Home

Lajme

Togeri tetovar që luftoi me emblemën e Skënderbeut

No Comments Histori

Me rastin e 75-vjetorit të rënies dëshmor të togerit tetovar, Alirami Jakupi

Shkruan: Ismail Arsllani

Pas kapitullimit të Italisë, nga fundi i tetorit dhe fillimi i nëntorit të vitit 1943, në Tetovë fillojnë përgatitjet për themelimin e batalionit ushtarak shqiptar “Luboten”, që përmendet edhe si batalion i Gajur Derallës, sipas emrit të komandantit të tij. Ky komandant tetovar kishte kryer Akademinë Ushtarake në Beograd, ku kishte marrë gradën e nëntogerit. Pas kapitullimit të Jugosllavisë së vjetër, Gajur Deralla vjen në Tetovë. Batalioni “Luboten” në fillim kishte 400 pjesëtarë, kurse ky numër më vonë arrin në 1.200 persona të armatosur shqiptarë.

Sipas disa dëshmive, mobilizimi për batalionin “Luboten” ishte dashur të zbatohet në të gjitha qytetet e sotme të Maqedonisë perëndimore, që ishin të bashkuara me Shqipërinë etnike. Në radhët e saj ka pasur oficerë të kualifikuar, por edhe të tjerë nga struktura të ndryshme civile, numri i të cilëve ka qenë 49. Prej tyre, një numër i vogël oficerësh kanë qenë nga Shqipëria dhe nga qytetet e tjera të Maqedonisë perëndimore, ndërsa numri më i madh ka qenë nga Tetova. Në mesin e tyre përmenden: kapedani Idriz Ibrahim-Cërcëri, togeri Alirahmi Jakupi, nëntogerët Naxhi Sulejmani, Gani Luma, Abdylvehab Kadriu, Abdulla Sulejmani, Mexhait Idrizi, Xhevahir Xhevahiri, Jusuf Raifi, Sami Ramadani, Emin Roshi e të tjerë.

Në formimin e tij rol të rëndësishëm ka pasur edhe Komiteti i qytetit. Organet civile të pushtet po ashtu janë vënë në shërbim të batalionit. Kryetari i komunës së Tetovës, Xhafer Sulejmani, ka përkrahur iniciativën dhe aksionin për formimin e batalionit “Luboten”, duke dhënë edhe mjete financiare nga arka e komunës. Ky batalion ishte formuar për mbrojtjen e popullatës në Tetovë dhe rrethinë, pas kapitullimit të Italisë. Për fillimet e këtij batalioni ekziston një dokument i lëshuar në Tetovë, që mbanë datën 20 nëntor 1943, i cili ka vulën e batalionit “Luboten”, me nënshkrimin e komandantit Gajur Deralla. Në fillim, katër oficerë gjermanë i aftësonin oficerët shqiptarë të këtij batalioni.

Ceremonia mortore më 18 prill 1944

Në pranverë të vitit 1944, një pjesë e batalionit “Luboten”, me oficerë e ushtarë shqiptarë, ka qenë transferuar në territorin e Shqipërisë, për të luftuar kundër njësive partizane. Gjatë depërtimit për në Shqipëri, në afërsi të Pogradecit pjesëtarët e batalionit ishin sulmuar nga partizanët. Në këtë luftë, më 18 prill të vitit 1944, kishte humbur jetën në moshën 25 vjeçe tetovari Alirahmi Jakupi, i cili kishte gradën e togerit me dy yje. Ai ka qenë oficer i këtij batalioni dhe ka luftuar me emblemën e Skënderbeut. Bashkë me këta oficerë, kishin vdekur edhe nja dhjetë ushtarë të batalionit. Sipas fjalëve të Shefqet Sulejmanit, grupi i ushtarëve të këtij batalioni ka qenë në një kamion, i cili ishte sulmuar nga një pritë e kurdisur. Vdekja e Alirahmi Jakupit kishte shkaktuar jehonë dhe dhembje të madhe në Tetovë, sepse kishte qenë një oficer trim dhe atdhetar i paepur.

“Trupi i tij i pa jetë vjen në Tetovë dhe varroset në varrezat e qytetit /në afërsi të stadiumit të sotëm/, të cilat shumë vite më parë janë shkatërruar dhe rrafshuar nga pushteti komunist”, thotë nipi i tij, Shinasi Karaxhenemi. Në varrimin e tij, që mund të dëshmohet edhe nga fotografitë e ruajtura, kanë qenë të pranishëm personalitete të shquara të kohës, patriotë, ushtarë dhe oficerë të batalionit. Pranë arkivolit kanë qenë edhe Sheh Baba Qazimi, Hafëz Xhemil Efendiu, njëri nga personat kyç të Ballit Kombëtar për Tetovën, Sulejman ef. Shehapi, një personalitet i shquar fetar dhe shumë qytetarë të tjerë të kohës. Ai është varrosur me nderime të larta fetare, kombëtare dhe ushtarake, si i takon një eprori ushtarak të Ballit Kombëtar.

Varrimi i togerit të batalionit “Luboten”, Alirahmi Jakupi

Gjatë varrimit të Alirahmi Jakupit, Sulejman ef. Shehapi, personalitet fetar dhe intelektual i shquar, ka folur me pietet për personalitetin e këtij patrioti shqiptar, që ka lënë mbresa të thella te qytetarët e pranishëm në këtë varrim. Varrimi i tij ka qenë madhështor dhe ka prekur thellë tetovarët, ka thënë Shefqet Sulejmani, mësues tashmë i ndjerë, duke kujtuar me respekt të veçantë personalitetin e këtij eprori të lartë ushtarak të Ballit Kombëtar.

