Home

Lajme

Rudina Muharremi Beja – Kur ndërronte fustanet…!

No Comments Argëtim Letersi

Edhe hëna kishte vënë unazë të artë përreth siluetës atë natë shtatori të 22- viteve më parë. Do kapërcente pragun e yjeve e të shkelte tek portat që i kishte caktuar Dielli. Portë e bardhë, me qemer të lartë dhe kanate që e ftonin të hynte brenda.
Mëngjesi zbardhi shpejt dhe të gjithë brofën në këmbë. Secili do të ndiqte angazhimet e veta në pregatitjet e rastit. Vetëm i ati nuk u ngrit, s’lëvizi dot. Atë ditë ai ishte zgjuar më i sëmurë se kurrë. As këmbët s’i bindeshin e vetëm ndiente dhimbje. Ajo ndaloi frymën ca çaste e iu afrua tinëz për të kuptuar diçka, kurse e ëma i hodhi një vështrim të rrufeshëm.
Imagjinoi … Ishin ditët e fundit të jetës dhe gjendja keqësohej çdo minutë. Sakaq disa gra kishin nisur rregullimet dhe pastrimet, sepse dasma do të bëhej gjithësesi! Sytë i shkuan tek njëra që me një bisht fshese të gjatë vazhdonte të hidhte poshtë me ngut folenë, ku çdo pranverë priste dallëndyshet të vinin vezët, të rritnin të vegjlit e tyre, për të shtegëtuar më pas viseve të ngrohta.
Qielli ishte ngjethur agut të asaj dite e retë laheshin pikërisht mbi atë kodër, që etur i mblidhte dhe shtrëngonte për shi.
Dielli u fsheh pas tyre, koha terrej, ndërsa koridorit të angësht dëgjohej vetëm britma e tij që priste të mbërrinte mjeku.
Në portë u shfaq parukierja që do bënte grimimin e nuses. Vajza kishte vendosur të shmangte çdo gjë mondane…, i ati po jepte shpirt dhe asaj asgjë nuk i hynte më në sy. Lotët rrëshqisnin në faqe, ndërsa flokët dukeshin sikur nuk donin të bindeshin, por derdhnin trishtimin dallgë fshehur brenda shpirtit. Gjyshja sakaq ishte afruar dhe çuditej dhe më shumë me format që donte të jepte parukerja.
-Mos ia ngatërro çupës flokët me asisoj marifetesh, duke parë me përçmim lule kordele e karfica mbi kokën e saj. – Është princeshë ajo – dhe i ngjeshi në kokë një kurorë të bardhë me perla e gurë të shndritshëm.
Parukierja s’merrte frymë nga klima therëse e i bindej dëshirave të tyre, gjë që nuk i kishte ndodhur asnjëherë.
-Shko bijë – i tha e ëma, që sapo i mbërtheu zinxhirin e fustanit e i hodhi mbi fytyrë vellon e bardhë. Të ka nëna si zanë mali, shko tek yt atë të të shohë nuse…
Mbërtheu sandalet e bardha me taka e u nis të kapërcente atë koridor, që i ngjante një honi të thellë e dukej sikur ndante jetën me vdekjen.
Ai nuk vdiste pa e parë të bijën nuse, megjithë sëmundjen agresive që e kish përfshirë dhe nga minuta në minutë priste ta rrëmbente. Ja kish arritur asaj dite. Përfundimisht po e shikonte vajzën e tij të vogël me fustan të bardhë.
I ati rrëzoi vështrimin mbi bardhësinë e tij, më pas në kurorën e flakëruese. E kuptoi që e bija do të shkonte nuse .
Ngashërimi që nuk mund ta shoqëronte dot çau qiellin dhe me atë pak frymë që i kishte mbetur, belbëzoi;
-Ma bëj hallall bija ime, se të kam lodhur e mërzitur shumë. Dhe në këtë ditë nuk arrita të të gëzoj dot. Eja të të përqafoj princesha e babait. Faqebardhë, si e ka nderi dhe tradita e familjes tonë. Bekime bija ime!
Ajo ngriti vellon, u perkul para tij dhe ai e puthi në ballë. Në atë çast plogështie, ajri jehoi zhurmën e daulles, klarinetës e , fizarmonikës, që i prinin treqind dasmorëve të ardhur për ta marrë. Ai e dëgjoi, u ngashërua sërish dhe i përsëriti:
Shko bijë, shko!
E ëma i bëri shenjë të zhvendosej, ndërkohë dikush kishte ndalur krushqit përtej derës së oborrit.
Ndaloni çdo këngë, kemi mort këtu.
Tonet e forta të ngjyrave të dasmorëve u murosën në drithërimën, që i përshkoi e në fjalët që beftas zbrazën dhimbjen, ndërsa një ylber rrëzëllitës përpiqej të vizatonte pak ngjyrë në qiell.
Kapërceu orën e dajos, si e donte adeti, pragun e vështronte andej nga vinin rënkimet që shponin ashtin.
E shoqëroi vëllai, dajua i madh dhe qeni besik. Mbërriti në krahët e tij dhe vuri re gjyshen e saj.
Kishte vajtur t’i thoshte fjalët e të birit që atë mëngjes nuk mundi ta çojë të bijën në altar.
-Amanet vajzën djalë i mirë!
Ai zgjati dorën e puthi në ballë dhe dorën tjetër e vuri në zemër. Përkuli kokën në shenjë respekti e mirënjohje për të gjithë ata që qenë prezent.
U nis me të treqind dasmorët, që sapo kaluan rrugën vijuan të festojnë me këngë e valle.
Qeni besnik s’ju nda turmës dhe e kërkonte me sy, madje e shoqëroi deri tek shtëpia e të shoqit, ndërsa asaj si shqitej nga mendja zonja që prishte folenë e dallëndyshes.
Pa mbërritur mirë erdhi lajmi se i ati ishte keqësuar shumë e ajo me ngut do të ndërronte fustanin…!

