Home

Lajme

10 gjërat që nuk të interesojnë më pasi ke kaluar 30 vjet

No Comments Psikologji

Kur je adoleshente deri në të njëzetat, çdo gjë e përjeton më shumë se në çdo moshë. Është hera e parë për shumë përvoja që u ndodh të gjithëve para se të rriten. Por, ndërsa vazhdon të rritesh, nuk je më aq e interesuar për të gjitha gjërat dhe për të qenë në krye të listës, por vendos të kesh disa prioritete, duke menduar vetëm për gjërat që kanë më shumë rëndësi.

  1. Të jesh e dobët. Kush po e vret më aq shumë mendjen për disa kilogramë më shumë? Jo ti! Të hash një ëmbëlsirë më shumë duke larguar stresin e ditës është një gjë që ia vlen gjithmonë.
  2. Mendimet e të tjerëve për ty. Kjo ndjenjë ishte e dukshme në shkollë të mesme, vazhdoi edhe pak në universitet, por pastaj, sapo u vendosën prioritetet e jetës, kjo paranojë hormonale u zhduk dalëngadalë.
  3. Festat e ditëlindjeve. Ai roli epik që të bënte protagoniste, kurimi deri në perfeksion për të shkëlqyer ti edhe i gjithë grupi, nuk është më prioritet. Ditëlindjet nuk janë më aq entuziaste.
  4. Fiksimi për shpirtin binjak. Në të 20-at je e fiksuar për të gjetur shpirtin binjak, atë që të shkon dhe të ngjet në gjithçka. Çdo ditë pret takimin me princin ideal. Në të tridhjetat, je indiferent dhe duke kërkuar një djalë të mirë që kujdeset për ty.
  5. Krahasimi i jetës sate me atë të të tjerëve. Mediat sociale ndihmojnë shumë për këtë, por pasi je rritur dhe ke kaluar një moshë të caktuar, nuk ndalesh të mendosh se si ajo ka një partner dhe ti jo, ose se si kolegët kanë blerë shtëpi dhe ti je akoma me qira. Ne të gjithë i arrijmë gjërat tona në kohë të ndryshme.
  6. Depilim gjatë gjithë kohës. Ok, në këtë pikë partneri e di se nuk e ke lëkurën natyrale si të delfinit, kështu që edhe në verë, mund të rrish disa jave pa depilim, edhe me xhinse të shkurtra. Edhe çfarë pastaj? Feminizëm!
  7. Dalja çdo fundjavë. Je më shumë e kënaqur duke lexuar ose duke shkuar në tregun e fshatarëve. Net të qeta pranë një zjarri të ngrohtë dhe… Kaq! Është shumë më mirë një përqafim i i familjarëve.
  8. Frika e vazhdueshme se mund të dështosh. Tashmë ke përjetuar shumë sfida, shumë “herë të para”, kështu që çdo prishje marrëveshjeje, zhgënjim dhe kundërshtim nga kolegët është më pak i frikshëm sesa ishte dekadën e kaluar. Arti i “lërë të ikë” është i mahnitshëm. Me gabimet vijnë përvojat dhe mençuria.
  9. E fiksuar pas çdo trendi në gjithçka. Trendet e nxehta dhe versioni i fundit i gjithçkaje është harruar. Nuk të intereson më të dish ku është trendi për të pirë kafen e mëngjesit ose edhe të kesh iPhone-in e fundit. Nuk janë më pjesë e jotja.
  10. Edhe trendet më të nxehta të reja të modës nuk kanë më rëndësi. Në fakt, e gjen veten duke mos kërkuar më në faqe mode apo stili për të gjetur tendencat më elegante, sepse as nuk do t’i kesh më.

Burimi/classlifestyle.com/

Varësia ndaj mediave sociale(rrjeteve sociale) në mirëqenien psikologjike!

No Comments Psikologji

Rritja e përdorimit të mediave sociale ka shkaktuar shqetësime për ndikimet që mund të këtë në mirëqenien psikologjike të përdoruesve. Përdorimi i  mediave sociale është rritur ndjeshme vitet e fundit. Mediat sociale u referohen “faqeve të internetit dhe mjeteve online që lehtësojne ndërveprimet midis përdoruesve duke u ofruar atyre mundësi për të shkëmbyer informacione, opinione dhe interes.”Individët përdorin mediat sociale për shumë arsye,duke përfshire argëtimin,komunikimin dhe kërkimin e informacionit.

Vecanërisht ,adoleshentët dhe të rinjtë po shpenzojnë një sasi në rritje të kohës në faqet e rrjeteve në internet,lojëra elektronike mesazhe me tekst dhe media tjera sociale. Disa aurore kanë sugjëruar se media sociale ka ndryshuar format e ndërveprimet në grup dhe sjelljen individuale dhe kolektive të përdoruesve të saj në mbarë botën. Ka shqetësime në rritje në lidhje me ndikimet e mundshëm negative që lidhen me varësune nga përdorimi i mediave sociale vecanërisht në mirëqenien psikologjike.Telefonat inteligjent ndonjëher i shpërqëndrojnë përdoruesit e tyre nga marrëdhëniet dhe ndërveprimet social dhe kanë theksuar përdorimin e tepruar i mediave sociale mund të cojë në varësinë e smartfoneve kryesisht për shkak të frikës për të humbur përdorimi i mediave sociale është shoqëruar me ankthin ,vetminë dhe depresionin ,izolim social dhe “phubbing”i cili referohet masëse në të cilën një individ përdor,ose shpërqëndrohet nga smartfoni i tij gjatë komunikimit ballë për ballet me të tjerë.                                                                     

Përdorimi i medias sociale gjithashtu kontribuon në ndërtimin e një ndjenje të lidhjes me të tjerët që mund të zvogëlohej izolimin social. Media sociale ofron disa menyra për të bashkëvepruar si me lidhjet e ngushta ,si me familjen ,miqtë dhe të afërmit ,ashtu dhe lidhjet e dobëta përfshihen bashkëpunimet ,të njohurit dhe të huajt dhe luan kyc mes njerzve të gjitha moshave ndërsa shfrytëzojnë ndjenjat e tyre në komunitete të ndryshme. Përtej ndikimeve negative të perdorimit të medias në mirëqenien ,ka një sërë studimesh që nxjerrin në pah mediat sociale si një kanal I ri komunikimi duke theksuar se luan rol vendimtar në zhvillimin e pranks,identitetit dhe reputacionit duke lehtësu ndërveprimet shoqërore,formimin dhe ruajtjen e marrëdhënieje dhe ndarjen e ideve gjë që lind ndjeshëm me mbështetjen sociale. Ndikimi i smartfoneve në mirëqënien psikologjike varet nga koha e kaluar për cdo lloj aplikacioni dhe aktivitetet që përfshihen përdoruesit .                                                      

Një nga perspektivat që vlen të merret është e ofruar nga teoria e kapitalit social. Teoria e kapitalit social është përdorur më parë për të studiuar se si përdorimi i mediave sociale ndikon në mirëqenien psikologjike. Kapitali social Putnam e përkufizon “vecori të jetës shoqërore -rrjetet,normat dhe besimin që u mundësojne pjesëmarrësve të veprojnë së bashku në menyre me efektive për të ndjek objektivat e të përbashkëta. Pra”kapitali social” përfshin burimet e ngulitura në rrjetin social të dikujt ,të cilat mund të vlerësohen dhe përdoren për kthim instrumentale ose shprehëse si mbështetja reciproke ,reciprociteti dhe bashkëpunimi. Ai përbëhet nga dy dimensione mbi bazën e normave dhe rrjeteve që ndodhen:

1.Kapitali social lidhës i referohet natyrës gjithpërfshirëse të ndërveprimet social ndodh kur individë me origjinë të ndryshme krijojnë lidhje përmes rrjeteve sociale .Kjo zgjërim horizonte e përspektiva individuale e shoqërore dhe siguron akses në burime e informacion.

2.Kapitali social ligjor I referohet mbështetjes sociale dhe emocionale që cdo individ merr nga rrjetet e tij /saj sociale  vecanërisht në lidhjet e ngushta (psh.familja dhe miqtë).

Kjo lidhet pozitivisht me mirëqenien psikologjike dhe gjeneron lidhje afektive sic është mbështetja emocionale.       

Përdorimi i medias sociale ,kapitalit social dhe mirëqenies psikologjike.                          Efektet e përdorimit të mediave sociale kanë nxjerr në pah një marrëdhënie pozitive midis përdorimit të medias sociale dhe kapitalit social. Efektet pozitive të përdorimit të medias sociale në dy dimensione u argumentuan ndërsa perdorimi i Facebook rritet do rritet me kapitalin social të përdoruesve po ashtu gjeti efekte pozitive të përdorimit të rrjeteve sociale në mirëqenien psikologjike.                                                        

Marrëdhënie e dukshme dhe sociale midis njerzve nga rrethet e ngushta shoqërore (kapitalit social lidhes)dhe nga qarqet e largëta shoqeëore (kapital social lidhës)forcohen kur promovojnë komunikimin ;mbështetjen sociale dhe ndarjen e interesave ,njohurive dhe aftësive. Kjo lidhet me efektet pozitive në ndërveprimet ,të tilla si:pranimit,besimi dhe reciprociteti ,të cilet lidhen me shëndetin dhe mirëqënien psikologjike të individëve duke përfshirë kur media sociale ndihmon në ruajtjen e kapitalit social ndërmjet qarqet sociale që ekzistojnë jashtë komuniteteve virtuale.                                                               Përdorimi i mediave sociale ,izolimin social dhe mirëqënies psikologjike.                              Izolimin social përkufizohet si “një deficit i marrëdhënieve personale ose i përjashtuar nga rrjetet sociale .”Gjendja që ndodh kur një individ i mungon angazhimi i vërtet me të tjerët ,ndjenja e përkatësis socialedhe një marrëdhënie e kënaqshme lidhet me rritjen e vdekshmëris e sëmundshmëris. Ato që përjetojnë izolim social janë të privuar nga marrëdhëniet shoqërore dhe u mungon kontakti me të tjerët ose përfshirja në aktivitetet shoqërore. Përdorimi i mediave shoqërore është shoqëruar me ankthin ,vetminë dhe depresionin e izolimin social. Studime të fundit kanë argumentuar se përdorimi i medias sociale ul izolimin social.Përdorimi në rritje i platformave  të medias sociale si Facebook,Whatsapp, Instagram dhe Twitter ;mund të ofrojnë mundësi për uljen të izolimin social(psh.lidhja e përmirësuar ndërpersonale arritur nëpërmjet videove dhe imazheve në mediat sociale i ndihmon përdoruesit të evidentojnë intimitetin duke zbut izolimin social)Izolimi social con në ulje të mirëqënies psikologjike izolimi i madh lidhet me rritjen e rrezikut të vetëvrasjes . Kur individet përjetojnë izolim social nga vellezërit e motrat,miqte,familje ose shoqëria ,mirëqënia e tyre psikologjike tenton tulet.                                                        Përdorimi i medias sociale ,varësia nga telefonat inteligjent sharjet dhe mireqënia psikologjike.                                                      