Në fotografinë e varrimit, shihet qartë se çfarë respekti i kishin bërë tetovarët këtij ushtaraku, i cili dha jetën me idealet për bashkimin kombëtar. Përcjellja mortore ishte bërë nga shtëpia e tij afër Kadastrës të vjetër të qytetit, me një ceremoni fetare e ushtarake, kurse arkivoli ka qenë i vendosur në një karrocë me kalë, i mbuluar me një pëlhurë të gjelbër. Kortezhi mortor ka qenë mjaft i gjatë, ka kaluar nëpër sheshin e qytetit, prej nga është drejtuar nga varrezat, ndërsa gjatë rrugës kolonën e kanë përcjellë me dhembje edhe shumë qytetarë të tjerë.

Pas ardhjes së regjimit komunist në Tetovë, familja e këtij atdhetari dhe ushtaraku trim i Ballit Kombëtar ka qenë e detyruar të shpërngulet në Turqi, ndërsa në Tetovë mbetet vetëm njëra motër e tij, Yrfete Mehmeti, me të bijtë Shinasi Karaxhenemi, Myjet Karaxhenemi dhe Menan Mehmeti. Pushteti i atëhershëm, në vitin 1948, ka marrë pasurinë e patundshme, të cilën e ka pasur në pronë ky patriot shqiptar, me pretekst se duhet të konfiskohet malli i një pjesëtari të Ballit Kombëtar, që konsiderohej si “organizatë armiqësore e pushtetit popullor”.

Ismail Arsllani

Burimi/shqipmedia.com

Automobilat e parë në Shqipëri në fillim të shek XX (Foto)

No Comments Histori

Transportet dhe komunikimi në erën e re të shek. XX në të cilën hyri Shqipëria nuk ishin aq të zhvilluara, për shkak edhe të një infrastrukture të varfër dhe të pazhvilluar në drejtimin e duhur. Telegrafi ishte i vetmi mjet komunikimi ndërmjet qyteteve shqiptare, pjesërisht linja hekurudhore lidhte Shkupin me Manastirin, me Selanikun e më tej me Stambollin.

Sistemi rrugor ekzistues normalisht që nuk mund t’i përgjigjej mjeteve të reja të transportit të automobilave, të cilët kërkonin kushte të veçanta, pra rrugë me asfalt.

Një pjesë e këtij sistemi kishte nisur të ndërtohej pas fillimit të Luftës së Parë Botërore nga fuqitë e ndryshme që zaptuan trojet shqiptare, ku italianët dhe austrohungarezët kishin synime qëndrimi aftatgjata në Shqipëri dhe për pasojë për nevojat e ngutshme ushtarake nisën investimet në rrugët, dhe austrohungarezët edhe në dekovilet për të pasur një lëvizje të shpejtë të trupave dhe të materialit ushtarak; rrjeti i dekovileve më pas do të prishej me tërheqjen e austriakëve.

Rrugë të reja u hapën gjatë Luftës së Madhe vetëm se nuk e mbulonin të gjithë territorin, ndërkohë që për Shqipërinë problemi më i madh atë kohë e deri më 30 korrik 1926, ka qenë rregullimi përfundimtar i kufijve me fqinjët, datë kur do të nënshkruhej akti final i caktimit të kufijve të Shqipërisë në Paris në Konferencën e Ambasadorëve me praninë e ambasadorëve të Britanisë së Madhe, Francës, Italisë dhe të Japonisë dhe prej delegatëve të Shqipërisë, Greqisë e Jugosllavisë (shënim 1). Ky dokument ishte i një vlere jetike për Shqipërinë, duke shmangur mosmarrëveshjet e mëtejshme kufitare dhe duke rritur stabilitetin e vendit në rajon. Stabiliteti i qeverisjes “i hapte rrugën zhvillimeve të mëtejshme modernizuese bashkëkohore, ku hyjnë rrugët, mjetet e reja të transportit dhe komunikimi.

Kur hynë automobilat e parë

Në një foto të vjetër të vitit të largët 1913 na jepet një automobil italian pranë xhamisë së Sulejman Pashës dhe në diçiturën shoqëruese të kësaj fotoje shkruhet “1913: Italianët arrijnë në Shqipëri më automjetin e parë që mund të jetë shikuar në vend” (Photo by Hulton Archive/Getty Images) (shenim 2)2. Automobilat dhe aeroplanët në Shqipëri shfaqen kryesisht gjatë Luftës së Parë Botërore në përbërje të formacioneve luftarake transportuese të ushtrive të huaja, që zaptuan territoret shqiptare. Në nëntor të vitit 1915 trupat serbe hyjnë në Elbasan dhe oficerët serbë hyjnë të shoqëruar nga një automobil, dhe më pas në ndjekje të tyre vijnë trupat ushtarake bullgare, ku në Fushë Mbret të Elbasanit ulet një avion ushtarak bullgar (shënim 3………………………………………”

Shkrimi i plotë në ALBANON 6


shënim 1 – Selenica Teki, Shqipria më 1927, Shtypshkronja “Tirana”, Tiranë 1929, fq. 153.

shënim 2 – https://www.gettyimages.com.au/…/italians-arrive-in-albania…
fi rst-vehicle-to-be-news-photo/3264226

shënim 3 – Dylgjeri, Bukurosh. Pak Histori, Elbasani 1913-1937, https://elbasaniad.org/pakhistori-
elbasan-1913-1937/

ekskluzive.al/

Arkitekti nga Elbasani që krijoi Xhaminë Blu 500 vite më parë

No Comments Histori

Perandoria Osmane, e më pas Republika e Turqisë, ka pasur një traditë shumë të shquar në projektimin dhe ndërtimin e xhamive, mjaft prej të cilave përfaqësojnë vepra me vlerë arkitektonike origjinale.

Në vitin 2015, në territorin e Republikës së Turqisë, kishte 84684 xhami. Qyteti që ka më shumë xhami është Stambolli.

Në vitin 2015 kishte 3190 xhami. Gjithashtu, Stambolli ka më shumë se çdo qytet tjetër në Turqi xhami të mëdha me vlera arkitektonike të veçanta që tërheqin më shumë vëmendjen e vizitorëve të huaj.

Përgjatë periudhës osmane në Stamboll u rikonstruktuan dhe u përshtatën për xhami rreth 19 faltore të rëndësishme kryesisht të besimit ortodoks bizantin.