Burimi/Facebook/Autori

Çun Lajçi – Kthehu edhe ti lum Albini

No Comments Argëtim Letersi

Unë u ktheva mbramë, por jo edhe ti! Mua tepër mu duk nji natë, n’shtratin e Iliridës edhe pse pak ishte, mu ngi, me bujarinë e malësorve të Shipkovicës.
Shuip Veseli, fliste me shumë mall, për vitet e luftës e mbas luftës, dhe me ofshamë e përmbyllte fjalinë: A pendohem? Jo, s’pendohem. A do ta përserisja prap? Po, prap! A ishte boll? Jo, s’ishte boll, por aq kemi mujt ne vllaznit e Shipkovicës, se vallahi kemi qenë t’vorfun e t’përndjekun nga shkau more bac! Por atdhedashunia e gjyshit na ka mbajtë stoik, deri n’ket ditë që po flas me ty!
Unë u ktheva, me i ndëgjua përrallat e parlamentarve: Hej, kujdes, je tue folë me…! Unë po flas! Unë jam luftetar…!
Paj, gjithmonë bahet lamë thishë, kur mungon i Zoti i konakut!
Ti Albin po i çon veç nga dy selame, prej bishtit t’avionit, po ato s’po mjaftojnë me i ftofë teneqet e kuvendarve!
Dorën n’zemër, edhe do fotografi po na vinë, nga andej Oqeanit. Po iu shohim se sa mirë po iu presin vllaznia shqiptare. Sofrat plot e s’po iu mungon as prifti as hoxha!
Edhe ju sigurisht, premtime plot, por koshat zbrazët e rradaket zbrazët!
Ne kujtuem se shkuet, me ftesa, si shaljanët të Veziri i Shkodres, në Kullën e Bardhë, se sa për kullat e shqiptarëve, ato i keni pasë këtu, n’Dukagjin, e s’keni pasë nevojë me i zbrazë xhepat e huej, se kuletat tueja, e dimë se janë t’dhimbëshme!
Merri mashkujt e kthehu lum Albini, e t’kqyrim se si me ia ba me birat e gardhit, se terpia na ka hi, e kurrsesi me u ngi shqiptarët. Kthehu, se kur t’i merr malli kan me t’thirrë vet!
Edhe Vjosës i thuej, tash kur je t’hollua e rrumcallë, shko kqyri punët e katundit, se këto t’shehrit t’madh boll i pave!
Edhe unë u ktheva, bile ia lëshova vrapin doratit, se thashë, mos helbete po ma nxen kush karrikën, n’kafen e vogël, ne Kurrizin me pllaka t’thyeme të Dardanisë. Ky far flokçi i Londonit, u ba kryetar me votat e Kurrizit, po kot, nuk e hoq plehun e tunelit! Ai kuterbon coftina e Rama falë toka n’Berrnicë për Sandy Hill-a!
Pata me shkrua hala, se si Ramës nuk i pengon Nongrata e Dodikut, me ia dhanë dorën, po Nongrata e Ramës i pengon, por, mbasi ti je andej gardhit e unë krejtësisht n’sernishtë, me do therra varresh, po e la me kaq!
P.S!
Harrova me t’thanë se 50 libra mi mori, (jo Ministri yt i Kulturës, jo, mos u tut) po nji shqiptare e Amerikës. Ajo i kishte thanë gazetares tetovare, Gjyla Halilit, ma nder baj me ia ble Çunit librat, se me iu dhanë me pi pushtetarve badihavxhi, që tarahenden Amerikës.
Tash s’kam problem Albin, me botua romanin “Kaçakët”!
Dardani, Maj 2022

Burimi/Facebook/Autori

Rudina Muharremi Beja – KUSURI

No Comments Argëtim Letersi

Ç’më sheh ashtu,- kishte folur zonja me fytyrën vrenjtur e një palë sy të errët fshehur pas qeleshes gati sferike që mbante mbi kokë nga ku shquheshin ca pendë të gjata boj hiri.
Burri që përditë luante melodi tingujsh të gjallë, paqtues e të ëmbël pranë portës marketit për të grumbulluar diçka në fund të ditës, u ngurtësua për një çast.
Gjeti një fije forcë e me një drojë të lexueshme në fytyrë pyeti zonjën nëse dëshironte që t’ia sistemonte karrocën e ushqimeve ashtu siç bënte me të gjithë klientët, dhe natyrisht, në këmbim gjithmonë me mirëkuptimin e palëve, do të mbante për vete monedhën një euroshe që gjendej në të.

  • Mund t’ ju ndihmoj zonjë? – kishte pyetur ai duke lënë për një çast mbi një pëlhurë të bardhë instrumentin muzikor
    Ajo me një indiferencë të qartë, tipike e zonjave të rëndomta që shtyjnë kohën “kuvendimeve” , dhe me një vështrim përbuzës, kishte vërshuar një breshëri fjalësh të nënzëshme pothuaj të paperceptueshme
    Burri kishte tkurrur krahët në shenjë paqartësie e me zemrën e tejlodhur dhe një mirësjellje të jashtëzakonshme kishte folur sërish:
    -Urdhëroni zonjë, blini diçka dhe kishte zgjatur vështrimin mbi tezgën e drunjtë duke i ofruar asaj ca byzylykë të fildishtë të krijuar nga duart e buta të fëmijëve të tij.
    -Një euro kushton njëri zonjë, vetëm një euro e kishte vijuar t’i trazojë për të vënë në dukje bukurinë e tyre duke i ofruar kështu një zgjedhje më të mirë
    Ja sa të bukur këto me ngjyra, si shenjë për mbërritjen e pranverës zonjë, – kishte folur ai, – dhe këtë vit nuk ngurroi të vijë, e zhvendosej trotuarit ngadalë.
    Dukej se athtësia e dimrit që sapo kishte shkuar i kishte mbetur e tërë nëpër kocka, pasi mezi dyndte hapat…
    Zonjës i kishte pëlqyer ajo kapicë stolish dhe kishte shtrirë dorën me gishtërinj të gjatë e thonj të lyer me manikyr të errët që mbërthenin një kartmonedhë të zhubravitur pesë euroshe
    -Dhjetë copë do më japësh në do,
    më kuptove, dhjetë byzylykë, -kishte folur zonja pothuajse duke këmbëngulur në pazarin e saj.
    Ai e kishte parë në dritë të syrit dhe me zërin gjithnjë të butë i ishte përgjigjur pa asnjë lloj polemike
  • Merr sa të duash zonjë, zgjidh,
    merr kë të duash…!
    Ajo kishte zgjedhur dhjetë byzylykët më të bukur punuar prej duarve të njoma të fëmijëve të tij dhe ishte larguar me hap të shpejtë e gëzuar prej blerjes me leverdi
    Pak metra më tutje kishte takuar drejtorin e bankës së saj të cilit i kishte folur me një përzemërsi të madhe ndërsa fytyra tashmë e kishte braktisur atë mermer të akullt…
    -Do të dëshiroja t’ ju ofroja një kafe i nderuar po të keni pak kohë. Këtu ngjitur është një bar ku kafenë e bëjnë vërtetë shumë të mirë, do të qe kënaqësi për mua. Drejtori kishte vërejtur orën si për t’i thënë se vërtetë koha në dispozicion ishte e pakët por kishte pranuar gjithsesi në shenjë mirësjellje.
    -Dy minuta mundem, kishte folur ai duke rrufitur kafenë në këmbë para banakut ndërsa zonja e ngazëllyer kishte paguar me një kartmonedhë jeshile duke i lënë peshqesh kamarierit kusurin e majmë!

