Home

Lajme

Miho Gjini – Në 100 vjetorin e lindjes së aktorit tragjikë të komedisë

No Comments Argëtim Histori

Kujtime:
VIKTOR GJOKA
Po.Ai ishte komik në skenë dhe tragjikë në jetë! Që pa edhe lavdinë nga e qeshura, prej artit të tij virtuoz, po edhe zgripin e hidhur të vdekjes. Kishte lindur pikërisht 100 vite më parë,-nëse duhet t’i besojmë “Wikipedias”,-më 4 korrik të vitit 1922 në Tepelenë dhe largohet nga jeta në Romë, 15 vite të shkuara, thuajse i harruar e i mallkuar, sepse dashuroi një vazë të re, që përgjëroheshin për njëri-tjetrin e bëri po atë gjest që kanë bërë edhe shumë të tjerë njerëz të kësaj bote, duke përfshirë edhe kryeministra e perandorë shtetesh të ndryshme: e morri për grua!…
Virtuoziteti artistikë
Aktori Viktor Gjoka, në skenën e Teatrit Popullor ka qenë një nga figurat më interesante të komedisë, tepër i veçantë, me një fizionomi individuale gati të papërsëritshme. Erdhi në këtë teatër nga grupet amatore, konkuroi dhe fitoi menjëherë të drejtën e ngjitjes në skenë. Qysh në rolet e tij të para u shqua për gjallëri dhe siguri skenike, si edhe për sensin humoristik e satirik të interpretimit. Regjisori veteran Sokrat Mio, i sapokthyer nga Franca, duke vënë në skenë komedinë “Revizori” të Gogolit (premiera e së cilës u dha më 25 janar 1947), i dha Viktorit rolin e policit Zvistunov, që qëndronte gjithmonë pranë prefektit (Mihal Popit). Ky debutim, gati episodik, i shërbeu atij si një shkollë e vërtetë aktrimi. Të interpretoje atëherë përkrah Mihal Popit, për çdo aktor ishte një përfitim i madh, jo vetëm se ai kishte 30 vjet përvojë skenike, por se zotëronte, mbi të gjitha, një talent e komicitet të jashtëzakonshëm, për të cilin shkruanin me veneracion edhe gazetat italiane…
“Isha fare i ri, – më rrëfente Viktor Gjoka, gjatë kohës që unë shkruaja monografinë për Mihal Popin, – dhe, në njerën nga shfaqjet (si ordinancë që isha) bëra dy gabime. Që të dyja gabimet m’i fshehu me shumë sukses Mihali, i cili e zotëronte skenën me forcë sugjestionuese, duke korrigjuar shpesh edhe ndonjë “fiasko” që bënim ne”. Fillimisht Viktor Gjoka luante në skenë vetveten, ashtu siç ishte në jetë, i zhdërvjellët dhe hokatar. “Frika skenike” nuk ekzistonte për të. Duke punuar me regjisorin rus Kriçko, në dramën e Sofronovit “Karakter i Moskovit”, Viktori nisi të kërkojë për personazhin detaje të veçanta, sado “të vogëla” që të ishin. Kjo shfaqje, që u dha në dhjetor të vitit 1949, si edhe “Nderi i familjes”, që u realizua në vitin 1953, patën për të një vlerë të madhe, ngaqë kishte si partnerë aktorë kalibri, siç qenë Naim Frashëri, Kadri Roshi, Pjetër Gjoka e Drita Pelingu.
U krijua tanimë bindja e padiskutueshme që Viktor Gjoka ishte një talent i lindur në fushën e komedisë, që mund të përballej me sukses edhe me figura të mëdha. Kështu, në rivënien në skenë të komedisë “Revizori” të Gogolit prej regjisorit Andrea Malo, atij iu besua roli i Hlestakovit. Viktor Gjoka hyri në lëkurën e këtij batakçiu të përsosur, që i pillte guverna e kalbur ruse, i cili ka kurajon të përpiqet të triumfojë mbi këdo, bile edhe kundër një kryebatakçiu, si Prefekti Gorodniç. Me një lojë brilante, plot vitalitet skenik, ai u gjend këtu çuditërisht i barabartë me Mihal Popin, korifeun e skenës shqiptare, i cili, siç pohon vetë më poshtë, kishte një forcë të madhe gravitacioni. “Kur më kanosej prefekti i Mihalit, – rrëfen Viktori, – unë bëhesha sa një grusht. Vërtetësia e tij, forca interpretuese, bënte që të shtangesha e të shndërrohesha befas në një Hlestakov të vërtetë…”. Talenti i këtij aktori të komedisë, që se përmbante dot skena për vitalitetin që kishte, po edhe për komicitetin e natyrshëm, i bëri përshtypje edhe regjisorit -pedagog Kujtim Spahivogli, i cili e angazhon menjëherë në vënien në skenë të komedisë së Shekspirit “Gratë gazmore të Uindstorit” për të interpretuar rrishtazi përbri Mihal Popit. Të njëjtën gjë do të bënte Spahivogli edhe kur vuri në skenë komedinë e Karaxhales “Një letër e humbur”, ku Viktori “i qante” edhe “rolet e vogëla”, me nje interpretim brilant e tipizues.
Pas këtij suksesi të padiskutueshëm, Viktor Gjokës iu dha e drejta për të studiuar në një shkollë teatrale të ish Bashkimit Sovjetik. Studioi në kryeqytetin Baku të Azerbaxhanit, nga ku do të kthehej pas dy vjetësh, si pasojë e prishjes së marrëdhënieve me vendin e sovjetëve. Që së bashku me Petro Kostën nga Gjirokastra, të cilin e sollën në kursin tonë, në vitin e tretë të aktrimit, duke na “shkrirë së qeshuri!” edhe me disë fjalë turçe që kishin mësuar aty. Por, ndërsa Petroja do të vazhdonte studimet e larta të aktrimit me ne, Viktor Gjoka e kishte vendin e tij “vakant” në Teatrin Popullor, ku e priste një repertor akoma edhe më i suksesshëm: “Karnavalet e Korçës” në vitin 1964 dhe “Fytyra e dytë” më 1968. Këto dy shfaqje e lartësojnë emrin e Viktor Gjokës në pozicionin e të barabartëve… Se, Nikollaq Jorganxhiu, tek “Karnavalet e Korçës”(e shkruar nga Spiro Çomora dhe e vën në skenë nga Pandi Stillu), tregoi që Gjoka ishte një aktor karakteresh, i aftë të “pikturojë” portrete të përsosura artistike. Tregëtari cingun i Viktor Gjokës, i veshur aq bukur me koloritin korçar, me atë sjelljen provinciale e me atë gojëtari prej mburraveci, do të rrëfejë së fundi cakun degradues të parasë, si qëllim në vetvete dhe atë tatëpjetë të borgjezisë së vogël të provincës, të rrethuar nga injoranca e asaj kohe. Mjaftonte ai “detaj i parasë” që ai i rrëfente Olimbisë me gishtrinjtë e mbledhur, se sa vlente në atë tipizim figure aq organike, si e marrë direkte nga dyqanet Korçare të atyre viteve….
Në një plan tjetër e interpreton Viktor Gjoka personazhin simpatik të Dritëro Agollit, xha Halilin, tek drama -satirë “Fytyra e dytë”, duke na dhënë si në pëllëmbë të dorës fshatarin e zgjuar e babaxhan, që “s’ia ha qeni shkopin”. Ai është në skenë “tëpkë” (siç shprehen korçarët) njeriu i mirë i fshatit, qejfliu i trapezit, dollibashi i palodhur i “betejës me gotat e rakisë”, shpotitës e inatçi njëherësh, tërë vrulle kur e do puna dhe fare i qetë kur e “peshon muhabetin”. Ky Halil i Viktor Gjokës mbeti si një “perlë” në gjerdanin e interpretimeve virtuoze të aktorëve shqiptarë.Po ashtu, edhe si një DEVOLLI (këmbë e krrye) prej atyre brigjeve, që Dritëroi e ka futur edhe në poemën e tij, me një “trastë leshi nënë gunë, për t’ia sjellë Lidhjes së Shkrimtarëve!”….