Ndër to, me vlera më të spikatura arkitektonike ka qenë Kisha e Shën Sofisë, e cila në ditët tona funksionon pjesërisht si xhami dhe si muze.

Përgjatë periudhës osmane në Stamboll u ndërtuan shumë xhami, prej të cilave 40 u rekomandohen turistëve të shumtë që vizitojnë Stambollin si ndërtesa me vlera arkitekturore të veçanta origjinale.

Ndër to shquhet Xhamia Sulejmanie, e projektuar nga arkitekti i shquar Sinani (1489-1588) që ka qenë kryearkitekti më i shquar i Perandorisë Osmane. Kjo xhami ka 4 minare.

Xhamia Blu e projektuar prej arkitektit Mehmet Aga nga Elbasani, student i arkitekt Sinanit. Edhe kjo xhami ka 4 minare.

Xhamia e Princit e projektuar nga arkitekt Sinani dhe xhamia e Bajazitit, Xhamia e Re e Nënës së Sulltanit, të cilat kishin secila nga 2 minare etj.

Shumica dërrmuese e xhamive të ndërtuara në Stamboll dhe në gjithë Perandorinë Osmane kishin një minare.

Xhamitë me dy ose më shumë minaret, krahas vlerave fetare dhe arkitekturore përgjithësisht më të spikatura, kishin edhe një status simbolik të veçantë në hierarkinë fetare e zyrtare të Perandorisë Osmane.

Këto xhami ishin ndërtuar me financime të sulltanëve ose të familjarëve të afërt të tyre.

Kësisoj, duke pasur më shumë se një minare, në hapësirat e Perandorisë Osmane, xhamitë e ndërtuara me financime të familjeve sulltanore identifikoheshin edhe nga larg.

ekskluzive.al

Tre yje të muzikës shqiptare të pazëvëndësushmet Vaçe Zela, Parashqevi Simaku, Anita Bitri (Video)

No Comments Argëtim Histori

Vaçe Zela (7 prill 1939, Lushnjë – 6 shkurt 2014, Bazel) ishte një këngëtare ikonë e skenës shqiptare [1]. Ajo e filloi karrierën e saj në moshë të re dhe në vitin 1962 ishte e para që fitoi Festivalin e Këngës. Me këngën Fëmija i parë, ajo dëshmoi se një idhull i muzikës po lindte atë mbrëmje të 26 dhjetorit të vitit 1962. Repertori i saj është shumë i pasur; numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj. Ajo ka një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar shumë këngë si pjesë e muzikës së filmave.

Fituese 12 herë e festivalit, Vaçja fitoi famë gjatë epokës komuniste dhe iu dha titulli Artist i Merituar në vitin 1973 dhe Artist i Popullit në vitin 1977. Vaçe Zela është larguar përfundimisht prej skenës në vitin 1992. Ajo ishte e martuar me Pjetër Rodiqin dhe së bashku ata kanë vajzën Irma. Që nga viti 2002 Zela ka jetuar me burrin e saj në Bazel të Zvicrës, për të marrë kujdes më të mirë shëndetësor.

Ajo është e vetmja femër shqiptare e nderuar në të gjallë me Urdhrin “Nderi i Kombit” më 24 dhjetor 2002 nga presidenti Alfred Moisiu me arsyen: „Për vlerat e rralla si Artiste e Shquar, me popullaritet të jashtëzakonshëm, për interpretimin mjeshtëror të këngës së muzikës së lehtë dhe asaj popullore, për pasurinë e vyer që krijoi në shkollën shqiptare të interpretimit muzikor.“

Për nder të këngëtares, viti 2009 u shpall nga Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve si “Viti Vaçe Zela”. Së fundi, edhe një rrugë në Tiranë mban emrin e saj.

Foto arkive, te kengetares Vace Zela “Nderi i Kombit”, e cila u nda nga jeta ne moshen 75 vjecare, pas nje semundje te rende ne Basel te Zvicres.

Parashqevi Simaku u lind në Kavajë më 1 shtator 1966. Dhe më pas u shpërngul në Durrës.

Ajo që e vogël filloi të këndojë, duke bashkëpunuar me kompozitorë të talentuar.

Këndoi në shumë festivale edhe Koncerte të Pranverës. Më 1985 (Festivali i 24-të i Këngës në RTSH) zuri vendin e parë me këngën “Në moshën e rinisë”, gjithashtu më 1988 fiton çmimin e parë të Festivali i 27-të i Këngës në RTSH me këngën “E duam lumturinë”, kompozuar nga Pirro Çako. Repertori i saj përfshin një numër të madh interpretimesh. Pas vitit 1991 ajo largohet edhe jeton në SHBA, duke u marrë edhe atje me muzikën, dhe duke nxjerrë një album të ri. Hera e fundit që u shfaq në Shqipëri ka qenë viti 1996 në Festivali i 35-të i Këngës në RTSH si e ftuar.

Për t’u përmendur janë dhe videoklipe këngësh:

Konga Qomiles
Fustanin që ta solla mbrëmë
Ky marak, maraku i shkretë
Gëzimi i shtëpisë së re (1983)
Me sytë e tu

Bashkëmoshatareve
E duam lumturinë (1988) fituese
Dëgjoma këngën (1991)
Se dashuria
2 Këngë Popullore të Shqipërisë së Mesme

Anita Bitri u lind në Sarandë, më 8 janar 1968 në një familje intelektuale. Të gjithë admironin tiparet e bukura dhe të ëmbla të kësaj fëmije engjëllor. Edhe pse ishte në kopësht, ajo këndonte dhe recitonte pa pushim. Që në atë moshë dinte shumë poezi të njohura dhe imitonte shumë këngë të festivaleve. Vlen për t’u përmendur pjesëmarrja e saj në Festivalin e Fatosave të rrethit të Vlorës, ku paraqitet si valltare në rolin e “bletës punëtore”. Interpretimi i talentuar i Anitës tërhoqi vëmendjen e pjesëtarëve të jurisë, të cilët e vlerësuan si kërcimtaren dhe këngëtaren më të mirë të këtij Festivali.