Varësia nga telefonat inteligjent i referohet “përdorimi i tepruar te një individi të smartfonit dhe efektet e tij negative në jetën e tij/saj si rezultat I paaftësis së tij/saj për të kontrolluar sjelljen e tij .”Pavarësisht nga forma,varësia nga smartfonet rezulton dëm social mjekesor dhe psikologjik për njerëzit duke kufizuar aftësine e tyre për të bërë zgjedhjet e tyre. Përparimi i shpejtë i teknologjive të informacionit dhe komunikimi ka cuar në konceptin e medias sociale e lojërave dhe varësinë e smartfoneve .Përdorimi I tepërt i telefonave inteligjent për përdorimin të mediave sociale ,argëtimit (shikimi I videove;dëgjim i muzikes)dhe luajtja e lojërave elektronike është me i zakonshëm tek njerëzit të varur nga telefonat inteligjent .Telefonat inteligjent po i afrojnë aq dhe po i largojnë.(psh ato mund të bëjnë që individët të injorojnë të tjerët me të cilet kanë lidhje të ngushta ose nderveprime fizike kjo ndodh për shkak përdorimit ekstrem të telefonit psh.në tryezen e darkë,takime ,mbledhje dhe festa e aktivitete të përditshme).Ky akt I injorimit të tyre quhet fyti dhe konsiderohet një fenomen i zakonshëm në aktivitetet e komunikimit.{(Fenomenit në rritje të individëve që injorojnë familjet dhe miqtë e tyre të cilet u quajtën phubbe(një personqe është marrësh i sjelljes fyes) viktimë e pubber (një person që fillon të fyhet ajo ose shoqëruesi I saj)}.Sjellja fyese ka ndikim negativ në mirëqenien dhe kënaqësinë psikologjike.Varësia nga smartfonet konsiderohet përgjegjësi për zhvillimin e teknologjive të reja.Gjithashtu ndikon negativisht në afërsinë psikologjike duhet trajtu e kujdes vecanërisht për teoricien e studiues psikologjik në mënyre që të identifikohen dhe japin kuptim të metejshme këtij fenomeni.

Shkruar nga Ejona Grozha

E QESHURA TË SHTON JETËN

No Comments Psikologji

Dobia e te qeshurit
Njerzit e botës perëndimore janë të mbyllur në seriozitetin dhe kërkesat që ka mënyra e jetës moderne dhe kanë harruar të qeshin.
Studiuesit kanë zbuluar që të rriturit qeshin 17 herë në periudhën e 24 orëshit dhe kjo rritet në periudhën e pranverës. Ndersa fëmijët qeshin 300 herë, pavarësisht stinës. Froidi e shikonte të qeshurën si një “çlirim”.
E qeshura përbën një lloj komunikimi dhe nuk është thjesht kundërveprim i njeriut përballë një shakaje. Gratë, kur gjenden midis burrave, qeshin më fort, duke e transformuar të qeshurën në nje dukuri që zgjon interesin erotik të burrave, kurse burrat qeshin më shumë kur janë me shokët e tyre.
E qeshura bëhet një lloj sjelljeje e projektuar, që të bëje ndonjë të ndjehet mirë dhe të ketë qëndrim pozitiv në njerëzit që janë përreth tij. Por dhe në nivelin profesional e qeshura përbën një pjesë të pandarë të jetës së përditshme, që forcon lidhjet dhe i bën njerëzit të gjejnë një gjuhë të përbashkët komunikimi.
Studimet e ndryshme tregojnë që e qeshura të qetëson psiqikisht dhe të çliron nga stresi. Është një lloj xhogingu i brendshëm, që ngre presionin e gjakut, burimin e oksigjenit dhe qarkullimin e gjakut në organe. Paralelisht ndërron ciklin e frymëmarjes që të thithet më shumë oksigjen dhe të nxirret më shumë bioksid karboni.
Kur qesh, tek njeriu lëvizin 400 muskuj të ndryshëm të fytyrës dhe të trupit, të cilat tendosen dhe qetësohen, njësoj si ndodh në ushtrimet kundër stresit dhe të jogës dhe përbën ushtrimin më të mirë aerobik. Një minutë e qeshur është ekuivalent me pesëmbëdhjetë minuta biçikletë stacionare. E qeshura është ilaç i vërtete për njeriun. Për shkak të ngacmimit që shkakton në lëndët fizike antiankth të organizmit, është vërtetuar që mund të ulë deri në 20% përdorimin e qetësuesve.
Studiuesit theksojnë që e qeshura vë në lëvizje në tru qëndrat emocionale me të njënjtën mënyrë që vepron fitimi i parave. Akoma më i çuditshem është kontributi i saj në funksionimin e mirë të sistemit tretës. Sidomos e qeshura me zemër realizon një lloj masazhi në shpatull, ndihmon në një qarkullim të mirë të gjakut në mëlçi, në stomak dhe në pankreas.
Meqënëse e qeshura bën mirë në trup dhe në shpirt, duhet të bëhet një zakon i domosdoshëm tek secili. Nuk ka rëndësi përmbajtja e bisedës, se sa fakti që çdo njeri ta lerë veten të lirë që të mbushet nga gudulisjet euforike qe shkakton e qeshura.
Ndaj më e mira që mund të bëjmë, është që ta shfrytëzojmë këtë zakon në dobi të shëndetit tonë.
Përktheu: Th. Duka

Burimi/Marre nga facebook i Ndue Lazrit

Shtypja emocionale një ndër shkaktarët e vetëvrasjes!