Burimi/Facebook/Autorja

Ismail Kadare: Një prill me Fredin

No Comments Argëtim Letersi

Postmortum: Për herë të parë krijimtaria poetike 40 vjeçare e Frederik Rreshpjes në përmbledhjen “Duke kërkuar Itakën”. Poezi 1960-2006, të shoqëruar me parathënien e shkrimtarit Ismail Kadare në një raport të diktaturës me shkrimtarin e braktisur; në këtë libër përfshihet dhe vëzhgimi i parë politik i poetit “Marrëzia e Itakës”, botuar 1992, në gazetën “Ora”, Shkodër, me kryeredaktor Rreshpjen

Kadare: Të jesh i braktisur në letërsi, e ta dish këtë, dyfish fatkeqësi

Për Frederik Rreshpjen, një nga poetët më të rëndësishëm shqiptarë të shekullit XX, gjithçka ka qenë e vonuar. E tillë, e vonuar, ka qenë hyrja dhe njohja e tij në letrat shqipe, pastaj rikthimi, më saktë njohja e dytë, pas fatkeqësisë komuniste, që ka qenë në radhë të parë fatkeqësia e tij. E kështu me radhë: vlerësimi i tij, që vazhdon të jetë i munguar, e bashkë me të vetë ky botim, e pa dyshim, kjo përsiatje, që mund të merret për përshpirtje.

Të jesh i braktisur në letërsi është, pa dyshim, një fatkeqësi.

Por ta dish këtë, të jesh i ndërgjegjshëm për të, është dyfish e tillë. “Më duhet të pranoj se unë kam qenë gjithmonë i braktisur”, ka pohuar ai vetë në vitin 1998. Dhe më pas: “Kam kaluar nga një braktisje te tjetra”.

Në raste të tilla, mendimi i parë që vjen lidhet me ndjesinë e fajit. Faji i shoqërisë, i vetë kohës, i një pjese të saj. Më pas, thellimi i mendimit të çon te përfundimi i hidhur se fajin , në të vërtetë, shoqëria, koha, letrat, ia kanë bërë vetes.

Koha ka qenë e pamëshirshme me Frederik Rreshpjen. Pasi ia mbylli herën e parë portat e saj, e sprapsi për herë të dytë, atëherë kur nuk pritej. Në poezinë e tij, ai kthehet e i rikthehet disa herë kohës. Jo për ta marrë me të mirë, as për t’iu hakërryer: ç’ke që më spraps, por thjesht për t’i kujtuar një gjendje: raportin e tij me të. Ngjan e natyrshme për të që stinës së dimrit t’i drejtohet me fjalët:
O dimri i drerëve me brirët në erë.

Po orët e harmonisë nuk janë të shpeshta. Edhe kur e dëshiron atë, ka gjithmonë një pengesë midis: Dua të bëhem shtator/Të shpërndaj vjeshtën mbi pyje,/Por dëbora…

Është Debora që në këtë rast nuk e lë. Dhe në s’do të ishte dëbora, diçka tjetër do ta pengonte mirëkuptimin. Dhe poeti përpara pengesës do ta pranonte humbjen. Pa u brengosur fort se do ta quanin pesimist ose të thyer, ai do të shpallte se fati i kishte ruajtur shumë zymtësi dhe akull, thënë shkurt: në jetën e tij kishte pasur shumë dhjetor. Nuk ishte hera e parë që koha e ashpër shqiptare ua mbyllte portat e saj poetëve. Por, për të qenë të drejtë, duhej thënë se mbylljet qëllonte që ishin të përkohshme.

Merrej me mend që çastet e rikthimit do të duhej të ishin të tilla që poetët t’i përballonin sa më lehtë. Në rastin e Rreshpjes, poetit që kishte vuajtur aq shumë nga braktisja dhe klima e ftohtë, do të ishte e domosdoshme që rikthimi të bëhej sa më i kujdesshëm. Në këtë rast, ky kërkim për klimën e përshtatshme do të mund të përcaktohej si kërkim i stinës së butë, ta zëmë, i muajit prill…

Nisur nga kjo, i gjithë aksioni do të mund të quhej…Një prill për Fredin.

2.

Diku nga fundi i vitit 1972 kam pirë kafen e fundit me Frederik Rreshpjen. Ka ndodhur në “Kafe Tirana”, një lokal i njohur në atë kohë, ku mblidheshin zakonisht intelektualët e kryeqytetit. Përveç ne të dyve, në tryezë ishte Todi Lubonja, me të cilin doja ta njihja Rreshpjen, siç kisha bërë me shkrimtarë të tjerë të rinj, që ai, si drejtor liberal i TV-shqiptar, kishte mundësi t’i ndihmonte.

Frederiku ishte në atë kohë poet i njohur jo pak, një yll në ngjitje, siç thuhej, por pikërisht si i tillë, ngaqë shquhej për shkujdesje, e sidomos për talent të veçantë, ngjante veçanërisht i rrezikuar. Për “Kafe Tiranën”, ndër thëniet që qarkullonin, përmendej ajo e një të çmenduri, i cili ngulte këmbë se gjysma e klientëve të saj kishin qenë në burg, kurse gjysma tjetër do të përfundonin atje.

Më pas, kur për një befasim të keq, Todi Lubonja, mentori i mundshëm i poetit, ra në burg, e pas tij vetë poeti, kjo thënie do të kujtohej shpesh. Ishin të dy të burgosur politikë, me të vetmin ndryshim se, ndërsa burgimi i të parit do të ishte i pandërprerë, siç ishin zakonisht dënimet për “cenimin e vijës së partisë”, Frederiku do të kryente dy-tri burgime radhas.

Si shumëçka tjetër, dënimi i poetëve do të ishte i një stili që të kujtonte teatrin absurd. Ngaqë tiranisë shqiptare nuk i pëlqente t’i dilte nami se fuste në burg poetët për arsye të poezisë, ajo përpiqej të gjente të tjera vjega. Loja e bixhozit, shthurja morale, homoseksualiteti, e gjer te akuza për djegie mullarësh të kooperativës, ishin disa nga shkaqet e parapëlqyera.

Dihej se sa e shpejtë dhe e pandalshme ishte në Shqipëri teposhta e një ylli në rënie. Vjershat dhe poemat e tij të bukura u zhdukën nga libraritë dhe nga bibliotekat. Ai vetë, natyrë e vetmuar dhe e pikëllueshme, u bë shumëfish i tillë. Përpara se njerëzit t’i largoheshin, ishte ai vetë që iu shmangej, për të mos iu shkaktuar ndërlikime, siç e ka pohuar vetë në shënimet e tij. Por kjo nuk e pengonte që të vuante më pak. Dhe këtë më mirë se gjithçka e tregonin vargjet e tij. Gjithçka shkretohej në jetën e tij, venitej, vyshkej, vetëm poezitë i bëheshin më të bukura. Kjo dëshmonte se një harmoni e re po skajohej në këtë gjendje të re.

I vrarë nga një pranverë e kotë

Braktisur nga bota e tërë.

Vërtitej kështu në stinët që ishin të huaja për të, për herë e më i vetmuar dhe, pa e ditur as vetë, më kërcënues.