Prej moshës 8–14 vjeç, Anita ishte pjesëmarrëse e rregullt e Festivaleve të Pionierëve të rrethit të Vlorës, duke u vlerësuar edhe me çmime nderi. Për t’u përmendur janë këngët e kënduara prej saj “Kukulla ime”,”Agimi dhe fshesa” etj…. Ishte një fëmijë ëndërrimtar dhe shumë e apasionuar pas muzikës dhe këngës. Këngëtarja Vaçe Zela ishte idhulli i saj dhe ëndërronte të bëhej si ajo, një këngëtare e famshme. Talenti i saj i veçantë për muzikën tërhoqi vëmendjen e profesorit të violinës, zotit Robert Papavrami, i cili u mahnit nga veshi muzikor i kësaj fëmije në konkursin që u zhvillua për pranimin e elementëve të rinj për klasën e parë të shkollës së muzikës “Naim Frashëri” në Vlorë. Për të parën herë profesori i madh u ndesh me një talent të tillë të dhuruar nga natyra. Bitri, sipas profesorit, ishte një nga rastet e rralla që kishte 99% talent të dhuruar nga Zoti dhe i duhej vetëm 1% punë për t’u bërë gjeni në violinë. Intuita e profesorit nuk gaboi; Do të duhej vetëm një vit pune që Robert Papavrami dhe Bitri të dilnin para spektatorit vlonjat në një duet me violinë, duke mahnitur sallën me interpretimin e tyre virtuoz.

Vitet e shkollës fillore dhe tetëvjeçare u karakterizuan nga një pjekuri e lartë artistike në drejtim të violinës, por Bitri ishte edhe një nxënëse e mirë edhe në disiplinat e tjera. Kishte një pasion të veçantë për sportin, veçanërisht i pëlqenin ushtrimet gjimnastikore dhe lojrat me dorë (basketboll dhe volejboll) dhe në këtë fushë shfaqej si një sportiste e lindur.

Në vitet e shkollës së mesme Bitri filloi të studionte fshehurazi dhe të besonte në ekzistencën e Zotit dhe t’i bindej verbërisht Atij. Të gjithë habiteshin me bindjet e saj fetare, të ndaluara për atë kohë. Pa asnjë druajtje shprehej që dhuntitë e saj ishin dhuratë e Zotit dhe çdo gjë e shikonte në këndvështrimin e tij. Në shkollën e mesme të muzikës “Naim Frashëri” në Vlorë ku ajo vazhdoi studimet, karakterizohej si një nxënëse shembullore, veçanërisht në violinë, që ishte edhe instrumenti për të cilën studionte. Pasioni i fëmijërisë, kënga, ia kishte lënë vendin violinës dhe solfezhit.

Në vitet 1980-1986 prezantohet para publikut vlonjat si violiniste në orkestrinën e shkollës së muzikës “Naim Frashëri”, mirëpo duke u rritur pasioni për këngën po e thërriste, gjë të cilën Bitri filloi ta demostronte te shokët e klasës dhe profesorët e kantos. Të gjithë kuptuan se përveçse një violiniste e talentuar, ajo kishte edhe një zë të jashtëzakonshëm. “Një zë i ëmbël e njëkohësisht i rrallë”, e cilësuan profesorët e saj. Prezantimi i Anitës si këngëtare ishte thjesht një rastësi e përgatitur nga Zoti. Gjatë një koncerti ku ajo merrte pjesë si violiniste, një nga këngëtaret u sëmur dhe kështu, lindi domosdoshmëria të zëvendësohej. Shokët e orkestrës, që e kishin dëgjuar të këndonte, propozuan atë dhe efekti ishte i mahnitshëm. Prezantimi i parë u prit me duartrokitje pa fund nga publiku i sallës i elektrizuar nga zëri i mahnitshëm i saj. Ky ishte fillimi i një karriere të gjatë dhe të suksesshme artistike, që ka vetëm një protagoniste: Të madhen dhe të paharruarën ANITA BITRI.

Kënga e parë e Anitës në shkallë kombëtare titullohet “Hartimi dhe Dëbora”. Në anketën muzikore të Radio Tiranës për këtë këngë, vlerësohet për interpretimin e saj brilant. Më pas, sukseset e saj vazhduan me këngën shumë të njohur, “Mos u nxito” kompozuar nga Aleksandër Vezuli me tekst të Alqi Boshnjakut në Koncertin e Pranverës 1988, ku u vlerësua me çmim të parë. Talenti i Anitës nuk mund të mos tërhiqte vëmendjen e kompozitorëve të njohur të asaj kohe. Flamur Shehu ishte i pari që do të besonte tek ajo dhe do të fillonte të bashkëpunonte me të në disa festivale me radhë të Radio Televizionit Shqiptar. Vlen për t’u përmendur interpretimi i këngëve “Lulet e majit i çel në janar”, “S’ka formulë në dashuri”, “Abrakadabra” etj. Në këto vite triumfi Bitri pranohet si këngëtare profesioniste në trupën e Teatrit të Estradës Vlorë. Më pas ajo korr një sukses të jashtëzakonshëm në shkallë kombëtare me koncertet e saj recitale të titulluara “Anita”.

Në çdo vit që kalonte, Anita shihej si një rrezik i madh për marrjen e çmimeve, sepse nga kënga në këngë, nga viti në vit, konfirmohej si një këngëtare pa të cilën festivali nuk kishte kuptim. E gjitha kjo nuk u arrit veçse nga talenti i saj i padiskutueshëm, mënyra se si e interpretonte këngën, luku plot shije dhe mbi të gjitha, për faktin se ajo pati guximin të fusë elementët e rinj bashkëkohorë dhe shumë modernë për kohën. Te këngëtarja Anita Bitri gjendet gjithçka që Zoti i ka dhuruar një artisti.