Çdo aktor në bote ka kryerolin e tij, me të cilin mundet dhe të mburet, ashtu sikundër e ka këtë të drejtë legjitime kushdo shkrimtar, kompozitor, piktor, skulptor e arkitekt, ndërsa Viktor Gjoka, la pas vetes tre “margaritarë”: Hlestakovin, Jorganxhiun dhe xha Halilin. Me këtë pasuri, çdokush do të largohej i lumtur nga skena dhe nga jeta!..Se qenë si shembëlltyra studimi për artistët e rinjë që bënin shkollë e nuk e kishin këtë fat, lartësim modelesh interpretuese,-krejtë të pangjara me njëra-tjetrën dhe si “qëndisje”mjeshtërore të figurave artistike skenike, me “vis comika”,-nga ku e qeshura vinte si një burim katarakti malor, prej një aktori të pashkollë, që kishte si shkollë vetvehten…Një fenomen i papërsëritshëm!Triumf i vet-vehtes në gjininë më të vështirë të ateve.”Qeshja është kënga e triumfit,-thotë Marsel Panjoll,-Ajo e shprehë zbulimin e befasishëm të supermacionit momental të qeshësit ndaj personit me të cilin qeshet”. A thua se kishte tipizuar kështu dy epoka të shoqërisë shqiptare, të së kaluarës , si edhe njerën prej epokave të rusisë cariste, po aq të denja sa ti vendosje në Luvër, si skulptura universale e të papërsëritëshme…Por, të mos harrojmë që, ky artist gjenial, jetonte e krijonte në një realitet absurd.Dhe,të dy ata “Azerbaxhanasit” që u kthyen prej andeja me ca “copëra fjalësh turqisht e rusisht” do të kishin në jetë një “FAT TRAGJIK”që të dy: Petroja do të zhdukej nga Gjirokastra , pa “nam e nishan”, ndërsa Viktori do të merrte rrokullimën ndaj honeve të asgjësë…..
Në “Greminën e Dashurisë”
Isha dy herë njëfarë “dëshmitari okular” i këtij “romani të verdhë”: Fillimisht si lexues, me faqet e një “letërsie të ndaluar”, që u shkrua edhe në dokumentat e mia “të zeza”, që do më trëmbte edhe kur e gjeta autorin e këtij romani, Mustafa Greblleshin, pasi dola nga “dyert e burgut”, kur u ndodha edhe përballë tij, në Komunalen e Tiranës, si një person”po aq i rezikshëm” , sa edhe atëhere kur ra nëpër “kampet” e diktaturës, po edhe , përsëdyti, kur ra në të njëjtën “Greminë Dashurie” edhe Viktor Gjoka! I akuzuar në Teatrin e vet , ku shkëlqeu si një “meteor i vetmuar” dhe i ndritshëm, si një “Prishës i moralit komunist” , kur shumëkush prej tyre e bënin këtë fshehtazi e pa u “hyrë gjë në këmbë”.Ndërsa Viktor Gjoka, në rrethanat e veta familjare, gjeti dashurinë reciproke, tek një vajzë e re me emrin Elena , rreth së cilës u “krijua, një thashemnajë” shumë e madhe, e Partia në teatër gjeti “terren” për ta “qërruar prishësin e moralit”, si të qe mpleksur me “Elenën e Trojës”, që, për koincidencë atëhere shfaqej në kinematë e Kryeqytetit. Duke e përplasur artistin e madh të komedisë së asaj kohe, në fshatin e Bërzhitës, në një ndëshkim, pa afat e pa ndonjë letër shoqëruese, sikundër qe vepruar ndërkohë dhe me Kujtim Spahivoglin e më ndonjë tjetër, si puna ime! Për të nisur kështu, edhe Viktor Gjoka, si “personazh i kohës”aktin e parë të një tragjedie pa akte,si një kalvar që kishte nevojë edhe për “viktima” nga skena e artit, sikur qe vepruar edhe me ata të ushtrisë, të ekonomisë, të naftës, pa nguruar edhe me ata që kishte përreth tij “Udhëheqësi i Ndritur”!
Qenë vitet 80 të shekullit të kaluar, kur akoma “kërrcisnin dhëmbët” e diktarurës më të egër që ka parë bota. Viktor Gjokës i kthyen krahët të gjithë miqtë që kishte e, sa herë që shkelte fshehtazi në Tiranë me Elenën e tij për dore, nëpër muzg e shi, vinin të hidhnin nga një sy nga ai “oborr i lumtur” i rinisë së tij artistike,-të artë,- kur ëndëronte edhe të mbronte diplomëm e regjizorit me dramën e Shilerit “Luiza Miler”, që shtjellonte temën universale të dashurisë dhe urrejtjes! Dhe aty, nën dëgët e dëndura të një pishe, askush nuk ia shihte lotët, përveç Elenës së tij, që nuk e la kurrë ta krryente vetëm ndëshkimin absurd, që në atë teater kërcënonte edhe artistë të tjerë, nga ata që mbanin mbi supet e tyre edhe “trarët Teatrit”, sikundër ishin edhe Naim Frashëri, Kadri Roshi, Sandër Prosi e Ilia Shyti. Kjo vajzë kurajoze, doli mbi thashemnajën, për hirë të dashurisë, edhe pse qe e kërcënuar edhe ajo nga krahu tjetër, si e bija e emigrantit Bullgar, sportistit Mihal Cere, i persekutuar edhe ai nga diktatura e E. Hoxhës, duke e sfiduar me guxim atë kohë të errët. E pashembëllt ndër shoqet e veta, në mbrojtje edhe të bashkëshortit të saj artist, tek e nëpërkëmbnin ca injorantë në Bërzhitë e ca të tjerë që venin aty për të parë sesi “kishte reflektuar” Viktor Gjoka që, sipas tyre: “bënte komedi me shtetin”! Mandejë , një personi të tillë, Viktori kishte marrë edhe guximin ta quante “qen bir qeni” nga që e provokonte pa rreshtur! Apo kur e kthyen në Tiranë, e aparatçiku e qërtoi artistin , me prishje buzësh se “e kishte bërë si lopa që e derdhi me shkelm kovën me qumështin e vet”, për të marrë pej tij, jo më me pak ironi, përgjigjen se: “grua desha e grua morra, një të vetme, e jo si Babë Myslimi që në shtëpinë e vetë mba 3-4 të tilla, sipas tradtës së vjetër, po që i mba edhe tani…” Zyrtari përball tij kishte shtangur i tërri, pa e marrë akoma edhe atë “shtojcë”që deshi të shtonte “i pandehuri i komedisë” se “nuk mund të delte pazarit e as në mbledhjen e kolektivit të teatrit e të thoshte se “nuk ke ç’bënë tjetër , kur nuk egziston më ajo dashuri e mirëkuptim që e “mba në këmbë familjen!”” Aq kohë duhej, që aparatçiku të bëlbëzonte e pasaj t’i kthehej e t’i thonte artistit nëpër dhëmb:”Si merr guximin!?Përse, si Baba je ti , ore!??”, duke e lënë artistin “kryengritës” rrugëve të Tiranës pa punë fare, edhe pa bukën e gojës, duke i ulur dinjitetin njerëzor gjer në atë shkallë, sa ai të kërkonte një korre buke të hedhur nëpër kazanet e plehrave të rrugës..O ZOT I MADH! Aq sa, dikush e kishte vën re këtë mjerim të tmerrshëm të aktit të dytë të tragjedisë së Gjokajve dhe e kishin emëruar Elenën,-më në fund,-si shitëse buke në një dyqan të periferisë, pa rrën shumë në sy të njerëzisë..
Gjer në katrahurën e 97-ës, kur i “vunë flakën”krejt Shqipërisë dhe çifti Gjoka ikën në drejtim të Italisë për ta filluar jetën nga e para, në aktin e tretë të kësaj tragjedie, kur në jetën e tyre do të shfaqet edhe një personazh tjetër: Kontesha Romane, me fisnikërin e racës së vet aristokrate, duke i siguruar dyshes shqiptare, që asaj i përgjasonte me Romeo e Juljetën e Veronës, si punë, edhe shtëpi, për të patur edhe ata një “fund lumturie”, jo si në tragjedinë e Shekspirit, kur helmi i “përgjumjes”, nuk do të vepronte më mbi vdekjen e tyre!…..Gjithsesi Viktori do të jetonte edhe disa vite të lumtura pranë Juljetës së tij, do të krijonte edhe Shoqatën Teatrore “Dea”, do të realizonte dhe filmin “Tirana në Europë”, duke interpretuar edhe në disa filma artistik “të rradhës”, por do të ishte tërrësisht “i vrarë” në ëndrrat e tij. E Artisti i Madh i komedisë Shqiptare do të mbaronte në Romë, ku do të kishte pranë vetes , gjer në frrymën e fundit po atë Elenë që Ai e deshi me gjithë shpirt, duke e ditur se do të humbiste edhe Artin e tij të mrekullueshm që i dha edhe “kurorën me dafina”…Po ja që, Dashuria doli mbi gjithëçka të shenjtë, që e udhëheq njeriun edhe më përpara dhimbjeve, tragji-komedive e greminave që kurdisë jeta…Po vallë, a do ketë , ditën e nesërme, ndonjë ndijesi faji a dashurie për këtë ARTIST TË MADH, makari edhe ndonjë kurorë, prej atyre që e deshën atë, njerin prej viktimave të këtij teatri,-rrafshuar e mbetur gërmadhë, ca më përpara se të iknin , njeripastjetrit edhe korifejt e tij, tek papritur na kanë rrëshqitur nëpër këmbë edhe 100 vite qysh kur Ai errdhi në këtë “jetë filmash”?!
Athinë, më 3 korrik 2022