Shumë njerëz do të donin të mos e ndeshnin në rrugë. Hetuesit e tij në radhë të parë, gardianët e burgut, dëshmitarët e rremë, pa dyshim, por më tepër se këta, letrarët që kishin brohoritur arrestimin e tij. Në çdo socializëm do të kishte të tillë, por në Shqipëri ata ishin më të shpeshtë se kudo. Ai ishte mësuar me këtë, ashtu siç e dinte se gjithë ky fat i mbrapshtë i vinte nga letërsia. Dhe siç ndodhte shpesh me njerëzit, që, nga dashuria e tepërt kalonin në mohimin e saj, i pëlqente të ngacmohej pikërisht për letërsinë. Në shënimet e fazës së fundit të jetës gjendeshin fraza të tilla si “unë hyj ndër ata shqiptarë që nuk kanë lexuar asnjë rresht të botuar nga F. Rreshpja”.

E dinte që jo vetëm nuk ishte ashtu, por ishte e kundërta. Letërsia kishte qenë në të vërtetë fati i tij, por me të dy anët e veta: i mirë dhe i keq. Dhe kjo ia bënte të natyrshme perifrazimin e thënies së Jezuit, se secilës ditë i mjaftonte pikëllimi i vet. “Çdo ditë ka dhjetorin e vet dhe kjo i mjafton”, do të shkruante pak përpara fikjes së tij.

3.

Dihej se mrekullitë, qofshin në jetë, qofshin në art ndodhnin tepër rrallë. Veçse ato ishin të ndryshme në të dyja rastet. Mrekullia e rënies së komunizmit e gjeti Frederik Rreshpjen në një moshë jo të re. Megjithatë, në pak kohë, ai arriti të ndryshonte aq rrënjësisht, sa nuk njihej më. Një bashkëkohës i tij, E. Kushi, e jep kështu portretin e tij: “Viti 1993. I veshur bukur, me kostum të shtrenjtë, kapelë republikë, këpucë të modës së fundit, Frederik Rreshpja del nga zyra e tij e punës, qëndron pak çaste në hyrje apo në sallon dhe me ton autoritar u jep porosi punonjësve të vet. Pastaj një djalë i ri, roja i shoqërisë “Europa”, vrapon për të hapur portën e madhe të shtëpisë kryeqytetase. Një tjetër nxiton me çantën e madhe të parave (është truproja e Fredit) dhe pret para makinë shefin e tij, ndërsa shoferi rri me qëndrim gatitu dhe pret që shef Fredi të thotë fjalën ‘shkojmë’ ”.

Dëshmi të tjera japin pak a shumë të njëjtën pamje, ndonëse me imtësi të tjera, si për shembull, një çantë me dosje kontratash, nisje për aeroport, ose truprojat, të cilët përveç që janë dy, këtë herë janë kinezë! Kushdo që ta shihte nuk do ta përmbante dot klithmën e habisë: ç’ka ndodhur me ty, Fred Rreshpja?

Dhe përgjigjja e parë, prej cilitdo qoftë, do të ishte poeti, dikur i braktisur, ishte shndërruar tashmë në biznesmen, ose më thjesht, në një njeri të kohës.

Nënte vjet më pas, dhe pikërisht më 13 shkurt 2006, katër ditë përpara vdekjes, miku dhe botuesi i tij, M. Gjana, do ta takonte për herë të fundit në shkallët e hyrjes së Lidhjes së Shkrimtarëve, në Rrugën e Kavajës. Në vend të bosit krenar të kohës së re, kishte përpara një njeri të rrëgjuar plotësisht, pamja e mjerë e të cilit e kalonte çdo përfytyrim.

“Nuk shoh…jam verbuar fare, më tha, prandaj më merr për krahu, së rrëzohem…” Nga sytë i rridhnin lot…Në dorë mbante një ampulë që e përdorte rëndom kundër shtrëngimeve në zemër, për të shmangur ndonjë infarkt miokardi…”Kam ndenjur në hotel, por tani s’ kam më para ta paguaj…Si do t’i bëhet hallit tim? Askush nuk më do tanimë. Nëna më ka vdekur, ka kohë…S’kam ku të fle. Nuk më japin as pension, të paktën sa për të shtyrë ca ditë që më kanë mbetur. Më vjen turp të vdes në rrugë të madhe…Jam më keq se në burg…A do vish me mua në Shkodër? Më ço me makinën tënde dhe do të të jap një libër me poezi në dorëshkrim, që kam shkruar kohët e fundit. Merre, bëj ç’të duash me të…Nuk më pranon askush në shtëpi. As hoteli nuk më pranon. Kam tri ditë pa ngrënë…”

Katër ditë më pas, më 17 shkurt 2006, u nda nga jeta, në spitalin e Shkodrës, ai që kishte shkruar vargjet:

U plak kali i bardhë i lodhur qëmoti

Tërë vdekje u rrëzua në fushën me shi

Pyetja: Ç’i kishte ndodhur Fred Rreshpjes, do të përsëritej bashkë me të tjerat: përse ishte rrëzuar nga fati, pikërisht atëherë kur dukej se fati po i buzëqeshte? Si dhe ku ishte vendosur ky rrëzim? Dhe kryesorja: në kohën e madhe të botës, si nuk ishte gjetur një kohë për të, krijuesin e kaq brilanteve e, midis tyre, ndoshta më befasuesit varg të poezisë pesëqindvjeçare shqipe:

Tërë vdekje u rrëzua në fushën me shi

Me sa dukej brenga, e vetmja shoqe besnike e tij, kishte qëlluar ashtu siç ishin shpesh kostumet e poezisë, e një lloji të epërm, e tillë që nuk lehtësohej dot, as nga moti i mirë politik e as nga ndërrimi i kushtetutave e i gjithë dokeve të botës. I kushtëzuar nga të tjera ligje, ato të artit, Frederik Rreshpja e kishte përshkruar rrugëtimin e tij në këtë jetë, si të ishte një përjashtim e njëherësh përzierje e pamundur e Jeronim de Radës së arbëreshëve dhe e Toulouse Lautrec-ut të Francës…

