gjitha këtë aftësi të saj në përsosmëri. Arti poetik popullor edhe për këtë faqe të histories sonë është renditur si plotësues apo korrigjues i saj, krahas artit të kultivuar dhe historisë së shkruar.

Lufta e Vlorës filloi më 5 Qershor 1920 dhe më 3 Shtator 1920 u festua me madhështi fitorja, kur forcat kryengritëse hynë në Vlorë.

Dimë që Luftrat Ballkanike 1912-1913 i thelluan shumë kontraditat midis shteteve të Ballkanit ashtu edhe midis Fuqive të Mëdha. E gjithë Shqipëria në këtë peridhë vuante ngaqë mungonte bashkimi: Shkodra qe më vehte; në Durrës sundonte Esat Toptani si vegël e bindur e shovinistëve të huaj; Vlora u pushtua nga Italia; viset e Shqipërisë Veriore u pushtuan nga Serbia; Greqia mbante pushtuar viset e Shqipërisë së Jugut.

Duke shfrytëzuar këto rrethana, më 26 prill 1915 hartohet në fshehtësi Traktati Famëkeq Londrës, një nga aktet ndërkombëtare më të errëta që mund të përmenden, sipas të cilit Shqipëria ndahej midis Italisë, Serbisë dhe Greqisë.

Italia “mike”

bëri dhelpërinë:

“Të mos ipet Vlora

me Sazan nisinë,

tjetrën le ta marrë

Serbi me Greqinë”.

Italia, duke qenë se fuqitë e Antantës i pranuan kërkesat e saj për pushtime sipas atij Traktati, shpejtoi dhe në maj 1915 zbarkoi në Sazan e Vlorë, duke pas edhe pëlqimin e Anglisë dhe të Francës.

“Ky Adriatiku ndjerë,

Pse s’bën valë këtë herë,

Valë, dallgë dhe furtunë?”

“Sepse Vlorën na e zunë,

Topat në Sazan i prunë,

Kundrejt Kaninës i vunë”.

Mirëpo, në 1915 Austro-Hungaria e rimori veten dhe në fund të po atij viti ushtritë gjermane, austriake e bullgare pushtuan Shqipërinë e Veriut dhe arritën deri në Vjosë, duke e thyer Frontin Serb.

O moj Shqipëri e bardhë,

Gjith’ bota ta kanë sevdanë!

Në fund të 1916-s Italia pushtoi edhe Himarën; forcat francize vinë në Korçë dhe më 16 dhjetor 1916 shpallën Republikën e Korçës; më 23 janar 1917 u shpall autonomia e Shqipërisë nga austriakët në Shkodër; më 3 qershor 1917 shpallet nga italianët në Gjirokastër “Shqipëria e pavarur”.

Më 9 dhjetor 1919 me anë të memorandumit, fuqitë e mëdha i japin Italisë si pjesë të vetën Vlorën bashkë me krahinat e saj, duke marrë më herët edhe pëlqimin e Qeverisë së Durrësit me në krye Esat Pashën, sipas traktatit të 20 gushtit 1919. Të gjitha këto e trimëruan Italinë dhe, në prag të 28 Nëntorit 1919, komanda italiane urdhëron që të mos festohej më Dita e Flamurit Shqiptar se, sipas saj, Vlora nuk i përkiste më Shqipërisë. Ky urdhër shpërtheu demonstratën e popullit të Vlorës me në krye Jani Mingën:

Vlora, Vlora, Vlora, Vlora!

Buçet kënga për liri,

Ja do mbetet Vlora jona,

Ja do bëhet gur e hi!

Si rrjedhojë, në dhjetor 1919 krijohet Komiteti i Fshehtë, që më vonë u quajt Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare, me qendër në Tiranë dhe, në prill 1920 ky Komitet vjen në Vlorë, ku u organizua një mbledhje me përfaqësuesit e borgjezisë së qytetit e të fshatrave dhe u zgjodh Këshilli i Mbrojtjes Kombtare prej 32 veta, si dhe Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare i përbëhej prej 12 vetash.

Më 14 janar 1920 Anglia, Franca dhe Italia bien në ujdi për t’i dhënë Serbisë luginën e Drinit, Shkodrën e Shëngjinin; Greqisë Korçën e Gjirokastrën, duke vënë kështu në jetë Traktatin e fshehtë të Londrës.

Italia me Greqinë,

Si rruspia me rruspinë,

Në një marrëveshje vinë,

Të fshehtë e bënë tertipnë,

Që të ndajnë Shqipërinë,

“Këtë unë e këtë tinë”!

Në këto kushte, më 21 janar 1920 mblidhet Kongresi i Lushnjë.

I pari Kongres që u bë,

në qytet të Lushnjësë.

Andej dolli qeveria.

-Çfarë vendime muarnë,

për qeverinë e Durrsitë?

-Të luftohet tradhëtia,

poshtë, poshtë Italija!

Kongresi e quajti të rrëzuar Qeverinë e Durrësit dhe emëroi delegacionin e saj për në Konferencën e Paqes në Paris, e cila qe hapur më 18 janar 1919, ku kishte shkuar edhe delegacioni i qeverisë së Durrësit bashkë me Esat Toptanin në pritje të kthimit të tij në Shqipëri me ndihmën e Beogratit për të marrë pushtetin duke rrëzuar qeverinë e dalë nga Kongresi Lushnjës, se vetëm me ndihmën e Esatit Beogradi mund të merrte territore shqiptare. Për këtë qëllim Beogradi ishte kundër depërtimit të Italisë në Ballkan.

Më 11 shkurt 1920 qeveria kombëtare u vendos në Tiranë.

Në mars 1920 bashkohet me qeverinë e Tiranës Shkodra; në prill Girokastra; në fund të majit 1920 u bashkua edhe Korça. Ndërkohë Italia mbante të pushtuar Vlorën, Tepelenën dhe Sarandën. Forcat serbe e malazeze pushtuan Dibrën dhe Malësinë e Veriut. Greqia mbante të pushtuar 26 fshatra shqiptare sipas marrëveshjes së Kapshticës.

Gjëndja keqësohet edhe më shumë pasi, Esat Pasha që nga Parisi, në bashkëpunim me shovinistët serbo-malazezë e grekë, vë në lëvizje njerëzit e tij, duke krijuar banda të armatosura në Dibër, Tiranë e deri në Rrogozhinë për rrëzimin e qeverisë së Tiranës.

Shqipëria ishte në prag të luftës civile. Atëhere ministri pa portofol, patrioti revolucionar Bajram Curri, kryen edhe një herë detyrën e lartë ndaj atdheut, kryeson forcat qeveritare, shpartallon kryengrytësit esadistë dhe i siguron qeverisë qetësinë për të vazhduar veprën e bashkimit.

Shokë, rroftë Bajram Curi,

Që për Shqipërinë nguli.

Ahmet Zog, o faqe zi,

Vdiq Esati, u ngjalle ti.

Qeveria e Tiranë e kryesuar nga Sulejman Delvina ngulte këmbë që çlirimi i pjesëve të pushtuara të arrihej në rrugë diplomatike, ngaqë kishte anëtarë të qeverisë që besonin se Shqipëria nuk do të ishte në gjendje që t’i bënte ballë një lufte me Italinë, prandaj dhe nuk u solidarizua haptazi, me qëllim që të kish mundësi të shfrytëzohej rruga diplomatike.

Kryeministri Sulejman Delvinë, fshehurazi nga Ahmet Zogu (Ministër i Brendshëm) merret vesh me përfaqësuesit e Vlorës lidhur me përgatitjet e luftës, duke i mbajtur këto lidhje të fshehta gjatë gjithë Lufës së Vlorës.

Fshatarësia e Vlorës dhe vegjëlia e qytetit nuk e duronte dot Vlorën të pushtuar.

Borgjezia e vendit si dhe disa bejlerë u solidarizuan me luftën e Vlorës, kurse klasa e çifligarëve u bashkua me Italinë.

Bejlerët nga Risilia

Thonë: rroftë Italia,

Të na rrojë edhe ca kohë,

se na hanë oriz fëmija.

Kaninjotë jazëk u qoftë,

Mahmut Efendiu ç’thotë?

Me bujqit po bën dava,

“Populli të drejtë s’ka!

Për ne Italia rroftë,

Me makarona na mba1

Më 18 maj 1920 ushtria italiane shpall shtetrrethimin.

Më 20 maj 1920 u organizua Mbledhja e Barçellasë, ku u vendos që të lihen mënjanë grindjet e mëparshme e të pajtohen gjaqet si dhe të njoftohej popullsia se, në rast se Italia nuk do të pranonte të largohet tërësisht nga Vlora, do t’i shpallej luftë.

Kush është burrë shesh për shesh,

Kush të vritet le të vdes,

Kush të rroj’, me nder të jesë,

Vatanin do ta qerdhesë.

Njëkohësishtë u dërguan delegatë në Berat, Korçë, Tiranë, Gjirokastër, Elbasan, Durrës e gjetkë ku u krijuan komisione të posaçme, që do të kujdeseshin për ndihmën kur të shpërthente lufta. Në Barçella u bisedua çështja e organizimit të formacioneve luftarake, çështja e armatosjes, si dhe u caktuan anëtarët e Komitetit që do të përgatisnin planin e kryengritjes.

Më 24 maj 1920 u përzunë italianët nga Kurveleshi.

Më 29 maj 1920 u mblodhën në mal të Beunit, afër Smokthinës, për të marrë pjesë në mbledhjen pranë Komitetit mijëra luftëtarët vullnetarë nga zonat e pushtuara ku ishin formuar çetat vullnetare: vlonjatë, tepelenas, kurveleshas, Lumi Vlorës, mallakastriotët dhe himariotë:

“Po pleqtë e Bregut ç’thonë?”

“Është e mira që të shkojmë,

Vëllezërit t’i ndihmojmë,

Ta dëgjojmë shoqi-shoqnë”.

Vendimi më me rëndësi i kësaj mbledhjeje ishte: shpallja e luftës kundër pushtuesve italianë:

“Në Beun seç u mblodhë

Dymbëdhjetë komisionë.

Edhe mbledhjen e filluan,

Muarn letrën dhe po shkruajn,

E shkruajnë për Piaçentinë,

Të lërë Vlorën të lirë”.

Njëkohësisht u bë i njohur Shtabi i planizimit dhe drejtimit të Luftës, (Alem Mehmeti nga Tragjasi, Hamit Selmani nga Dukati, Murat Miftari nga Tërbaçi, Halim Xhelua, Beqir Veliu dhe Osman Haxhiu):

Barçellaja bëjnë terpinë,

Ç’i shënuan parësinë:

Alem aganë e Hamitnë,

Murat Miftar e Halimnë,

Beqir e Osman Haxhinë!

Çetat u ndanë në katër pjesë: çetat që do sulmonin garnizonin Italian të Kotës; ato në Drashovicë; ato në Gjorm dhe çetat që do të sulmonin në Llogara, si dhe u caktuan komandantët e njësive të çetave dhe më së fundi u bë betimi.

Ti Selam do shkosh në Vlorë

Komanndant mbi tre taborë!

Salami ia hipi kalit,

Në tel foli gjeneralit:

“Dil steresë e jo limanit,

Të shohësh djemtë e vatanit!”

Më 3 qershor 1920, e premte, Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare i dergon komandantit të forcave italianë në Shqipëri Setimio Piaçentinit një letër:

Njëzetën proto qershorë,

Një letër seç e dërgojnë,

Nga Beuni për në Vlorë.

Ajo letër ishte Ultimatum para se të fillonte lufta, e shkruar në gjuhën fërngjisht:

Ultimatum i dërguan

Nga Beuni Piaçentinit,

Me kondita për një javë

Vlora të jetë e liruar.

Ultimatumi u dërgua me Mehmet Selimin nga Mallkeqi dhe Manxhar Selfo nga Shkoza.

Te porta në konsullatë,

Mehmet trimi dha një kartë.

Ultimatumi hidhte poshtë Traktatin e Londrës. Ndër të tjera në ultimatum thuhej: “Nuk jemi aq të marrë të mos kuptojmë që, nuk mundet një grusht shqiptarësh t’i shpallin luftë një fuqie të madhe si Italia, por fuqia italiane, sado e madhe që të jetë, nuk mundet kurrë të ndalojë shqiptarët të vdesin për lirinë e nderin e atdheut të tyre”.

Me anë të ultimatumit Komiteti kërkonte përgjigje deri në ora 19.00 të datës 4 qershor 1920.

Komandanti i forcave pushtuese italiane në Shqipëri, me shtabin e tij prej 12 gjeneralësh, nuk i dha rëndësi dhe as që begenisi t’i përgjigjej ultimatumit.

Ditën e shtunë më darkë,

Sa mbaroi ultimatumi,

Në një orë e më çdo anë,

Përnjëherë filloi sulmi.

Forcat italiane përbëheshin prej dy divizione këmbsorie: divizioni 13-të, nën komandën e gjeneralit Raimondo, dhe divizioni i 36-të nën komandën gjeneralit Pulieze. Përveç këtyre dy divizioneve kishte disa brigada autonome, reparte të logjistikës, reparte bersaliere malore, disa repartee autonome artilerie, xhenjoje, karabinierësh, autoblionda, tanke, një skuadrile aeroplanësh dhe një skuadrile të forcave detare. Forca të tjera të mjaftueshme kishin zënë pozita gjatë rrugës Vlorë-Gjirokastër e Vlorë-Himarë, si dhe në Tepelenë, në Dukaj, në Kotë, në Gjorm, në Himarë, në Llogara, në Babicë, në Drashovicë, në Mavrovë, në Selenicë, në Sevaster etj.

Vullnetarët shqiptarë ishin armatosur dikush me armë, dikush pa armë, dikush me fishekë, dikush pa fishekë, zhveshur e zbathur, pa xhenjo, pa artileri, pa spitale, pa kuadro ushtarake për luftë, etj. Logjistikë ishte fshatarësia e tyre. Në Vlorë ndodhej një milici prej 1000 milicë shqiptarë të rekrutuar prej bejlerëve të Vlorës e të Risilisë, të cilëve u bëri thirrje Komiteti që t’i bashkoheshin kryengritjes, dhe ata iu bashkuan asaj.