No Comments Psikologji

Një histori e ngjarjeve negative të jetës është lidhur me idet dhe përpjekjet vetvrasëse në të ardhmen. Nje mekanizëm i mundshëm është meënyra se si individi përballet me ngjarjet e jetës.(psh .disa strategjitë të përballimit duhet të jenë me problematikë se të tjerët në rritjen e psikopatologjive së ardhëshme dhe shtypja emocionale është shoqëruar me rezultate të dobëta të shëndetit mendor tek të rriturit dhe fëmijët. Asnjë studim deri me sot nuk ka ekzaminuar rolin e mundshëm ndërmjetësues të shtypjes emocionale në lidhjen midis ngjarjeve negative të jetës dhe mendimeve/sjelljes vetëvrasëse në adoleshente. Shtypja emocionale ndërmjetëson lidhjen mes fatkeqësisë dhe (1)mendimeve vetëvrasëse dhe (2)përpjekjeve për vetëvrasjen mbi dhe përtej demografis dhe simptomave depresive. Një numër studimesh kanë lidhur një histori të ngjarjeve të pavaforshme ose traumatike të jetës me idet vetëvrasëse të adoleshentëve dhe përpjekjet për vetëvrasjen dhe në fakt përjetimin e një jetë të pavorfshme. Ngjarja ,vecanërisht një ngjarje që mund të ndryshojë jetën ,si abuzimi ose vdekja e një personi të dashur,është identifikuar si një nga parashikuesit me të fuqishëm të mendimeve dhe sjelljeve vetëvrasëse në të ardhmen tek të rinjtë. Shumë pak studime kanë ekzaminuar mekanizmat e mundshëm ndërmjetësues që ndihmojnë në shpjegimin e lidhjes midis ngjarjeve negative e jetës dhe vetëvrasjes . (psh.niveli individual I till si mënyra e përballimit pas një ngjarjeje të pavaforshme të jetës ,mund të jenë më të rëndësishme për përshtatem psikologjike sesa shtrirja e fatkeqësisë së përjetuar.Dëshmitë në rritje nga studimet e të të rriturve sugjerojnë se proceset e përballimit ,duke përfshirë shtypjen emocionale dhe shmangien ,luajnë një rol të rëndësishëm në rezultatet adaptive keqpërshtatëse).
Nj mekanizëm i tillë përballues, shtypja emocionale është përcaktuar si një frenum i vetëdijshëm i sjelljes shprehës emocionale gjatë eksitimit emocionale. Shmangia eksperimentale i referohet një mosgatitshmëri për të përjetuar emocione,mendime dhe ndjesin fizike dhe marrjen e hapave fizike për ti shmangur ato. Strategjitë e përballimit të orientuar nga shmangia pjesërisht janë të përcaktuar gjenetikisht. Hulumtimet kanë treguar se akti i shtypjes ,qoftë në lidhje me mendimet apo ndjenjat ,ka një efekt kundërveprues në të cilin mendime ose emocioni i ndrydhur bëhet me i spikatuar zbuluan se individët përpiqen të shtypin emocionet kanë rritur zgjimin fiziologjik dhe të sjelljes. Në mënyre të ngjashëm zbuluan se ata që u udhëzuan për të shtypur emocionet gjatë një detyrë të induksionit të dhimbjes kishin përceptojnë të rritura të dhimbjes në krahasim me ata që nuk u udhëzuan për të shtypur emocionet.
Përvec kërkimit mbi shtypjen emocionale,studime të tjera janë fokusuar në lidhjet midis shtypjes emocionale dhe simptomave të ndryshme psikiatrike .Përballja e orientuar drejt shmangies ose shtypja emocionale duhet të jetë e lidhur me shqetsime në rritje ,sëmundje kronike dhe vdekshmëri. Spokas zbuloi se studentët me ànkth social raportuan përdorim me të madhe të shtypjes emocionale dhe kishin besime negative rreth shprehjes emocionale zbuloi se shmangia nga përvoja ishte e ndërlidhur me nivelet e vet -raportuara të ankthit e depresionit. Po ashtu një studim tjetër zbuloi se përvojat e ngjarjeve stresuese të jetës parashikonte përdorim me të madhe të shmangies dhe shmangia ndërmjetesonte marrëdhëniet e tyre me simptoma të mëvonshme depresive. Teoria e arratisjes së vetëvrasjes mund të hedh pak dritën. Kjo teori sugjeron se profili i karakterit të një individi para-vetëvrasës është i ngjashëm me atë të një shtypësi emocionale ai që nuk tregon emocione pozitive ose negative. Në mënyre të vecantë,teorizohet se individet vetëvrasës e kanë një dëshirë të fortë për ti shpëtuar përvojës së tyre të ndikimit negativ duke hyrë në gjendje të mpirë,të dekonstruktuar dhe është kjo gjendje që mendon se i paraprihet një gatishmëri të shtuar për të tentuar vetëvrasjen.Teoria e arratisjes përcakton se ndikimi negativ që individi përpiqet të shmangë është lehtësisht i disponueshëm ,pavarësisht nga përpjekjet për ta mbajtur atë jashtë vetëdijes ,që është në përputhje me kërkime tjera se shtypja e mendimeve të padëshiruara dhe emocioneve negative mund të ushqejë vet mendimet dhe ndjenjat që dikush po përpiqet të shmangë.
Rregullimi i emocioneve dhe sjellja vetëvrasëse.
Sjellja vetëvrasëse është e lidhur me vështirësit e menaxhimit të humorit negativ. Rregullimi i emocioneve është një grup procesesh rregullatorë që mund të drejtojnë për të ridrejtuar emocionet në mënyrë që të modifikojnë madhësinë, vonesen dhe kohëzgjatjen e përgjigjeve afektive. Studion lidhjen mes rregullimit të emocioneve dhe vetëvrasjes duke matur strategji të ndryshme të rregullimit të emocioneve (psh.ndergjegjësimi ,qartësia, mospranim,impulsi,qëllimi dhe strategjitë) Rajappa sugjerojne se sjelljet vetëvrasëse janë përpjekjet për ti shpëtuar emocionet negative dhe ato shfaqen kur individet u mungojnë strategjitë e rregullimit të emocioneve. Marrëdhënia midis shtypjes emocionale dhe ankthit dhe/ose depresionit mund të shpjegohet nga disa nga pasojat sociale të kufizimit të shprehjes ose angazhimit me të tjerët.
Butler(2003)udhëzon studentet femra të shikonin një film që provokonte emocione në dyshe dhe me pas ta diskutonin me njëra -tjetrën. Pjesëmarrësve të cilëve ju tha të shtypin emocionet e tyre kishin ndërprerë komunikimin me partnerin e tyre ,duke rezultuar në presion të lartë të gjakut dhe me pak suksese në krijim e një marrëdhënije. Rezultatet e këtij studimi demonstruan qëndrueshmërinë e shtypjes emocionale dhe lidhjen e saj negative me mbështetjen sociale ,afërsinë tek të tjerët dhe kënaqësinë sociale
Hulumtimet tregojnë se shtypësit emocionale ngurrojnë të ndajnë emocione pozitive dhe negative,kanë me shumë ngjasa të shmangin marredhëniet e ngushta,kane nivele më të ulëta të vetvlerësimit ,janë me pak të kënaqur me jetën, kanë simptoma të mëdha depresive. Individet me simptoma depresive përfshihen në vetë-zbulim/shprehje me pak emocionale e cila besohet të ketë efekte kuruese për shqetsim emocionale. Përdorimi i përballimit të orientuar drejt shmangies ose shtypjes emocionale duket se parandalon përpjekjet me efektiv të përballimit dhe /ose nxit ndërhyrjen e mendimeve dhe emocionuese të lidhura me stresin ose jopërshtatës.
Përdorimi i shtypjes emocionale është i lidhur me depresion dhe ankthin ,lidhja midis shtypjes emocionale dhe mendimeve dhe/ose sjelljes vetëvrasëse nuk është hulumtuar në mënyre eksplicite . Studimi aktual është i pari që studion rolin e mundshëm ndërmjetesues të shtypjes emocionale në lidhje midis ngjarjeve të pavaforshme të jetës dhe (1)mendimeve për vetëvrasjen dhe(2)tentative për vetvrasjen . Shtypja emocionale me të vertetë do të veprojë si ndërmjetësues në lidhjen midis historis së ngjarjeve negative të jetës dhe mendimeve /sjelljeve vetëvrasëse tek të rinjtë. Këto gjetje mund të kenë implikime të rëndësishme për zhvillimin e ndërhyrjeve efektive parandaluese që synojnë reduktimit e shtypjes emocionale dhe mendimeve /sjelljeve te lidhura vetëvrasëse tek të rinjtë e ekspozuar ndaj ngjarjeve negative të jetës.

Shkruar nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Roli I bandave të rrugës tek adoleshentët e të rinjtë !

No Comments Psikologji

Bandë(bandë e rrugës)quhet nje grup personash ,zakonisht të rinjt që ndajnë një identitet të përbashkët dhe që përgjithësisht përfshihen një sjellje Kriminale. Në ndryshim nga sjelljet kriminale aktivitetet e bandave karakterizohen nga një nivel organizimi dhe vazhdimësi.Disa banda,jo të gjitha kanë udhëheqje të forte ,rregulla të zyrtarizuara dhe përdorin të gjërë simbolesh të përbashkëta identifikuese. Shumë banda e lidhin veten me një zonë të caktuar gjeografike ose lloj krimi,dhe disa përdorin mbishkrimet si një formë e komunikimit jo verbal. Sjellja e bandave mund të jetë universal e dhe e lashtë sesa mendohet. Grupe gjysmën të formalizuara të të rinjve në moshën madhore kanë ekzistuar gjatë gjithë historisë së rregjistruar dhe bandat në disa shoqëri të lashta janë përfshirë në të njëjtin lloj aktivitetesh si bandat sot.                                  Sipas projektit Eurogang ofroi një përkufizimi të përgjithshëm dhe gjithpërfshirëse të një bandë si një “grup i qëndrueshëm rinor i orientuar drejt rrugës ,përfshirjen e të cilit në veprimtari të paligjshme  është pjesë e një identiteti të tij grupor.”Një nga cështjet me kontekstuese dhe shqetësuese në fushën e kërkimit të bandave është se si të përcaktohet një bandë dhe me e rëndësishme cfarë i dallon bandat nga rrjetat e tjera delikuente. Sugjerohet së studiuesit e bandave do bënin mirë të fokusoheshin në “karakteristikat abstrakte ,formale të fenomenit”.Kjo është e rëndësishme për kërkimi e bandave se ka dallime të dukshme në përbërje të bandave . Një cështje kyce është se strukturat dhe tiparet e bandave ndryshojnë në mënyre të konsiderueshme ,duke e bërë të vështirë identifikimin e bandës.Veshja e vjedhjeve ose “ngjyrave”të identifikueshme dhe përdorimi i shenjave specifike të grupit janë përfshirë në disa përkufizimeve të bandave jo gjitha përkufizimet përfshihen këto vecori. Një tjetër cështje kyce është koncepti “identitetit të grupit”ishte problematik dhe vështir për tu përcaktuar.                                                       Përkufizimet e bandave i vënë theksimin në katër karakteristikat kyce “krimi ,qëndrueshmëria,territorialiteti dhe struktura. Në përbërje të variances përbërjes së  bandave dhe grupeve delikuente ,janë propozuar një sërë tipologjis. Dy prej këtyre tipologjive përfshijnë një kategori të “wannabe”që ndryshojnë nga bandat e rrugës dhe ndërmarrjet kriminale në mungesën e strukturës dhe organizmit të tyre ,nga ana tjetër njihen kategori të ndryshme bande ,të diferencuar për nga madhësia ,jetëgjatësia ,territori dhe aktivitete kriminal. Autorët e një studimi dalluan tre kategori të vecantë të grupit kriminal:Grupet e bashkëmoshatarve ,të cilët janë të paorganizuar ,por ndajnë një hapësirë dhe histori të përbashkët,pa fokus të kriminalitet. Bandat të cilët përkufizohet si një grup të rinjsh të identifikueshme dhe relativisht të qëndrueshëm por të paorganizuar me sjellje kriminale që përbën pjesë integrale të identitetit të tyre . Së fundi grupet e krimit të organizuar të cilët profesionalisht në tregtinë e paligjshme.         

Studiues të tjerë i shohin këto kategori si pjesë të një procesi për të shpjeguar rrugën drejt përfshirjes së bandave . Grupe rekreative ,delikuente që lidhen me bandat përmes miqve dhe lidhjeve familjare ,formimi i bandave kriminale ,kur identitetin kriminal bëhet tipar i rëndësishëm grupor ,supermarket ,kur krimi bëhet me tepër instrumental sesa shprehës dhe qeveria ekstra-ligjore duke përshkruar furnizuesit kryesore të barnave. Studimet kanë treguar një hierarki të përfshirjes me një “rreth të brendshëm”të rriturish zakonisht të udhëhequr nga një individ dhe që rrallë shihet nga ata që janë të ulet në hierarki .”Pleqtë”të cilët përbëhen nga adoleshente të vonuar dhe të rinj janë përgjegjës për drejtimin e ndërmarrjeve në nivel rruge. Së fundi”te rinjtë”të cilët janë të moshës nga 12deri ne 16vjec. Kompleksiteti shtesë është dhe brenda së njëjtës bandë ,rolet dhe niveli i përfshirjes ndryshojnë për individët dhe mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Anëtarësimi me bandë është i lidhur me ofendime në rritje,dhunë dhe përdorin të kanabisit . Anëtarët e bandes janë të ekspozuar ndaj rreziqeve të rritura sociale dhe psikologjike . Këto gjetjet janë implikime për hartimin e ndërhyrjeve në bandat dhe monitorimin e atyre që janë larguar nga një bandë.                                                                  Modeli në zhvillim të kufizuar. Stufientifikoi tre nivele të përfshirjes dhe anëtarsimit në bandë. E para përfaqëson “bandën e të rinjve të rrugës”,të cilën autori e përshkruan si një skenë rekreative dhe manifestohet si sjellje delikuente dhe jo kriminale mes bashkëmoshatarve. Ky grup mund të përfshihet gjithashtu në shitjen e drogës në rrjetet lokale dhe kolegët. Disa të rinjtë përparojnë në anëtarsimit e një “bande të krimit të ri”e cila përbëhet pjesë qendrore e identitetit të grupit . Së fundit ,”grupi i krimit të organizuar serioz “përfshin anëtarsimit e të rritur e një zhvendosjen nga fokusi i mbrojtjes se një territori në rritjen e shpërblimeve financiare. Autori referon dallimet individuale që përcaktojnë nëse një i ri përparon në fazën tjetër të modelit. Profili dhe roli i individët në bandë shpesh neglizhohen. Disa individë paraqesin një rrezik më të lartë të përfshirjes për shkak të faktorëve specifike të rrezikut psikologjik dhe social. 