*Fragment nga parathënia

Burimi/alb-spirit.com/

ZIJA ÇELA NDEROHET NË GJAKOVË MEÇMIMIN E PROZËS

No Comments Argëtim Letersi

Në Gjakovë u mbajt edicioni i 58-të i Festivalit letrar, i cili pati filluar në një shesh të qytetit si Miting i poezisë nga i paharrueshmi Din Mehmeti e kolegë të tij. Klubi letrar “Gjon Nikolle Kazazi” ka deshmuar ngulmim për vijimësinë, duke i dhënë ketij mitingu statusin e festivalit veteran, më jetëgjatit nga të ngjashmit e tij midis organizimeve shqiptare.
Në mbrëmjen e së hënës, në një auditor plot me artdashës, autorë të brezave te ndryshem, ardhur edhe nga emigracioni, lexuan poezi të tyre, duke marrë duatrokitjet e të pranishmëve.
Interesim të veçantë ngjalli “Çmimi Teki Dervishi”, i cili jepet për prozën më të mirë ndërmjet dy festivaleve. Ky çmim iu dha shkrimtarit të mirënjohur Zija Çela, për librin me tregime “Thika pa gjak”, botuar nga Onufri.
Kryetari i klubit letrar, shkrimtari Muharrem Kurti, i cili dorëzoi çmimin në emër të jurisë, ndër të tjera tha se ky vëllim vjen me nivelin letrar më përfaqësues të letersisë sonë bashkëkohore. “Ashtu si në romanet e tij aq të mirëpritura, autori e ka ngritur fjalën shqipe në perfeksion; jo rastësisht Zija Çela quhet edhe magjiku i letersise sonë, sepse ai dëshmohet si shkrimtar i realizmit magjik me një nivel sipëror. “Thika pa gjak” dëshmon sërish forcën shprehëse dhe mrekullinë artistike të shqipes. Unë jam ende nën ndikimin dhe magjinë e këtij libri”, pohoi Kurti.
Përshëndetja e Zija Çelës u ndoq me admirim të veçantë, sepse njëherësh me mendimin e thellë letrar e filozofik, shkrimtari emocionoi të pranishmit me komunikimin e drejtpërdrejtë, të çlirtë, të qartë dhe tërheqës. Ai shprehu respekt për trashëgiminë letrare që ka lënë kolegu i tij i ndritur Teki Dervishi, njëri prej autorëve më modernë e më cilësorë të letrave shqipe.
Artur Shemaj

Burimi/Facebook

Ymer Nurka – PRESIDENTI (fabul)

No Comments Argëtim Letersi

( kur politika zgjedh presidentin)

Rënë pa rënë drit’e yllit,
Në një shesh në mes të pyllit,
Mblidhen kafshët në Kuvend
Për të zgjedhur President

“Mirë do ishte -thotë një ujk,
President të vemë një bujk
Se do priste ai çdo ferrë,
E kjo tokë, s’do rrinte djerrë!”

“Jo or jo -ia kthen Ariu,
President, të jetë Bariu
Të na shtohet gjë e gjallë,
Hamë e pimë e bëjmë pallë!”

Në çast çohet një kastor:
“Presidenti qoftë punëtor..!
Të punojë nat’e ditë,
Korrupsionit t’i verë pritë!”

“President – thotë kau plak,
Më mirë vemë një ushtarak.
Të verë popullin në rresht,
E çdo kafshë t’i rruaj lesht!”

“Presidenti – thotë një skile,
Të jetë i shoqërisë civile…
Të dijë radhë, të njohë sërë,
Të jetë për vete e për të tërë.!”

“President- thotë qykapiku,
Të jetë një farë akademiku…
Ta ketë kokën plot me dije,
Kur të flasë ti ketë dhe hije!”

Qeni, qenit i shkel synë:
“Do ta vëmë nga soji ynë
Të dijë të bëjë dhe puçe,
Presidente vemë një buçe!”

Nje sorkadhe zgjati shalët:
“Kryetari të jetë mbi palët
Për këtë punë e sjellka fati,
President të jetë veshgjati

Veç ai plotëson kriteret,
Ne shyqyr kemi “menderet”.
Bëhuni gati, kohë mos humbim,
Të gjithë vithet bashkë t’i tundim!”

Nga: Ymer Nurka

Burimi/Facebook

Anita Hoxha – Sandalet e nënës sime

No Comments Argëtim Letersi

Nëna ime, nuk kishte një palë sandale…
Gjysmëzbathur, nxitonte ditëve në punë
Eh bijë, do mbarojnë një ditë këto halle…
Vështrimin, dhimbshëm kthente nga unë..!

Ajo, s’mund të kursente asgjë, për vete
Se vinin festa, ne vishnim fustan të ri.
Sa kujtime, mbetur peng kësaj jete…
Sandalet, ato të vjetrat,ruaj ende në kuti !

Nëna ime, nuk kishte një palë sandale,
Kallot e këmbëve të saj,ruaj syve gjithnji….!
Sa herë merrte frymë thellë, mbas çdo fjale……
Sa herë thoshte, do bëhet mirë për ne, o bijë !

Nënat tona, të bukura.mbretëresha pa kurorë..
Ato,që unë ju shkrova, me mijëra vargje, poezi
Ato, halleve tona zbardhen, si Tomorri me borë…
Kur shoh të vjetrat sandale, s’ harroj kurrë nga vij !