Mund të jetë një imazh i 1 person dhe teksti
Mund të jetë një imazh i 2 persona
Mund të jetë një imazh i 1 person

Burimi/Facebook

Identiteti dardan është nyja kryesore e identitetit shqiptar

No Comments Argëtim Histori

Shkruan: Teuta Reka
Virgjili thotë për ILIUM-in: “O Patria, o diuom domus Ilium dhe Incluta bello moenia Dardanidum” që do të thotë: “O atdhe, o ILIUM, derë e perëndive; o ti shtabi i shquar dardan me famë botërore.”
Cikli ilir i Ilionit ishte aq i fuqishëm saqë grekët e ndryshuan edhe emrin e tyre në “Helenët”. Grekët jo vetëm përvetësuan mitet ilire, por edhe shkrimin ilir. Në mënyrë të ngjashme, semitët pushtuan sumerët dhe përvetësuan kultet sumeriane dhe shkrimin e tyre kuneiform.
Troja si lokalitet (si vend) njihej me emrin Ilion (ylli ynë) ndër njerëzit që e banonin. Identiteti dardan është nyja kryesore e identitetit shqiptar. Ilirët dhe trakët përfaqësohen më së miri nga dardanët. Dardanët, së bashku me iliro-trakët në tërësi, njihen si vazhdimësi e drejtpërdrejtë e pellazgëve të lashtë.
Troja quhej Ilios, burimet hitite i referohen Wilus-it, i cili ka të njëjtën rrënjë me Ilios. Në kronikat e betejës së Kadeshit, Ramsesi II renditi Dardanët në mesin e aleatëve të hititëve. 1274 para Krishtit Një traktat paqeje u nënshkrua midis mbretit Hattusili të Hititëve dhe Ramses II të Egjiptit. Një marrëveshje e dokumentuar daton në 1280 para Krishtit. Chr.
Dardanët njihen në lashtësi si lidhja ndërmjet ilirëve dhe trakëve, të cilët ishin të gjithë identikë me ilirët, vetëm me dallime dialektore. Edhe sot gjuha shqipe njihet si degë e drejtpërdrejtë e iliro-trakishtes. Ilirishtja priret drejt perëndimit (Kentum), ndërsa trakishtja priret drejt lindjes (Satem) dhe ndarja e saktë e gjuhëve Centum dhe Satem ndodh pikërisht midis iliro-thrakëve. Prandaj, gjuhëtarët përballen me dilemën nëse shqipja ka karakter më perëndimor apo lindor, pasi shqipja përmban të dyja elementet e Kentum dhe Satem. Prandaj përmendet edhe si iliro-trake dhe si gjuhë nyje ose si lidhje për të gjitha gjuhët e mëvonshme indo-evropiane dhe njihet zyrtarisht edhe si dega më e vjetër e të gjitha gjuhëve indo-evropiane.
Nga nipi i Dardanit, Tros, njerëzve iu dha emri shtesë Trojans dhe rajonit emri shtesë Troad. Djali i Trosit, Ilus, themeloi më pas një qytet tjetër në fushë të quajtur Ilion, qyteti që tani zakonisht quhet Troja, dhe mbretëria u nda midis Iliumit dhe Dardanisë.
Dardania është përcaktuar edhe si “një rreth i ngushticës që shtrihet në Hellespont në jugperëndim të Abidos dhe ngjitur me territorin e Iliumit”. Popullsia e saj (Dardani) shfaqet në Luftën e Trojës nën Eneas. Dardania do të thotë: E dare ne dy ane = në dy Dardania ndodhet gjeografikisht si në një pjesë të Ilirisë ashtu edhe në një pjesë të Thrakisë.
Elektra ishte nëna e Dardanos (themeluesit të parë të Perandorisë Dardane, më vonë të Trojës) dhe Iasionit. Thuhet se ajo ua ka sjellë palladiumin banorëve të Ilionit.
📂 Wilhelm Vollmer: Fjalor i plotë i mitologjisë së të gjitha kombeve: një përmbledhje e përmbledhur e asaj që ia vlen të dihet nga përrallat dhe mësimet e perëndive të të gjithë popujve të botës së vjetër dhe të re | Shtutgart: Hoffmann’sche Verlags-Buchhandlung, 1836
📂 Trojanët në Arkeologjinë, Mitin dhe Identitetin Epirot në Shqipërinë e Ndërluftës – Oliver Gilkes

  • 📂 krh. “Aeaeaeque insula Curcae.” Aen. III, 386.
  • 📂 E. Kornemann, Antikiteti, VII, 109.
  • 📂 Ernst F. Weidner, Studime Orientalistike Fritz Hommel, 1, Leipzig, 1917, 192-193
    Teuta Reshat Reka