Krahas këngës Anita nuk la pas dore dhe studimet, ishte vullneti dhe dëshira e saj që bënë të mundur vazhdimin e studimeve të shkollës së lartë në Institutin e Lartë Pedagogjik “Aleksandër Xhuvani” në Elbasan, ku në vitin 1989 diplomohet si mësuese kantoje. Profesionin e mësueses e ushtroi vetëm për pak muaj, pasi ajo që e thërriste ishte kënga. Zoti i kishte caktuar një mision, të lumturonte popullin e vet me zërin e saj magjik.

Koncertet recitale “Anita”, që u zhvilluan me një sukses të madh në çdo cep të Atdheut, bën që Anita të fitonte një popullaritet të jashtëzakonshëm në çdo qytet të Shqipërisë. Pas një shfaqjeje të suksesshme në Tropojë, iu bë ftesa për të shkuar në SHBA. Në mars 1996 mbërrin në “tokën e premtuar”.

Gjatë qëndrimit në Amerikë aktiviteti artistik i Anitës ka qënë i pandalshëm dhe gjithmonë në rritje. Ajo ka qenë përherë e lidhur me problemet e Diasporës Shqiptare dhe ka ndihmuar shumë në rritjen e prestigjit të artit shqiptar. Anita ishte jo vetëm një artiste e talentuar, por gjithashtu dhe një patriote e flaktë. Vlen për t’u përmendur pjesëmarrja e saj në koncertet e bamirësisë dhe aktivitete të ndryshme të Diasporës për mbledhjen e ndihmave për luftën në Kosovë. Në këtë kontekst është për t’u theksuar koncerti i bamirësisë që u zhvillua në 10 prill 2000 për mbledhjen e ndihmave për fëmijët e varfër të Shqipërisë. Për këtë koncert Anita meritoi lavdërimet dhe respektin e Presidentit të Shqipërisë, zotit Meidani, për kontributin e dhënë dhe gjatë interpretimit të disa këngëve u shoqërua nga vetë gruaja e Presidentit. Ajo ishte njëkohësisht dhe një anëtare aktive e Organizatës së Gruas Shqiptare në Amerikë “Motrat Qiriazi”. Anita e shikonte pjesëmarrjen në koncertet e ndryshme të komunitetit si dhe ato bamirëse si vazhdimësi të rrugës së saj artistike. Në këtë mënyrë, talentin dhe zërin e mrekullueshëm ia dedikoi tërësisht çështjes shqiptare. /Naishtedikur.info : A. Shehi

Mallkuar ai që mban dy gra, ose ai që martohet me kunatën: Del dokumenti i kishës me 21 mallkimet

No Comments Histori

Në fondin e dokumenteve të krijuara prej Arqipeshkvisë së Shkodrës, bie në sy një tekst ku radhiten 21 mallkime për përditshmërinë e njerëzve.

Ai mban titullin dygjuhësh “I scomunnicati nel Giovedi Santo” përkthyer në shqip si: “Mallëkimet qi lëshon ipeshkëpi t’Eiten e Madhe”.

Dokumenti u publikua sot nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave ku numërohen 21 mallkime që Kisha Katolike i adresonte ndaj atyre që binin në mëkat.

Postimi i Drejtorise se Pergjithshme te Arkivave

Sikundër gjuhët e tjera të botës, edhe gjuha shqipe zotëron një potencial të larmishëm mallkimesh. Mallkimet mund të tingëllojnë të frikshme dhe gjëmëndjellëse, por mund të bartin edhe humor, kur i lexojmë a i dëgjojmë pa u përfshirë emocionalisht në gjendjen që evokojnë.

Situata ndryshon krejt kur mallkimet i artikulojnë institucionet fetare, si, për shembull, Kisha Katolike. Në fondin e dokumenteve të krijuara prej Arqipeshkvisë së Shkodrës, në njësinë e ruajtjes me numër 1 të vitit 1744 ruhet një regjistër që përmban materiale të ndryshme: shënime historike, një përshkrim të shkurtër të gjendjes së Shkodrës dhe famullive të saj, dekrete ipeshkvnore, vendime, qarkore, etj. Mes tyre, në fl. 7r-8v gjendet teksti i kopjuar i 21 mallkimeve shkruar në italisht dhe shqip, nën titullin dygjuhësh “I scomunnicati nel Giovedi Santo” përkthyer në shqip si: “Mallëkimet qi lëshon ipeshkëpi t’Eiten e Madhe”. Mes këtyre mallkimeve lexojmë (në transkriptim të përshtatur me shqipen e sotshme): “1.

Kiofshin mallëkuem ata qi diegën shtëpin, e qietër ngja të huejn, edhe ata qi të dhein për inat shtëpin e huej” (italisht: “Gli Incendiarii),

  1. “Kioft mallëkuem ai qi të mbaan dyy graa” (“Quello, che nello stesso tempo tiene due done”), apo
  2. Kioft mallëkuem ai qi të marrën për grue të kunatën o t’emptën, o qietër grue qi e ieep ligja jon” (“Chi pigliasse, o tenesse la cognata, zia, etc.”).

Në këtë rast këto mallkime nuk kanë qëllim të mirëfilltë evokimin e një të keqeje mbi njerëzit, por shërbejnë si paralajmërime për veprat që i ndalojnë besimtarët nga pjesëmarrja në sakramentin e kungimit.