Burimi/Facebook/Gegnisht/Teona Bushati

Ndue Lazri – KRONIKË PËR DRITËN NË DHEMBJE…

No Comments Argëtim Letersi

  • Rreth librit “Për dashurinë shkruhet pas vdekjes” të Zija Çelës –
    1
    Duke më dhuruar librin e tij, në një takim pas kaq e kaq vitesh, shkrimtari ynë i mirënjohur Zija Çela shkroi në autograf: “I dashtuni Ndue Lazri, me bindjen se në zemrën tënde ka vend për dhembjen e tjetrit. Miqësisht, Zija Çela.”
    Eh, të më dish, i dashur Zija… Nisa ta lexoja përnjëherësh librin tënd, siç më ndodh me librat dhe autorët që i kam për zemër. Gjysmën e tij e lexova në avion. Dhe gjithë kohën sytë e mi ishin të veshur nga një tis lotësh, madje ndonjë pikë më rrëshqiti edhe mbi libër, aq sa pasagjerja që rrinte në sediljen pranë më vështroi si me habi. Dhe mendimi i parë, që më erdhi qysh në fillim të leximit, ishte: Paskemi qenë kaq afër e nuk e dija dramën që përjetonte miku im. Vetëm njëqind kilometra, një orë me makinë nga Bolonja ku jetoja unë, në Parmën ku djali juaj, i miri Tani, ishte shtruar në spital. Dhe më e çuditshmja është se në ato vite kur ka ndodhur ngjarja, unë vija shpesh për motive pune në Parma dhe furgonin e punës e parkoja pikërisht në hapësirat e spitalit e dilja të bëja ndonjë shëtitje në ambientet e tij e në zonën përreth, derisa punonjësit e mi të mbaronin punën që u kisha lënë. Tek lexoja, thoja me vete: Si nuk e kam takuar Zijain tek dilte në oborret me gjelbërim e me ujë të spitalit, o tek qiparisi ndjellakeq, ku ai me zë të lartë, në kulmin e dëshpërimit, i drejtohej Atit të madh në qiell, ndërsa i biri luftonte me vdekjen. Po e citoj këtë lutje, që do të shponte thellë çdo zemër njerëzore: “Zoti ynë që je në qiell, ti Baba dhe unë Baba, dhembjen që ndiej unë, ti e ke provuar me Birin tënd dhe e ke duruar, se je Atë qiellor, je i Plotfuqishëm, kurse unë jam i dheshëm dhe i përkohshëm, jam njeri, nuk jam Perëndi, unë nuk kam fuqi ta mbaj dhe as pushtet ta ringjall. Ku je, Atë”, i thirra duke ecur ndërmjet drurëve, “ku je Jezus, a po më dëgjoni?!”
    E në këtë lutje nuk është Abrahami përpara çasteve të sakrifikimit të birit të tij sipas vullnetit të Zotit. Nuk është as Jezusi në momentin e kryqëzimit tek i thërret të atit: “Ku je Atë, përse më ke braktisur?”. Por është Zija Çela, një artist vulnerabël, një prind në kulmin e dhembjes, që është gati të bëjë atë çka është më sublime për hir të dashurisë për birin, të ofrojë vetësakrifikimin e tij për të shpëtuar jetën e djalit. Por është e thënë prej Zotit se nuk mund të bëhen shkëmbime të tilla. E atëherë mbetet shpresa, shpresa te mrekullitë që mund të bëjë shkenca mjekësore përballë një sëmundjeje të pashërueshme dhe, në rast falimentimi të saj, shpresa te ndonjë mrekulli e Hyjit në qiell.
    Autori i librit e quan veten “i çmendur në shpresat për shpëtimin e jetës së djalit”. Dhe është e justifikueshme, sepse çdo prindi do t’i luante truri nga vendi e do t’i shkulej zemra nga krahërori, duke gjetur shpresën si e vetmja forcë që vdes e fundit.
    2
    Zijai nuk ka mbajtur shënime në ata muaj, kur djali i tij, Dritani, ndodhej i shtruar në spital. Nuk donte të humbiste asnjë minutë, vetëm e vetëm për ta jetuar intensivisht me birin, shokun, mikun e madh dhe kolegun e letrave. E tek lexoj librin, më lind përshtypja që në atë periudhë mendja dhe zemra e autorit punonin disi të shkëputura nga njëra-tjetra. Zemra përjetonte ato dhimbje tej kufijve të arsyes njerëzore, ndërsa truri regjistronte gjithçka si filmim i kronikës së një dhembjeje përvëluese. E falë atij regjistrimi lexuesi ka në dorë një libër, një kryevepër mbi dhembjen prindërore e njerëzore, por edhe mbi dashurinë për jetën e luftën titanike për të fituar mbi vdekjen.
    Autori e mban lexuesin në tension, duke i rrëfyer hallin dhe dhembjen e vet. Por atëherë, sapo me intuitë e ndien se edhe lexuesin e ka kapluar dhimbja, ai ndalet, prit pak, sikur i thotë vetes. Dhe me mjeshtërinë e përvojën e një shkrimtari fin, gërsheton një digresion, shkon pak mbrapa a përpara, sjell në skenë fëmijët e familjen e Tanit, si për të thënë që jeta vazhdon e duhet të vazhdojë me larminë e gëzimet e saj. Pastaj vazhdon sërish me kronikën, në mënyrë preçize te fraza ku e kishte ndërprerë më parë. Kështu libri bëhet më pak i rëndë, por jo dhembja, e cila faqe pas faqeje merr përmasa të sublimës. Deri tek ai fund, ku edhe lexuesi më i ftohtë e ka të pamundur ta mbajë lotin e të mos kërkojë të mbushë mushkëritë me frymë si pas një zhytjeje të gjatë në ujë. Sepse është pikërisht fryma që sikur të mbahet, duke lexuar çastet e fundit të një 36-vjeçari, zemra e të cilit, e mbushur me dashuri për jetën, nuk do që të ndalet edhe kur trupi i tij ka filluar të ftohet.
    Tani (Dritan Çela) ishte një i ri plot vitalitet, plot ëndrra e projekte për jetën, ishte nga ato ekselenca intelektuale që e bënte krenar komunitetin shqiptar në Itali, ishte përkthyesi i talentuar që i kishte dhënë lexuesit disa kryevepra nga letërsia italiane. Ishte bir i artit, i një babai shumë të njohur për veprën e tij letrare, që në fillim e merr birin për dore duke e edukuar e plazmuar me dashurinë për artin. Dhe pastaj, kur biri ngjit kodrën e lartë të suksesit, është ai që duket se e tërheq atin për dore. E atëherë përse duhej të ndahej nga jeta pikërisht ky burri djaloshar, njeri me gjithë ato mirësi të spikatura, që kishte vetëm 3 vjet më shumë se Jezusi?! Kjo pyetje të vjen shpesh në mendje gjatë leximit të librit. Por vullneti i Zotit është i padiskutueshëm. Është Ai që e merr vendimin dhe më të mirët i zgjedh për t’i patur pranë vetes.
    3
    Libri i Zija Çelës nuk është një kronikë e thjeshtë e dhembjes së tij, familjes dhe e të afërmve për humbjen e madhe e të pazëvendësueshme. Mbi të gjitha, është një refleksion i thellë e tejet artistik mbi jetën. Në atë libër i ke bashkë shkrimet e shenjta, filozofët e lashtë, artistët e mëdhenj të të gjitha kohrave, që autori me mjeshtërinë e tij i shkrin në një amalgamë arti të lartë, për të dhënë romanin dramatik të jetës së një të riu dhe tragjedinë e brendshme të një prindi. Gjuha e tij është mjeshtërore, leksiku i tij është aq i pasur, sa ç’janë kultura dhe talenti i tij i paanë. Personazhet e tij janë babai – Abraham i kohëve moderne, të cilit flijimi i djalit nuk i zëvendësohet në çastet e fundit me flijimin e dashit; nëna – Ajkunë e heshtur gjatë gjithë kohës, e mbyllur në dhembjen gërryese, por që në fund shpërthen në vaj me ligje për Omerin- Tanin e saj; është djali – Promete, i ngujuar në shtrat, të cilit sëmundja shpend i zi ia ha pak e nga pak trupin, gjersa arrin në zemrën e paepur të artistit plot ëndrra.
    Autori e ndërton librin si një lojë të vazhdueshme midis prindërve, që në asnjë moment nuk lejojnë që djali të marrë vesh diagnozën fatale të përcaktuar nga mjekët, dhe djalit inteligjent nga ana tjetër, i cili hiqet sikur nuk e ka marrë vesh të vërtetën dhe mundohet të mbajë prindërit me kurajo. Është një lojë dramatike e përshkuar fund e krye nga filli i dashurisë për jetën dhe nga shpresa e një mrekullie të mundshme. Por me sa duket në kohën e sotme mrekullitë ndodhin gjithnjë e më rrallë, ose nuk ndodhin fare.
    Mua më ra në dorë mjaft vonë ky libër, 16 vjet pas ikjes për në qiell të protagonistit të tij, Dritan Çela. Por dhembjen e ndjeva po njëlloj, si të kisha qenë në varrimin e atij artisti, që mbetet i pavdekshëm me veprat letrare që përktheu. E ndjeva edhe atë ditë, kur po pija kafe me Zijain, kur ai me shumë delikatesë e përmendte rrallë ngjarjen e hidhur, që për zemrën e tij ishte sikur të kishte ndodhur dje. Në libër e shtuna është një ditë kombinimesh të çuditshme, që mbase nuk janë krejt të rastësishme. Ashtu siç nuk është e rastësishme edhe zgjedhja që ka bërë Zijai. Tek pinim kafe, atij i ra telefoni. Ishte taksisti që çdo të shtunë, si dita kur ka mbyllur sytë Tani, e çon Zijanë në Sharrë, për të shkëmbyer ca fjalë dashunie edhe pas vdekjes, si dikur në të gjallë nëpër oborret e spitalit.
    E ndjej dhembjen ende. E si për kryeshëndosh për mikun tim, shkrojta këto radhë. Por dëshiroj t’i mbyll në një nivel tjetër meditimi. Pikërisht me theksimin që kanë berë autorë të shquar, të cilët duke e ndier gjithashtu thellësisht dhembjen, por edhe dritën e veçantë që buron prej saj, kur kanë shkruar për këtë libër, megjithatë e kanë cilësuar si Himn për Jetën.
    NDUE LAZRI