Burimi/Facebook/Fahri Xh Xhara

2002-28 Qershor-2022

No Comments Argëtim Histori

Sot 20 vite nga dita kur Familja Mbretërore kthehej përfundimisht në atdhe.
Nga Kryetar i PLL
Shpëtim AXHAMI.
Përgjetë Luftës së Dytë Botërore legalistët nëpërmjet Organizatēs Kombëtare Lëvizja e Legalitetit si formacion politik ushtarak luftuan dhe kërkonin që pas kësaj lufte forma e regjimit të vendosej me vullnet të popullit duke kërkuar vazhdimësinë e Mbretërisë Zogiste Shqiptare.
Të frikësuar nga kjo dhe faktit se kush ishte dhe çfarë përfaqësonte për shqiptarët Mbreti Zog I dhe Familja Mbretëror, , PKSH që tashmë luftën çlirimtare e kishtë kthyer në luftë civile për pushtet, sygjeruar dhe instruktuar nga të dërguarit e PKJ, i duhej të merrte masa për ta penguar një gjë të tillë.
Për këtë u thirr Kongresi i Përmetit i cili në një prej vendimeve antishqiptare të tij i ndalonte kthimin në atdhe Mbretit Zog dhe Familjes Mbretërore.
Me vendosjen e regjimit diktatorial komunist në Shqipëri nga viti 1944 Familja Mbretërore u detyrua ta kaloj jetën e saj në egzil duke lëvizur mundimshëm në shtete të ndryshme.
Pas viteve ‘90 edhe pse kishin kaluar rreth 10-vitë nga vendosja e pluralizmit në Shqipëri, akoma Familja Mbretërore nuk ishte kthyer në atdhe.
Kjo, sepse na paska qenë në fuqi akoma vendimi absurd i turpshëm e antishqiptar, i cilësuar më sipër, ai i Kongresit të Përmetit.
Këto absurditete kishin vetëm një emër;
Frikë e klasës politike të asaj kohe për mbështetjen që do kishte Mbreti Leka I dhe Familja Mbretërore në popull duke i dhënë një profil tjetër skenës politike shqiptare.
Situata politike, ekonomike e sociale sot do të ishin ndryshe.
Kjo u duk në Nëntorin e vitit 1993 ku me mbërritjen e Mbretit Leka I në atdhe, për herë të parë që nga viti 1939, mijra shqiptarë vërshuan në mbështetje të Tij e për të e takuar atë.
Të alarmuar dhe frikësuar nga ky interesim i madh, funksionarë të lartë të SHIK-ut dhe Policisë së Shtetit, kuptohet të urdhëruar, kërkojnë kthimin në Rinas dhe largimin e Mbretit nga Shqipëria, gjoja për shkak të “problemeve me dokumentat”
Në vitin 1997 Mbreti Leka erdhi përsëri në Shqipëri ku udhëhoqi fushatën model të referendumit për ndryshim të formës së regjimit.
Edhe pse në kushtet e gjendjes së jashtëzakonshme, ndryshe nga çdo politikan tjetër, Ai lëvizi i mirëpritur në katër anët e vendit duke mbjellë shpresë e siguri për të ardhmen.
Ky referendum u fitua, rezultati dihet dhe sot pranohet nga të gjithë, por klasa politike bashkëpunuese dhe përfituese mes veti nuk mund ta pranonin një gjë të tillë, sepse për ta vendosja e kësaj forme qeverisjeje do të ishte një pengesë e madhe kundër çdo abuzimi te tyre.
U sajua i ashtëquajturi tendencë për “grusht shteti” e Mbreti Leka I do të largohet përsëri nga vendi i vet, kështu ju interesonte…
Ishte viti 1998 kur kryetarët e të gjitha partive opozitare në atë kohë, parlamentare dhe joparlamentare, për të i dhënë fund sajesës së mësipërme, deklarojnë dhe firmosin një dokument ku ndër të tjera thuhej.
…i bëjmë thirrje Mbretit Leka I për t’u kthyer në atdhe…
Pas kësaj, me nismën e grupit parlamentar të PLL në vitit 2002 dhe me ndikimin e faktorëve të tjerë u bë e mundur arritja e një marrëveshje politike ku kryetarët e të gjithë grupeve parlamentare të Kuvendit të Shqipërisë firmosën një deklaratë, në të cilën shkruhej;
“Duke respektuar Familjen Mbretërore Shqiptare, jemi të bindur se respektojmë themelimin e shtetit modern shqiptar nga Mbreti Zog I. Me kthimin e Familjes Mbretërore në atdhe, merr fund një padrejtësi e shkaktuar nga pushtimi fashist dhe diktatura komuniste”.
Deklarata e firmosur në këtë kohë nga 74 deputet ishte gjithpërfshirëse sepse deputetët që e kishin firmosur atë i përkisnin grupeve të ndryshme parlamentare, Familjes Mbretërore po i kthehej borxhi dhe e drejta e nëpërkëmbur deri tani.
Në këtë deklaratë firmosur nga deputetët thuhej.
“Ne deputetët e Kuvendit të Shqipërisë, të mbështetur në vlerësimin që kemi për historinë e Shtetit Shqiptar dhe vazhdimësinë e tij juridike, si dhe në zhvillimet e sotme demokratike, paraqesim kërkesën tonë që Nëna Mbretëreshë Geraldinë dhe Familja Mbretërore Shqiptare të vijnë e të jetojnë përgjithmonë në Shqipëri”.
Kjo me patjetër ishte një arritje edhe pse e vonuar.
Lajmi u hap në të katër anët dhe çdo shqiptarë, kuptohet kryesisht zogistët-legalistë, mezi po e prisnin këtë ditë.
Më 28 qershor 2002 me mijëra legalistë dhe qytetarë të ndryshëm nga të gjitha trojet shqiptare kishin pushtuar Tiranën dhe rrugët e Rinasit për të pritur Mbretin e tyre dhe Familjen Mbretërore.
Në atmosferën festive mes flamujve kombëtar, veshjeve kombëtare valleve dhe këngëve, kujtdo minuti i dukej muaj dhe vapa e kohës asnjërit nuk i bënte përshtypje në pritje të Mbretit të tyre.
Malet e bukura hijerëndë të Shqipërisë përuledhin në këtë pritje madhështore dhe fushat kishin shtruar tapetin e mirëseardhjes.
Me datë 28 Qershor 2022 ora 11.15 në Rinas ulet avioni që transportonte Familjen Mbretërore nga aeroporti i Johanesburgut për në Tiranë.
Për momentin një qetësi pothuajse e dirigjuar, dukej se shqiptarët kërkonin falje për atë që padrejtësisht regjimi komunist i kishte shkaktuar Familjes Mbretërore.
Familjen Mbretërore Shqiptare e përbërë nga: Nëna Mbretëreshë Geraldinë, Mbreti Leka I, Mbretëresha Suzan, Princi trashëgimtar i kurorës Leka II tashmë kishin shkelur në tokën e tyre.
Mbreti Leka për mediat e shumta do të shprehej;
“Dua të falënderoj popullin shqiptar, shtetin shqiptar që na dha këtë rast me u kthye në atdheun tonë”.
Karvani i gjatë i makinave kishte marrë rrugën drejt Tiranës ku pas 63 vitesh në mërgimi po kthente Familjen Mbretërore përfundimisht në atdheun e vet.
Sot Familja Mbretërore e vendosur pranë Oborrit Mbretëror në Tiranë, me dinjitet po luan një rol të rëndësishëm e të gjithanshëm në shërbim të kombit dhe atdheut.
Princi LEKA II, si trashigimtarë i Fronit Mbretëror, me një sistem qeverisës Mbretëri Kushtetuese që duhet te vandoset sa më shpejt, mbetet për ne dhe gjithë shqiptarët si shpresë e vetme e zhvillimit dhe e Bashkimit Kombëtar.
Sot në 20 vjetorin e kësaj dite të shënuar, i urojmë Familjes Mbretërore, bekimet më të mira të Zotit, si dritëshprese për shqiptarët.
Prandaj më tepër se kurrë në këtë situatë të trazuar ku gjendet kombi ynë ne duhet ta kemi obligim të madh bashkimin me njëri-tjetrin, për të mundësuar pas 83 vitesh, ndryshimin e rendit kushtetues në Shqipëri.
“ATDHEU MBI TË GJITHA” 🇦🇱
Mbreti ZOG I
“PAQE BASHKIM VLLEZËRIM”🇦🇱
Mbreti LEKA I.
Tiranë më, 28 Qershor 2022.

Burimi/Facebook

Sulejman Abazi – NË TRAGJAS,TE SHKOLLË E KUQE…

No Comments Argëtim Letersi

Kur dola te shkollë e Kuqe,
Sipër përmbi Tragjas,
Mendja më iku, më vate,
Nga kjo bukuri e rrallë!

Rreth e rrotull më panë sytë,
Gjelbërim e diell mbanë,
Përpara shtrihej deti,
Shumë larg sytë më vanë.

Hodha sytë mbi Dukat,
Fush’ e bukur në luginë,
Sipër kapuç Llogoranë,
Karaburun, gjerdan mbi gjinë!

Në këmbë të malit të lartë,
Poshtë qafës në Ravenë,
Pashaliman me nure,
Me sy të përkëdhel!

Vijë e detit si një vetull,
E qendisur në gjilpërë,
Mbi pikturën e Orikut,
Mban historin të tërë.

Ishte koha e qametit,
Kur shpata rrinte mbi kokë,
Çezari me legjione shumë,
Zbriti në Palasë, i fortë.

Nga Llogoraja e sertë,
Zbriti poshtë përmbi Dukat,
Nuk guxoi të nxirrte shpatat,
Kuvendoi gjerë e gjat’.

S’binte Oriku, nuk merrej,
Me gjemi nga deti shkumë,
Çezari e bëri për vete,
Me të urtë, me të butë.

Ecën, ecën historia,
S’ka të sosur luftë e shkretë,
Në Orik veç batërdia,
Do të mbijë, po do të vdesë.

Me romakë e venedikas,
Me osmanë e shumë të tjerë,
Nën male të Karaune,
Të na bënin jetën sterrë.

Koha e ligë s’do të rreshtë,
Do të vinte tërsëllimë,
Me rusë e nëndetëse,
Një hordhi me kriminelë.

Donte Vlorën Admirali,
Pashait t’i zinte vendin,
Të tmerronte tërë Mesdheun,
Të nënshtronte vilajetin.

Të ribënte historinë,
Se koka i kish marrë erë,
Të sundonte Shqipërinë,
Me barut, hekur e sherrë.

Ikje, ikje vetëm ikje,
Si shumë banditë të tjerë,
Tokën e ka bekuar zoti,
Mend për tjetër herë.

Ulur para shkollës së “Kuqe”,
Mendjen era më ledhatonte,
Histori e ngatërruar,
Desh na bëri kashtë e koqe.

O gjir’i Vlorës me halle,
Prite e përcolle shumë,
Me gjemi e luftanije,
Ca nën ujë, e ca mbi ujë.

Sytë çlodhen tutje thellë,
Mbi Orik, Pashalimanë,
S’do ketë më admiralë,
Çezarë e pashallarë.

Nga ikët s’e patë as vetë,
Brinjët u kthyen në pushkë,
Zemrat barut i thatë,
Tokë e shenjtë, s’u përkul.

Vlorë të ka bekuar Zoti,
Me Kaninë e Sazanë,
Ruaje kalatë qëmoti,
Le të ta kenë sevdanë.