Atë raport forcash muza popullore e ka shprehur më mirë se çdo historian ushtarak:

Andej bomba e ballona,

Mitralozë edhe vaporë;

Këtej një flamur valon,

Udhëtonte për në Vlorë.

Andej dinamit e topa,

Një mijë gjyle në një orë,

Këtej një shpatë copa–copa

Dhe një kobure në dorë.

Plani ishte që fillimisht të goditeshin njëkohësisht të gjitha garnizonet italiane jashtë Vlorës, të ndërpriteshin menjeherë linjat telefonike mes garnizoneve dhe mes atyre dhe komandës në Vlorë.

Urdhëri për sulm u dha në 5 qershor 1920, ku menjeherë u prenë linjat e komunikimit të italianëve.

Nëndëqint’ e njëzet viti,

Mu më pesë qershor,

Rrethi Vlorës krye ngriti,

Të drejtat e tij kërkon.

Në mesnatë, me të gdhirë 6 qershori 1920, kryengritja filloi në çdo kënd të viseve të pushtuara, duke u goditur menjëherë Kota, Tepelena, Gorishti, Dukati, Drashovica, Mazhari, Gjormi, Matohasanaj dhe Llogaraja.

Drashovica u muar pas dy orë luftime të ashpra, si dhe u çliruan Vajza, Mavrova, Dukati, Mazhari, Matohasanajt, u morën dhe postkomanda të tjera armike.

Shumë e ashpër u bë lufta për çlirimin e Kotës dhe Gjormit duke gdhirë 6 qershori 1920.

Telatë po venë e vinë,

Lidhet Kota me Kaninë,

Flet Goti me Piaçentinë:

-Qysh do bëjmë ne nashtinë,

Se shqiptarët errinë,

Gjorm zunë e poshtë po vinë,

Janë përmbi katër mijë,

Si breshër me kërcëllimë!

Në Kotë nën komandën e Gjenerakllit Enriko Gotti, italianët kishin një regjiment këmbsorie, bateri malore me artileri, mitraliza të rëndë, transhe të rrethuara me tela me gjëmba. Ja si e pasqyron muza popullore.

O djema, ç’qënkej kjo Kota!

Më e bukur nga Evropa,

Bytim mitralozë e topa.

U ndez vedi, gjëmon toka.

Pas 6 orë luftimesh u muar dhe garnizoni i Kotës. Në sulmn mbi Kotë morrën pjesë çetat: Salarisë, Smokthinës, Koculit, Vajzës, Gorishtit, Gusmarit, Plloçës, Shkozës, Mesaplikut, Mavrovës, Velçës, Kaninës dhe qytetarë të Vlorës.

Nuk harrohet Kota kurrë,

Kur mbi tela shkonim ne

Edhe kur Selam Musai

Shkrepte natën si rrufe!

Armikut në Kotë iu vranë shumë ushtarë përfshi edhe gjeneralin Enriko Gotti si dhe koloneli Kavallo, dhe iu zunë robër rreth 600 të tjerë. Robërit e luftës u çuan në Vajzë të Tepelenës, 25 km larg Vlorës.

“Mbi Kotë ia bënë: Hopa!

I prenë telat me kamë,

Gjeneralit iu pre koka,

Ushtarët iu zunë të gjallë.

As për të besuar ishte

që një popull për ibret,

dymijë robër t’ia zinte,

Italisë goxha dovlet”.

Në Kotë u vranë dhe një numur jo i vogël luftëtarësh, midis tyre komandanti çetës së Shkozës, luftëtari i vjetër, Kanan Mazia:

Kanan Mazia nga Shkoza,

Me një mjekër copa-copa.

Kanan t’u prish bukuria.

“Shqipëria të na rrojë,

Ç’ka se mbeta unë pa gojë!”

Çetat e Tragjasit, Gjormit, Bolenës e të tjera sulmuan forcat italiane në Gjorm, në kohën kur u bë edhe sulmi mbi Drashovicë:

Atje te hani në grykë,

Te ura në Drashovicë,

Qëllon top’ i Italisë;

Ka nijet që ta vithisë

Komisjon’ e Shqipërisë.

Të keqen ia kanë marrë,

Se ka trima kordhëtarë.

Njëkohësishtë, paralel sulmit në Kotë, Gjorm e Drashovicë, filloi sulmi edhe në Llogara nga çetat e Tërbaçi, Radhimës, Lepenicës e tjerë.

Aferim, more Tërbaçë!

Tetëdhjet’ karabinierë,

Poshtë tutje i krethtë.

Karabinierë e marshallë,

Dyfekët sheshit i lanë!

Luftimet këtu zgjatën tri ditë dhe pas tri ditë luftimesh të ashpra ushtarët dhe oficerët italianë që kishin mbetur gjallë, u dorëzuan.

Piaçentini kur dëgjoi

mandatën e Llogarasë,

u mahnit e s’e besoi

që ta gjen koqja e belasë.

Qendra më e fuqishme në viset e pushtuara nga ushtria italiane, pas Vlorës ishte Tepelena, ku armiku kishte batalion këmbsorie, artileri, reparte karabiniere, mitraloza të rëndë dhe lloje të tjera armatimesh, ndërsa rreth Kalasë së Tepelenës armiku kishte hapur llogore dhe rrethuar me tela me gjemba. Në këto luftime muarën pjesë çetat e fshtarave të Tepelenës dhe disa të Kurveleshit: Golëm, Progonat, Lekdush etj. Më 10 qershor, pas pesë ditë luftimesh të ashpra, komandanti i forcave italiane, major Kalçini me 6 oficerë e me një turmë të madhe ushtarësh, arritën të dalin nga rrethimi dhe u nisën për në Vlorë, por në Memaliaj u ndalën nga forcat që qenë lënë në rezervë dhe u kapën robër.

Historia flet më fortë

Ç’bënë dyfeqet me gjalmë,

Si në Tepelenë e Kotë,

Çobanët mbi gjeneralë.

Për t’i ardhur në ndihmë forcave në Tepelenë Vlora dërgoi dy batalione bersalierësh, por nuk mundën të arrinin.

Më 8 qershor 1920 kryengritësit u afruan qytetit të Vlorës deri në Asna ku u ndez lufta. Po në këtë datë, në të zbardhur të ditës kryengritësit sulmuan në qafën e Babicës e në Kaninë. Lufta zgjati deri në mëngjes.

Më 9 qershor kryengritësit muarën edhe një sërë fshatrash të tjera.

Rezultatet e pesë dutëve të para të luftës qenë të shkëlqyeshme; përveç të vrarëve armikut iu zunë 1200 robër si dhe shumë materiale luftarake.

Pesë sulmet e suksesshme: Kotë, Drashovicë, Llogara, Tepelenë, Gjorm siguruan përmbysjen e plotë të qëllimeve të armikut. Mbeteshin në duart e armikut vetëm Vlora dhe Kanina. Për hakmarrje Gjenerali Piacentini urdhëron arrestimet në masë, çnderimin e femrave në Vlorë, djegien e shtëpive dhe të dyqaneve, arreston dhe i çon në Sazan 1400 shqiptarë si dhe i kërkon qeverisë së Romës forca të reja. Repartet ushtarake që qenë në Sarandë e në Gjirokastër i kishte përqëndruar në Vlorë. Vlora dhe Kanina qenë fortifikuar si dhe rrethuar me tela me gjemba. Çetat vullnetare shtrënguan rrethimin e Kaninës dhe të Vlorës. Çeta e Rëzës iu afrua kalasë së Kaninës; çeta e Smokthinës do të sulmonte përgjatë brigjeve të Qishabardhës; çeta e Kudhësit do të merrte drejtimin e rrugës së vjetër; çetat e Kurveleshit dhe të Tepelenës shkuan nga Babica dhe këtu u ndanë në tre drejtime: Selam Musai me 57 tepelenas në një drejtim; Rakip Duka me çetën e Gusmarit, Golëmit, Lekdushit dhe pak progonatas në një drejtim tjetër; Riza Runa me çetën e Nivicës, Rexhinit, Libohovës e Nepravishtës në një drejtim tjetër, por me objektiv bashkëqëndror. Të 17 vullentarët Veliqotë u ndanë më tresh që të shërbenin edhe si kjallauzë për çetat e Kurveleshit ngaqë e njihnin terrenin shumë mirë. Çeta e Mallakastrës së Sipërme do të zbriste në Risili. Çeta e Mallakastrës së Poshtme do të vinte nga Narta. Çeta e Mavrovës nga qafa e Fierit. Sektorin më të rëndësishëm, sekrorin e Babicës, e kishin çeta e Lopsit dhe ajo e Salarisë.

Luftë e madhe në Babicë

Me tela, me alitrikë,

Aty nata bëhej ditë.

Shumë çeta të tjera qëndruan në rezervë përreth Vlorës dhe Kaninës, ndërsa disa të tjera në Drashovicë.

Më 9 qershor, para se të fillonte sulmi, komanda e kryengritjes i dërgoi një thirrje komandës italianë, gjeneral Piaçentinit, duke i kërkuar të zbraste Vlorën, dhe përfundonte me fjalët: “Përndryshe përgjegjësia do të përfundoi mbin ju”. Por komanda italiane vijonte t’i nanvleftësonte kryengritësit, ngaqë qeveria e Romës u pat premtuar ndihma. Qëndrimin e qeverisë së Romës e inkurajonte edhe qëndrimi i Jugosllavisë dhe i Greqisë duke i premtuar ndihma.

Më 10 qershor në mëngjes, bateritë e luftanijeve dhe një aeroplan goditën kodrat ku ishin kryengritësit dhe forcat e këmbsorise kaluan në sulm për të pushtuar kodrat, por pa sukses.

Më 11 qershor duke gdhirë 12 qershori Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare lëshoi urdhërin për sulm mbi Vlorë dhe Kaninë.

Nga qafa e Vlorës sulmuan çetat e Smokthinës, Gorishtit, Kudhësit:

Atë ditën e xhuma,

Në Qafë përmbi kala,

Smokthinë, Velçë e Vajza

Bëjnë hyxhim përmbi ta!

Gjysm’ e djemve na u vra!

Ndërsa nga kodrat e Babisës sulmuan çetat e Lopsit e të Salarisë me Selam Musanë e Dule Dalanin në krye.

Te spitali, më të dalë,

Ballë për ballë me xheneralë;

Flakën shoshoqit ia dhanë:

Një në zemër, një në ballë!

Selam Musa Salaria,

Po të qan gjithë Shqipëria!

Luftëtarët kaluan gardhin e telave me gjemba duke vënë mbi ta degë e guna dhe hynë në ullishtet përmbi spital. Nga lagjia e Topalltisë sulmuan çetat e fshtrave të Vlorës. Mbi Kaninë u hodhën çetat: e Rëzës, Tërbaçit, Bolenës, Kallaratit etj.

Bolenës hallall i qoftë,

E dha fjalën, më s’u nda,

Doli xhenerali, thotë:

“Nga m’u futën në kala?!”

Forcat italiane përveç zjarrit me artileri dhe gjithë llojet e tjera të armëve verbonte kryengritësit me prozhektorë. Brenda 30 minutave lufta u përhap gjithandej. Në mëngjesin e 12 qershorit kryengritësit arritën në shtëpitë e para të qytetit. Në këtë betejë dhanë jetën komandanti i çetës së Salarisë Selam Musai, i çetës së Dhëmblanit Dule Dalani.

Kush vete gjer në spital?

Dulja me Selam Musanë.

Met Selimi një trim djalë,

Merrte hakë për Selamnë.

Por u vra edhe komandanti i çetës së Gusmarit, Xhafer Meta, e shumë të tjerë.

Do këndoj një këngë trimi,

Xhafer leshëra bërshimi,

u fole djeme: Ku jinni?

Ua bëre djeme me dorë,

bëni uxhum për në Vlorë,

përmbi tela të kaptojmë,

vdekjen të mos e mendojmë,

Shqipërinë ta çlirojmë.

Komanda italiane, kur e pa se të gjitha kundërsulmet e forcave të veta u thyen nga vullnetarët, atëhere i dergoi njoftim Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare që të tërhiqte forcat, në të kundërt do të therreshin të gjitë të internuarit në Sazan dhe Vlora do të bombardohej dhe do t’i vihej zjarri. Komiteti urdhëroi tërheqjen e forcave nga qyteti.

Komandanti i forcave të pushtimit në Shqipëri, Piaçentini, së bashku me gjeneralin Raimondo u thirrën me urgjencë në Romë dhe u kthyen në Vlorë më 15 qershor 1920 me forca të reja, me bindjen se do t’i mbysnin në gjak kryengritësit.

Më 13 qershor bie qeveria italiane e kryesuar nga Nitti, e diskredituar nga rezultati i disfatës të saj në çështjen shqiptare. Kur erdhi në fuqi qeveria e Gjolitit, i kërkoi parlamentit që të tërhiqeshin forcat nga Shqipëria, por parlamenti nuk e miratoi, ngaqë deputetët reaksionarë dhe ministrat e qeverisë, që përbënin shumicën, ishin të bindur se do ta mbysnin me gjak kryengritjen.

Po atë ditë, më 13 qershor 1920, vritet në Paris tradhëtari Esat Pashë Toptani nga studenti 25 vjeçari Avni Rustemi.

U ngren’ policët e vanë:

“Kush e qëlloi pashanë?”

-Unë e vrava qerratanë,

Se punonte propagandë

Me Serbinë e me Junanë.

Në 16 qershor, përmes spiunëve, komanda italiane mësoi se një pjesë e luftëtarëve kishin shkuar pranë familjeve për të festuar Bajramin, dhe vendosi ta shfrytëzonte rastin. Në 17 qershor forcat armike zunë malin e Shashicës dhe më 18 qershor urdhëruan sulm në front të gjerë me më shumë se 5.000 forca, të mbështetura me zjarr masiv artilerie dhe bombardim e mitralim me avjona. Luftëtarët rrëzuan një prej avjonave:

Në fushë të Peshkëpisë,

Ra ballon’ i Italisë.

Këta djemt’ e Shqipërisë,

Me manxerin e Turqisë,

E hodhën në shesh si mizë.

Pas disa orë luftimi, forcat italiane tërhiqen me turp.

Tanët ranë, në bark u shtruan,

I lanë sa u afruan.

Trimat tanë, të zot e gjakut,

Ç’u hapën zhapën e barkut.

Dyfeqet e Italisë,

Bëm ja bëjnë, e dot nuk vrisnë.