Burimi/Facebook/Autori

Ndue Lazri – ME GJENIUN E LETRAVE SHQIPE

No Comments Argëtim Letersi

Me shkrimtarin tonë të madh, gjeniun e letrave shqipe, Ismail Kadare, më ka rastisur të takohem disa herë. Që kur punoja si gazetar në Shkodër, ai vinte gjithnjë gjatë muajit të letërsisë, në tetor, i ftuar nga Dega e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të atij rrethi, e cila drejtohej nga dramaturgu i mirënjohur Fadil Kraja. Ishte një nga degët më të mëdha e më aktive të Lidhjes, pasi Shkodra kishte një numër të madh shkrimtarësh, piktorësh, fotografësh, aktorësh të teatrit e të estradës, këngëtarë etj.
Takimet bëheshin zakonisht në sallën e madhe të shtëpisë së kulturës që mbante emrin e kompozitorit të madh Prenkë Jakova. I ngarkuar nga gazeta, por edhe si lexues i pasionuar i Ismailit, shkoja me dëshirë në këto takime, madje shkoja gjithnjë para orës së fillimit, edhe për të zënë ndonjë vend në radhët e para të sallës. Atë pasdite ngjita shkallët për në katin e dytë. Ende nuk kishte ardhur asnjeri, as nga drejtuesit e institucionit e as nga Lidhja. Sapo ngjitem në koridorin e madh të katit të dytë, shikoj që aty po vërtitej i vetëm shkrimtari ynë i madh, Ismail Kadare. Për të flisnin se ishte disi i rreptë, por ai, me një korektesë të jashtëzakonshme kishte ardhur që nga Tirana përpara tlë gjithëve në takim. E takova disi i ndrojtur, sepse pata përshtypjen se ishte disi nervoz nga ajo pritje në vetmi. Por jo, më përshëndeti me përzemërsi dhe pastaj, duke vështruar orën më tha: – “Ç’kemi ndonjë barcaletë të re nga Shkodra?”. U gjenda aq i papërgatitur sa m’u lidh goja. Jo se nuk dija barcaleta, se Shkodra i nxirrte me bollek, por për momentin nuk m’u kujtua asnjë. Pastaj, edhe po të më ishte kujtuar, zor se do merrja kurajon të tregoja përpara tij ndonjë barcaletë.
-Tani do vijnë edhe artistët e humorit, e me siguri ata dinë plot barcaleta të bukura,-dola nga situata.
-Hë pra, po ku janë?-pyeti përsëri duke vështruar orën. Në këtë kohë nëpër shkallë u ngjit shkrimtari i mirënjohur Skënder Drini. Ai kishte tjetër njohje e të tjera marrëdhënie me Ismailin dhe pasi u takuan, i lashë të bisedonin me njëri-tjetrin. Bisedonin duke ecur nëpër koridorin e madh. Ndërsa unë u futa në sallën ku do të zhvillohej takimi, ku pati një pjesëmarrje të gjerë dhe Ismaili zhvilloi një takim të ngrohtë me artistët shkodranë. Të nesërmen erdhi për një takim edhe në ish komitetin e Partisë të rrethit, në të cilin e shoqëronte Skënder Drini.
Një herë tjetër, nga mesi i viteve ’90, kishte ardhur në Shqipëri shkrimtari argjentinas me origjinë kalabreze, madje me nënën arbëreshe, Ernesto Sabato, të cilit i ishte akorduar çmimi “Ismail Kadare”. Takimi u bë në ambientet e hotel “Tirana” dhe të dy, si Sabato, ashtu edhe Kadare shkëlqyen në fjalën e tyre para artistëve, gazetarëve e personaliteteteve e shumta që merrnin pjesë. Me atë rast i mora një intervistë të shkurtër Ismailit për gazetën “Albania”, ku isha redaktor i faqes kulturore.
Këtë radhë u takuam pas 26 vjetësh, nga ikja ime në emigracion. Tamam, pak kohë pas asaj interviste, qeshë larguar për në Itali. Botuesi i tij i njohur, Bujar Hudhri, më krijoi mundësinë e takimit në ambientet e “Juvenilias”. Është gjithmonë kënaqësi ta takosh gjeniun e letrave shqipe. Në lartësinë e viteve të tij, tashmë ai është bërë disi më i heshtur (gjithmonë ka qenë fjalëpak), por kur e tërheq argumenti i bisedës gjallërohet, të vështron me vëmendje e thotë diçka nga këndvështrimi i tij. Biseduam për lidhjet e kontributin e tij për Kosovën. Kisha lexuar shumë rreth këtij argumenti, për merakun e tij mbi rrezikun e zhbërjes së Kosovës nga politika e agresioni serb, për lidhjet e tij si intelektual e personalitet shqiptar me konferencën e Rambujesë, në një kohë që qeveria shqiptare e tradhëtonte Kosovën duke thyer embargon ndaj Serbisë e duke e furnizuar atë me naftën që i shërbente makinës luftarake serbe kundër vëllezërve tanë kosovarë. Dija edhe për lidhjet e tij me Ukshin Hotin e për librin që kishte shkruar nga biseda me këtë personalitet kosovar kur ishte i mbyllur në qeli nga Serbët. I tregova për përkthimin që i kam bërë në italisht librit të shkrimtarit kosovar Rexhep Hoti “Nata e Kosovës”, parathënien e të cilit e ka bërë Kadare.
-Ajo parathënie ka krijuar jo pak diskutime në Kosovë,-ndërhyri Bujar Hudhri, duke patur patrasysh se aty Kadare flet mbi hermetizmin e letërsisë kosovare të periudhës kur është shkruar libri.-Por Kadare diti t’ua japë përgjigjen, -përfundoi ai.
Pastaj i fola për aktivitetin e shoqatave shqiptare në Itali dhe për dëshirën që kisha patur ta ftoja një herë në takim me krijuesit e shumtë emigrantë shqiptarë në Itali, por nuk kisha patur asnjë kontakt të tij gjatë kohës që jetonte në Francë.
-Mund të ishim organizuar,-tha ai. Dhe ndjeva një keqardhje të madhe që nuk kisha besuar më shumë tek vetja në këtë mundësi për ta organizuar një takim me shkrimtarin tonë të madh në tokën italiane.
Mes të tjerash fola edhe për ngulimet e familjeve fisnike shqiptare në Capodistria (Koperin e sotëm) pas vdekjes së Skënderbeut, për kalanë e Dukagjinëve mbi Trieste, si dhe për librin e shkruar nga albanologu Peter Štoka, mbi këto ngulime. Ky djalosh slloven i pasionuar, me origjinë të hershme nga Pojani i Korçës, ka shkruar një libër me vlera, ku sjell dokumente të shumta, që për shekuj kanë qëndruar të fshehura në bibliotekën e Koperit, ku ai punon. Ai i ka çpluhurosur ato dokumente e mbi bazën e tyre, si dhe të toponimeve e zbulimeve arkeologjike ka shkruar një libër me rëndësi, që kam patur kënaqësinë ta përkthej në shqip e që do botohet brenda këtij viti. I shpreha dëshirën Kadaresë, që të mund të ishte i pranishëm në promovimin e këtij libri.
-Bisedoje me Bujarin, kur të vijë momenti, dhe nëse nuk kemi ndonjë angazhim tjetër, vij me kënaqësi,-tha ai.
Në atë takim pata rastin të shihesha edhe me poetin e mirënjohur, Sadik Bejko dhe me gazetarin Çerçiz Loloçi, i cili bashkë me Bujarin na bënë disa foto nga ky takim me gjeniun e letrave shqipe, Ismail Kadare.
Ndue Lazri