Solothurn 29.06.2022

Burimi/Facebook/Autori

Gjama e burrave dhe vaji i grave në Malësi

No Comments Argëtim Histori

Gjama e burrave, është një traditë që është përdorur nga burrat shqiptarë – malësorë vetëm për burrat e vdekur. Ky ritual mortor në trevën e Malësisë së Mbishkodrës është aq i vjetër sa edhe në malësitë –krahinat tjera veriore shqiptare në Shqipëri, në Kosovë, në Labëri dhe në arbërorë të Greqisë

Gjekë Gjonaj
Sipas studiuesve vendas dhe të huaj të kësaj fushë riti i gjëmës ( vajtimit) zanafillën e ka që nga koha e Skënderbeut, por realisht praktika është më e vjetër dhe përshkrime të ritualeve të tilla gjenden që tek Odisea i Homerit. Kronikanët e kohës kanë shënuar se, kur vdiq Gjergj Kastrioti- Skënderbeu në vitin 1468, Lekë Dukagjini rrihte gjoksin e shkulte flokët, siç bëri Akili kur u vra Patrokli në luftën e Trojës, 3.000 e më shumë vjet më parë. Udhëtarë e misionarë të huaj të shekujve XV-XVII, që kanë studiuar dhe vërejtur këtë dukuri të malësorëve të Shqipërisë së Veriut, sidomos ritet e vajtimit ndër burra, i vlerësojnë ato si të natyrës pagane e të çuditshme. Esenca e këtij rituali është që të lihet dhimbja, të shkojë dhe të largohet nga njeriu e po ashtu edhe të respektohet i vdekuri. Në Hot, Grudë, Triesh e Kojë, ka qenë zakon që të vedekurin/ën ta vajtojnë burrat dhe gratë. Domethënë në Malësi ka pasur vajtorë ( gjamtarë) dhe vajtore.
Gjamtë e burrave ( Vajtorët )
Njeriu apo personi që shprehë ( thërret-bërtet) vaj ( qan me ligje të vdekurin) në Malësi quhet vajtor. Ai shkonte kudo merrte lajmin e vdekjes në Malësi, pa pagesë, për t’i thirrë vaj të vdekurit sipas zakonit në këtë trevë. Të vdekurin burrë e kanë vajtuar meshkujt dhe gratë, ndërsa nëse një e vdekur ka qenë femër, atë e kanë vajtuar vetëm gratë. Nuk jam në dijeni që në Malësi një burrë të ketë vajtuar një grua, por nuk e përjashtoj një fenomen të mundshëm të këtillë.
Gjamët e buarrave në Malësi kanë qenë në grupe (korale) dhe kanë vazhduar deri në ditët e para pas Luftës së Dytë Botërore. Çdo person i grupit thurte vargje ashtu siç dinte duke mbajtur duart në pozitë horizontale, me rrahje të krahërorit, me gërvishtje të fytyrës. Gjamë të tilla më nuk ka në Malësi.
Vajtimi në grupe, sipas studiuesve vendas dhe të huaj të kësaj fushë, bisedës me vajtorë e vajtore të vjetra , me pleq e me plaka, është zhvilluar në disa faza. Vajtorët në grup kishin prijësin e tyre i cili zgjidhej nga pjesëmarrësit e grupit. Ata në shenjë të dhimbjes thërrisnin vaj të gjithë përnjëherë me zë të lartë, duke rrahur gjoksin, duke i gërvishtur faqet, duke i shkulur flokët, duke rënë përmbys mbi të vdekurin ( vigun-arkivolin) dhe duke gjëmuar dhimbshëm me fjalët:“ Ëh, ëh, ëh”. Gratë e rrethonin vigun ( kufomën) , nga ana e kokës së të vdekurit , e shoqëronin gjamën e burrave me :“ Ëj, hë, ëj”.
Malësorët, përveç gjamëve kolektive, më vonë kanë thirrë vaj në mënyrë individuale, një nga një. Vajtori para se të thërrasë vaj qëndron në këmbë. Ai i vë dy duart në brez duke qitur njërën këmbë (në të shumtën e rasteve të majtën) përpara dhe ia fillon gjamës, me fjalët : “ I mje-e-ri, o Gjelosh Toma”, por edhe : “ Mjer-o sot për ty Deli Meta” duke i theksuar ato virtyte e tipare që e kanë cilësuar të ndjerin, familjen e tij apo fisin. Vajtori mund të thërras vaj te shtëpia vetëm në mëngjes dhe aty ku i bëhet ceremonia e vdekjes. Natën nuk ka vajtorë te shtëpia, që thërrasin vaj. Gjithashtu, as vajtore. Vajtori thërret vaj për mashkullin e vdekur e jo për gruan. Malësia gjatë shekujve ka pasur shumë vajtorë të njohurë, që kanë lënë gjurmë të pashlyera në jetën shpirtërore të popullit tonë. Në vazhdim po përmendim disa prej tyre.

Vajtorët (gjamëtarët) nga Hoti: (Nikollë Prëkë Dushaj, Traboin, Rrok Pjetër Zeku Camaj,Vuksanlekaj, Mark Paloka Junçaj, Rapshë, Cak ( Tomë) Gjoni Camaj, Vuksanlekaj.)
Vajtorët nga Gruda: (Tomë Bishi Ivezaj, Kolë Zefi Lulgjuraj, Zef Ujka Lulgjuraj, Gjokë Kola Ivezaj, Zef Dasha Lulgjuraj, Dedë Luli Gjolaj, Lekë Ujka Lulgjuraj, Sokol Deda Kalaj.)
3.Vajtorët nga Trieshi: (Dodë Smajli Gjeloshaj, Nikollë Gali Lekoçaj, Gjeto Gjeka Arapaj, Nikë Gjeti Arapaj, Gjon Deda Arapaj, Gjon Mixhi Gjurashaj, Nua Kola Gjurashaj, Kolë Gjoni Gjurashaj, Hilë Toma Margilaj, Nikollë Hila Margilaj, Gjergj Pali Ujkaj, Gjel Deda Nikprelaj, Zef Toma Dedivanaj, Zef Uci Memçaj, Prëkë Uci Gjolaj, Rrok Gjoka Gjokaj, Zef Toma Dedivanaj, Pjetër Prëla Lucaj, Mal Kaculi Cacaj, Mark Smajli Nikollaj, Mark Noshi Gjeloshaj, Gjekë Arapaj.)
Vajtorët nga Koja: ( Mark Zeka Ulaj, Zef Zeka Ulaj,Dodë Paloka Ulaj, Gjergj Leka Ulaj, Prëtash Uci Ulaj, Bardh Miri Kërcaj, Kolë Bardhi Kërcaj, Prëlë Kola Kërcaj, Mark Gjeti Gjokaj, Mark Luca Gjokaj, Dokë Marashi Ivanaj, Dodë Prëka Ivanaj, Prëlë Gjeka Kolçaj, Mark Prëla Kolçaj, Pjetër Kola Lucaj, Fran Tushi Lucaj, Vuksan Leka Nucullaj.)
Për kuriozitet themi se vajtorët në Hot, Grudë, Triesh e Kojë kanë qenë të besimit katolikë. Nuk mbahet mend të ketë pasur gjamtarë të besimit myslimanë
Vajtimi i femrave ( Vajtoret)
Siç theksuam më lartë te shqiptarët e besimit katolikë në Malësi është i përhapur dhe i njohur edhe vajtimi i femrave. Vajtimi i femrave dallohet nga ai i meshkujve. Vajtoret fillojnë vajin me fjalët: “ Ëj, hëë-ëj”. Këto poetesha popullore, për dallim nga vajtorët, të cilët mund t’i quajmë edhe poetë popullorë, kanë vajtuar edhe meshkujt edhe femrat. Vajtoret kanë vajtuar ulur pranë vigut. Me rëndësi është të theksohet një fenomen i rrrallë në Malësi se ka ndodhur që një grua myslimane të ketë qenë vajtore. Ajo është File Hasja Gjokaj, nga fshati Milesh, e martuar në Halaj të Kastratit.
Kjo grua e cila ka vdekur në Shkodër, ka qenë vajtorja e vetme e cila i përketë fesë islame në Malësi që dihet deri më sot. Ashtu si vajtoret e tjera katolike, që në vajin e tyre përdorin aspekte kanunore kur qajnë një mysliman , ka vajtuar edhe kjo brimtare e fesë islame. Ndër vajtoret tjera të njohura në Malësi po përmendim:
1.Nga Hoti: (Lulë Pjetra Camaj.)
2.Nga Gruda : (Mari Markja Ivezaj.)
3.Nga Trieshi: (Mare Gjonaj-Gegaj, Tereze Gjokaj, Pashkë Ujkja Dedivanaj, Age Gjonja Arapaj, Pakë Gjetja Memçaj.)
4.Nga Koja: (Tringë Kolja Gorvokaj.)
Vajtorët dhe vajtoret e Malësisë me fjalë shumë prekëse, me plot ndjenja emocionuese, me shprehje të bukura poetike, me një gjuhë të pastër dhe të pasur popullore theksojnë vetitë e mira njerëzore të të ndejrit/ës, gjendjen e vështirë që lë i vdekuri, e vdekura dhe pikëllimin e prindërve dhe familjes. Brimtarët dhe brimtaret në Malësi kanë qenë shumë të nderuar dhe të repsektuar. Ata gëzonin autoritet tek popullata vendase. Nuk mund të paramendohej asnjë vdekje pa pjesëmarrjen e vajtorëve dhe vajtoreve. Aq ishin të mirëpritur dhe të mirëseardhur në raste vdekjeje sa të pranishmit nga larg i vërenin në grupe njerëzish duke thënë ja po vjen filan vajtori. Ardhja e tyre në hatër vlerësohej si diçka madhore e madhështore dhe i gjithë populli i dëgjonte me shumë vëmendje e qetësi pothuaj absolute. Secili vajtuer dhe vajtore dallohej nga të tjerët për nga teknika e të bërtiturit vaj, nga mjeshtëria e thurjes së vajtimit, ngjyra dhe lartësia e e zërit të kthjellët si pushka.
Zhdukja e këtij riti të vdekjes
Ky zakon i lashtë i malësorëve nuk u ndërpre që nga zanafilla e tij e as në regjimin komunist në ish – Jugosllavi, siç ka ndodhur përshembull në Shqipëri në kohen e regjimit të egër të Enver Hoxhës. Por, për fat të keq, kjo traditë e shumëshekullore e malësorëve nuk arriti të mbijetojë në fillim të shekullit 21, që konsiderohet si shekull i teknologjisë. Tash disa vite u shua përfundimisht ky rit mortor në Malësi. Gjama e burrave dhe vaji i femrave në këtë trevë shqiptare u depozitua në muze e arkivë. Ndoshta përgjithmonë.