Në aksionin e 18 qershorit armiku pati rreth 200 oficerë e ushtarë të vrarë, ndersa nga vullnetarët vetëm një i vrarë!

Qeveria italiane e Gjolitit dergoi për bisedime me qeverinë e Tiranës Baronin Alioti, i cili mbriti në Vlorë më 2 korrik dhe në 4 korrik niset për në Tiranë. Ndërkohë Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare u dha urdhër luftëtarëve të tërhiqeshin në pozicionet e tyre, për të pritur rezultatin e bisedimeve. Në këtë periudhë shkojnë në Vlorë vullnetarë nga të gjitha trojet shqiptare:

Në këtë luftë të shënjtë,

S’lufton vetëm Labëria,

Po i gjithë atdheu i shtrenjtë,

Lufton gjithë Shqipëria!

Bisedimet po zgjateshin, herë në Tiranë e herë në Durrësë. Deri më 8 korrik bisedimet nuk dhanë ndonjë rezultat. Kështu që Baron Alioti kërkoi që edhe lufta të pushonte dhe Italia të qëndroi në Sazan dhe në Skelën e Vlorës. Këto ngjarje shqetësuan kryengritësit dhe niset një delagacion për në Tiranë, i cili i kërkon qeverisë së Sulejman Delvinës që të mos bëjë lëshime dhe të mos e pranoi kërkesën e italianëve.

Në Tiranë, më 9 korrik, populli mori pjesë në një miting të madh dhe tregoi indinjatën e tij kundër pretendimeve italiane, duke kënduar dhe brohoritur “Rroftë Vlora jonë!”

Duke parë se bisedimet nuk kishin të mbaruar, Komiteti Mbrojtjes Kombëtare vendosi të rifillonte sulmi për çlirimin e Vlorës. Sulmi filloi më 22 korrik 1920, në ora 22.00.

Më njëzetë e dy korrikut,

Kaptuan telat me gjëmba,

Iu futën armikut brënda,

S’ju tremb syri e s’ju droth zemra,

Se një herë i kish bërë nëna.

Të gjitha çetat u hodhën në sulm. U muar Qafa e Koçiut. Lufta vijoi deri në mesditën e së nesërmes. U vranë 500 ushtarë e oficerë italianë por dhe shumë kryengrotës.

Qafë e Koçiut, moj grykë,

Ç’hata bëre atë ditë,

Nga gjylet që pëllcisnë,

Katërqind e ca shehitë,

Katërqind e ca të vrarë,

Vallë qysh e dhanë xhanë?!

Pa ujë e pa njeri pranë?!

Le të dalim dhe ne gratë,

Të marrëm peshqir e napë,

T’u njomim buzën e thatë,

T’u shpiem buk’ e fishekë,

T’u hapim ndonjë hendek!

Qeveria e Romës, për t’i shpëtuar konseguencave të mëtejshme, nëpërmjet Komandës së Vlorës kërkon nga Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare që të ndalej sulmi dhe deklaroi se do bisedonte me qeverinë e Tiranës për zbrazjen e Vlorës.

Më 28 korrik vjen në Tiranë konti Manzoni. Bisedimet do të vijonin në bazë të pranimit nga pala italiane për zbrazjen e Vlorës. Vetëm çifligarët që qenë lidhur prej kohe me pushtuesin, si Myfit Libohova, Mustafa Kruja, Fejzi Alizoti, bejlerët e Vlorës, të Risilisë etj, nuk u pajtuan dhe mbajtën qëndrim armiqësor karshi Luftës së Vlorës.

Sipas marrëveshjes, tërheqja e forcave italiane do të fillonte më 17 gusht 1920 dhe pas 15 ditësh qeveria e Tiranës do të dërgonte focat e xhandarmërisë për të marrë në dorëzim administratën e qytetit. Me zbrazjen e Vlorës do të bëhej edhe lirimi i të burgosurve nga të dy palët.

Protokolli i bisedimeve nuk e sqaronte mirë çështjen e Sazanit dhe kjo për verbësinë e qeverisë së Tiranës, për faj të Ministri të Jashtëm të saj, Mehmet bej Konica. Italianët përdorën dredhinë e pabesinë dhe e mbajtën të okupuar ishillin e Sazanit, i cili mbeti i pushtuar deri më 22 tetor 1944, kur u çlirua përfundimisht nga Br.12 S Partizane. Edhe këtë radhë Sulejman Delvina nuk dijti të shfrytëzonte pozitën e fitonjësit në interest ë atdheut.

Më 17 gusht 1920 italianët përqëndrohen në Skelë, filluan largimin.

Më 28 gusht 1920 lirohen 1200 robër oficerë e ushtarë italianë që mbaheshin në kampin e Vajzës, ndërsa italianët liruan 1400 të internuarit e të burgosurit në ishillin e Sazanit.

Më 2 shtatoe 1920, 15 ditë pasi kishte filluar largimi i forcave italiane, Vlora dhe Skela u zbrazën.

Më 3 shtator 1920 hynë në Vlorë forcat kryengritëse dhe u festua me madhështi dita e shpëtimit nga zgjedha e huaj e Shqipërisë. Dhe populli atë ditë këndoi:

“Moj Vlorë, po të lirojmë

nga kthetrat e Italisë,

se pa ty ne s’mund të rrojmë,

që je djepi i lirisë”.

Fshatarësia dhe vegjëlia e qytetit mbetën përsëri në mëshirën e çifligarëve dhe fajdexhinjëve. Krerët borgjezë të Komitetit të Mbrojtje u hoqën mënjanë e u ndanë nga masat e popullit:

Thotë Vrioni me Toptanë,

Vërlaci me gjithë Syrjanë (Vlora):

“S’bëhen punët me fjalë,

Tonat janë e do t’i mbajmë

Çifligjet edhe rajanë,

Ku është dëgjuar kjo,

Të heqim dorë nga to?!

Gjithë epopenë e Luftës së Vlorës të vitit 1920 e ka përmbledhur në pak vargje rapsodi dhe patrioti nga Vunoi i Himarës, Thanas Beni:

Evropa shkruajnë e thonë

“Çështë kështu që dëgjojmë?”

“Bëhet dyfek në Vlorë,

Shqipërtarët po luftojnë

Me një mbret dyzet milionë”.

“Po me se luftojnë vallë?”

“Me sopata me hanxharë,

Dyfekët lidhur me gjalmë,

Fishekët në xhep i mbajnë”.

Që prej motit të madh të kryezotit të Arbërve, ka mbetur një fill lidhës mes Venedikut e shqiptarëve.

No Comments Argëtim Histori

Atje ikën Arbrit, pas rënies së vendit nën Osmanët. Por ikja, nuk ishte fundi. As atëherë, as sot. Shumë prej familjeve arbërore që u vendosën në rrethinën venedikase, lanë gjurmët e dëshmitë e tyre për Arbrin që kishin lënë pas. Atje mori jetë vepra e Marin Barletit për Skënderbeun, po atje edhe “Panegjeriku” i Marin Biçikemit për Shkodrën. Edhe prelati Dhimitër Frangu, e botoi në Venedik biografinë e komandatit Arbër i njohur si ‘Komentari’. Të tre ata, e jo vetëm, përmes veprave të shkruara kanë dëshmuar Motin e Madh duke u bërë zanafilla e studimeve të mëvonshme mbi Arbrin, identitetin arbëror dhe lidhjet tona me Europën. Shekujt kanë treguar se kurdo që ikim, marrim me vete një copëz atdhe, herë për të shuar mallin e herë për të rigjetur rrënjët. Por, shumë motmote më vonë, ne ende kemi nevojë për të treguar, për të treguar fillesën tonë të përbashkët, që nis po te ai flamur, si unifikues identiteti, pavarësisht kufijve që na ndanin a na ndajnë. Më kanë pyetur shpesh, se pse endem mes Venecias e Medvegjës dhe nuk gjej përgjigje më të mirë se shembulli i humanistëve mesjetarë për të sjellë. Modestisht, nën shembullin e atyre që ikën, dhe e mbajtën kokën pas, kur kam ikur, e kam pasur vështrimin këtu. Zanafilla është po ai simbol i flamurit arbër, tashmë nën shenja të reja.Një konferencë e një botim mbi veshjen popullore ka qenë si një ëndërr për një të ikur, që mund të jetë plotësuar profesionalisht por ka ndjerë gjithnjë boshin e nostalgjisë për vendlindjen. E shkuara është përbashkuese, dhe vizualisht, tradita dhe simbolika e pasqyruar në veshjet popullore, është një materializim i asaj që na bashkon. Të shkruarit e gjuhës sonë, u dokumentua vonë, dhe gjithsesi, para se të njihnim artet, para se të shkruanim letërsi, ne kishim gjuhën e folur dhe gjuhën e veshjeve. Ne mund të kapemi pas asaj që kemi trashëguar dhe ta përçojmë atë për brezat e ardhshëm. Modernizimi e ka zbehur funksionin primar të veshjeve popullore, atë të mbrojtjes së trupit, ndaj veshjet e popullit tonë, në shumë mënyra, na mbrojnë tashmë nga harresa e asaj që na bashkon. Secila veshje e secilës krahinë, bart një histori për t’u treguar, e një mesazh për të dhënë. Të gjitha copëzat, të mbledhura bashkë, janë mozaiku i përbashkët, historia jonë dhe jemi ne.Konferenca Shkencore “Veshja shqiptare e Medvegjës dhe viseve tjera”, që u mbajt në datat 1 dhe 2 maj 2019, ngriti siparin e shumë ngjarjeve kulturore që do ta pasojnë në të ardhmen. Synimi i saj ishte, të dëshmoheshin rrënjët tona autoktone shqiptare, që datojnë që në kohë të hershme. Artikujt dhe kumtesat shkencore të mbajtura nga ekspertë dhe studiues të lëmit të etnografisë, nxorën në pah vlerat e mëdha dhe të patjetërsueshme, që ne shqiptarët kemi fatin të trashëgojmë nga paraardhësit tanë. Jo rastësisht, kjo konferencë e parë trajtoi tematikën për veshjen e viseve shqiptare, veçanërisht të Medvegjës. Veshja është tregues i rëndësishëm i trashëgimisë brez pas brezi dhe njëkohësisht, është ura lidhëse që vërteton prejardhjen tonë në zanafillë ilire e arbërore. Duke e parë veshjen si një nga pasuritë më të mëdha që zotëron kombi ynë, ajo mbetet e pazëvendësueshme për qasjen tonë ndaj përkatësisë etnike dhe lidhjes sonë me këtë përkatësi. Ndaj, ne sot kemi detyrën historike jo vetëm për ta mbrojtur dhe zhvilluar këtë trashëgimi, por edhe për të dëshmuar e studiuar elementet unikale shqiptare në to. Në këtë libër, i paraqesim botës akademike dhe publikut të gjerë, mozaikun e artikujve dhe kumtesave shkencore të mbajtura në konferencën “Veshja shqiptare e Medvegjës dhe viseve tjera”, që përbëjnë dëshmi e studime të veçanta që do t’i shërbenin, studiuesve të fushës e jo vetëm. Kjo konferencë është fillesa e angazhimeve tona si AFEDS (Forumi Shqiptar për Zhvillim Ekonomik në Serbi) për të mbështetur dhe organizuar ngjarje të tjera me rëndësi kulturore, akademike dhe shkencore, të cilat do të kenë si objekt kryesor evidentimin e kulturës shqiptare të zhvilluar ndër shekuj, si pasuri e madhe për kombin tonë.Të gjitha kanë ndodhur më herët, nuk ka asgjë të re, ndaj duhet të lexojmë shenjat e shembujt, për të marrë prej tyre, udhën e drejtë. Konferenca për veshjen popullore dhe ky libër që përmbledh punimet shkencore të gjithë studiuesve shqiptarë mbi të, mbi simbolikat, format, ngjyrat e format që përçansojnë atë që ne jemi, është vetëm një ftesë që përmes të shkuarës të rikujtojmë elementet e përbashkëta të trashëgimisë kulturore, sepse kultura, aq san a dallon nga të tjerët, na afron më te singjashmit. Studiuesit do të tregojnë përmes punimeve të tyre se veshja popullore i takon një komponenti bazë për dallimin e një identiteti, një etnie, që ndryshe ndërton tërësinë kulturore të njohur si traditë ose si trashëgimi kulturore.Në vazhdë të kësaj ideje, e shoh edhe muzeun etnografik të shqiptarëve të Medvegjës, sepse në atë muze, do të jenë fizikisht, fijet lidhëse të etërve e bijve, që duke tejkaluar legjendat e gojëdhënat, do të marrin formë, përmes vizualizimit që i bën më së miri, veshja si bartëse e gjithë folkorit tonë. Rëndësia e muzeut rritet, në një kohë kur veshja popullore është kthyer në një souvenir. E dalë nga përdorimi i përditshëm, muzeu do të na tregojë kurdo, veshjen autentike dhe botëkuptimin e ritet e saj, duke na kujtuar njëherësh, rastet e ceremonite shqiptare kur vishej secili kostum. Libri si fillim, e muzeu në të ardhmen, janë jo vetëm detyrë ndaj brezave që do vijnë, kur veshja do të jetë ende më shumë se sot një antikuar, por edhe kontributi ynë, për vijimësinë kulturore. Sërish, po nga mesjeta, na vjen në ndihmë, shembulli i arbëreshëve, që në ikje, bartën kulturën e traditën, gjuhën e kulturën, veshjen e këngën, dhe e sollën deri në ditët tona.Do të ketë të tjera mote të mëdhenj për shqiptarët. Deri atëherë, duhet të dimë të jetojmë duke bartur e përçuar, kulturën që na dallon dhe bashkon me kombet e Europën. Suksesi i kësaj konference pwr kostumet, shërbeu si garanci, që ajo të kthehet në një traditë të përvitshme shkencore për të nxjerrë më në pah vlerat, kulturën e shqiptarëve autoktonë në trojet e tyre në Gadishullin Ballkanik e ilirik.Shkruan Muharrem Salihu

Kush është z.Flori Bruqi ?