 Faktoret e rrezikut 

 Faktorët e rrezikut social që lidhen me anëtarsime dhe shfrytzimin e bandave përfshijnë familjen, shkollen ,bashkemoshatarët dhe lagjen. Ndikimi i përvojave të hershme negative të fëmijërisë, dhuna e prindërve dhe droga,crregullimet e sjelljes dhe privimit social njihen gjithashtu si rreziqe,përjashtimin nga shkolla dhe vizitat e përsëritura në spital për viktimizimin e dhunshme njihen si tregues. Anëtarët e familjes mund të veprojnë ose si një faktor rreziku ose mbrojtjes për përfshirjen e bandave,drejtpërdrejt nëpërmjet anëtarsimit ,por në mënyrë të barabartë nëpërmjet stilit të prindërimit dhe mbikëqyrjen. Anëtarësimi në bandë është i lidhur në tipare negative psikologjike ,të tilla si nivele të larta të crregullimeve të humorit,përtypje, mungesa e kontrollit të impulsit dhe nivelet më të larta të psikopatisë.                                              

Përshirja e bandave lidhet me marrëdhëniet e anëtarve të bandës me institucionet sociale që janë të rëndësishme për të gjithë të rinjtë -familja,shkolla,grupet e bashkëmoshatarëve dhe tregu i punës. Kështu anëtarët e bandave kanë me shumë gjasa se të rinjtë e tjerë vijnë nga shtëpitë shkatërruara ,të kenë rezultate të dobëta në shkollë,të kenë bashkëmoshatar të prirur të përfshihen në sjellje kriminale dhe të jenë papunë ose të papunë. Sistemi i drejtësi penale është një institucion i rëndësishëm ndërhyrës për shumë anëtarë të bandës, por,për shkak se mund të gjenerojë qëndrime negative ndaj policis dhe shoqëris legjitime ,efekti i tij nuk është gjithmonë pozitiv. Hulumtimet kanë treguar se aktiviteti kriminal i  një individ rritet kur ai bashkohet me një bandë zvogëlohej në nivele para bandave kur ai tërhiqet nga aktiviteti i bandës. Studimet kanë sugjëruar se programet gjithpërfshirëse kanë strategji të integruara të komunitetit mobilizimi ,mundësia e të rinjve ,ndërhyrja sociale ,shtypja dhe ndryshimi organizativ. Programet e komunikimit me banda përfshijnë punëtoret e rrugës në lidhje me mundësine sociale si puna dhe arsimi. Shtypja ka të bëjë me përfshirjen e arrestimit e ndjekjes penale është treguar se ka dobi të kufizuara.             

Studimet kanë përmendur gjithashtu mungesën e aksesit në ekonomit legjitime si shtytës kryesor për anëtarsimit në banda dhe viktimizimin përmes shfrytezimit kriminal. Po ashtu dhe zhvendosjen e territorit në treg dhe një ndërgjegjësimi midis të rinjve që janë të lidhura me bandat se ekziston nevoja për të fshehur identitetin e tyre në vend ta reklamojnë përmes veshjes së ngjyrave. Po ashtu njihet dhe shfrytzimin i fëmijëve dhe të rinjve nga bandat e të rriturve. Procesi i kujdesit për shfrytezimit kriminal të fëmijëve përfshin tre elemene të vecantë : Stimujt në formën e mallrave të dizanjuara ,dhunën fizike dhe skllavërinë e borxhit. Të rinjtë që përfshihen me kriminel të rritur raportojnë se vuajnë nga frikësimi dhe abuzimi emocionale. Kriminelët prenë një mundësi  të përceptuar  të mundësinë të ofrojnë një menyrë jetës alternative dhe fitimprurëse. Ata shfrytezojnë gjithashtu dëshirën për eksitim duke rrëfyer histori të shfrytëzimit të tyre të dhunshme për të rritur besueshmërinë e tyre mes rekruteve të mundshëm. Media sociale është një instrument për rekrutimin dhe mbajtjen e përfshirjes së të rinjve në sipermarrje kriminale dhe mbizotërohet nga imazhet e parave dhe statusit. Nuk janë vetëm të rinjtë të përfshir në nivele të ulëta kriminalitet ,por dhe tregtia e drogës janë të rrezikut nga shkelësit e rritur ,kriminelet e rritur u ofrohen të rinjve që nuk ka precedent penale.

Shkruar nga Eona Grozha – Psikologe Ligjore

Pabarazit ne të ardhura ekonomike dhe kriminaliteti

No Comments Psikologji

Pabarazia në të ardhura fajësohet si nxitësi kryesor i krimit të dhunshëm. Pabarazia në të ardhura dhe shkalla e papunësis rrit shkallën e krimit ndërsa hapja e tregëtis ul raportin e numrit të varfërive. Arsimi dhe shëndetsia pro të varfërve janë reformat më të ndjeshme që ulin shkallën e krimit. Ekziston një literature e kufizuar për theksimin e nevojës së rrjetit të sigurisë sociale për njerëzit e cënueshëm ,që duhen përfshihen në axhendën e politikave pro-rritje për rritje ekonomike me bazë të gjerë.
Kelly (2000)heroin lidhjen midis pabarazia së të ardhurave dhe krimit urban dhe zbuloi se parashikues i fort për të ndikuar krimin e dhunshëm dhe jo krimin e pronës,varfëria dhe rritja ekonomike ndikojnë ndjeshme në krimin e pronës dhe jo në atë të dhunshëm. Politikat duhet të zhvillohen për të ardhura të barabarta të shëndosha për reduktimin e krimit në gjithë globin. Studimi thekson nevojen për të reduktuar krimin,dhunën dhe vrasjet nëpermjet politikave të rëndësishme të rritjes. Rezultatet specifikuan se niveli I larte i të ardhurave ,sensi i mirë qytetar ,ekonomia e shëndoshë dhe niveli i lart i demokracis janë të lidhura me shkallën me të ulët të vrasjeve. Richardson(2008)ekzaminoi ndërlidhjen prej 14 vendeve të zhvilluara në demokracisë zbuloi së vrasjet me dashur janë shqetsimet në rritje në ato vende ekziston shpërndarja e pabarabartë e të ardhurave ,meshkujt e ri kanë përqindje më të lart të vrasjeve në rajon. Politikat duhet formulohen me kujdes,duke menduat shpërndarja të arsyeshme të të ardhurave me variabla demografike axhendën e pro-rritjes. Studimi argumenton se ekziston lidhjet pabarazi-vrasje që mund të jetë keqspecifikimi i modelit. Po ashtu ekzaminoi marrëdhënien e reduktimit të politikave të sigurimeve shoqërore me bazë të gjëra kanë një ndikim të rëndësishëm. Pagat dhe papunsia ndikojnë negativisht në shkallën e krimit , ndërsa rritin forcë e policis federale që është e dobishëm në reduktimit e krimit ,nga ana tjetër shpenzimet më të larta të sigurisë publike janë të lidhura me norma më të larta te krimit.
Një lidhje tjetër krim -varfëri ka të bëjë me faktorët socio-ekonomike që lidhen me shkallën e lartë të krimit ku përfshihet: padrejtësia,papunsia ,shpenzimet e ulëta në arsim e shëndtsi , rritja e cmimeve etj. Ekziston nevoja e madhe për rritë shpenzimet sociale për arsim dhe infrastrukturen shëndetsore që të luftohet shkalla e varfëris dhe krimit në një vend të caktuar. Faktor tjetër kontrolluar krimi i pronës kufizohet nga masa të forta legjislative dhe rregullatore ,shpërndarja e arsyeshme e të ardhurave dhe rritja e normës së pagës minimal e të cilët do ish e dobishëm për përfitime ekonomike . Rolin i arsimit në reduktimit e krimit në prani të një arsimi cilësit dhe drejtësis barabartë në të gjitha vendet.
Nje tjetër fajtor i lidhur me krimet e dhunëshme si vrasja përtej varfëris dhe pabarazia është imigrimi. Imigrimi e cili shkon në kontrata me teorinë kundërta e cila e konsideron imigrimin për të ndarë shoqerinë e për të stimuluar krimin. Frika e dëbimit së bashku me vlersimin për një jetë me të mirë,shpesh i motivojnë emigrantë me shumë se sa vendasit të respektojnë ligjin. Përceptimi se emigrantët kontribuojnë në shumicën krimeve mund të mos jetë i gabuar.
Disa koncepte të tjera shkakësore midis variablave për të bërë implikime të shëndosha të politikave në kontekstit e drejtësis penale. Shkalla vetëvrasjes po ashtu është parashikues i fort për të rrit kostot sociale të kombit që ka nevoj për politik ekonomike efikase për të ulur shkallën e krimit. Roli i qëndrueshmërisë sociale në arritjen e qëndrueshmërisë ekonomike për të reduktu forma të ndryshme të shkallës së dhunës nëpërmjet të ndërhyrjes së shtetit në kontekstit e ekonomia. Nevoja e të varfërit në mënyrë që të zvogelohej niveli i krimit në vend. Cënueshmëria socio-ekonomike përshkallëzohet përmes shpërndarjes së pabarabartë të të ardhurave dhe ka nevoj për një sistem ligjor efektiv për të ul shkallën e krimit.
Varfëria dhe niveli i të ardhurave dhe jo pabarazia e të ardhurave ajo që lidhet pozitivisht me shkallën e krimit. Migrimi i brendshëm rural-urban nga lokalitete më të dhunshme kontribuon në shkallën e vrasjeve të qyteteve të destinacionit .Shoqata e varfëri-vrasje në kupton në vend të “privimit relativ’,”privimit absolut”është kryesisht përgjegjësi për krimin e dhunshëm. Vrasja është një dimension i rëndësishme i pakënaqësis dhe mund të nënvlerësohet rëndë nëse formulimi i modelit është i pasaktë. Normat e larta të vrasjeve ulin kënaqësime e qytetarve për demokracinë e për pasojë dëmton institucionet e mëtejshme demokratike dhe zhvillimin ekonomik. Politikbërësit në mbarë botën miratojnë ligje për të ndikuar në sigurinë publike. Ekziston një studim ku argumenton së pabarazia e të ardhurave shkakton krim .
Mekanizmat duket se janë të drejtperdrejt.(push.teoria e “privimit relativ'”e prezantuat nga Merton sugjeron se pabarazia e të ardhurave forcon ndjenjat e shpronsis dhe padrejtsia)Sipas Messner dhe Rosenfeld deklarojmë se gjetjet që kane dalë me qëndrueshmëri të jashtëzakonshëm është se nivelet e larta të vrasjeve priren të shoqerohen me nivelet të larta të pabarazis dhe të forcuar në studime brendakombetare dhe nderkombetare.
Një cështje tjetër është se disa studime kritike që përdorin të dhëna të ngjashëm argumentojnë se kur varfëria u shtohet regresioneve ,pabarazia e të ardhurave nuk është më e rëndësishme varfëria (absolute)shpjegon shkallën e krimit ,ndërsa pabarazia (relative)e të ardhurave nuk ka.Nje tjetër kritiku është në studimi ndërvendor dhe kontrolli i faktorëve ngatërrues në nivel vendi . Marja e pabarazis së të ardhurave për vende të ndryshme bazohet në koncepte të ndryshme të ardhurave dhe përkufizimet ndryshojnë. Shpesh argumetohet se të pasurit janë në gjendje të investojnë në masa mbrojtës ose parandalues,duke përfshirë instalimin e sistemit të mbikëqyrjen ,lëvizjen në komunitete më të mira dhe zotërimin e një makinë etj. Kështu që shkakësia midis krimit të pronës dhe pabarazis së të ardhurave është dobsuar. Studimet cojnë në përfundime se ne vendet ku ka paqëndrueshmëri politike dhe dëbimit me vdekje ,con në rritje kriminaliteti. Politika duhet të hartohen për të forcuar qeverisjen politike në mbarë globin.(Arsimi I mesëm,indeksi i sundimit të ligjit dhe shkalla e papunësis ndikojnë janë parashikues të fort). Po ashtu dhe vlerat kulturore e demokratike kanë një ndikim pozitiv dhe negativ në prani të institucioneve dhe praktikave të forta demokratike. Shkalla e krimit e lidhur me drogën është më e rëndë për shkak shpërndarjes së madhe në tregun e punës për sa i përket mundsive negative të punësimit në sektorit ilegal. Politikat e shëndosha janë të domosdoshme për të kapur me forcë organizatat e trafikut të drogës për rritjen e barazive.