Burimi/kohajavore.me/

Krismat në Krajë

No Comments Argëtim Histori

“Ec djalë se nuk na e falë historia,
Mos me i krye punët tona”
Prof. Zekeria Cana

Zhegu i verës më 22 qershor 2022 thyhet nga një cingërimë e mikut tim Fatmir Markashi: “Sami, përgatitu për një rrugëtim në Kraujen (Krajën) time, do rikthehemi në kohë…”
Mjaftoi të më nxisi kureshtjen Kraja, me gjithë atë histori, për mua vend mitik i ngjarjeve dhe njerëzve bujarë.
Historia e Krajës (Kranja / Krouja / Kraja) përmendet qysh në shekullin V dhe viti 670 si Carnium -Karnium (dhe si via Chreinariorum më 973, actum Kreine in 1050–65 dhe Chreina in 1065–77). Ashtu si trajta latine, emri i krahinës Carnia vjen nga fiset kelte të njohura si Carnī, që përkthehen edhe si Bri, greqisht Κάρνοι. Ka mundësi nga ky konfiguracion i terrenit vjen dhe emri, nga rrënja kelte kemi *karno – ‘majë, big, grumbull gurësh’. Kështu gjatë kohës, me rotacizëm kemi sot emërtimin e Krajës.
Fatmiri nuk zbulon asgjë, por mbas gati 30 minutash vozitje nga Ulqini, liqeni i Shkodrës shpaloset para nesh që e shijojmë këtë pamje me ca çiklistë të huaj, të cilët i kishte zënë vapa e fillim verës te ne.
Tabela e cila tregon se duhet të nisemi kah lagjja e Curajve, kalon mu përtej kishës së Shën M’risë:
“Gërmadhat e Kishës së vjetër Shën Mëria e Krajës paraqesin një monument historik të rëndësishëm për Krajën dhe banorët e saj. Ky tempull i lashtë ka një histori të bujshme, të gjatë dhe mjaft interesante. Kisha e Krajës është ndërtuar në vitin 1001. Ndodhet në Ostros të Madh. Ndarja e Kishës së Krishterë, në atë të Lindjes dhe të Perëndimit, u bë në vitin 1054. Në atë kohë, ngjarjet e ndryshme civilizuese u reflektuan edhe në Kuvendin e Shën Mërisë në Krajë, e cila u ndërtua nga murgu Pjetër në shekullin X, në gërmadhat e Kishës së vjetër. Veçanërisht për Kishën e Shën Mërisë është e lidhur legjenda e princit Gjon Vladimirit (Shën Gjonit). Në vitin 1446 Shën Mëria e Krajës kthehet në argjipeshkvi katolike, ku dhe si argjipeshkëv i parë përmendet Teodozia. Në literaturën historiografike përmendet e dhëna që në Krajë, në një kohë të caktuar, që nga viti 1445, ishte edhe selia e Mitropolisë së Zetës.”
Duke i parë këto rrënoja, vëmendjen ma tërheq një grafit dashakeqës, ku një vendas me shkronja të mëdha e kishte zhgarravitur mbiemrin e vet të sllavizuar nga Cura(ej) në Curoviq… Injoranca ka emër, prandaj kjo marrëzi nuk më befason, sepse sot kudo i kemi këto njolla të civilizimit, kah do që sheh monumente të trashëgimisë, mbase edhe shteti pak kujdeset për to.
Dhe papritmas, një plak brof çohet në këmbë, me një uratë mikpritjeje: ”Mirë se ju ka prua Zoti e kjofshi faqebardhë”, dialekti melodik i Gjon Bdek Buzukut (autorit të Mesharit 1555) ende jehon në Krajë, pa diskutim i bukur në formën e bukur të gegërishtes së Mbishkodrës.
“Jam Musa Cura, 84 vjeç. Edhe pse i lodhun nga jeta, kam dëshirë t’madhe të ju drejtoi tek dy varreza të hershme që kanë të bëjnë me origjinën e emrit tim dhe luftërat ballkanike, shumë pak të përfolura te ne”.
“Po, i kuej je o çun?”
Plakut ia thyej kureshtjen kur i them se jam djali i Flamurit dhe nipi i Xhemal Ramës nga Milla e Anës së Malit! Musait të zgjuar i rikujtohet gjyshi im Xhemali dhe tregon se nga i gjashti brez jemi gjak, pasi gjyshi im i ka rrëfyer prejardhjen e tij krajane, nga fisi i Kacajve…
Bota e vogël, por Fatmiri insiston të nisemi te varrezat e dy dëshmorëve që ishin vrarë mu në kufirin malazezo-shqiptar, duke mbrojtur me mitraloz pozitën dhe detyrën e tyre si kufitarë të Perandorisë Osmane, te pika e quajtur “N’puticë”.
Mu tek udha e cila të çon për Gjenashaj, nën hijen e trungut të gështenjave qindravjeçare, e parkojmë veturën, kurse nga kjo pikë nisemi udhës nga Vanali, nje rrugë me shkalla të gurta përtej fushave apo fushëgropave që vendasit i quajnë “sinjore”, që janë toka bujqësore të cilat shërbejnë për kultivimin e bimëve të ndryshme (duhanit, grurit, misrit, pemëve dhe perimeve), si dhe për kullosa.
Plaku Musa e ka kujtesën fotografike. Edhe pse i moshuar, hapat i ka të sigurt, sikurse dëshira për t’i gjetur varrezat. Na rikujton se dikur kishte gjallëri, tash vegjetacioni i një shpopullimi të tmerrshëm e kishte bërë të shkretë.
Mbas gati 25 minutash ngjitjeje, me disa pushime të shkurtra, mbërrijmë tek një ubël. Jemi mu pranë saj, por Fatmiri na shfajësohet se emrin e saj nuk e din, por t’i referohemi Xhelalit (Mujës), i cili në librin e tij “Ublat – trashëgimi kulturore dhe jetike në Krajë” këtë ubël e quan “Ma Dacash (Me Dacash)”. Më bën përshtypje edhe lugu i drurit. Nga këtu varrezat s’janë larg.
Fatmiri fillon ta ngjisë dronin e vet, ta shohim se sa larg jemi. Nga ky vend duket në madhështinë e vet edhe Matgushi, fusha e Ostrosit, fusha e Qyrjanit dhe doemos i pashmangshëm liqeni i Shkodrës, mbase edhe toponimi Malësia e Mbishkodrës.
Musa, i urtë, tani fillon të mallëngjehet, sepse jo larg ishte vrarë axha i tij vetëm 22-vjeçar, Musa Bajram Cura, nga i cili edhe Musai e ka marrë emrin. Ishin Krismat e Krajës që paralajmëruan tmerrin e Luftërave Ballkanike. Le ta rikujtojmë lexuesin se çka ka ndodhur:
“Salih Zenuni i fisit të Hardojve, por që jetoi ne Curaj Poshtë, gjatë ikjes së popullatës së Krajës për në Shkodër, më 9 tetor 1912, djalin e tij të vogël 13 muajsh Adem Salên, e la në Skje dhe kapi Taraboshin për të luftuar kunder malazezëve. Para se të mbërrinin në Tarabosh, malazezët u dhanë zjarrin shumë shtëpive dhe vranë e masakruan shumë njerëz. Vlen të përmendim Veli Nilën (Berjashin), të cilit ia prenë hundën dhe veshët për të jetuar kështu gjithë jetën që i kishte mbetur.
Emrat e kranjanëve të rënë në këtë luftë (1912) kundër malazezëve: Sali Markashi, Salë Dushi (Tukemani), Musë Bajram Cura, Salih Nurja (Qyrjan), Mulla Ahmeti (Gjeçbritaj), Zenun Bajraktari (Verliq), Taip Berjashi, Sulejman Cuka, djali i Meha Nasufit (Verliq), Nezir Sulejmani (Gjeçbritaj), Ramë Zeka etj.”
Pas një rruge tejet sfiduese me shkurre dhe çuba, nën majën e Puticës janë dy varreza të ndërtuara në vitin 1963 nga Idriz Mujeziqi i Qyrjanit, të cilin plaku Musa nuk e harronte. Pa dyshim, rrëfimi rrëqethës i Musait tregon tmerrin e asaj dite. Edhe pse në moshë të thyer, fjalët që i ka dëgjuar nga të parët e tij janë një dëshmi të cilën nuk e ka zbehur as koha dhe as mosha:
“Dikush u kishte treguar malazezëve se shqiptarët janë mobilizuar për rezistencë. Forcat malazeze tërhiqen për në Kështenjë,dhe në drejtim të Matgueshit u tubuan në Zelesredë, nën majë të Puticës.
Aty i pritën Salë Dush Tukemani, 17 vjeç, dhe Musa Bajram Cura, 22 vjeç, të cilët edhe pse ishin kundrejt forcave superiore të një lufte të pabarabartë, ranë si trima gjer në fishekun e fundit të mitralozit, ku krahas tyre ra në betejë edhe ushtari turk, ishte ‘borizan’, më 9. 10. 1912”.
Plaku Musa, më në fund e gjeti fuqinë dhe guximin të na shpalosi këtë ngjarje e cila la pasoja shumë të mëdha te popullata vendase e pambrojtur.
Vendosëm në një shtizë të improvizuar edhe flamurin kombëtar, ku për hir të martirëve që ranë atë ditë bëmë një lutje që sadopak shpirti i tyre i lirë sot pas më shumë se 100 viteve vetmi, dikush po i rikujton me mallin dhe nderimin e merituar.
Urata e plakut Musa na përcolli gjatë gjithë rrugës, ku ndoshta kënga e rapsodit shqiptar më së miri e mbyllë edhe këtë rrugëtim të radhës:
Krajl Nikolla me sy n’Shkoder:

Krajl Nikolla me sy n’Shkoder:

Nal, ku je o, Kraja vogel!
Ktu na ke Nikollë t’vraftë buka,
Nuk isht shua Osa Kuka.
Në Lesender, në Vraninë,
Lufton Kraja me Cetinë.
Gjimon qielli, dridhet toka,
Joj, serdare – Kasem Gjoka.
Tym e flakë u ndez Muriqi,
Aty u vra Pop Vujoviqi.
N’luft’ të Krrics kush ra i pari?
Ali Brahja, Bajraktari.
Kush e vrau n’Shkoder valinë?
E vrau Kraja zemerzinë.
Has Lik Doda, ezhderbaja:
Yryç, djelm! – He, u pastè Kraja!
Hoxhë Lani me t’anè e vet,
Mirë pa qet, ma mirë pa vret.
Ka Shingllija po vjen zani,
Ç’po lufton Dush Tukemani.

Burimi/kohajavore.me/Sami Flamuri

Doli nga shtypi libri i titulluar “FLAKË”, (Përmbledhje me poezi) i autorit Adnan Jetullahi.

No Comments Argëtim Letersi

Botues: Shoqat e Shkrimtareve dhe Artisteve Shqiptare “Papa Klementi XI Albani”, Suedi.

Nga redaktori i librit, Hysen Ibrahimi

Hysen Ibrahimi - Gyaanipedia

Mitrovicë, 29.06.2022

POETI ADNAN JETULLAHI, NËPËRMJET POEZISË, SHFAQ FIGURËN E DR. IBRAHIM RUGOVËS SI NJËRA NDËR FIGURAT MË TË NDRITURA TË KOMBIT SHQIPTAR

Në librin e titulluar “FLAKË”, (Përmbledhje me poezi) e autorit Adnan Jetullahi (libri i parë i tij), shihet realiteti specifik që është shkruar në një shkallë të lartë ndikimi. Sigurisht se autori, duke e ditur se poezia është arti më identifikues për jetën e njeriut si bazë e poetikës e shumë poetëve botërorë, ai merr guximin për të shkruar dhe shprehur ndjenjën e tij. Shumë poetë, në këtë rast edhe poetit Jetullahi, së pari është dashur t’i ndodhë diç në jetë, që pastaj ai të merret me poezinë më seriozisht, si mënyrë për ta larguar dëshpërimin. Një gjë e tillë i ndodhi edhe poetit Adnan Jetullahi.

Ka mundësi që lëvizjet e jetës së tij të jenë ndikuese për të shpërthyer me poezi. Po ashtu, këtu shohim se autori Jetullahi poezinë e tij e shkruan sikur bën krahasime2 parimore përkitazi me mendime nga njerëzit që e rrethojnë, sipas të cilit koncept3, poezia e tij mendon se duhet të jetë gjithmonë e lidhur ngushtë me jetën dhe në shërbim për njeriun.

Që në fillim të librit, pas realizimit të planit poetik, autori fillon me poezi që shfaqin dëshira me mundësi për t’u bërë pjesë e pandarë e jetës së tij si një mërgimtar.

Duke e pasur parasysh jetën e një njeriu, të jetuarit jashtë vendit, sikurse autori në këtë rast, lexuesi do të hasë në poezinë e tij vargun poetik me tendenca mishërimi, që lidhen me jetën, për jetën dhe funksionimin e saj.

Kur poezia pushton shpirtin e lexuesit, atëherë ia vlen që të lexohet e studiohet dhe të kërkohet edhe më shumë nga autori, si në rastin e poetit Adnan Jetullahi, për të krijuar poezi me vlera të duhura edhe më tutje, sikur në këtë libër për të cilin po flasim e që kemi

krijuar bindje të thellë, se ai duhet të vazhdojë të krijojë edhe më tutje e që shkon në interes të poezisë dhe historiografisë letrare poetike shqiptare.

Që në strofën e parë, me shumë të drejtë, poeti Adnan Jetullahi shfaq figurën e Dr. Ibrahim Rugovës si njëra ndër figurat më të ndritura të kombit SHQIPTAR. Ai këtë poezi e ka titulluar:

“I PAVDEKSHMI IBRAHIM RUGOVA”:

Në bjeshkë të Rugovës ai u rrit

Që t’i sjellë Kosovës dritë

Koka e tij ishte plot mend

Arma e tij ishte një pendë

Çfarë premtoi e realizoi

Me gjithë botën na miqësoi

Me Evropë e Amerikë

Ai i solli Kosovës dritë

Lavdi i qoftë Ibrahim Rugovës

I lehtë i qoftë dheu i Kosovës

Me ty krenohemi i vogël e i madh

Gjersa të ketë mbi tokë shqiptarë.