No Comments Argëtim Histori

Flori Bruqi lindi më 29.6.1952 në Isniq të Deçanit. Studimet e defektologjisë i kreu në Universitetin e Beogradit, ndërsa ato posdiplomike (magjistraturë) në Universitetin e Prishtinës – në Fakultetin e Kulturës Fizike dhe të Sportit. Bashkëpunoi me shtypin e përditshëm e periodik të vendit dhe të jashtëm që nga viti 1974 e deri më tash (“Bota e re” – Prishtinë, ”Rilindja” – Prishtinë, “Danas” – Zagreb, ”Dello” – Lubjanë, ”Dnevnik” – Lubjanë, “Veqer” – Maribor,”Nasha Borba”, ”Le Mond”, ”Corriera della Sera” etj).
Është anëtar i Kryesisë së LSHK.
Është menaxher i kompanisë “Flomed” nga Prishtina dhe menaxher gjeneral për Kosovë në distribucion të preparateve farmaceutike të “Schulke-Mayrit” të Gjermanisë dhe “Borer Chemie AG“ të Zvicrës.
Mbrojti punimin e magjistraturës më titull ”Dallimet në disa ndryshore fiziologjike ndërmjet studentëve sportistë dhe josportistë, para dhe pas vrapimit 400 metra. Në punimin e magjistraturës nga fusha e kineziologjisë fiziologjike, ka zbatuar një metodologji të avancuar shkencore gjatë këtij hulumtimi në 22 parametra morfologjikë-fiziologjikë, duke përdorur kriteret e avancuara të programeve më të avancuara moderne.
Autori ka botuar qindra punime në shtypin e kohës dhe në internet.
Në vitin 2016 është pranuar anëtar i rregullt i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve Shqiptaro-Amerikane dhe ka titullin shkencor Prof. Dr. PH. D. Bordi i Akademisë në korrik të vitit të kaluar e ka emëruar drejtor për marrëdhënie me publikun të ASHASHA-së për Kosovë, Shqipëri, Maqedoni dhe Amerikë.
Ka botuar këto vepra:
Zjarri i diellit, poezi, Prishtinë, 1995
Ndërgjegjja, roman, Prishtinë, 1995
Vrasësit e liridonëve, roman, Prishtinë, Tiranë, 1996
Ringjallja, roman, Tiranë, Prishtinë, 1996
Gjarpërinjtë e pallatit, roman, Tiranë, Prishtinë, 1996
Dorëzeza, roman, Tiranë, Prishtinë, 1997
Tokë e djegur, roman, Shkodër, Tiranë, Prishtinë, 1998
Burri dhe gruaja, libër shkencor, Tiranë, Prishtinë, 2000
Pallati i Akereonit, roman, Tiranë, Prishtinë, Nju-Jork, 2000
Vademecum DDD, libër shkencor, Prishtinë, 2002
Struktura faktoriale e dimensioneve antropometrike dhe fiziologjike, Prishtinë, 2004
Ndikimi i sportit në personalitetin e njeriut, libër shkencor, Prishtinë,2004
Delikuenca e të miturve dhe ushtrimet fizike, Prishtinë, 2004
Vademecum për preparate higjenike të “Schulke – Mayr-it”, libër shkencor, Prishtinë, 2004
Dallimet në disa ndryshore fiziologjike ndërmjet studentëve sportistë dhe jo sportistë para dhe pas vrapimit 400 metra(punim magjistrature, Prishtinë 2005)
Antropometri-Jakov Milaj “Raca shqiptare”, recension i zgjeruar i botuar në “Floart”, 2005
Si ta njofim internetin, “Flomed”, tetor 2005
Sëmundjet infektive seksuale, “Floart”, tetor 2005
Udhëzues i shkurtër i preparative dezinfektuese, “Flomed”, 2006
Merruni me sport dhe ushtrime fizike për t’u relaksuar, “Floart”, janar 2006
Kosova nuk është i berzë e zezë, “Floart”, dhjetor 2005
Fshehtësitë dhe të vërtetat për virusin avian’, “Flomed”, 2005
THE ECONOMIC ASPECTS OF SPORTS RECREATION AND HEALTH, Sport ritmi-zemrës, janar 2006 etj.
DETERMINANTAT SOCIO-PSIKOLOGJIKE TË USHTRIMIT FIZIK(Hulumtim socio-psiko–kineziologjikë më studentët e Universitetit të Prishtinës), “Flomed”, 2006
Guxim shqiptar, Prishtinë, 2008
Olimpi shqiptar,”Rugova-Art”,Prishtinë, 2009
Triumfi shqiptar, “Rugova-Art”, Prishtinë , 2009
Polemika shqip, “Rugova-Art”, Prishtinë, 2009
“Antika greke” – Homeri, Eskili, Sofokliu, Aristofani dhe Aristoteli, “Albemigrant”, 2009
Nëse kam ditur të guxojë, “Rugova-Art”, Prishtinë, 2012
Delikuenca e të miturve në Kosovë në periudhën 2003-2004, Prishtinë, 2012
Vademecum për dezinfektues të “Borer chemie AG”, Prishtinë, 2013
Vademecum për dezinfektues të “Schülke-Mayr”, Prishtinë, 2013
Diademë letrare, “Rugova-Art”, Prishtinë, 2013
Diademë letrare II,Tiranë, 2014
Atdheu im s’më vret,poezi, Tiranë, 2015
Diademë letrare III,Tiranë, 2015
Vademecun për dezinfektues 1, Prishtinë, 2016
Vademecum për dezinfektues 2, Prishtinë, 2016
Moderniteti në letrat shqipe,Tiranë, 2016
Praktikat e pastrimit dhe dezinfektimit të mjediseve spitalore dhe ambulantore në Kosovë, Prishtinë, 2017
Dëshmi të krimit të pandëshkuar, Prishtinë-Tiranë, 2017
Ka botuar 21 fejtone publicistiko-shkencore në gazetën “Rilindja” të Prishtinës, në periudhën 1974-1982, si dhe mijëra punime në shumë webfaqe interneti (2003-2016).
Nga viti 2005 është editor dhe kryeredaktor përgjegjës i webfaqes elektronike “Agjencioni Floripress”.
Flori Bruqi mban titullin shkencor Prof. Dr. Ph.D dhe është anëtar i rregullt i Akademisë së Shkencave dhe Arteve në SHBA.
Flori Bruqi, enciklopedist dhe autor i përmasave letrare të kohës
Bajame Hoxha – ÇelikuNGA BAJAME HOXHA – ÇELIKU MË 26 MAJ 2020 NË ORA: 21:15
Flori Bruqi
Emocionuese janë faqet e librit të tij, kushtuar personazheve të njohur që ai i përmbledh dhe që hidhet sa te njëri te tjetri, duke u pasqyruar vlerat e të duket se ato vlera letrare të pa tjetërsuara, i fut brenda zemrës për t’i mbrojtur e për t’ju zgjatur sa më shumë jetën.
Ajo që të bënë përshtypje është se: Flori hedh dritë me dashamirësi mbi veprat e personaliteteve më të shquara të kulturës shqiptare, pa mos harruar ata të shumtë të goditurit nga diktaturat.
Enciklopedist do ta quaja me mendim të kthjellë Flori Bruqi, sepse, Flori është ai që shpalos e shpërndan, jep njohuri të gjithanshme nga të gjitha sferat si askush tjetër. Dua të theksoj se kemi përballë një njeri titan e s’jemi te mitologjia greke, por te njeriu i shquar, që ka çarë jetën si vigan me shpatë në dorë. Ka çarë rrugë të reja në fushë të veprimtarisë shoqërore, të kulturës, të shkencës etj. Duke i sjellë shërbime të mëdha literaturës shqiptare, njeri që dallohet për dhuntitë e tij të jashtëzakonshme; titan me penë në dorë e me mendje të ndritur të mendimit njerëzor.
E me sa kam vënë re gjatë leximeve, Flori ka karakterin dhe fuqinë e një enciklopedisti këmbëngulës, që nuk i shpëton asgjë pa kapur, pa studiuar qoftë edhe një presje.
ka njohuri e dije të paskajshme, një kulturë shumë të gjerë, është i gjithanshëm ndaj meriton të zërë vendin e ta ngremë lart aty ku e ka vendin dhe ku meriton.
Pra, është mendjendritur dhe shkrimtar erudit, me shije të hollë artistike, se ai di t’i rrok me ndijimin e së bukurës në art në veprimtari dhe në jetë.
Në veprimtarin e këtij gjeniu çdo vepër e tij është e bukur dhe e harmonishme, gjë që të bie në sy menjëherë, ku pasqyron artistikisht gjithçka që përfshinë brenda krijimtarisë aq të pasur dhe të mrekullueshme.
Prandaj puna dhe krijimtaria e tij është shumë e larmishme, zotëron dije të thella. Florin e gjen kudo; pranë të bukurës, pranë dhimbjes, pranë lotit. Kudo gjen shpirtin e tij të palodhur bujar. Pra, për ta përmbledhur e rrethuar në një fjalë të vetme që ka erudicion.
Në shpirtin e ndjeshëm si prej artisti dhe në veprimtarinë e tij jetojnë të gjitha. Të gjitha ato që ka brenda tërësia e përjetimeve të thjeshta e të paqëndrueshme herë, herë psikike të njeriu siç janë: gëzimi, zemërimi, mallëngjimi, ngashërimi, shqetësimi, turbullimi etj.
Të gjitha këto emocione që shkaktohen e shfaqen nën ndikimin e mjedisit të jashtëm a të faktorëve të brendshëm, Flori të duket se i ka përjetuar, pastaj i ka kaluar te personazhet e tij. Apo, apo ka veshur aq bukur shpirtin bujar e të pavdekshëm të krijuesve shqiptar që nuk u heq një presje nga vlerat e tyre.
Vlera shpirtërore letrare, e forcës së mendimit, është vlerë absolute tek heroi ynë, sepse ka mbi të gjitha; pasuri të çmueshme një popull të tërë, një popull trim, të një gjuhe të një gjaku.
Kjo madhështi qëndron mbi çdo krenari dhe ka një rëndësi të veçantë për njeriun e penës, mbi njeriun e punës. Ndaj ai qëndron i fortë si shkëmb edhe përballë furtunave që; hera, herës i zënë këmbët dhe në kohë me diell.
Që ka veti shumë të shquara dhe të mahnit me veprat e tij, kjo është evidente, sidomos punët shkencore etj. Kështu të imponon respekt, të bën ta admirosh e ta nderosh, që pa ndrojtje më bën të besoj në fjalët e mia dhe, besoj se shquhet ndër më të mirët.
Vetia e cilësia e të quajturës; poet, shkrimtar, apo arritjeve për të qenë i tillë, i merituar është dhe qëndron midis njerëzve me zemër të madhe dhe dukurive të shoqërisë, që u përgjigjen në mënyrën më të plotë, në shkallën më të lartë me përmasa e me forcë të jashtëzakonshme idealeve tona shoqërore e estetike; kësaj i thonë të quhesh i madhërishëm.
Këtu ndahen më së miri; e madhërishmja dhe e bukura apo dhe heroikja.
Prandaj Flori mbetet krijues i vlerave të mëdha, thekson shkrimtarja e mirënjohur shqiptare , emigrante në Bruxel Zonja e ndëruar Bajame Hoxha Çeliku!
R.S.S.
Bruxel,24.08.2021.

Burimi/Facebook

Shqiptarët e Afganistanit, bjondët sykaltër të “Hundëzës”

No Comments Argëtim Histori

Kemi të bëjmë me një rast unik të ekzistencës së paraardhësve tanë ilirë. Në një cep të botës me mijëra kilometra larg ekziston një popullsi që ka mbajtur gjallë karakteristikat, gjuhën dhe zakonet pellazge dhe ilire. Kjo zonë ka rënë tanimë nën sundimin e talibanëve, duke bërë që shumë nga traditat e tyre të ndryshojnë.

Ekzistenca e ilirëve është në rajonin e Hindrokinës së madhe gjeografike në Qafiristab (sot Nuristan), një vend ku Afganistani, Pakistani, Kina dhe Taxhikistani bashkohen. Saktësisht ndodhet në zonën ku më parë u vra Bin Laden dhe u zbulua fillimisht nga skenaristi amerikan James Hilton, i cili realizoi një dokumentar të titulluar “Lost Horizons”.

Në maj 1983, Ernesto Skura shkroi në gazetën e Lidhjes arbëreshe së bashku me Antonio Bellushit një artikull me titull “Ilirët në Afganistan”. E njëjta gjë shkruhet edhe në librin “Arvanitasit” nga historiani i madh më prejardhje shqiptare, Aristides Kola, që përshkruan kohën e vendosjes së ilirëve në atë vend të largët.

Historia deri më sot tregon se ata janë pasardhës të 6000 luftëtarëve ilirë që u larguan nga vendi i tyre pas vrasjes së mbretit Kliti nga Aleksandëri i madh rreth vitit 300 p.e.s. Ata qëndruan aty, për shkak të distancës se nuk mund të ktheheshin në shtëpi dhe u vendosën në këtë rajon për gjithmonë, duke u detyruar të martoheshin më gratë në atë vend. Gjuha e tyre u quajt “burrashka” e cila ishte gjuha e burrave, ndërsa gratë flisnin gjuhë tjetër. Edhe në kohët e sotme kjo gjuhë quhet si më parë, por është vetëm e folur dhe jo e shkruar.

Karakteristikat e këtyre banorëve janë të ndryshme nga ato të pakistanezëve. Ata jetojnë më gjatë, kanë flokë ngjyrë kafe dhe bëjnë verë. Lugina ku ata jetojnë sot quhet “hundëza” dhe realisht është një pjesë e madhe tokë qe mbyllet me një nyje midis dy maleve që i rrethon.

Një tjetër mal pranë luginës është i mbuluar me akullnajat që rrëshqasin me kalimin e kohës. Ky mal quhet “rakoposhi”. Atje kultivohen perime, fruta dhe drithëra të ndryshme si, patate, bizele, tranguj, grurë, misër, elb, kajsi, dardha, mollë, pjeshkë, kumbulla, fiq dhe shalqi, produkte që vendasit nuk i kultivojnë. Banorët janë fermerë të shkëlqyer dhe kanë krijuar një sistem mahnitës dhe madhështor të ujitjes që vadisin tarraca të tëra me perime dhe fruta.

Njerëzit janë shumë miqësorë dhe të dobishëm për njëri-tjetrin. President i Hundëzës zgjidhet personi i cili cilësohet më i mirë dhe ai që ka ndihmuar njerëzit më shumë gjatë viteve, ndërsa festa kryesore e tyre është Viti i Ri diellor, të cilin ata e quajnë Narosh.