Ndërkohë, interes të përveçëm përbën dhe përkthimi (apo perifrazimi) i tekstit origjinal në gjuhën shqipe. (AQSH i RSH, Fondi: 132/A, Viti 1744, Dosja 1, fl. 7r – 8v.)

elbasaninews.al

Si dashurohej ne vitet 1959! Nga Raimonda Shundi Dervishi

No Comments Histori

“Gjuetia e ashikëve në bulevardin e Tironës”

NJOHJET E VITEVE 40’-50’

“Ti që më vrave mu, t’vraft i modhi i zot, o mos mboj noze, jom ashiku jot.” ASHIKU ose i dashuri, figura të cilën e gjen kudo në këngët Tiranase mbi dashurinë. Është figura e princit tonë kaltërosh, e dashurisë perfekte, me të cilën vajzat e ëmbla qytetare rriteshin. Edhe Noli na sjell një poezi spikatëse për temën. “Plak topall dhe ashik”, version të cilin ne kemi mundur ta shohim vetëm pas viteve 90’. Kjo poezi e ndaluar dhe e pabotuar për kohën ,na çon në labirinthet sentimentale të poetit diplomat që sistemi i shkuar na e privoi ta shijonim. Te vargjet e Nolit shohim cfilitjen njerëzore nga dashuria e rrefuzuar, duke na e sjellë ashikun në një moshë të thyer.

Të gjithë kanë të drejtë të jën ashik, pa përjashtim moshe; Një memorial me humorin tipik Tiranas na kthen pas në kohë.

Plak Topall Dhe Ashik

Dale, moj, se kam një fjalë,
Se më rjedhin djersët valë;
Dale, moj, se s’jam më djalë
Dhe më s’ecënj dot.
Dale, moj, se më kapite,
Më këpute, më sfilite,
Prite, moj, ashikun, prite
Që të vjen me not.
E arriva dhe ia thashë,
Asnjë gur pa tundur s’lashë,
Dhe mëgjunjazi i rashë,
Ç’u mundova kot.
Hapi gojën, dhe vajtova,
Qenkam plakur, e kuptova,
M’ardhi keq, po s’e mohova,
Syri m’u-përlot.
Po ti, Zot, më ngushëllove
Pas një tjatre më lëshove,
Dhe nga mbytja më shpëtove,
Lavdi paç, o Zot.
Dale, moj, se kam një fjalë,
Se më rrjedhin djersët valë;
Dale, moj, se jam i çalë
Dhe më s’ecënj dot.
Dhe nga jeta u mërzita,
Dhe nga lumi u vërvita
Që të vdes, se u korita
Dy-tri herë sot.

Vetë rrëfimet, mrekullinë e kanë të fshehur te goja e rrëfimtarit. Në momentin që ai hap pas hapi nis të zbulojë kohën, rrethanat, që përshkruan bukur personazhet, stilistikon veshjen, atmosferën, konfliktet…ti që po e ndjek futesh tashmë në kurthin e magjepsur të historisë. Kjo është edhe struktura që shkrues të shumtë ndjekin kur sjellin në jetë një vepër të re, cilësia e së cilës varet nga mënyra e rrëfimit të ngjarjes. Por kur tregimi na vjen nga një grua 90 vjeçare, e cila ka parë dhe sidomos përjetuar disa etapa jetësore transformimesh, ty të ndriçohet ajo pjesë që nuk e dije se ekzistonte tek ti. RREFIMTARI identifikohet në shumë personazhe dhe papritur bëhet kaq i afërt, sa fillon të ndiehesh si një fëmijë i mrekulluar nga dëbora e parë. Është personifikimi i gjyshërve tanë që na flasin për ç’ka ishim ne dikur, por edhe i asaj që kanë qenë prindërit apo edhe ata vetë. Ndërkohë ti mpreh fantazinë, përfshihesh në makinën e kohës duke jetuar magjishëm produktin e asaj kinemaje të çmuar.

Kjo atmosferë vjen nga biseda e veçantë me nënë Nekijen. Ka shumë dëshirë të flasë dhe komentojë vitet e saj të rinisë. Ajo ka jetuar në një tjetër Tiranë. Raportet me njërëzit ishin shumë herë më ndryshe nga këto që ne jetojmë sot. Në fund të fundit jemi vetëm 70 vjet më vonë, e jo 700…. Por ne na tingëllon shumë më shumë se aq. Zhvillimet galopante që i prekim çdo ditë na bëjnë të largohemi me shpejtësi të pakapshme nga historitë tona të shkuara që ne nuk i njihnim. Por ajo e shkuar ka bërë që prindërit apo gjyshërit tanë, të jenë ky produkt që kemi sot. Janë kështu, se patën atë të shkuar. Ndërsa për të ardhmën tonë, janë të tjerë që do na komentojnë. Gjithmonë ka kohë të krahasohemi me ç’kemi qënë. Dhe… ja tek e kemi mundësinë.

Tirana e viteve 30’-60’

“Bulevardi Stalin” dhe “Hotel Dajti”; dy nga vendet ku të rinjtë njiheshin

Bulevardi Stalin ishte rruga me shtrirje nga Materniteti i Ri deri në Universitetin e Tiranës. U quajt Bulevardi Stalin pasi mori jetë nga busti i Stalinit në vënd të Skenderbeut që ne kemi sot. Dikur ky ishte vendi më i rëndësishëm për njohejt, takimet, apo edhe vrojtimet nga larg. Ishte sfilata më e dëshiruar nga të gjithë, sidomos për të rinjtë. Ishte ky ritual që bëri të martoheshin shumë e shumë Tiranas, ndaj kjo traditë kaloi deri në vitet 90’. Pothuajse të gjithë të atij brezi u njohën nga kjo rrugë, ndaj është shumë i dashur për banorët e tij tradicionalistë.

Takimet dashurore në ato vite, ishin shumë të limituara dhe të koklavitura për të rinjtë. Të dashuroje dhe ta njihje vetë jaranin ishte pak e vështirë. Vajzat e Tiranës ishin modeli i thjeshtësisë, edukatës, repektit, përkushtimit dhe kjo nuk është e rastësishme. Familjet e mëdha dhe të rrethuara nga rregullat e pathëna transmetuan rigorozisht të gjithë vlerat e realitetit të vështirë. Rrallë dhe shumë rrallë kishte vajza që nuk ishin në rrugën që familjet shtruan deri në ato vite. Por, ishin edhe ato vajza të cilat gjenin hapsirat e duhura për të qënë paksa vetvetja jashtë tutelës së familjes së tyre.