Nuk ka asnjë përshkrim të disponueshëm

Poeti në këtë rast nxjerr vargun artistik real, kur përshkruan figurën e madhe të Dr. Ibrahim Rugovës, duke e plotësuar me të drejtë kuptimin e fatit të jetës së Rugovës, e lidhur ngushtë me fatet e Kosovës, gjatë jetës së tij të mundishmshme e që ka qenë i detyruar ta mbrojë atdheun e tij.

Ndërkaq, poeti Adnan Jetullahi, më në fund ka vendosur të shkruajë poezi duke i botuar ato në një përmbledhje poetike, duke përdorur shprehje shpjeguese e plotësuese për vargun dhe në shumicën e rasteve nuk “blindohet” për ta kuptuar idenë e tij, që do ta shprehë nëpërmjet vargut poetik. Në vazhdim shohim poezinë e titulluar “PËR TY”:

Edhe pse s’të shoh Edhe pse të njoh Edhe pse këtu s’je Dy fjalë të t’i them

Ndoshta në këtë botë Gjithçka mund të ndryshojë.

Evokon pamundësinë e të takuarit, gjithsesi njohjen e padiskutueshme, por edhe mundësinë e ndryshimit, që zgjon shpirtin e poetit, duke e mobilizuar nëpërmjet vargut në poezi, megjithëse me shpresë të humbur.

Në raste të tilla, poeti Adnan Jetullahi, gjatë formimit të vargut artistik në formën më të mirë përshrkuese, vetëm sa e ngre lart poezinë e tij.

Me rëndësi janë edhe vargjet e poetit, që evokojnë jetën me përballje të papritura, të cilat më pas krijojnë vuajtje dhe brenga në vendin ku ai jeton. Ja si shkruan poeti në poezinë e tij të titulluar “KUSH NA NDAU”:

Shumë vështirë që s’të kam pranë Shumë vështirë që me ty s’jam Shumë vëshitirë që përgjigje s’kam Po pikë në zemër më ke lënë.

Përveç këtyre vargjeve, në këtë poezi hasim edhe vargje të tjera, saqë në strofën e fundit poeti shkon deri te mallkimi i të gjithë atyre që pengojnë, që i ndau, që nuk i lanë të bashkuar.

Një paraqitje e tillë e poetit me poezi vërtet mbresëlënëse, poeti mallëngjehet shumë lehtë edhe nga valët e detit, me një pasion të ndjenjës, duke u zhytur në meditime të skajshme. Ja si shkruan në poezinë e tij “BUZË DETIT”:

Duke shikuar qiellin e hapur Më duket se figurat e reve në qiell Sjellin fytyrën tënde E dallgët e detit Ma sjellin aromën që dikur e kam ndier.

Kërkon mishërim në shpirtin e tij, që e përcjell kudo që ai shkon. Mirëpo, në pikëpamje me estetikën4 e figurës së imagjinuar, poeti Jetullahi, për mrekulli paraqet shikimin në qiell dhe sjelljen e aromës së saj nga deti, me elemente të vargjeve funskionale. Këto poezi të dashurisë, që ngërthejnë në vete kujtimin e një ndjenje shpirtërore, me vete bartin metaforë5 që implikon figurën dhe aromën nga qielli dhe deti. Në këtë rast shtohet efekti i të krijuarit poezi dhe po ashtu lindin ide të reja metaforike të kësaj vjershe dhe vjershave të tjera në këtë libër.


4 Shkenca që studion të bukurën në natyrë e në jetën shoqërore, ligjet e përgjithshme të krijimtarisë artistike e të përvetësimit estetik të realitetit dhe përmbajtjen, rrugët e format e edukimit estetik; 5 Përdorimi i një fjale a i një shprehjeje me kuptim të figurshëm në bazë të krahasimit sipas ngjashmërisë;

Baba ne ikëm – Petrit Ruka

No Comments Argëtim Letersi

Baba, ne ikëm,… Shtëpinë e braktisëm…
Një kohë arixhinjsh jeton gjithë bota,
Dhe foton tënde nga muret e zbritëm,
Si dryn një palë lot vendosëm tek porta…

Ikëm, or ikëm, vendlindjen e vramë,
Në metropole që mblidhen si punë e iriqve,
(E ke parasysh kur e vjelin një pemë
Dhe mblidhet e ngjishet si në vargjet e fiqve?!)

U ngjeshëm këtej nëpër halle të reja,
E humbëm dhe barin, dhe gjumin, dhe këngën,
Gjithçka e gatshme në dyqane luksoze,..
Dyqan psikologu, që të kallais dhe zemrën…

Ne ikëm dhe varrin ta kyçëm në një video,
Të dielën të takojmë në xhamin vizual,
Me mend i vemë lulet, dy lotë, një cigare,
Jetojmë me simbole,…në një botë me manual.

Në fshat nuk shkojmë, e kemi me vete,
Tani ne gjithçka e mbajmë në një kuti,
Kjo kutia baba e ka emrin kompjuter,
Në xhamin e tij takon çdo njeri..

Në xhamin e tij gjen nuse, bën dasëm,
Puth djemtë e vëllait në tjetër kontinent,
Dhe nënën e qan nga mijra kilometra
Kur e fusin në varr, me video koferencë.

Ne bashkë do bëhemi kur të vijmë aty poshtë,
Këtu lart u ndamë për jetë e për mot,
S’të shkruaj më shumë, se ti e di mirë,
Qëllova i dobët dhe mbytem në lot.

Nuk dimë ku shkojmë, s’ka kohë të mendohesh,
Nxitojmë nga që thjesht është në modë nxitimi,
Një kohë arixhinjsh jeton sot gjithë bota,
Ik edhe thur kanistra pikëllimi…

Burimi/Facebook

Rudi Berisha – TË PASUR, POR MOHUES TË VETVETËS

No Comments Argëtim Letersi

(Pasuri të madhe, shpirtin e zvogëluar)
> Njeriu mund të bëjë pasuri, mund dhe të shëtitë kudo nëpër gjithë botën, s’ këtë ja mundëson pasuria e tij, mund të rrisë investimet dhe të zgjeroj pasurin e tij, por për fat të keq ka të tillë të pasur (disa-kjo nuk vlenë për të gjithë) që zvogëlojnë shpirtin e tyre që në momentin kur pasurohen.


> Me mirë i varfër dhe me shpirt të madh, sesa i pasur dhe me shpirt të ngushtuar. Pasuria i bënë dobi vetëm atij qe ja dinë vlerën pasurisë, dhuron nga pasuria për të varfër (skamnor), jetim dhe të sëmurë.


> Disa të pasur dhe të quajtur ‘’ biznesmen’’, nuk ju interesojnë hallet e popullit, thyejnë parimet kombëtare, duan me armiqtë dhe me vet djallin me bërë tregti, vetëm e vetëm që të pasurohen ata për veti dhe familja e tyre.


> Kohën e fundit kam dëgjuar zëra të tillë mjaftë, ku ata deklarohen ‘’ Harroni të kaluarën, harroni ato na vratë, na therët, tani jemi në vitin 2022 ‘’, këta tipa se kanë përjetuar dhimbje, luftën, vrasjet, masakrën që ju kanë bërë shqiptarëve, ose shumë familjeve që ju kanë vrarë e masakruar familjarët e tyre.


> Këta lloj njerëzish (biznesmen) janë shumë të paditur, kokëkrisur dhe të etur me fituar shumë, duke shkelur në të kaluarën, duke bashkëpunuar më armiqtë tanë shekullor. Këta nuk dhurojnë për popullin, kombin, atdheun, për dritën e vërtetë të tokës qe i mban mbi te.

Është koha për ndryshim, por është koha për të mirën për popullin shqiptarë, kombin dhe për Shqipëri Natyrale-
rudi @ berisha

Burimi/Facebook

Abdi Përgjegja – Hatër mbetje!

No Comments Argëtim Letersi

Fëmijët e mi prej letre,
sapo lindin flasin me vargje.
Më vret që kanë një hatër mbetje,
pse vetëm njërin mbaj në çantë.

Të çuditshëm fëmijët prej letre,
edhe në shtëpi flasin me vargje.
Nuk ngjajnë fort me njëri tjetrin,
po kanë të njëjtën adn në përmbajtje.

Dobësi kam djalin prej letre,
ndoshta pse është fëmija i parë !
Ai që në lindje ju vërshëllente yjeve,
nuk më ka sjell asnjë zarar.

Sigurisht dhe vajzat i dua,
ato janë poezia e vërtetë.
Ndoshta ndodh kjo me mua,
sepse vajzat i kam në realitet.

   Miku Artit 

Golem.30.06.2022

Burimi/Facebook/Autori