Këta njerëz janë shumë të ndryshëm në krahasim me pakistanezët me lëkurë të errët ose afganët dhe kinezët. Ata janë të bardhe dhe kanë faqet e kuqe. Shumica e tyre janë më sy të kaltër ose të gjelbër. Në lartësinë e maleve është një fis i madh i quajtur Kalash.

Zotat Kalash shfaqen në portat e tyre me një simbol që shpreh origjinën e tyre të lashtë të ilirëve dhe lidhjen e tyre me Aleksandrin e Madh, një dhi me dy brirë, ashtu si ishte edhe përkrenarja e Skënderbeut. Veshjet e tyre janë si të shqiptarëve në kohët e hershme, me poture dhe këmisha të zbukuruara.

Ndërsa vallet e tyre shoqërohen nga tinguj të baterisë dhe fyellit. Një vallëzim tradicional popullor është kërcimi i shpatave, që kërcehet gjithmonë nga burrat të cilët mbajnë të veshura rroba shumëngjyrëshe të quajtura “kamarbunde”.

Ky komunitet ka shumë histori dhe mite që tregojnë se ata jetojnë shumë të lumtur dhe të shëndetshëm për një kohë të gjatë. Ka edhe njerëz që kurrë nuk sëmurën apo të kenë ndonjë sëmundje.

Por cili është sekreti i jetës së gjatë dhe të shëndetshme të tyre?

Disa mite tregojnë se ata kurrë nuk hanë ushqim të përpunuar, por përkundrazi konsumojnë produktet që mbjellin në tokat e tyre. Ata konsumojnë veçanërisht kajsitë. Njerëzit shpesh habiten nga ajo që mësojnë për këtë popull (i njohur edhe si Burusho) që zakonisht jetojnë gjatë.

Ndërsa në Pakistan, jetëgjatësia mesatare e një personi është 67 vjeç, në Hundëza mosha 100 vjeçare nuk përbën plakje. Edhe në këtë moshë ata janë të fuqishme dhe të shëndetshme. Ata hanë ushqim dy herë në ditë, një mëngjes të shëndetshëm dhe një darkë të mirë pas perëndimit të diellit. Për më tepër, ata hanë fruta, perime, qumësht dhe djathë. Nuk ka kimikate ose acide në ushqimet e tyre.

Sëmundjet e ndryshme si tensioni nuk i njohin. Ata janë krejtësisht të paprekur nga sëmundjet e lidhura me stresin, duke u bërë krejtësisht imun ndaj tyre. Sipas hulumtimeve, kajsia e Luginës së Hundëzës thuhet të jetë sekreti i mungesës së tumoreve.

Ky komunitet ha sasi të mëdha të këtij fruti që është i pasur me amigdalin (vitamina B-17). Në vend që të shikojnë filma dhe të qëndrojnë brenda, ata ecin shumë. Gjithashtu, një herë në vit në një periudhë prej dy muajsh komuniteti i Hundëzës konsumon vetëm lëngun e kajsisë, duke përmbushur një traditë shumë vjeçare. Shumë ekspertë kanë treguar se mënyra e konsumimit është sekreti i jetëgjatësisë së tyre./Oculus News

Burimi/inforculture.info/

Kastriot Dervishi – Të vrarë para derës së shtëpisë e të futur në karroce akulloreje

No Comments Argëtim Histori

Në vitin 1992, një komision trepalësh, me përfaqësues nga Ministria e Rendit Publik, Ministria e Drejtësisë dhe Shoqata e ish të Burgosurve Politikë, filloi të grumbullojë dëshmi për rastet e personave të vrarë dhe internuar, për rastet kur mungonin dokumentet arkivore. Në atë kohë, kishte shumë njerëz gjallë të cilët mund të dëshmonin ngjarjet e kaluara. Dëshmia e mëposhtme e nënshkruar nga zotërinjtë Naim Vreto, Raqi Bexho dhe Osman Kazazi dhe zonjat Nexhmije Saraçi e Artemis Vreto, hedh dritë mbi një ngjarje nga masakrat e tetor-nëntorit 1944 në Tiranë.
Deklarata:
“Duke u gdhirë data 1 nëntor 1944, pjesëtarë të forcave partizane komuniste, në rrugën e “Saraçit”, sot “Shinasi Dishnica”, morën dy oficerë banues në këtë rrugë, të quajturit major Muharrem Liku dhe kapiten Abdulla Saraçi. Forcat e lartpërmendura, porsa i morën në shtëpitë e tyre, i vranë në mënyrën më barbare pa i gjykuar dhe të vrarë i futën në një karrocë akulloreje duke i ruajtur dy ditë me një roje partizane. Mbasi filluan të dekompozoheshin u morën nga familjet dhe komshinjtë për t’u varrosur”.

Burimi/Facebook

Nga vizita e Fatmir Haklajt në Tiranë, te bisedat në lokal, avokati i Izet Haxhisë zbardh zhvillimet para vrasjes së Hajdarit dhe çfarë i tha Berisha në spital Zenel Nezës

No Comments Argëtim Histori

Avokati Idajet Beqiri ka rrëfyer të tjera detaje nga vrasja e Azem Hajdarit. Ai është avokat i Izet Haxhisë dhe përmes një tjetër shkrimi në gazetën “SOT”, ka rrëfyer se ku ndodhej klienti i tij para ngjarjes, lëvizjet e Berishës dhe atë se çfarë ndodhi në spital me truprojën e Hajdarit.

Ad by Valueimpression
(Vijon nga shkrimi i kaluar)

Vizita e Berishës në spital

…Sali Berisha u vu në dijeni të ardhjes dhe të qëndrimit pranë selisë së PD-së të Fatmir Haklajt dhe të Jaho Mulosmanit disa orë para ngjarjes. Pikërisht, në momentin që ai u vu në dijeni të këtij “dislokimi” në makinën me targa të Vlorës të këtyre personave, kanë filluar telefonatat e tij në numrin e telefonit që kishte në përdorim Azem Hajdari. Sikurse theksuam, Azem Hajdari kishte në përdorim një telefon të markës “Erikson”, i cili ishte i regjistruar në emrin e një mikes së tij të quajtur Majlinda Popoviç. I kërkuam gjykatës që ta thërriste si dëshmitare Majlinda Popoviçin, e cila banonte në një fshat të Shkodrës. Mirëpo pas kërkimeve të saj, u konfirmua se ajo nuk ishte më gjallë!

Nuk mund të themi pse Sali Berisha e mori në telefon Azem Hajdarin, as se çfarë kanë biseduar ata. Por logjika më minimale, e veshur dhe e mbështetur në disa prova direkte dhe indirekte, të çojnë në atë që Sali Berisha e përpunoi në kokën e tij të mbrapshtë atë që dëshironte dhe që kërkonte me ngulm të realizonte, pikërisht në këtë në momentin që u vu në dijeni se cilët persona po qëndronin të dislokuar pranë selisë së PD-së. Berisha, posaçërisht pas rrëzimit të turpshëm nga qeverisja në qershor 1997, bëri “kauz” për rrëzimin e qeverisë Nano, 6 të arrestuarit, udhëheqës të PD-së, duke organizuar protesta në Tiranë dhe në gjithë vendin. Por me këto protesta thuajse dështoi turpshëm, sepse në to nuk mblidheshin as 150-200 persona.

Ad by Valueimpression
Në kushte normale, logjika më minimale, nuk do të arrinte të kuptonte përse Sali Berisha këtë ditë, domethënë në datën 12 shtator 1998 ndenji thuajse i ngujuar në zyrën e tij gjatë gjithë ditës, posaçërisht pasi mori vesh që pranë selisë së PD-së ndodhej Fatmir Haklaj dhe Jaho Mulosmani.

Nuk mund të shpjegohet dhe nuk mund të arsyetohet se përse një ish-President i Republikës dhe Kryetar i PD-së, opozitës së vetme të vendit, pasi u vu në dijeni për rrezikun, për ekzistencën e personave, të cilët ai i konsideronte armiq të tij, nuk veproi, së paku në nivelin e një qytetari të thjeshtë, duke njoftuar Policinë e Shtetit ose ministrin e Brendshëm! Pasi mbërriti në zyrat e PD-së Azem Hajdari, u thirr në zyrë prej Sali Berishës dhe, ky i fundit i tha që të dilte e të merrej vesh me ta! Sali Berisha i shmanget si djalli temjanit thirrjes para gjykatës për të dëshmuar, krahas dijenive të tij për fakte të tjera edhe këtë fakt, domethënë se përse nxori Azem Hajdarin të “merrej vesh” me Fatmir Haklajn dhe me Jaho Mulosmanin, në një kohë që edhe sikur Azem Hajdari të vepronte në kokën e vet dhe të dilte, duhet të ishte pikërisht Sali Berisha që do t’i thoshte atij që të njoftonte policinë për këtë dyshim dhe rrezik që ishte prezent për orë të tëra pranë selisë së PD-së. Fakti që Berisha, për ta larguar nga vetja rolin e “hijeksit” që bëri, duke e nxjerrë në pritë Azem Hajdarin, krijoi “alibinë” se gjoja Fisnik Sina, i cili ishte ditën e ngjarjes me Sali Berishën, i ka thënë Saliut një ditë pas ngjarjes se kishte hyrë në zyrën e Azem Hajdarit dhe i kishte thënë se para Selisë së PD-së ndodhej një makinë, brenda së cilës ka njerëz të dyshimtë të armatosur! Madje Sali Berisha vazhdon më tej “alibinë” e tij, duke thënë se në bisedën e datës 13 shtator 1998, një ditë pas vrasjes së Azem Hajdarit, kanë ndarë të dy mendimin sesi kishte mundësi që Azem Hajdari kishte dalë nga zyra dhe kishte shkuar vetë te makina ku ndodheshin vrasësit, në vend që të dërgonte truprojat e tij! I kërkuam gjyqtarit Lazër Sallaku që të thërriste si dëshmitar Fisnik Sinën për të dëshmuar rreth këtij fakti me shumë rëndësi për ngjarjen, mirëpo ky gjyqtar e refuzoi këtë kërkesë të drejtë tonën si mbrojtës ligjor.

Ad by Valueimpression
Këtë “alibi” Sali Berisha e ka paraqitur me shkrim në datën 16 korrik 1999 në adresë të Zotit Robert H. Frowik, i ngarkuar me punë në Ambasadën e SHBA në Tiranë.

Deklarata e Berishës

Në këtë deklaratë Sali Berisha ka dhënë një informacion të rremë për ngjarjen e datës 12 shtator 1998. Mjafton të lexohet me vëmendje kjo deklaratë, për të vërtetuar faktin se Sali Berisha, jo vetëm që ishte në dijeni të një rreziku dhe të një krimi, i cili me shumë gjasa dilte qartë që nuk kishte në objektiv të tij Azem Hajdarin, por ai përpunoi, orkestroi, nxiti, nxori në pritë Azem Hajdarin dhe fshehu, me deklarimet e tij të pavërteta ngjarjen, duke e shfrytëzuar atë në maksimum për interesat e tij personale. Sali Berisha e lidhi këtë ngjarje me Fatos Nanon dhe me Fatos Klosin. Arriti deri aty sa të shmangë nga kjo vrasje Fatmir Haklajn, duke mos e zënë në gojë kurrë emrin e tij. I shkoi në spital Zenel Nezës, ish-truprojës së Azem Hajdarit, i cili po luftonte me vdekjen, dhe në prani të Ylli Rakipit i tha që të përmendte si “vrasës” të Azem Hajdarit, personin me uniformë të policisë, ish-Shefin e Krimeve në Tropojë, Jaho Mulosmani! Madje e këshilloi Zenel Nezën që nëse pyetej për ekzistencën në vendngjarje të Fatmir Haklajt, të thoshte se e njihte shumë mirë Fatmir Haklajn, por nuk e ka parë në vendin e ngjarjes dhe se ekzekutori ishte Jaho Mulosmani! Për fatin e keq, Zenel Neza, dëshmitari i vetëm okular i ngjarjes i mbetur gjallë edhe pasi me prova bindëse dhe të pakontestueshme u vërtetua se vrasësi i Azem Hajdarit ishte Fatmir Haklaj dhe se Jaho Mulosmani e ka penguar atë, duke thyer madje edhe gishtin e dorës, me qëllim që të mos e ekzekutonte Azem Hajdarin, para prokurores norvegjeze Siri S. Frigaard nuk ka lëvizur nga “istikami” ku e vendosi Sali Berisha, ka mbajtur përsëri qëndrimin e gënjeshtërt se gjoja ekzekutori i Azem Hajdarit ishte Jaho Mulosmani dhe se Fatmir Haklaj nuk ishte fare i pranishëm në vendin e ngjarjes! Mjafton ky fakt për të vërtetuar disa të vërteta të mëdha: E para, që Sali Berisha ishte i interesuari dhe përfituesi i vetëm nga vrasja e Azem Hajdarit; E dyta, që Sali Berisha, duke e ditur që, pas takimit të Muharrem Haklajt me Azem Hajdarin, si dhe pas sigurimit të provës audio-video ku dilte se cili ishte urdhëruesi i vrasjes së Shkëlqim Haklajt, radha për hakmarrje mbetej te Sali Berisha; E treta, që duke i njohur mirë familjen Haklaj, vlerësoi se duke mos thënë të vërtetën e kësaj ngjarje, do të zbuste sadopak situatën dhe raportet me këtë familje, duke u dhënë të kuptonin se ai, Sali Berisha, nuk kishte asnjë problem, mllef apo qejfmbetje hakmarrëse primitive ndaj Familjes Haklaj… Leximi i deklaratës së firmosur nga Sali Berisha, dërguar në datën 16 korrik 1999 në adresë të Zotit Robert H. Frowik, i ngarkuar me punë në Ambasadën e SHBA në Tiranë, faksimilen e së cilës e bëjmë pjesë përbërëse të këtij shkrimi, të vlerësohet nga cilido i interesuar për të vërtetën e ngjarjes dhe pse Sali Berisha është hedhur degë me degë me lloje lloje insinuatash të pavërteta për këtë vrasje të rëndë politike.