Në ato vite komuniteti bashkëpunonte shumë sëbashku. Hallet qaheshin, gjithëkush e ndihmonte komshiun me çfarë mundej. Por si ndihmoheshe, vëzhgoheshe apo komentoheshe? Vajzat dhe djemtë kryesisht ndihmoheshin nga familjarët e tyre për të zgjedhur njeriun ideal. Madje edhe kur rastiste që çifti të njihej vetë, “dorën“ për fejesë ia kërkonte familjarëve dhe miqve të vjetër. Pak vajza ishin të lira në erosin e tyre. Edhe ato pak, përçmoheshin nga banorët dhe denoheshin me izolim. Nëse fati I komplikonte edhe me shtatëzënie jashtë-martesore, fëmija që lidtë i besohej jetimores (befotref) në qytetet e tjera të vendit. “Mos e thuj eeeee,” – kështu niste nën zë diskutimi për vajzën e filanit, se si “mrom iku nga puna se i erdh jarani me Xhip dhe e muar”. Fqinjë që ktheheshin në spektatorë kur ishin pak të përfshirë emocionalisht. Fanatizmi bënte që të rinjtë të lidheshin me njohje familjare (shkesë). Ndaj në ato pak raste që e zgjidhnin vetë njëri-tjetrin, duhej ta paguanin me fshehtësi. Për të shijuar paksa nga pasioni i moshës, u nevojitej një aventurë e vërtetë deri sa të realizonin minutat qiellore me ashikun (të dashurin). Letrat, kartolinat, apo “pazaret” e krijuara posaçërisht ishin mundësia e vetme për tu vërtitur qorrazi me ashikun në rrugicat fanatike të Tiranës. Kjo prodhonte si përfundim një luftë të fortë emocionale, të mbushur me vendosje për sakrificë.

Letër e vitit 1953

Po citoj një letër dashurie të atyre viteve: “Me të thanë të vërtetën guzimi më ka munguar deri më sot t’ju shpreh atë ç’ka do të mësoni më poshtë. Që natën e mbramjes në “Dajti“ duke dancu me ju Rrumbo allegro dhe valcerin magjik, ju u rrënjosët thellë në zemrën time, prej së cilës s’keni për të dalë kurrë. Unë ju dashurova, ju dashuroj dhe do t’ju dashuroj deri në varr. Dashurija ime asht e sinqertë kundrejt asaj që ushqeni dhe ju për mua. Kam bindje se në këto dy rradhë duhet të gjeni realitetin që unë kam shkrujtë pa ilustrime e fantazina, të cilën ta largojnë nga tema. Besoj se kjo letër do të ngeli sekret në zemrën tande dhe jam I sigurt se nuk do të vonoheni në përgjigje, mbasi unë pres cdo sekondë. Ndoshta do të shani me nervozitet guximin tim të shfrenuar, por mendoni gjithmonë se ju dashuroj”. T. 19.12.1953

Shumë nga lexuesit patjetër që do ta gjejnë veten në historinë personale që kjo nënë na e solli si fotografi kujtimi, por edhe nga letra e dashurisë që publikova më sipër. Shumë të rinjve jeta u ofroi mjaltin e ëmbël, ndërsa disa të tjerëe, helmin e dhimbjes. Të gjitha janë çështje fati. Gjithsesi kjo bisedë doja të sillej në vëmëndjen tuaj për të na rrëfyer të gjithëve ne që nuk e jetuam atë Tiranë; të mundemi ta prekim nga sytë dhe zemrat e gjysheve tona të çmuara. Ndoshta kështu, do të duam më bukur sot.

Ishte koha kur Tirana punën e siguronte kryesisht nga bizneset private. Diku këpucëtarë, diku samarxhinj, diku bakërxhinj, rrobaqepës, berberë, furrxhinj… zanati pra ishte e vetmja mundësi jetese. Një këpucëtore e re private diku pranë pazarit sapo u hap. Njërëzit shkuan nga kurreshtja se si ishin këpucët e reja që bëheshin. Kështu niste një klientelë e re – vajza të reja që donin këpucë të vecanta – po keshtu nisnin edhe njohjet e reja. Këpucëtorja ishte edhe takimi i nënë Nekijes tonë me djaloshin që kishte dyqanin ku u njohën. E teksa merrte masat e këmbës së zonjushes, u krye kështu edhe takimi i tyre i parë. Në ato kohë nuk të lënin të dilje vetëm (“kishte raste të shumta që unë isha me çarçaf; atë ditë nuk e kisha vënë”), gjithmonë shoqëroheshe nga prindërit. Zotëria më mori adresën e shtëpisë dhe mi dërgoi me punëtorët e tij, tamam në kohën kur ia kërkova. Unë I kisha thënë se do t’i vishja që nesër. ”Ku do shkosh?”- më pyeti. I thash në Bulevardin Stalin. “Do bëj një xhiro përpara Maternitetit.” Të nesërmen i vesha dhe dola. Por edhe ai kishte dalë atje për xhiro dhe më priste të kaloja. Më salutoi. Kur dola, nuk isha vetëm si gjithmonë, por me nusen e xhaxhait tim. Më pa këpucët dhe qeshi. Nuk kaluan më shumë se tre ditë pas atij momenti, kur ai gjeti disa miq Tiranas të vjetër dhe i dërgoi krushqi për të më kërkuar për tu martuar. Dhe u martuam. Prej kësaj martese lindën një djalë dhe një vajzë.

Nënë Nekija thotë se asnjëra nga shoqet e fëmijërisë nuk jeton më. Ajo ka mundësinë e komunikimit me ne për të na rrëfyer shumë më shumë se të gjitha kronikat e rrëfyera këtu. Rinia e tyre në raport më tonën ka një ndryshim të dukshëm. Por ajo që s’ka vend për dyshim është se nëna 90 vjeçare na demostron me fakte , se megjithëse gruaja e atyre viteve kishte shumë pak të drejta, ajo ia doli të rrisë, të edukojë dhe të transmetojë tek fëmijët e nipërit vlerat e saj të familjes. Sot nënë Nekija e ndan kohën me njerëzit, lulet e oborrit, me fëmijët, nëpër pazare. Zilja e zgjon çdo ditë në orën 06:00. Kurse elektriku që mban te koka e shtratit, e ndihmon ta shohë atë, që më pas të ndjekë ritmin e çdo-ditshëm, posi një orë zvicerane. Në atë shtëpi ka shumë femra. Rregullat i vendos gruaja.