Burimi/Facebook

Greta Ljarja – Aleksandër Gera (1926-2001)

No Comments Argëtim Letersi

Autori i kanges Kaçurrelat e tue (shum prej nesh e njohin si krijimtarin e Gac Çunit,por e verteta asht qi rreshtat e kanges me kèrkes tè Gacit i ka shkrue Sandri , ndersa Gaci kompozoi,1950-1953 nè burgun e Burrelit )
Autori i “Po vin krushqit maleve”
‘Me lule tè bukra” etj etj
— pjesa ma posht asht shkput prej shkrimit tè Anton Çefës: “Disidencë fisnike dhe politizim çoroditës në letersinë tonë” botuar ne gazetën “Dielli” – Vatra, Nju Jork, 2005
Aleksandër Gera

  • Punoi si mësues dhe në sektorin e kulturës dhe si bibliotekar në bibliotekën “Marin Barleti” të Shkodrës. I njohur si poet dhe hartues këngësh. Aleksandri botoi dhe në të njëjtën kohë shkruante poezi disidente. Nga botimet po përmendim: “Lugina e qetë”, “Gjurmë të kohës”, “Kangë e zbritun nga malet”, “Nora e Hotit”, “Kangë agimesh”, etj.
    Më vjen mbarë këtu të botoj një fragment të një interviste që ia pata marrë në vitin 1992, kur, mbas përmbysjes së diktaturës, punova si redaktor në gazetën “Shkodra”, (e para gazetë demokratike lokale, që u botua mbas rënies së komunizmit) dhe që atëherë mbeti pa u botuar.
    “Shkodra” – Ju, Sandër, keni shkrue tekste kangësh së paku tash 47 vjet. Ato janë muzikue nga Prenkë Jakova, Tish Daija, Tonin Harapi, Kolë Gjinaj, Mark Kaftalli, etj. dhe dikur janë këndue nga bylbylat e Shkodrës Pjetër Gjergji, Gac Çuni (i vdekun mizorisht në burgun e Burrelit), etj. Po, a vetëm tekste kangësh?
    S. Gera – Po nuk e fillove me kangë jetën, me çfarë tjetër do ta fillosh? Ato kangë qenë limonadat e para në sofrën e madhnueshme të poezisë. Në Shkodër, po nuk e fillove me shtregullat klasike e baritoret e maleve, më thotë mendja se asht zor me këndue.
  • E pastaj filloi poezia ?
  • Atëherë kanë fillue “Sonatat e Kain Abelit”. Kam ulë kokën ndër “Epitafe te Zalli i Kirit”, jam freskue në “Pika shiu në tokën e rreshkun”, jam endë në soditje te “Bukuria e gjarpnit” (nji roman në vargje), dhe megjithatë kam qenë “Alastor flatërdjegun” e nuk po përmend libra të tjerë që kam botue nën duertrokitjet e realizmit socialist, të cilët i ka shfrye zemra me gojë të mbyllun. Mos u çudit, po legjenda e Sizifit më ka kapë edhe mue, si mallkim, qysh në vitin 1945 dhe qysh prej asaj kohe: kam qeshë, kam lotue, kam mallkue, kam shpresue, tue bartë gurët në shpinë. Kam nynykatë gojëmbyllun “Sonatat e Kain Abelit”, si të gjithë, i heshtun mbrenda Aeropagut të shemtuet, e tue i lidhë të gjitha shfrimet e mia poetike në fillin e Arianës, e cila, them të drejtën, më ka dashunue dhe po më nxjerr nga labirinti për të puthë pa frikë flijimin e Rozafës sonë.
  • Ma së fundi, i the të gjitha, po të uroj që Sonatat gati gjysmëshekullore të dalin në dritë e të këndohen pa ia pasë frikën asnjë Minotauri.”
    Një cikël poezish nga “Kangët e nëndheshme” të Gerës, kam botuar në “Dielli”, në nr. 2 të vitit 1994.
    Sandri vdiq në vitin 2001, mbasi botoi “Via Lucis”, që si duket e shkroi mbas përmbysjes së diktaturës. Ai nuk arriti të botojë asnjërin prej titujve që kemi përmendur më lart, në intervistën e tij, e që ai i quante me një titull të përgjithshëm “Kangët e nëndheshme”. Dy poezi që më dërgoi kohët e fundit, nga Italia, e bija, Paola Gera, janë nxjerrë nga përmbledhja e titullueme “Gufime kangësh të theruna”.
    Kritika letrare e ka vlerësuar poezinë e Gerës. “Tradicionalja me vazhdimësinë e saj ma përfaqësuese dhe modernia me praninë mbizotnuese si strukturim bazë poetik dhe në ndërsjellje figurative transmetojnë forcën domethanëse të poezisë së Sandër Gerës” shkruan në kopërtinën e brenshme të “Via Lucis”, kritiku Hasan Lekaj. “Poezia e Gerës shëmbëllen me një produkt të harmonisë mes traditës dhe modernitetit, në poezinë tonë. Me siguri që në rendin ekzistues të monumenteve të poezisë shqipe, ajo do të afirmojë vokacionin e saj autentik, tue i imponue këtij rendi ndryshime cilësore estetike, të tilla ndryshime që imponuen, me botimin e tyre, poezia e Camajt dhe e Zorbës”, shkruan po aty kritiku Arben Prendi.

Burimi/Facebook/Pro Gegnishtes/Greta Ljarja