Roli i Izet Haxhisë

Po cili është roli i Izet Haxhisë dhe çfarë e lidh atë me këtë ngjarje? Mbi çfarë fakte e prova u konsiderua ai si “bashkëpunëtor në formën e ndihmësit” me një vendim gjyqësor të mëparshëm, vendim i cili u hodh poshtë dhe çështja po rigjykohet? Kush ishte dhe është i interesuar për të dënuar Izet Haxhinë, megjithëse janë të bindur që ai nuk ka asnjë lidhje me këtë vrasje?

Izet Haxhia pasi PD doli në opozitë në vitin 1997 e ka shoqëruar disa herë në takimet që bënte Azem Hajdari me simpatizantë të kësaj partie në rrethe. Një ditë para se të vritej Shkëlqim Haklaj, në Qafë Luzhë, plotë 6 muaj nga urdhri i Berishës për vrasjen e tij në mitingun e Tropojës, Azem Hajdari ishte në Fier. Përgatitën një takim që u zhvillua të nesërmen, në datën 5 janar 1998 me strukturat e PD-së dhe disa simpatizantë të saj në Fier. Izet Haxhia ishte së bashku me Sali Lushën në pritje të mbarimit të këtij takimi. Në radio kanë dëgjuar që në Qafë Luzhë kanë vrarë Shkëlqim Haklajn. Janë tronditur shumë dhe kanë hyrë menjëherë në sallën ku zhvillohej ky takim. Kanë vënë në dijeni Azem Hajdarin për sa kishin dëgjuar në radio. Azem Hajdari këtë lajm, sipas Izet Haxhisë, e priti i qetë dhe fjalët e vetme që tha ishin “çfarë kanë dashur atje”?! Izet Haxhia, si njohës i mirë i situatës në Tropojë, është shqetësuar shumë prej kësaj vrasje dhe i ka thënë Azem Hajdarit se kjo ngjarje, nga kushdo që të jetë organizuar dhe kryer, do të ketë pasoja shumë të rënda. Azem Hajdari ishte i pari dhe i vetmi nga udhëheqja e PD-së, i cili menjëherë i dërgoi një telegram ngushëllimi familjes Haklaj. Izet Haxhia ka shkuar për ngushëllim në Tropojë, në familjen Haklaj. Në këtë ngushëllim, meqenëse familjarët e të ndjerit Shkëlqim Haklaj kishin të pranishëm në ngushëllim bodigardin e Sali Berishës, pra Izet Haxhinë, posaçërisht Muharrem Haklaj, Hamdi Haklaj dhe vëllai i vogël i Shkëlqimit, Ylli Haklaj, i kanë thënë me zë të fortë se vrasësit e Shkëlqim Haklajt janë PD, Sali Berisha dhe Azem Hajdari. Izet Haxhia ka mbrojtur pas këtyre fjalëve të Familjes Haklaj si Sali Berishën, ashtu dhe Azem Hajdarin. Kur është kthyer në Tiranë, i ka vënë në dijeni si Azemin dhe Saliun për çfarë kishin thënë të revoltuar dhe të vendosur familjarët e Shkëlqim Haklaj, të cilët si vrasës stigmatizonin PD, Sali Berishën dhe Azem Hajdarin. Pak ditë pasi Izet Haxhia kishte qënë për ngushëllim në Familjen Haklaj në Tropojë, në rrugë konfidenciale, por edhe në funksion të detyrës që kryente në PD pranë Sali Berishës dhe Azem Hajdarit, mësoi se Ylli Haklaj, Feriz Kërnaja dhe disa persona të tjerë, ishin dislokuar në Nikël të Krujës. Izet Haxhia, duke dyshuar për këtë dislokim, i ka shkuar në zyrë Azem Hajdarit dhe i ka bërë me dije këtë informacion që kishte. Azem Hajdari i ka kërkuar Izet Haxhisë ndihmë për t’i gjetur një makinë të blinduar. Një makinë të blinduar “Lançia” e kishte Elvis Gjeçi. Izet Haxhia është takuar me Elvis Gjeçin dhe i është lutur që të shkëmbente makinën e tij “Lançia”, me JEEP-in ngjyrë jeshile që përdorte Azem Hajdari. Izet Haxhia në këtë kohë ishte nën masën e arrestit në shtëpi. Pavarësisht se ishte me këtë masë sigurimi, e shoqëronte Azem Hajdarin në të gjitha rrethet që ai shkonte për takime të ndryshme me elektoratin e PD-së. Në ngjarjen e ndodhur në Urën e Milotit, në 14 shkurt 1998, ndryshe nga sa e deformoi atë Sali Berisha për mediat dhe Ambasadën Amerikane, prita e Policisë së Shtetit dhe kontrolli i bërë në makinën e Azem Hajdarit, nuk kishte asnjë lidhje me këtë të fundit, por kishte të bënte me Izet Haxhinë, i cili edhe pse me masën e sigurisë arrest në shtëpi, e kishte thyer këtë masë duke shoqëruar këtë ditë Azem Hajdarin në Shkodër. Pas datës 14 shkurt 1998 Izet Haxhia nuk e ka shoqëruar më Azem Hajdarin. Në datën 1 qershor 1998 Izet Haxhia ishte në Tropojë pasi kishte përvjetorin e parë të vdekjes së vëllait të tij. Aty ka parë me sytë e tij dhe ka dëgjuar nga shumë burime të përgjegjshme se situata ishte dramatike, tepër shpërthyese, posaçërisht kundër PD-së dhe udhëheqësve kryesor të saj. Sapo është kthyer në Tiranë është takuar me vëllanë e Azem Hajdarit, të quajturin Sali Hajdari. Kanë qenë të pranishëm Lulëzim Sterka dhe Dem Dollapi. Izeti i ka thënë që të mos e lejonin Azemin të shkonte në Tropojë, sepse situata atje ndaj tij dhe ndaj Sali Berishës është vërtet tepër e rrezikshme. Vëllai i Azem Hajdarit, Saliu, i cili për hir të së vërtetës, siç pohon Izet Haxhia, ishte nën efektin e alkoolit, pasi kishte pirë shumë, i thotë: “Azemi dhe ne shkojmë ku të duam dhe nuk kemi frikë askënd”! Këtë fakt për situatën në Tropojë Izet Haxhia ia bëri me dije edhe Sali Berishës dhe të tjerëve në selinë e PD-së. Sali Berisha, në vend që ta ndalonte Azem Hajdarin për të shkuar në Tropojë në datën 3 qershor 1998, e nxiti atë, Vili Minarollin dhe Bardhyl Pollon që të shkonin domosdoshmërish! Në orën 22:30 të natës, kur Azem Hajdari, Vili Minarollin, Bardhyl Pollo etj., ndodheshin në zyrën e Kryetarit të Bashkisë Tropojë, u erdhi një telefonatë ultimatum se në rast se nuk largoheshin me urgjencë nga zyra e Bashkisë dhe nga Tropoja, një predhë kundër tank do hidhej mbi ta. Azem Hajdari dhe të tjerët dolën nga zyra dhe hipën në dy makina për të udhëtuar në drejtim të shtëpisë së tij në Bajram Curri. Në makinën e dytë ishte Azem Hajdari dhe Bardhyl Pollo. Makina e parë kaloi pa asnjë problem, ndërsa makinës ku ishte Azem Hajdari ju bë pritë dhe në drejtim të saj u derdhën 160 plumba. Mbeti i plagosur Bardhyl Pollo në të dyja këmbët.

Lidhja e Haxhisë me Haklajt

Po çfarë e lidhi pikërisht një ditë para ngjarjes, domethënë para vrasjes së Azem Hajdarit dhe ditën e vrasjes së tij Izet Haxhinë me Familjen Haklaj, posaçërisht me Halil dhe Fatmir Haklaj, me të cilët u takua dhe qëndroi disa orë në këto dy ditë së bashku me ta?! Çfarë di, çfarë ka parë dhe çfarë dëshmon Izet Haxhia për një ditë para ngjarjes dhe për ditën e vrasjes së Azem Hajdarit?! Ishte muaj korrik 1998. Izet Haxhia banonte me familjen e tij te Shkolla e Kuqe, në Tiranë. I shkon te shtëpia Halil Haklaj. Izeti e njihte mirë Halil Haklajn. Ai kishte dijeni që Familja Haklaj, ashtu si edhe vet Izet Haxhia, ishin të lidhur me lëvizjen për çlirimin e Kosovës nga Serbia. Halil Haklaj punonte prej vitesh me veprimtar të shquar të Kosovës, të cilët punonin për çlirimin e Kosovës dhe për bashkimin kombëtar të shqiptarëve. Ai ishte në lidhje të ngushtë me Mentor Kaçin, një veprimtar i shquar i organizimit të rezistencës së armatosur në Kosovë, i cili qysh nga viti 1990 e më pas, siguronte dhe fuste armë nga Shqipëria në Kosovë, të cilat përdoreshin për aksione të ndryshme të armatosura kundër serbëve, si zanafilla e UÇK së mëvonshme. Halil Haklaj kishte krijuar grupin e vet të bashkëpunëtorëve në Shqipëri, të cilët grumbullonin armë për të furnizuar UÇK, e cila sapo ishte formësuar dhe rritej çdo ditë.

Vajtja e Halil Haklaj në shtëpinë e Izet Haxhisë kishte një qëllim. Halil Haklaj i kërkoi Izet Haxhisë që ta shoqëronte deri në Gramsh. Atje Halili kishte siguruar 20 automatikë me qytë metalike, të cilat i duheshin UÇK në Kosovë dhe Izeti duhet ta ndihmonte për t’i transportuar nga Gramshi në Tropojë. Izet Haxhia gjatë vitit 1998 ishte nën përgjimin e Shërbimit Informativ Shqiptar non stop gjatë 24 orëve të ditës. Për këtë shkak i thotë Halil Haklaj se e kishte të pamundur të përfshihej në këtë aksion pasi do të zbulohej menjëherë nga SHISH. Por Izet Haxhia i rekomandoi Halilit që këtë aksion atdhetar ta konkretizonte me vëllanë e tij Isamedin Haxhia, i cili nuk binte në sy pasi nuk ishte nën përgjim. Halil Haklaj e konsideroi shumë të logjikshme këtë arsyetim të Izet Haxhisë dhe i thotë atij që të fliste me Isamedinin, t’i thoshte qëllimin e shkuarjes në Gramsh dhe t’ia vinte në dispozicion Halilit. Izeti foli me Isamedinin dhe ky i fundit ra menjëherë dakord për ta realizuar këtë detyrë. Halil Haklaj dhe Isamedin Haxhia janë nisur drejt Gramshit dhe pasi kanë siguruar armët, janë kapur në një prit që u ishte ngritur, duke u arrestuar të dy nga forcat e policisë në Elbasan. Janë mbyllur të dy në dhomat e paraburgimit në Elbasan, duke ju dhënë masa e sigurimit “arrest me burg për trafikim armësh”!

Gjatë kohës që Halil Haklaj dhe Isamedin Haxhia ishin të dy në qelitë e paraburgimit në Elbasan, Izet Haxhia shkonte shumë shpesh dhe i takonte dhe u çonte ushqim të bollshëm.

Po kështu Izet Haxhia bëri përpjekje të mëdha në Gjykatë që të dilnin sa më parë në gjyq Halili dhe Isamedini, me arsyetimin logjik se ata armët i donin për UÇK, në të cilën Halil Haklaj ishte i angazhuar prej kohësh. Për fatin e keq, nga muaj korrik 1998, gjyqtarja e Gramshit e caktoi gjyqin në fundin e muajit nëntor 1998. Kjo për faktin se gjyqtarja e Gramshit do të shkonte për një specializim në Itali. Këtë situatë Izet Haxhia e konsideroi dramatike, sepse vëllai i tij, Isamedini dhe Halil Haklaj duhet të qëndronin në kushtet mizerabël të paraburgimit për plotë 5 muaj. Për këtë shkak Izet Haxhia vuri në dijeni familjen Haklaj në Tropojë.

Fatmir Haklaj, i revoltuar prej këtij akti, i cili iu duk me të drejtë antishqiptar, sepse Halili armët i donte për UÇK, kundër krimeve që bënte Serbia në Kosovë, organizon rrëmbimin dhe mbajtjen peng në Tropojë të përfaqësuesit të lartë të qeverisë Nano, Taulant Dedjen. U bëri të qartë autoriteteve të shtetit shqiptar që, nëse nuk afrohet data e gjyqit të Halil Haklaj dhe Isamedin Haxhia, pengu nuk lëshohej. Me urgjencë ndërpreu pushimet gjyqtarja e Gramshit dhe caktoi si datë gjyqi 2 shtatorin 1998. Pas kësaj Taulant Dedja u la i lirë.