Shkruar nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Tema: Dhuna në mediat sociale dhe ndikimi i saj negativ

No Comments Psikologji

Sipas studiuesve përkufizohet :”Dhuna në media si portretizmi vizual I akteve të agresionit fizik nga një personazh njerëzor ose i ngjashëm me njeriu kunder një tjetri. Efektet e ekspozimit ndaj dhunës në media në sjellje aftesive është rishikim në mënyrë kritike. Diskutohen dëshmi e argumenta teorik në lidhje me efektet afatgjat-afatshkurter.
Theksohen në tri pika:
1.Ekspozimi ndaj dhunës në eksperimentet laboratorik dhe në terren ka po aq gjasa të ndikojne në sjelljen joagresive antisociale sa ndikon në sjellje aftesive. Modeli është në përputhje me një efekt sponsorizues e jo modelimi ,një eksperiment që shfaq filma e dhunshme krijon një atmosfer lejues.
2.Mesazhi që mësohet nga media se kur është legjitime përdorimi i dhunës nuk është shum i ndryshueshëm nga mesazhi i mësuar nga burime të tjera, me përjashtim se dhuna e paligjshme ka gjasa të ndëshkohet në prezantimet mediatike.
3.Fakti që kriminelet e dhunshme priren të jenë gjithanshëm kryejnë gjithashtu krime jo të dhunshme është në kundërshtim me shpjegimet që theksojnë socializmin e dhunshëm .
Ekspozimit ndaj dhunës televizive ka një efekt të vogël në sjelljen e dhunshme për disa shikues, sepse media drejtoj vëmendjen e shikuesit të formave të tjera të sjelljes së dhunshme që ato nuk do i konsideroheshin ndryshe.
Që nga fillimi i vitit 1960 janë grumbulluar prova kërkimore që sugjeroj e se ekspozimit I dhunës në televizion,filma ,video,lojera ,telefona celular dhe në internet rrit rrezikun e sjelljes së dhunshme nga ana e shikuesit ,ashtu si kur rritet në një mjedise të mbushur me realitete dhuna rrit rrezikun e sjelljes së tyre të dhunshme.Teoria psikologjike shpjegon së ekspozimit i dhunës ka afat të shkurtër -gjat! Se fundit madhësia “e efektit të dhunës në media”krahasohet me kërcenime të tjera të njohura për shoqerinë. Një nga ndryshimet të shek.21 ka qenë ngopja e kulturës me mjetet e komunikimit masiv. Në këtë mjedisë të ri radio,televizion ,filmat ,videot ,lojërat ,telefonat celular dhe rrjete kompjuterike kanë marrë role qendrore neë jetën e fëmijëve të tyre. Masmediat kanë një ndikim të vlera,besimet dhe sjelljen e fëmijëve tanë. Pasojat e një elementi të posacme të masmedias elektronike kanë efekt të demshem në mirëqenien e fëmijëve . Ekspozimi I dhunës rritë rrezikun e sjelljes së dhunshme nga ana e shikuesit ashtu si rritja në një mjedise të mbushur me dhune rritë rrezikun e sjelljeve të dhunshme. Në duhet të kuptojmë rreziqet ,të shmangim ekzagjerimin e rreziqeve që do shkatërroj e besueshmërinë tonë të perpiqemi të kontrollojmë ekspozimin. Mediat vizuale që tregojnë të gjitha aksidentet e tmerrshme , të shtënat me armë, vrasje etj në detaje grafike për shikuesit ,janë mjaft të zakonshme . Kjo është bërë për të rritur shikueshmërinë e tyre me grep apo mashtruese ,në mënyre ata që ata që mbijetojnë në botën konkurruese të mediave? Kjo sigurisht do të ndikojnë në psikologjinë e njerzve , vecanërisht të femijëve. A është farë racionale ti tregohen njerzve incidente të tilla? A nuk mjafton vetëm informimi i njerzve për ngjarjen të tilla? Pasojat e dhunës në mediat vizive.
Studimet tregojnë se imazhet e dhunshmë i bëjnë adoleshentët me pak të ndjeshme ndaj dhunës e cila nga ana tjetër promovim qëndrime dhe sjellje aftësive. Këto ushqehen me njera-tjetrën e bëhen më të forta me kalimin e kohës. Thyerja e ciklit është e rëndësishme mbi dhunën në filma dhe televizion , nuk po ndërmerren hapa për të frenuar atë ose hartuar një kod sjelljeje. Ekspozimi ndaj mediave po fillon gjithnjë e më shume në moshë tre. Ndërhyrja në nivelin e mendimit nuk mund të ndryshojë sjelljen me fëmijët më të mëdhenj dhe kështu duhet të punohet në të gjitha nivelet. E rëndësishme të ndërhyrjet në moshat me të vogla. Shumica e prindërve mendojnë së fëmijët shikojnë filma dhe shfaqje televizive për argetim. Pak kuptojnë se shumë skena përmbajnë mesazhe të fshehura dhunë. Sipas psikiatrit Dr.Anjali Chhabria thotë së “Është e mundur që fëmijët ti përceptojnë njerëzit si të pasjellshëm pasi shohin së tepërmi programe televizive dhe filma të dhunshëm ose luajnë lojëra.Kjo është për shkak se ata mund të lidhin njerez të vërtet me personazhe të trilluar .”Një fëmijë është i preokopuar me “fitimin “ose “mbijetimin”në një videoloje ,duke i përceptuar në mënyrë të paqëllimshme njerëzit si “sulmues”ose”kërcënuese”. Edhe shfaqjet vizatimore dhe serialet kriminale në dukje të pademshme janë kthyer në ikonat e reja të dhunës televizive për tu imituar në jeten reale. Heronjtë në filma ose lojëra që luftojnë zuzarët përshkruhen si “macon”ose të patrembur. Fëmijët mund ta identifikojnë veten me ta, ti admirojnë dhe të duan të sillen si ata. “Nëse një fëmijë tashmë ka prirje për dhunë , ajo rëndohet vetëm pasi shikon dhunë. Nëse një fëmijë tashmë ka prirje për dhunë ,ajo rëndohet vetëm pasi shikon dhunë. Nëse një fëmijë nuk ka prirje edhe atëher ekspozimi i tepërt e ndihmon atë “të mësojë “një përgjigje. (Varkha Chulani-ps.klinik)Pra ,fëmijë të tillë përpiqen me grushte për të menaxhuar situatat. Në vend që të mësojnë aftësine e përballimit , negocimin, mënyra e shkëmbimit,ata mësojnë se mund të jetë drejt! Shikimi i televizorit ka cuar në probleme të tilla si obeziviteti i të miturve ,komunikimi i donë brenda familjeve dhe sjellja agresive tek fëmijët e adoleshentet. Tërheqja e programeve televizive është e fuqishme dhe vetëm sa bëhet më e fortë. Pytja është :TV mund ti bëje fëmijët të veprojnë ndryshe ?
A bëhen fëmijët më të shthurur apo me të dhunshme nga shikimi i përmbajtjeve e të dhunshme ose provokuese seksuale? Një numër në rritje i kërkimeve sugjeron së sjellja e dhunshme dhe e rrezikut rritet tek të rinjtë që shikojnë televizor. Dhuna në media elektronike.
Mediat elektronike po bëhen si një kërcënim për shoqërinë jetike të kuptojmë se pse dhe si mediat e dhunshme shkaktojnë agresioni. Vëzhgimi i dhunës në botën real dhe të komuniteti stimulon sjellje agresive. Proceset shkaktojnë efekte afatgjat-afatshkurtër që të dyja këto procese janë të dallueshme efektet e zhvendosjes kohore që angazhimi në media mund ketë tek fëmijët. Zhvendosja e kohës referohet rolit të medias masive në zhvendosjen e aktiviteteve tjera ku fëmija mund të përfshihen mund të ndryshojë për lloje të caktuar sjelljesh.
Masa korrigjuese.
Fëmijët duhet të shikojnë jo më shumë se 1deri në 2orë në ditë dhe që prindërit shikojnë programe me fëmijët e tyre si për të monitoruar përmbajtjes ashtu dhe për të gjeneruar diskutime dhe komunikim. Qeveritë duhet të ndërmarrin ndihmën e psikologëve të shohin se vetëm paratë nuk janë në konsideratë të shtëpisë mediatike dhe ato respektojnë përgjegjësinë sociale.