PS: per fotot ndihmoi Edmond Bermema

Burimi/ Perqasje.com

“Shota” e dyta në festivalin më të madh të folklorit në botë

No Comments Argëtim Histori

Ansambli Kombëtar i Këngëve dhe Valleve “Shota” ka arritur të fitojë çmimin e dytë, në festivalin më të madh të folklorit në botë “Buyukçekmece Kulture ve Sanat Festivali” (Festivali Ndërkombëtar i Kulturës dhe Arteve), në Turqi.

Ansambli “Shota”, ka përsëritur suksesin e vitit 2013, kur po ashtu kishte fituar çmimin e dytë në këtë festival, por tani në një konkurrencë dukshëm më të fortë, duke marrë parasysh që në edicionin jubilar të 20-të të këtij festivali, këtë çmim e ka marrë në garën ku kanë konkurruar 28 shtete nga mbarë bota.

Marrë parasysh se Ansambli ka udhëtuar në Turqi, me disa mungesa në orkestër dhe grupin e valltarëve, ky është sukses shumë i madh, edhe për faktin që në këtë festival kanë garuar shtete me ansamble shumë serioze nga Rusia, Gjeorgjia, Ukraina, Bullgaria, Spanja, Serbia, Kroacia, Hungaria, Panamaja, India etj.

Vendin e parë dhe çmimin “Ura e Artë” e Mimar Sinanit e kanë ndarë dy ansamble nga Rusia dhe Hungaria ndërkaq vendin e tretë e ka fituar ansambli nga Gjeorgjia. Krahas pllaketës së argjendtë, për vendin e dytë Ansambli ka marrë edhe shpërblim material në vlerë prej 2000 dollarësh amerikan.

/Epoka e re/

Historia interesante e kishës-xhami në muzeun e Kalasë së Ulqinit

No Comments Argëtim Histori

Gjatë sundimit të Venedikasve,në Kala me 1510 u ndërtu kisha e Shën Mërisë, e cila menjëherë pas rënies së Ulqinit nën Perandorinë Osmane u shndërrua në xhamin e Sulltan Selimit të II-të, shkruan Gazeta Metro.

Ishte ajo e ashtuquajtur xhamia e mbretit, sepse nuk kishte vakëf nga sigurohej ekzistenca, por shërbyesit e saj paguheshin nga buxheti i shtetit. Haxhi Halil Skura me 1693 ndërtoi minaren prej guri të latuar, në pjesën e poshtme në një bazament kuadrati, që ngushtohet nga pjesa e epërme. Funksionin e vet fetar kjo xhami e ndërpret me 1878 gjegjësisht prej ardhjes së parë të malazezëve në Ulqin.

Në kuadër të këtij objekti fetar ka ekzistuar edhe mejtepi. Ku mblidheshin rejzit e Ulqinit, kur merrnin vendime të rëndësishme.

Ky objekt është përmendorja më e mirë e bashkëjetesës së perëndimit dhe lindjes në arkitekturën e Ulqinit. Në të gjendet muzeu i qytetit./gazetametro.net

Vajza që i futi në luftë princërit Lekë Dukagjini dhe Lekë Zaharia

No Comments Argëtim Histori

Jerina (Irena) Dushmani ishte një Princeshe shqiptare, e bija e princit shqiptar Lekë Dushmani.

Shpesh ajo është krahasuar me Helenën e Trojës në fakt bukuria e saj shkaktoi më 1444 konfliktin në mes Princave më të fuqishëm shqiptarë: Princit Lekë Dukagjini dhe Princit Lekë Zaharia.

Ajo preferoi Princin Lekë Zaharia, por kjo zgjedhje e saj nuk u pranua nga Princi Lekë Dukagjini, i cili me vonë e vrau Zaharinë (në dyluftimin mes dy princave shqiptarë me 1445, mbetën të vrarë njëqind e pesë vetë dhe shumë të plagosur.) Lekë Zaharia mbet i vrarë më vonë në një gjueti afër Lezhës, thuhet se ishte një kurth i organizuar nga Lek Dukagjini.

Pas vdekjes së princit Lekë Zaharia, Jerina e Dushmanëve nuk pranoi të martohet me Lekë Dukagjinin. Ajo jetoi e mbyllur si murgeshë në ishullin e Sardenjës në Itali; duke deklaruar vullnetin e saj të fundit, që eshtrat e saj të sillen në Danjë, pranë varrit të dashurisë së sajë të përjetshme, Princit Lekë Zaharia.

Gazeta Shqiptare

Berati prej 11 vjetësh një nga thesaret e trashëgimisë kulturore botërore

No Comments Argëtim Histori

Data 8 korrik 2008 shënon një datë të veçantë për qytetin e Beratit dhe vlerave që ai përfaqëson.

11 vjet më parë në sesionin e 32 të Komitetit të Trashëgimisë Botërore të mbajtur në Kanada, Berati u regjistrua si sit i Trashëgimisë Botërore.

Hyrja në UNESCO shënoi maksimumin e vlerësimit të vlerave duke i konfirmuar ato jo vetëm në nivel kombëtar, por edhe ndërkombëtar.

Bërja pjesë në pasuritë botërore i dha mundësinë qytetit të promovohej si sit ndërkombëtar dhe të bëhej pjesë e guidave të ndryshme duke bëre që Berati të kthehet në destinacion turistik botëror.

“Prej 11 vjetësh qyteti i një mbi një dritareve është një nga thesaret e trashëgimisë kulturore botërore.

Berati, në çdo rrugicë, një sekret..”, shprehet ministrja e Kulturës Elva Margariti. /atsh