Takimi me Fatmir Haklajn

Nga ngjarja e Milotit dhe deri në fund të muajit gusht 1998 Izet Haxhia nuk ishte takuar asnjëherë me Azem Hajdarin. Ditën që u arrestuan 6 drejtuesit e PD-së, në Sallën ku po zhvillohej një konferencë për shtyp, Azem Hajdari është takuar me Izet Haxhinë dhe i ka thënë se do të gjenin një ditë për të pirë një kafe dhe për të biseduar disa gjëra të rëndësishme. Izeti i ka thënë që ishte në pritje të tij për këtë takim, domethënë kur t’i dërgonte fjalë Azemi, ai do paraqitej. Në datën 2 shtator 1998 u zhvillua gjyqi kundër Halil Haklaj dhe Isamedin Haxhia. Për të ndjekur gjyqin kanë shkuar Izet Haxhia, Muharrem Haklaj, Ismet Haxhia, Jaho Mulosmani, Fatmir Meta dhe një njeriu i Sali Berishës, Sami Metalia. Gjykata e dënoi me kohën e paraburgimit Halil Haklaj, duke e liruar nga salla e gjyqit, ndërsa Isamedin Haxhia mori pafajësinë. Pas gjyqit Izet Haxhia u ka kërkuar leje për t’u larguar personave të tjerë që ndoqën gjyqin, sepse duhet të merrte pjesë në mitingun që PD-ja do të organizonte për arrestimin e 6 drejtuesve të PD-së. Halil Haklaj i ka thënë që të qëndronte me ta, për të festuar daljen nga burgu, duke i bërë madje “propagandë” që të hiqte dorë nga PD-ja! Po kështu, pasi e ka falenderuar për përkujdesjen dhe ndihmën e madhe dhe të pakursyer që i kishte dhënë atij gjatë qëndrimit në burg, duke e trajtuar njëlloj siç trajtonte vëllanë e vet, Isamedin Haxhia, i thotë që Fatmir Haklaj, i cili ndodhet në Tiranë, në shenjë mirënjohje për sa bëre, do të pijë një kafe me ty. Izet Haxhia, meqenëse po bëhej vonë për mitingun, i ka thënë që një herë tjetër ishte i gatshëm të takoheshin dhe të pinte një kafe me Fatmir Haklaj. Pra, marrëdhëniet e Izet Haxhisë me familjen Haklaj, posaçërisht me vëllezërit Hamdi, Halil, Shkëlqim e Fatmir Haklaj kanë qënë thuajse inekzistente, pasi vetë pozicioni i Izet Haxhisë pranë Sali Berishës, e bënte të pamundur ekzistencën e marrëdhënieve të tij me këtë familje. Izet Haxhia kishte pirë një kafe në këtë familje kur u vra Shkëlqim Haklaj, duke kryer kështu një rit zakonor dhe kaq! Marrëdhëniet e Izet Haxhisë me Muharrem Haklaj, Halil Haklaj dhe Fatmir Haklaj u përmirësuan posaçërisht pas burgosjes së Halilit dhe vëllait të Izetit, Isamedinit, të cilët patën një fat dhe Izet Haxhia bëri gjithçka që atyre t’u lehtësohej sadopak pozita e vështirë që ju krijua. Pranë shtëpisë së Izet Haxhisë, te “Shkolla e Kuqe”, është një kafe që quhet “Kafe Patës”. Në këtë lokal Izet Haxhia pinte shpesh kafe. Por në këtë kafe rrinte shpesh, kur ishte në Tiranë edhe Halil Haklaj. Izeti dhe Halili ishin takuar disa herë me njëri-tjetrin. Një ditë më parë se të vritej Azem Hajdari, domethënë në datën 11 shtator 1998, rreth orës 18:00, Izet Haxhia është takuar me Halil Haklajn te “Kafe Patës”. Halili i ka thënë Izetit se Fatmirit i ka mbetur merak për të pirë një kafe me të sepse dëshiron të shprehi mirënjohjen për sa bëre për mua në Burgun e Elbasanit. Meqenëse Fatmiri ka ardhur nga Tropoja dhe gjendet te motel “Murati” në Linzë, mund të shkojmë me makinën time deri atje dhe të kthej unë pastaj? Izeti i njihte dy pronarët e këtij moteli, Pëllumbin dhe Kleo Muratin dhe pranoi të shkonte. Kur kanë mbërritur te motel Murati, Izeti është takuar me Fatmir Haklajn. Kishte më shumë se 10 vjet që nuk e kishte parë Fatmir Haklajn. Fatmiri i ka shprehur gjithë mirënjohjen e tij Izetit. Të pranishëm në këtë takim ishin edhe Elez Haklaj, Hydajet Gjeçi, një polic nga Tropoja me emrin “Çel”, një person me emrin Naim Çangu, i cili kishte qënë shokë burgu me Feriz Kërnaja etj. Pasi kanë pirë kafe, Fatmir Haklaj i ka thënë Izetit: “Dua të takohem me Myftar Lymeshin dhe me Dem Dollapin. Më thanë që e vetmja mundësi takimi me ta është te Selia e PD-së. Mirëpo duke e ditur se si i kam unë marrëdhëniet me PD-në, nëse do të shkoj t’i kërkoj atje, do të krijohet ndonjë keqkuptim. A mundet t’u thuash atyre ti, Izet, që të vinë e të më takojnë sepse kam ardhur nga Tropoja?” Në këtë moment në tavolinë ka ardhur Jaho Mulosmani dhe i thotë Fatmirit të iknin me urgjencë sepse është duke të pritur personi që ke ardhur për të takuar. Kanë zbritur për në Tiranë. Izeti u ka thënë ta linin në Shkollën Pedagogjike, sepse do të shkonte te Selia e PD-së për të takuar Myftar Lymeshin dhe Dem Dollapin, për t’u thënë se i kërkonte Fatmir Haklaj. Për të qenë në lidhje, me qëllim që Izeti të takohej me këta dy persona dhe t’u thoshte se ku gjendej Fatmir Haklaj, ky i fundit i dha Izetit një radio ndërlidhje. Izet Haxhia qëndroi rreth 2 orë te Selia e PD-së, duke pritur ardhjen e Myftar Lymeshit dhe të Dem Dollapit. Pas dy orëve kanë ardhur te Selia e PD-së këta dy persona. Izet Haxhia i ka takuar, por në moment ka ndryshuar mëndje dhe ka vendosur të mos u thotë që i kërkonte në takim Fatmir Haklaj. Në këtë ndryshim qëndrimi, Izeti thotë se, pasi u mendua mirë, nuk ju duk miqësor ky takim dhe për të mos marrë ndonjë përgjegjësi, nëse takimi ishte jo qëllim mirë, nuk u tha asgjë Myftar Lymeshit dhe Dem Dollapit. Izet Haxhia u ul në një tavolinë aty te PD-ja së bashku me Genc Hotin, Kliton Dobranin dhe Ardi Grabovën. Më pas ka ardhur dhe është ulur në tavolinë edhe Dem Dollapi. Pasi i ka parë radion në dorë Izet Haxhisë, meqenëse e njohu se kush e përdorte atë, pasi siç theksuam Dem Dollapi kishte punuar dhe kishte qenë disa vite në shërbim të familjes Haklaj dhe posaçërisht “nën hyqmin” e Fatmir Haklaj, i ka thënë Izet Haxhisë: “Paskan ardhur këta miqtë”! Prej kësaj thënie Izet Haxhia ka kuptuar se Dem Dollapi e priste Fatmir Haklajn. Izet Haxhia bëri disa përpjekje të lidhej me radio me Fatmir Haklajn, por nuk mundi. Meqenëse kaluan më shumë se dy orë në pritje, Izet Haxhia është larguar për në shtëpinë e tij. E ka shoqëruar rrugës djali i xhaxhait të Azem Hajdarit, i quajturi Bimi i Zakes. Të nesërmen, më 12 shtator, pikërisht ditën që u vra Azem Hajdari, rreth orës 06:30 të mëngjesit, bije dera e jashtme e portës së shtëpisë së vjehrrit të Izet Haxhisë, ku banonte edhe Izeti. Ishte xhaxhai i bashkëshortes së Izet Haxhisë, i quajturi Dashamir Maçi. Ka dalë te porta Izet Haxhia dhe e ka pyetur përse kishte ardhur kaq herët.

Dashamir Maçi i tha që po të presin disa persona. Izeti ka menduar se mund të ishin Fatmir Haklaj, Jaho Mulosmani etj, të cilët kishin ardhur të merrnin radion. Është veshur dhe ka dalë nga shtëpia. Në rrugë ishin Fatmir dhe Halil Haklaj, Hydajet Gjeçaj, Elez Haklaj, Naim Çangu, polici i Tropojës me emrin Çel si dhe shoferi i fugonit të policisë Tropojë, Agim Logu. Pasi është takuar me ta, Izet Haxhia i ka dhënë radion Fatmir Haklajt dhe e ka vënë në dijeni se nuk i kishte takuar dot Myftar Lymeshin dhe Dem Dollapin. Fatmir Haklaj i kishte thënë se ata ishin bërë gati të ktheheshin në Tropojë dhe do të udhëtonin. Pasi është ndarë me ta, Izet Haxhia ka shkuar, si në të gjitha ditët e tjera, te Selia e PD-së, ku ka qëndruar deri në orën 16.30. Personat që ishin së bashku me të në Selinë e PD-së dhe që kanë qëndruar me të, derisa ai u largua në orën 16.30, ishin Sali Lusha, Ardi Grabova, Genc Hoti. Rreth orës së drekës të kësaj dite, Izet Haxhia është takuar edhe me vëllanë e tij Ismet Haxhia, i cili i ka thënë se po nisej për në Shkodër, në shtëpinë e motrës tonë, ku do të qëndronte këtë natë dhe të nesërmen do të kthehej në Tropojë. Rreth orës 17.00 Izet Haxhia ka mbërritur te shtëpia e tij, te Shkolla e Kuqe. Aty afër, ku është kafja që frekuentohej shpesh nga Halil Haklaj, është përballur me Jaho Mulosmanin dhe Halil Haklaj. Izet Haxhia u ka thënë se ju më thatë që do të nisemi në Tropojë, pse jeni akoma këtu. Halil Haklaj i ka thënë Izetit se Fatmiri takoi dikë mbrëmë, i cili do ta ndihmojë për çështjen e rikthimit në policinë e shtetit, dhe pret një përgjigje prej tij. Fatmirin, ka vazhduar Halil Haklaj, e kemi lënë te një lokal, në Kodrat e Liqenit dhe meqenëse dje nuk patët mundësi të rrinit pak më gjatë me Fatmirin, hajde me ne të pimë atje një kafe dhe pastaj ndahemi sepse sonte patjetër duhet të jemi në Tropojë. Kanë shkuar së bashku te Kodrat e Liqenit. Fatmir Haklaj ishte duke ngrënë në një restorant aty. E ka ftuar edhe Izetin të porosiste diçka për ngrënie. Izeti i ka thënë se kishte ngrënë mirë, veç do të pinte një kafe. Jaho Mulosmani, i cili drejtonte një autoveturë të tipit “Toyota”, gjatë kohës që ne ishim duke qëndruar së bashku te lokali në Kodrat e Liqenit, ka lëvizur dy herë me radhë, zbriste dhe ngjitej përsëri, duke u shoqëruar nga një person të cilin Izeti nuk e njihte, por më vonë e ka mësuar emrin e tij që quhej Astrit Muldaka. Pasi kanë qëndruar te ky lokal afro një orë e tridhjetë minuta, kanë zbritur nga Kodrat e Liqenit me makina të ndryshme. Izet Haxhia ka hipur te Fugoni i Policisë së Tropojës, të cilin e drejtonte Agim Logu, së bashku me Halil Haklaj dhe Elez Haklaj. Në autoveturën “Toyota” ishin Jaho Mulosmani, Fatmir Haklaj etj. Fugoni i policisë ku ishte Izeti, Halili dhe Elez Haklaj mbërriti më shpejt. Halil Haklaj i thotë Izet Haxhisë që t’i presim Fatmirin dhe Jahon te kafe “Aroma” dhe t’i ndahu me ta dhe ik në shtëpi, ndërsa ne po ikim në Tropojë. Elez Haklaj nuk zbriti nga furgoni i policisë, ndërsa Halil Haklaj dhe Izet Haxhia u futën te kafe “Aroma”. Në një moment kur ishin duke pritur personat e tjerë te kafe “Aroma”, Halil Haklaj është shkëputur për pak çaste duke dalë nga kafja dhe duke e lënë vetëm Izet Haxhinë aty. Pastaj është kthyer. Meqenëse Jaho Mulosmani dhe Fatmir Haklaj po vonoheshin, Izet Haxhia i ka thënë Halil Haklaj se po largohej, pasi ishte vonuar shumë dhe do të ishin bërë shumë merak njerëzit e shtëpisë së tij. Janë ngritur dhe kanë dalë nga kafe “Aroma”. Sapo kishin kapërcyer pragun e derës së kafe “Aroma”, e cila ndodhej pranë “Ushtarit të Panjohur”, kanë dëgjuar të shtëna me automatikë dhe me pistoletë. Dukej si një përplasje grupesh me armë….