Shkruar nga Ejona Grosha

Tema: Pornografia efektet e saj në psikologjinë e fëmijëve

No Comments Psikologji

Shkaqet e internetit jo vetem revolucionarizoi botën e komunikimit ,gjithashtu ndryshoi përkufizimin e socializimit ,arsimit ,punësimit dhe argëtimit në një mënyrë të konsiderueshme . Interneti ofron përfitime të shumta nëse përdoren në mënyre racionale por një shpërqëndrim i lehtë nga përdorimi i tij i ndërgjegjshëm mund ta cojë përdoruesit në një rreth vicioz problemesh dhe fëmijët bëhen me të prekshëm ndaj ksaj. Interneti sjell rezultate të mira nëse përdoren në mënyrë të kontrolluar. Adoleshentët janë përher kurioz të zbulojnë gjërat. Në kërkim të këtyre gjetjes së këtyre përgjigjeve rrezikojmë veten e tyre në “pornografinë e fëmijëve” e cila u sigurinë një akses të lehtë ,të padiskutueshme për të eksploruar botën.
Ekspozimit ndaj pornografis dëmton zakonet e të mësuarit të fëmijëve dhe pengon rritjen e tyre mendore. Imazhet që nguliten tek një fëmijë të veprojë seksualisht kundër fëmijëve të tjerë. Kto aktivitete të parakohshme janë vec rezultat i përmbajtjes pornografike që kan hasur në internet.
Interneti po ashtu është mjet i dobishëm për pedofilët dhe grabitqarët seksuale pasi ata shpërndajnë pornografi për fëmijë, përfshihen në biseda seksuale të qarta me fëmijët dhe kërkojne viktima në dhomat e bisedave. Sa me shume akses të kenë aq më i lartë është rreziku të bëjnë atë që shohin ,duke përfshirë sulmin seksual, përdhunimin dhe ngacmimin e fëmijëve.
Një shqetsim tjetër është rritja e sëmundjeve veneriane tek fëmijët -ndikimi i përmbajtjes së pahijshme /erotike që lulëzon në internet. Një problem tjetër është shtatëzanit e padëshiruara mes vajzave adoleshente, që është një tjetër sfidë për komunitetin botëror. Adoleshentët po ashtu përballë me shumë probleme psikiatrike si Crregullimi I hiperaktivitetit të deficit të vëmendjen (ADHD),fobi sociale ,armiqësia ,agresioni; vetkontrolli i reduktuar , pagjumësia dhe depresion,ky problem është tek fëmijët që janë viktima të varësisë nga interneti.
Këshilla për prindërit /mësuesit si të minimizojnë rrezikun.
Edukimi i fëmijëve për efektet e dëmshme të internetit është mënyra më e mirë për të mbrojtur fëmijët tuaj nga ndikimet e keqija në internet. Fëmijët mësojnë nga prindërit e tyre pasi zoti i ka bërë prinderit ,mësuesit me të mirë të fëmijëve .Inkurajojnë fëmijët të ndjekin aktivitete në natyre dhe lojëra ekipore në mjedise natyrore. Kultivoni zakonet,duke përfshirë leximin ,të ndezim talentin e tyre të fshehur dhe ti motivojnë për aktivitetet jashtëshkollore.
Bashkepunimi I treshes midis prindër,fëmijë dhe mesues duhet të diskutojnë me mësuesit e fëmijëve të tyre në të njëjtën kohe mësuesit parashikojnë nëse je një nxënës po kaloni një përmbytje të sjelljes. Prindi mund të komunikojë me administratën e shkollës bibliotekaren për të krijuar faqet me të mira për ti vënë në një kompjuter shtëpiak.
Sugjerim prindërve për monitorim të duhur. Vendosni kompjuterin në një zonë të ngarkuar të shtëpisë dhe jo në dhomën e gjumit të fëmijëve . Përdorni motore kërkimi miqësore për fëmijët dhe shfletues uebi ose motorë kërkimi për të rritur që të ofrojnë opsionet filtrimi.
Blloko dritaret kërcyese ,të cilat zakonisht përdoren nga sajtet pornografike. Përdorni softer filtrues për të bllokuar përmbajtje të përshtatshme sipas kategoris së moshës. Mbani mend se vetëm softueri i filtrimit të përmbajtjes nuk do i mbrojë fëmijët tuaj në internet por zvogëlon rrezikun. Hulumtoni teknologjinë e filtrimit.
Përdorni kontrollorët prindërore të ofruar nga ofruesi i shërbimit,monitoronin gjithmonë aktivitetet e fëmijës suaj pasi në shumicën e trasteve fëmijët tundohen nga dhunuesit seksual.
Nëse vereni dicka të ndjeshme ,mos reagoni tepër,duhet të keni një kimi të mirë me ta dhe ti lejoni ti ajrosin frikën dhe shqetsimet e tyre. Shtëpia duhet të jetë zona e rehatshme për fëmijët.
Ilaci që funksionon për shumicën e fëmijëve është “lidhja familjare”. Fëmijët kanë nevojë për kujdes të ngrohtë dhe shpeshherë devijojnë nga rruga e drejt kur gjejnë veten të vetmuar e të shkretë. Prindërit duhet të jenë një dorë ndihmëse për të fituat ata në një “botë shoqërore realiste”në vend të një “botë shoqërore virtuale”. Prindërit dhe mësuesit duhet tu rrënjosesh vlerat etike dhe ti bëjnë të admirojnë për të jetuar një jetë të shëndetshme dhe të denjë,aktivitetet si leximi i librave ,shkuarja në vende rekreative,pushimet familjare dhe turner edukativ do të jenë të dobishme në zhvillimin e personalitetit të përgjithshme të fëmijëve të tyre. Përgjegjësia e prindërve të monitorojnë se cfarë shikojnë fëmijët e tyre dhe sa shpesh vizitojnë faqet e qarta në internet. Nëse prindërit marrin këto masa paraprake atëher padyshim , interneti është një burim i pacmuar për të mësuar dhe rritjen e fëmijeve.

Shkruar nga Ejona Grozha

Tema: Si të identifikojmë “një grabitqar seksual”(pedofil)?