Burimi/Sot.com.al

Mariam Ghani, një artiste 42-vjeçare dhe regjisore, jeton në Brooklyn NY

No Comments Argëtim Histori

Nga Beqir SINA – Brooklyn NYC
Vajza e presidentit afgan në arrati jeton jetën saj artistike si “boheme” në New York , ndërsa gratë afgane kanë frikë nga kthimi i talebanëve në atë vend
Ndërsa gratë në Afganistan janë të trembura nga frika për kthimin e sundimit shtypës të talebanëve, vajza e Presidentit të mërguar të Afganistanit Ashraf Ghani po bënë jetën artistike në Brooklyn – New York City, shkruan Tamar Lapin , e NY Post, trasmeton Bota sot.
Mariam Ghani, shkruan Post, është një artiste vizuale 42-vjeçare dhe regjisore, e cila tash sa vjet po gëzon një mënyrë jetese boheme në katin e lartëm të apartamentit të saj në Bruklin, NY, ku tani bie në kontrast me jetën mes sundimit të ashpër të talebanëve mbi gratë dhe vajzat që nuk mund të kenë mundësin e vejushes Ghani.
Gazeta konservative njujorkeze e përditëshmja NY Post e “zbuloi” apartamentin e saj, të martën, disa ditë pasi babai i saj e la vendin në duart e talebanëve që kan nën kontrollin e tyre me grupet militante ekstremiste, që e morën dhe Kabulin të dielën.
NY Post, me një fotoreportere ju drejtua hyrjes së apartamentit luksoz dhe kërkoj për pak çaste të komunikojë me Miriam Ghanin. Por, ajo nuk pranoi t’i përgjigjej pyetjeve të reporteres që qendroi jashtë banesës së saj, e cila është e bler në një ndërtesë luksoze – Apartamenti është Luxury condominium, apartament në një lagje të qetë dhe të shtrejtë Downtown Brooklyn – Clinton Hill, pranë restoranteve të zhurmshëm dhe Institutit Pratt.
Miriam Ghani, vajza 43-vjeçare e presidentit afgan Ashraf Ghani, sapo pa që para derës së saj ndodhej gazetarja dhe cameromani, e përplas derën dhe nuk dha asnjë përgjigje reporteres dhe cameromanit të NY Post në apartamentin e saj në Clinton Hill, Brooklyn.
NY Post shkruan se “Babai i saj udhëheqës afgan u largua “fsheurazi” nga pallati presidencial ne Kabul, të dielën me rojet më të besuar të tij, dhe, sipas ambasadës ruse në Kabul, iku me katër automjete dhe një helikopter plot para. Destinacioni i tij nuk u zbulua menjëherë, megjithëse u folë se ai shkoi në një vend fqinj, si Uzbekistani ose Taxhikistani, por Arabia Saudite njoftoi se ai ndodhet atje.
Ashraf Ghani u largua nga Afganistani ndërsa talebanët e morën shumë shpejt edhe Kabulin.
Në një postim në mediat sociale nga një vend i panjohur, Ashraf Ghani, 72 vjeç, pohoi se kishte ikur për të shpëtuar jetë, duke shkruar: “Nëse do të kisha qëndruar, një numër i madh i bashkatdhetarëve të mi do të martirizoheshin dhe Kabuli do të përballej me shkatërrimin dhe do të shndërrohej në rrënojat që mund të rezultojnë në një katastrofë njerëzore për gjashtë milionë banorët e saj. ”
Politikanët dhe ekspertët, megjithatë, thonë se largimi i tij i papritur pengoi negociatat për një transferim të qetë të pushtetit me talebanët – dhe se Ghani i la njerëzit në baltë, duke mos u përballur me kaosin dhe frikën për një rikthim në sundimin brutal të grupit militant.
Në një postim në Instagramin e saj të hënën, Mariam Ghani tha se ishte “e zemëruar dhe e pikëlluar, tmerrësisht e frikësuar për familjen, miqtë dhe kolegët të lënë pas në Afganistan”, duke shtuar se ajo “po punonte me të gjitha mundësit e saj për të bërë gjithçka që mundej në emër të tyre”.
Nuk është ende e qartë nëse Mariam Ghani, e cila ka lindur në Brooklyn dhe është rritur në periferinë e Maryland, ka komunikuar me babai i saj para se ai të largohej.
Miriam Gahani, thuhet se fillimisht ka punuar në qeverinë afgane, duke filluar në 2002 – para se babai i saj të zgjidhej president fillimisht në 2014, dhe pastaj përsëri në 2019 -.
Puna e saj që atëherë është shfaqur në disa nga muzetë më të njohur në botë, përfshirë Guggenheim dhe MOMA në Nju Jork dhe Tate Modern në Londër. Në vitin 2018, ajo u regjistrua në fakultetin – Kolegjin Bennington në Vermont.
“Unë jam rritur më shumë midis kulturave,” shkruan ajo në biografinë e saj. “Dhe ky është pozicioni nga i cili punoj si një artiste.”
Vajza e presidentit Afgan – Miriam Gahni nuk ka komentuar publikisht për veprimet e fundit të babait të saj. Në një artikull të New York Times të vitit 2015 në lidhje me punën e tij ajo tha se mendonte se ai ishte “i jashtëzakonshëm”.
Para se të kthehej në Afganistan në 2001, Ashraf Ghani – ishte një akademik që mbante një doktoraturë nga Universiteti Columbia i New York City – dhe punoi disa vite në NY në OKB dhe Bankën Botërore në Washington.
Ai dhe gruaja e tij, Rula Ghani, e cila është nga Libani, rritën dy fëmijët e tyre, Mariam dhe Tarek, në Maryland, kur Ashraf jepte mësim në Universitetin Johns Hopkins. Ndërsa, e bija Mariam Ghani ndoqi Universitetin e Nju Jorkut dhe Shkollën e Arteve Pamore.
Profili i vitit 2015 e përshkroi Miriam Ghanin si “një aktiviste feministe” e cila ishte “shumë e aftë në politikën e interpretimit të jashtëzakonshëm.”
Në postimin e saj të fundit në Instagram të hënën, Miriam Ghani nuk e përmendi aspak gjendjen e grave afgane – të cilat edhe një herë raportojnë se janë ndërprerë nga shkolla dhe puna ose potencialisht janë detyruar të martohen me luftëtarët talebanë.
Ajo, thotë se me punën e saj siguroi burime financiare për njerëzit që kërkojnë të ndihmojnë banorët e Afganistanit, duke përfshirë edhe letrat drejtuar zyrtarëve të zgjedhur në SHBA komunikimin e saj me organizatat jo qeveritare që ndihmojnë refugjatët ose duke bërë donacione.

Mund të jetë një imazh i 1 person dhe ambiente të brendshme
Mund të jetë një imazh i 1 person, i ulur dhe ambiente të brendshme
Mund të jetë një imazh i 1 person dhe teksti që thotë "NEW! DEMOCRACY MARIAM GHANI Daughter of Afghan President Ashraf Ghani"
Mund të jetë një imazh i ‎1 person dhe ‎teksti që thotë "‎ה Atla ouncil ouncil 4 Atlantic C‎"‎‎
Mund të jetë një imazh i 1 person dhe teksti

Burimi/Facebook

Luke Luka – ARA E MADHE

No Comments Argëtim Histori

(Nji lagje simoter e Serreqit)
Arres se Madhe , i vjen keshtu emni prej nji peme arre e madhe shekullore, qe ishte ne mes te dyshpijave; Xhuxhejve e Toskejve.
Lagje e vjeter, nder te vjetrat ne qytetin tone, ishte me shume shpi te uleta, te cilave vera u falte kenaqesi me oborret karakteristike plot me lule te stines. Ndersa dimni i eger u dhuronte merzi e veshtiresi. Kjo per shkak se shpesh permbyteshin prej vershimit , jashte shtratit, te lumit Kir, sic e thone edhe keto vargje:
Arra e madhe ne vere me lule
Shetitet ne dimen me sula ..
*
Ne kete lagje, shpija ma e vjeter, e permendun dhe e njoftun, ishte ajo e te parit te fisit, Kole Xhuxha.
Ky kishte ardhe prej katundit Xhuxhe te Fanit te Mirdites. Pasardhesit e tij ma vone e kthyen mbiemnin ne Gjinaj!..
Koles, burre i shkurte, qe mbante gjithmone nji kesule te kuqe rrashtake mirditore, ne lagje i “kendonin” kete bejte:
Arra e Madhe me shume halle / del Kol Xhuxha me fes te kuq!
Gra e burra hjedhin valle,
femija lozin rrasabuq!..
Nipi i tij, Eduardi, teshti ne moshe e trashigimtar, tregon se gjyshi i tij, Kola, ishte pasanik me shume toka dhe vneshta si ne Bardhej, ne Beltoje e Berdice.Ne qytet ishin prone e tyne te quejtunat “Baçja eXhuxhejve”
“Kallamat e Kole Xhuxhes”etj.
Sot keto kane mbetun si toponime se aty jane ndertu shume shpija e apartamente, Stacioni i trenit, ish ndermarrja artistike etj.
Vajza e tij, Luçija, ishte e martume me Preng Pashen e Mirdites.
*
Familje tjera te permenduna te kesaj lage jane: Kadarja, Hila, Gjonejt, Çefa, Ujka, Pepa, Çeli, Radoja, Shuli, Simoni , Krroqi, Mjeda, Vasa, Martini, Luka, Fishta, Kaculini, Çurçija, Ronkali, Sheldija, Pjalmi, Çerraxhija, si dhe Pema e Suma, ku perfunonte lagja me kalu ne lagjen tjeter te njohun Perash!
*
Nuk marr persiper me ba historikun e seciles familje.Vetem nga njohjen prej lidhjeve familjare qe kam pase e kam me kete lagje, po paraqes figura te shqume me dije e qytetari, qe kane kontribu ne ruejtjen e vlerave ne te gjithe sferat e jetes.
*
Nji personalitet , icili u perkund ne djepin e shpise se familjes Vasa, ishte ai i Pashko Vases (1825- 1892).
Veprimtar i Rilindjes Kombetare.Mori pjese ne luften, prane Garibaltit, per bashkimin e Italise. Ma vone per per nji dekate ishte guvernator i Libanit.
*
Ne kishen e vogel “Zoja Ruzare”, e mjaftueshme per besimtaret e lagjes( e perbame teresisht prej katolikeve), kane jetu e punu ne qelen e saj, shume priften françeskane. Nder ato edhe Justin Rrota, meshtar, atdhetar, njeri i thjeshte, mbi te gjitha gjuhetar e poliglot.
Nuk ka pase shkencetar icili te mos kete folun e shkru per te dhe te mos kete marre mesime prej tij!…
*
Ne dalje ne rrugen kryesore nis prej shtepise muze te P.Vases, gjendet kuvendi i murgeshave “Bijat e dashnise hyjnore” si dhe konvikti “Vajzat e shen Jozefit”.Aty perbri asht edhe shpija e vellazenve Zef Simoni, monsinjor dhe Gjergji prift e perballe shpija tjeter e priftit Ndre Krroqi!..
*
Nji familje tjeter,paksa ineresante ishte edhe ajo me emnin Kadarja.Jetonin moter e vella, qe leshonin shpine me qyra. E, banoreve te Arres se Madhe, ndonese me jetese te veshtire, nuk u ka mungu kurre humori e shpotia:
Rri me shpi te Kel Kadarja
e qyrane e kam pagu
ai i vene deres 2-3 shula
e nuk na len me mbajte as pula..😃😯😨😅
*
Ne kete lagje kane ba emen:
Prej familjes se Toskejve, Çelini i ndershem, shofer taksie, Zeka ingjinier me dy vajzat Çiljeta e Fausta volejbolliste te “Vllaznise” e Kombetares.
Zef Mjeda, mesues e njohes e zotnues i gjuhes nderkombetare “esperanto”.
Pjeter Arbnori e Pjeter Pepa ,deputet ne kuvendin e pare pluralist mbas shembjes se diktatures.
Jane te njohun doktoret Suma, Kaçulini,Ashta e Ujka.
Muzikantet kole Gjinaj,Jakobin Pepa e Karlo Radoja.Shquhet piktori Pjerin Sheldija, peneli i te cilit asht i paperseritshem , qe permes ngjyrave ne tabllot e tij, jep fragmente te jetes se Shkodres, si dhe shkrimtari humorist Kolec Pepa e aktori Ndoc Sheldija.
Nga kjo lagje kane dale edhe mesues te nderuem: Kel Ujka e te bijte Gjosho e Bert, profesor Simon Pepa e plot mesues si vellaznit Cefa(Anton, Matish Kolec),Terezina Ronkali, pjerin Pjalmi, B.Çurcija,Puka, V.Sheldija, G.Gjonej, Ageti Çefa, S.Shuli, M.Ujka etj.etj.
*
Fatkeqesisht edhe kjo lagje, si shume te tjera, u prek prej diktatures. Shume intelektuale te nderuem si Ndoc Radoja ( intelektual i nji formati te veçante pozitiv),vellaznit Zef e Ndoc xhuxha, Zef Mirija, Matish Çefa,Dom Ndre Krroqi, pjeter Arbenori, Ndoc Peci e shume e shume te tjere qe u denuen me amuza fallso me burgim e deri ne pushkatim.Nder to qe vuejten burgun ishte edhe shoku e miku jone i Fb.Pjerin Pjalmi, i cili sot ne moshe gezon shendet te plote dhe asht aktiv ne jete.
*
Si perfundim banoret e kesaj lagje kane kene e jane njerez te thjeshte, te mire ne shpirt e ne tradita.
Ne foto nji dasem ne oborrin e shpise karakterisike shkodrane ma e vjetra ne Arren e Madhe!…

Burimi/Facebook

Vasil Sofokli Tole -“Sopranoja jonë e shquar Tefta Tashko Koço, e para këngëtare shqiptare që këndoi në Serbi, në operan e Beogradit”!

No Comments Argëtim Histori

▪︎Ndodhi 76 vjet më parë, në nëntorin e vitit 1945.
Diva e skenës muzikore Tefta Tashko Koço këndoi në rolin kryesor të Mimisë nga opera LA BOHEME e Puçinit, siç e provojnë edhe shkrimet e gazetave serbe të kohës, duke theksuar se falë interpretimit të saj “mbrëmja operistike mori vetvetiu një shkëlqim fisnik”!
Sëmundja e pashërueshme i ishte shfaqur dhe ky mbetet interpretimi i fundit për publikun e operas.
Vdes 2 vjet më pas, në dhjetor të vitit 1947.
▪︎Më poshtë fotografi nga kjo shfaqje historike, faksimile e gazetës dhe përkthimi ne shqip i artikullit te gazetës GLLAS të Bogradit, 14 nëntor 1945, f. 4
“VIZITA E ARTISTES SHQIPTARE TEFTA KOÇO NË OPERAN E BEOGRADIT””
Tefta Tashko Koço, antifashiste e shquar shqiptare që ka kryer edukimin muzikor në Francë (diplomuar në Konservatorin e Parisit) këndoi në Operan e Beogradit rolin e Mimi-së nga “Bohème” e Puçinit, ku paraqitet parizianja e varfër, e qetë dhe e sëmurë. Audienca operistike e kryeqytetit të Jugosllavisë së lirë e demokratike, pikërisht të nesërmen e zgjedhjeve për kuvendin kushtetues, endé në gjendje solemne e shpirtërisht krenare, priti me dashamirësi e ngrohtësi artisten e një populli të dashur e të afërt, që sot është gjithashtu një vend i lirë Ballkanik, artisten e Shqipërisë.
Kështu, në sajë të cilësive të dallueshme artistike të vizitores, ajo mbrëmje operistike mori vetvetiu një shkëlqim fisnik, simbol ky i afrimit kulturor dhe lidhjeve gjithnjë e më të afërta shpirtërore midis dy popujve Ballkanikë.
Tefta Koço është soprano lirike me shkollë të përsosur, timbër të qartë e të shëndoshë, intonacion të pastër si kristali. Vibracionet natyrore të këtij zëri të natyrshëm, me intensitet të lartë e tingëllim të ngjeshur, e bëjnë atë të përshtatshëm për këtë vepër lirike me karakter të thellë e serioz (pa atë lloj elaborimi të vetive të saj natyrore, ajo nuk do mund ti afrohej rolit të Mimi-së). Me një teknikë të përsosur vokale, veprime të matura e frazim plot shije, Tefta Koço, arrin një shkallë bindëse në shtjellimin e saj vokal e artistik duke transmetuar me finesë rolin shprehës të Mimi-së.
Me gjeste shumë të përmbajtura, të qeta e delikate, duke ruajtur gjithnjë me kujdes karakterin liriko-tragjik të rolit, Tefta Koço, me mjetet e saja artistike, shpalosi një krijim operistik të përpunuar me shumë kujdes në përputhje të plotë stilistike me karakterin kryesor të partiturës puçiniane.
P. St.

Mund të jetë një imazh i 2 persona
Përshkrimi i fotografisë nuk është i disponueshëm.

Burimi/Facebook