No Comments Psikologji

Prindërit shpesh përpiqen të kuptojnësi duket një pedofil ,si mendojnë ata ,si tingëllojnë dhe me shumë. E verteta e cështjes është se ata nuk duken ndryshe nga tjerët. Si prindër gjithë duan ti mbrojnë fëmijët tanë nga grabitqarët ,por si ti mbajmë të sigurt kur nuk I identifikojmë dot. Cdokush mund të jetë i tillë , sepse identifikimi I tij është i vështirë vecanërisht shumicës së këtyre pedofileve i besohen fëmijëve që ata abuzojnë. Mund të jetë një fqinj , një anëtar tjetër i familjes ose një bashkëpunëtor i besuat. Shumica e njerzve nuk mendojnë për mamin e babin , ose rastin e një prindit të vetëm. Ngacmuesit e fëmijëve vijnë nga gjitha sferat e jetës në të gjitha grupet socio-ekonomike . Ata mund të jenë femra/meshkuj,të pasur/të varfër,të punësuar/të papunësuar,fetar/jofetar,me arsim të lartë apo jo,apo nga cfarëdo race.
Pedofil quhet një adoleshent I rritur ose I moshës vone (zakonisht 16vjec ose me I vjetër), i cili objekt seksual janë fëmijët para-pubertetit (zakonisht deri ne moshën 13vjec).
Adoleshentët që janë 16vjec duhet të jenë një diferenc moshes 5-vjecarë midis fëmijësh dhe vetes ,në mënyrë që të konsiderohen ngacmuese të fëmijëve .(DSM-IV,TR 2006). Shënim:Një pedofil shfaq një sërë karakteristikat të personalitetit duhet kuptuar se nuk janë vetëm këto lloj karakteristikash që e përcaktojnë përfundimisht se një person është pedofil. Nëse kto tregues të kombinonin me një model sjelljeje që ngjall dyshim e me një sërë arsye tjera të mundshme për të bësh se është pedofil. Karakteristikat e pedofilit.
Karakteristikat dhe treguesit e sjelljes se një pedofil janë si më poshtë ;. 1.Është me shpesh një mashkull I rritur.
2.Zakonisht është i martuar.
3.Punon në një gamë profesionesh ,nga punëtor i pakualifikuar deri tek drejtues korporatës.
4.Lidhet me mirë me fëmijët së të rriturit.
5.Shoqërohen me pak të rritur ,nëse nuk janë pedofil. 6.Zakonisht preferohen fëmijët e një grupmoshë të caktuar. 7.Zakonisht preferon ose meshkujt ose femrat ,por mund të jetë biseksual. 8.Mund të kërkojë punsimi ose të jet vullnetar me programe që përfshirjen fëmije të.moshës së preferuar.
9.I ndjek fëmijët për qëllime seksuale .
10.Shpesh fotografon ose mbledh fotografi të viktimave të tij ,të veshura , nudo ose me akte të qarta seksuale.
11.Mbledh erotiken e fëmijeve dhe pornografine për të rritur. 12.Mund të zotërojë dhe tu jape narkotike viktimave te tij për tulur frenimin e tyre. 13.Zakonisht eshte mjaft inteligjent për të kuptuar se ka një problem personal dhe per të kuptoj ashpërsin e tij.
14.Mund të bëjë përpjekje të mëdha për të fshehur aktivitetin e tij të paligjshëm. 15.Shpesh racionalizon aktivitetet e tij të paligjshme , duke theksuar ndikimin e tij pozitiv mbi viktimen dhe duke shtypur ndjenjat për dëmin që ka bëre.
16.Shpesh e portretizojë fëmijën si agresor.Kjo zakonisht ndodh pasi fëmija kupton duke mos I dhëneë”favorizime seksuale” fëmija do ta marrë at që dëshiron, si lodra , veshje apo udhëtime të reja.
17.Flet për fëmijët në të njëjtën mënyre sic do flitej për një dashur ose bashkëshort të rritur .
18.Shpesh ka qenë viktimë e ngacmimit të fëmijëve dhe shpesh kërkon fëmijë në moshën ose fazën e zhvillimit në të cilin është ngacmuar.
19.Shpesh kërkon botime dhe organizatat që mbeshtesin besimet dhe praktikat e tij seksuale.
20.Zakonisht korrespondon me pedofil të tjerë dhe shkëmben pornografinë e fëmijëve dhe erotiken si dëshmi të përfshirjes.
21.Zakonisht është jo i dhunshme dhe ka pak probleme me ligjin(pedofilet janë shpesh anëtar të respektuar të komunitetit).
Shenim:Cdokush mund të rezultojë të jetë pedofil , shumica e pedofilëve janë pavarësisht nëse viktimat janë meshkuj/femra shumë grabitqar seksual janë histori abuzimi në të kaluarën e tyre qoftë fizike apo seksuale. Disa kanë dhe sëmundje mendore crregullimi humori ose personalitetit. Pedofilet femra më shumë abuzojnë me djemtë se vajzat. Burrat heterosexual/homoseksual kanë të ngjarë të jenë pedofil me shumë ngjasa ka I fundit.
Kujdes
Pedofilët janë të aftë të gjejnë fëmijë të trazuar ose tërhequr kjo është një aftësi që e kan fitu me vite arrijnë të identifikojnë cfunksion e cfarë jo.Teknika me e zakonshme e përdorur nga pedofilët për të marrë seks nga fëmijët është metoda e joshjes. Megjithëse fëmija mund të jetë 10vjec, pedofil do i shpërndajë shënjestren dhurata, do ta coj në parqe argëtimi ;muze;restorante dhe vende tjera interesi.
Asgjë nuk është me e rëndësishme se siguris e fëmijësh suaj. Askush nuk dëshiron të nxisë perfundime të nxituata për njerezit e tjerë ,ju sjeni asnjëher të sigurt kur mirëqënia e fëmijësh është në rrezik.Pedofilia është një rrezik real që mund të ndryshojë përgjithmonë jetën e një fëmijë. Fëmijët që kanë pësuar sulme seksuale janë subjekt I traumave gjatë gjithë jetës dhe kam vështirësi të ecin përpara. Fatkeqësisht shumë pedofil kërkojnë punë që pë rfshirjen punën me fëmijët.Ka kaq shum situata që fëmijët gjenden bën mbikqyrjen e të rriturve-shkolla,stervitje ,futbolli,në oborrin e fqinjit –një prind duhet të jetë I kujdesshme dhe vigjilent cdo kohë .Për të qëndruar të përgatitur është e rëndësishme të njihen cilësit e mundshme të një pedofili.


Prindërit shpesh përpiqen të kuptojnë si duket një pedofil ,si mendojnë ata ,si tingëllojnë dhe më shumë. E vërteta e cështjes është se ata nuk duken ndryshe nga tjerët. Si prindër gjithë duan ti mbrojnë fëmijët tanë nga grabitqarët , por si ti mbajmë të sigurt kur nuk I identifikojmë dot. Cdokush mund të jetë i tillë , sepse identifikimi I tij është i vështirë vecanërisht shumicës së këtyre pedofileve i besohen fëmijëve që ata abuzojnë. Mund të jetë një fqinjë , një anëtar tjetër i familjes ose një bashkëpunëtor i besuat. Shumica e njerzve nuk mendojnë për mamin e babin ,ose rastin e një prindit të vetëm. Ngacmuesit e fëmijëve vijnë nga gjitha sferat e jetës ne të gjitha grupet socio-ekonomike . Ata mund të jenë femra/meshkuj,të pasur/të varfër;të punsuar/të papunsuar;fetar/jofetar;me arsim tlartë apo jo,apo nga cfaredo race.
Pedofil quhet një adoleshent i rritur ose i moshës vonë (zakonisht 16vjec ose më i vjetër), i cili objekt seksual janë fëmijët para-pubertetit (zakonisht deri në moshën 13vjec). Adoleshentët që janë 16vjec duhet të jenë një diferenc moshës 5-vjecare midis fëmijësh dhe vetes ,në mënyrë që të konsiderohen ngacmuese të fëmijëve .(DSM-IV,TR 2006).
Shënim:
Një pedofil shfaq një sërë karakteristikat të personalitetit duhet kuptuar se nuk janë vetëm këto lloj karakteristikash që e përcaktojnë përfundimisht se një person është pedofil. Nëse këto tregues të kombinonin me një model sjelljeje që ngjall dyshim e me një sërë arsye tjera të mundshme për të bësh se është pedofil.
Karakteristikat e pedofilit.
Karakteristikat dhe treguesit e sjelljes së një pedofil janë si më poshtë . 1.Është me shpesh një mashkull I rritur.
2.Zakonisht është i martuar.
3.Punon në një gamë profesionesh ,nga punëtor i pakualifikuar deri tek drejtues korporatës.
4.Lidhet me mirë me fëmijët se të rriturit.
5.Shoqërohen me pak të rritur ,nëse nuk janë pedofil. 6.Zakonisht preferohen fëmijët e një grupëmoshe të caktuar. 7.Zakonisht preferon ose meshkujt ose femrat ,por mund të jetë biseksual. 8.Mund të kërkojë punsimi ose të jet vullnetar me programe që përfshirjen fëmijë të moshës së preferuar.
9.I ndjek fëmijët për qëllime seksuale .
10.Shpesh fotografon ose mbledh fotografi të viktimave të tij ,të veshura ,nudo ose me akte të qarta seksuale.
11.Mbledh erotiken e fëmijëve dhe pornografinë për të rritur. 12.Mund të zotërojë dhe tu japë narkotike viktimave të tij për të ulur frenimin e tyre. 13.Zakonisht është mjaft inteligjent për të kuptuar se ka një problem personal dhe për të kuptoj ashpërsin e tij.
14.Mund të bëjë përpjekje të mëdha për të fshehur aktivitetin e tij të paligjshëm. 15.Shpesh racionalizon aktivitetet e tij të paligjshme ,duke theksuar ndikimin e tij pozitiv mbi viktimën dhe duke shtypur ndjenjat për dëmin që ka bërë.
16.Shpesh e portretizojë fëmijën si agresor. Kjo zakonisht ndodh pasi fëmija kupton duke mos i dhënë “favorizime seksuale” fëmija do ta marre at që dëshiron,si lodra ,veshje apo udhëtime të reja.
17.Flet për fëmijët në të njëjtën mënyrë sic do flitej për një të dashnor ose bashkëshort të rritur .
18.Shpesh ka qënë viktimë e ngacmimit të fëmijëve dhe shpesh kërkon fëmijë në moshën ose fazën e zhvillimit në të cilin është ngacmuar. ,19.Shpesh kërkon botime dhe organizatat që mbështesin besimet dhe praktikat e tij seksuale.
20.Zakonisht korrespondon me pedofil të tjerë dhe shkëmben pornografinë e fëmijëve dhe erotikën si dëshmi të përfshirjes.
21.Zakonisht është jo i dhunshmë dhe ka pak probleme me ligjin(pedofilet janë shpesh anëtar të respektuar të komuniteti).
Shënim:
Cdokush mund të rezultojë të jetë pedofil ,shumica e pedofilëve janë pavarësisht nëse viktimat janë meshkuj/femra shumë grabitqar seksual janë histori abuzimi në të kaluarën e tyre qoftë fizike apo seksuale. Disa kanë dhe sëmundje mendore ,crregullimi humori ose personalitetit. Pedofilet femra më shumë abuzojnë me djemt se vajzat. Burrat heterosexual/homoseksual kanë të ngjarë të jen pedofil më shumë ngjasa ka i fundit. Kujdes,Pedofilet janë të aftë të gjejnë fëmijë të trazuar ose tërhequr kjo është një aftësi që e kanë fitu me vite arrijnë të identifikojnë cfunksion e cfarë jo.Teknika me e zakonshme e përdorur nga pedofilët për të marrë seks nga fëmijët është metoda e joshkës. Megjithëse fëmija mund të jet 10vjec, pedofil do , shpërndaje shënjestren dhurata, do ta coj në parqe argë timi , muze, restorante dhe vende tjera interesi. Asgjë nuk është më e rëndësishme se siguris e fëmijësh suaj. Askush nuk dëshiron të nxisë përfundime të nxituata për njerëzit e tjerë ,ju sjeni asnjëher të sigurt kur mirëqënia e fëmijësh është në rrezik. Pedofilia është një rrezik real që mund të ndryshojë përgjithmonë jetën e një fëmijë. Fëmijët që kanë pësuar sulme seksuale janë subjekt i traumave gjatë gjithë jetës dhe kam vështirësi të ecin përpara. Fatkëqësisht shumë pedofil kërkojnë punë që përfshirjen punën me fëmijët. Ka kaq shumë situata që fëmijët gjenden bën mbikqyrjen e të rriturve-shkolla,stërvitje ,futbolli,në oborrin e fqinjit -një prind duhet tëjet i kujdesshme dhe vigjilent cdo kohë. Për të qëndruar të përgatitur është e rëndësishme të njihen cilësit e mundshme të një pedofili.

Shkruar nga Ejona Grozha

Tema: Efektet negative në protesten e fëmijëve!

No Comments Psikologji

                                      Fëmijët shumë të vegjël mund ti kuptojnë normat shoqërore krejtësisht të pavarur nga cdo kontest moral. Fëmijët duket se protestojnë kur kuptojnë se shkeljet e rregullave nuk lejohen ose duhet të kishin ndodhur. Shpjegim të mundshme mbi reagimet e fëmijëve :.                                     (1) Mosbindjes ndaj një autoriteti.                   

 (2) Paaftesia për të ndjekur një rregull ose.     

 (3) Shkeljes së një pritshmërit empirike për shkak mospërputhjes midis deklaratës dhe veprimit.                                                              

 Meqë jeta shoqërore e njeriut është e mbushur me norma,nuk është për tu habitur të kuptuarit të përmbajtjes se normave luan rol të madh në zhvillimin kognitiv të fëmijëve .

Sipas studimeve zhvillimore sugjeron se dhe të vegjëlit kanë vetëdijes normative që shfaqet në mjedise të ndryshme vecanerisht në lojëra konvencionale dhe të shtirura.(psh.mbi të drejtat pronesore ose të drejtat e tjera fëmijët tregojnë shenja proteste një reagimi ndaj një shkelje rregulli.) Mënyra si e interpretojmë këto të dhëna m’varet cila llogaritë si protest dhe cfarë jo. Normat dhe kuptimin normative lindin në një kontekst shoqëror ose moral ndërsa tjerë  mendojnë se vjen nga lloje të arsyes praktike (psh.marrja e një cadre përpara se del nga shtëpia tregon një veprim që shpreh një dimension normative pra merr cadren se ndryshe do lagesh)Cdo veprim bëhet mbi një arsye,cdo veprim i qëllimshëm hidhet nga një normë racionaliteti. Racionaliteti praktike dhe teorik,të kuptuarit e kufizimeve nuk kërkon kontekst social apo moral. Kjo njohje vjen për të arrit një qëllim të caktuar dhe së gjykimi i dikujt mund të jetë i saktë apo i pasakt.(psh.u vu një shënues në vend të pëlhurës për të lustru bizhuterit) Normat dalin nga një kontest social. Normat janë rregulla dhe rregullsi që duhet përshtatur sepse njerëzit e tjerë e kërkojnë.                                                               

Normat shoqërore duhet të plotsojnë dy kushtet e mëposhtme;.                                         1.Cështja që agjenti të përmbushur një normë shoqërore nuk është cfarë duhet të bëje për të arrit një qëllim(joracionalitet praktike individual )pytja cfarë duhet të bëjmë për të përmbush atë që presin të tjerët prej tij.(psh.fëmijët kuptojnë normat mbi bazën e shenjave në ndërveprimit social).    

 2.Plotësimi i normave shoqërore trealizohet me njohje nga ana e subjektit të disa rregullave që egzistojnë në situata të një lloji të caktuar kjo do të thotë nuk mjafton që normat shoqërore të instancohen nga një autoritet në mënyrë arbitrare (në mënyre të pavarur)detyron subjektit të sillet në mënyre të caktuar në situata të atij lloji.(psh.mospërputhja mes deklaratës dhe veprimit mos bindja e autoritetit ,paaftësia per tndjek rregullin).                                         

Paradigma protëstuese                                     

Një mënyrë e re e  të testimit të kuptuarit të normave nga fëmijët. Shkeljet e normave mund të perceptohen si një arsye për protestë pavarësisht se cfarë normë është rrezik.

Protesta mund të jetë një tregues i besueshëm i të kuptuarit normativ është jashtë kontekstit moral. Paradigma matë ndërgjegjësimi e normativitetit nëpërmjet reagimit të fëmijëve ndaj shkeljes se një rregulli konstitutiv.

 Cfarë është rregulli konstitutiv?                             

Paradigma protestuese ka bazar e saj filozofike në teorinë e ontologjisë sociale të John Searle në nocionin e rregullave konstituitive. Rregullat konstituitive janë rregulla që jo vetëm rregullojnë ,por krijojnë edhe vete mundësine e aktiviteteve të caktuara(psh.rregullat e shahut krijojnë mundësinë të luash shah).Cdo formë e sjelljes normative është e lidhur me instancimin e rregullave konstituitive dhe të ashtuquajturi funksion statusi që krijojnë këto rregulla.(psh.kafshët (primatet)përdorin një shkop për të marre banane qe sjane tarritshme.Kto primat kan zhvilluar tradita te funksioneve qe transmetohen brez pas brezi)Këto funksionet të statusit instancohen mbi bazën disa rregullave (psh.nje objekt fizik “leku letër”fiton një status “para”). Këtij statusi I bashkangjitet  një funksion shoqërues përtej atij fizik.Pra fëmijët nuk mbesojnë vetëm si një veprim të caktuar por mësojnë dhe vet veprim.(psh duke deklarua se është koha e duhur për të  shkruar në shtrati. Normativitet lidhet dhe me funksionin rregullator ose “person ose organ me fuqi për të përshkruar (ndaluar)një sjellje të caktuar.”Politikbërësit eshte ai qe atribuon force normative nepermjet politikave dhe udhezimen;ndersa forca normative e rregullon është indirekte ose derivative.                                                    Ndërveprimit social/kodimi dhe njoftimi verbal.                                                                  

 Një tipar tjeter i paradigmes është ndërveprimit social sjellja që i përmbahet rregullave të kushtëzuar kërkon që fëmija “të përcaktoje cilët janë veprime të lejuara,të detyruar ose të ndaluara dhe në cilat kushte.”Prandaj rregullat shprehin at që duhet bërë për të arrit qëllim e caktuar.Tjetër rëndësi ka dhe kodimi I reagimeve verbale dhe joverbale të fëmijëve. Gjuha normative se si fëmijët interpretojnë një veprim si shkelje të një normë (psh.”jo nuk shkon kështu”,duhet(nuk)bejë kështu,”e bën gabimisht”,”nuk duhet të lejohet ta bësh ketë”,”duhet ta bësh keshtu” ,”mund /nuk mund ta bësh këtë “).                                          “Normalitet”si term është një nocion i paqartë dhe i gjërë përfshin shum aspekte të paqarta. Mund të duket e papranueshme po nuk ka vijë të qartë  një protestë normative /jonormative.Arsyet e nocionit të normativitetit sa herë zbatohet që mund të klasifikojnë ndonjë veprim ose ngjarjen si “të drejtë”ose “të gabuar”.(psh.ka dicka që nuk shkon nëse dikush del nga shtëpia pa ombrele ,pavarësisht e di se po bo shi dhe  se nuk dëshiron të laget).Nevoja është se nuk duhet ngatërruar nevoja për të bërë dicka për të arrit një qellim të caktuar dhe kërkesa dhe detyrimit që dikush duhet të bëjë dicka.(Një nevoj të marr cadër nëse sdo të laget dhe duhet ta kthej nëse e merr hua). Fëmijët e vegjël kanë një  ndërgjegje normative kur protestojne ndaj shkeljes se normave.              

Në paradigmen protëstuese ,një negativ i rremë ndodh nëse fitohen dy kushtet e mëposhtme ;(a)një fëmijë ka një kuptim bazë të normativitetit që shfaqet në rastet kur dicka bëhet me të drejt ose gabim por (psh.kur një foshnjë tregon në menyrë  të besueshëm shenja proteste në rrethane të ndryshme (kur shishja e saj është shumë e nxehtë ose kapaku i bllokuar etj.)(b)nuk tregon shenjat proteste (të llojit të duhur)në lojerat konvencionale ose lojera shtirese our ndodh nje shkelje e rregullit(femijet kategarizojnë një sjellje ose ngjarjen si të sakt/pasakt).                                                         Nëse sjellja e protestës nuk mund të konsiderohet si provë përfundimtare e mirëkuptimin normativ ajo konsiderohet si provë konfirmuese . Kjo con në një qasje gjithpërfshirëse që skufizohet nga marja e reagimeve të agjentëve ndaj një shkelje rregulloreje.(psh.kur një fëmijë qan kur e vendosin në shtrati dhe kur i fiken dritat supozohet se nëna e tij është e vjetër për të parë oren në murë se nuk është ende ora 8.Kur shfaqet nëna e saj me sa duket për të fik dritën nuk proteston menjëher. Ai e shijoj orën për të përcjellë vëzhgimin e saj se koha ska ardhë akoma kur e sheh se mamaja e injoron këtë gjithsesi fikët drita ai proteston me shumë.)Kjo kupton mirëkuptimin normativ ndaj sjelljes se protestës pra nuk ka rëndësi a do protestojnë mamaja do fik dritën në përputhje me rregullin. Fëmijët e moshës 2 vjec shpesh përmbahet nga shfaqja e një sjellje të tillë proteste se nuk është fati të marr pozicionin e një autoriteti në lidhje me tjerët dhe pret që i rriturit të ndërhyje .

Dëshmia bazë vjen nga sjellja që i paraprin një reagimi protestues.Fëmijët fillojnë të kuptojnë se autoritetet nuk japin komanda të vecanta por janë përgjegjës ndaj këtyre normave të zbatuar shoqërore.

Shkruar nga Ejona Grosha – Psikologe Ligjore