Home

Lajme

Tema: Dhuna në mediat sociale dhe ndikimi i saj negativ

No Comments Psikologji

Sipas studiuesve përkufizohet :”Dhuna në media si portretizmi vizual I akteve të agresionit fizik nga një personazh njerëzor ose i ngjashëm me njeriu kunder një tjetri. Efektet e ekspozimit ndaj dhunës në media në sjellje aftesive është rishikim në mënyrë kritike. Diskutohen dëshmi e argumenta teorik në lidhje me efektet afatgjat-afatshkurter.
Theksohen në tri pika:
1.Ekspozimi ndaj dhunës në eksperimentet laboratorik dhe në terren ka po aq gjasa të ndikojne në sjelljen joagresive antisociale sa ndikon në sjellje aftesive. Modeli është në përputhje me një efekt sponsorizues e jo modelimi ,një eksperiment që shfaq filma e dhunshme krijon një atmosfer lejues.
2.Mesazhi që mësohet nga media se kur është legjitime përdorimi i dhunës nuk është shum i ndryshueshëm nga mesazhi i mësuar nga burime të tjera, me përjashtim se dhuna e paligjshme ka gjasa të ndëshkohet në prezantimet mediatike.
3.Fakti që kriminelet e dhunshme priren të jenë gjithanshëm kryejnë gjithashtu krime jo të dhunshme është në kundërshtim me shpjegimet që theksojnë socializmin e dhunshëm .
Ekspozimit ndaj dhunës televizive ka një efekt të vogël në sjelljen e dhunshme për disa shikues, sepse media drejtoj vëmendjen e shikuesit të formave të tjera të sjelljes së dhunshme që ato nuk do i konsideroheshin ndryshe.
Që nga fillimi i vitit 1960 janë grumbulluar prova kërkimore që sugjeroj e se ekspozimit I dhunës në televizion,filma ,video,lojera ,telefona celular dhe në internet rrit rrezikun e sjelljes së dhunshme nga ana e shikuesit ,ashtu si kur rritet në një mjedise të mbushur me realitete dhuna rrit rrezikun e sjelljes së tyre të dhunshme.Teoria psikologjike shpjegon së ekspozimit i dhunës ka afat të shkurtër -gjat! Se fundit madhësia “e efektit të dhunës në media”krahasohet me kërcenime të tjera të njohura për shoqerinë. Një nga ndryshimet të shek.21 ka qenë ngopja e kulturës me mjetet e komunikimit masiv. Në këtë mjedisë të ri radio,televizion ,filmat ,videot ,lojërat ,telefonat celular dhe rrjete kompjuterike kanë marrë role qendrore neë jetën e fëmijëve të tyre. Masmediat kanë një ndikim të vlera,besimet dhe sjelljen e fëmijëve tanë. Pasojat e një elementi të posacme të masmedias elektronike kanë efekt të demshem në mirëqenien e fëmijëve . Ekspozimi I dhunës rritë rrezikun e sjelljes së dhunshme nga ana e shikuesit ashtu si rritja në një mjedise të mbushur me dhune rritë rrezikun e sjelljeve të dhunshme. Në duhet të kuptojmë rreziqet ,të shmangim ekzagjerimin e rreziqeve që do shkatërroj e besueshmërinë tonë të perpiqemi të kontrollojmë ekspozimin. Mediat vizuale që tregojnë të gjitha aksidentet e tmerrshme , të shtënat me armë, vrasje etj në detaje grafike për shikuesit ,janë mjaft të zakonshme . Kjo është bërë për të rritur shikueshmërinë e tyre me grep apo mashtruese ,në mënyre ata që ata që mbijetojnë në botën konkurruese të mediave? Kjo sigurisht do të ndikojnë në psikologjinë e njerzve , vecanërisht të femijëve. A është farë racionale ti tregohen njerzve incidente të tilla? A nuk mjafton vetëm informimi i njerzve për ngjarjen të tilla? Pasojat e dhunës në mediat vizive.
Studimet tregojnë se imazhet e dhunshmë i bëjnë adoleshentët me pak të ndjeshme ndaj dhunës e cila nga ana tjetër promovim qëndrime dhe sjellje aftësive. Këto ushqehen me njera-tjetrën e bëhen më të forta me kalimin e kohës. Thyerja e ciklit është e rëndësishme mbi dhunën në filma dhe televizion , nuk po ndërmerren hapa për të frenuar atë ose hartuar një kod sjelljeje. Ekspozimi ndaj mediave po fillon gjithnjë e më shume në moshë tre. Ndërhyrja në nivelin e mendimit nuk mund të ndryshojë sjelljen me fëmijët më të mëdhenj dhe kështu duhet të punohet në të gjitha nivelet. E rëndësishme të ndërhyrjet në moshat me të vogla. Shumica e prindërve mendojnë së fëmijët shikojnë filma dhe shfaqje televizive për argetim. Pak kuptojnë se shumë skena përmbajnë mesazhe të fshehura dhunë. Sipas psikiatrit Dr.Anjali Chhabria thotë së “Është e mundur që fëmijët ti përceptojnë njerëzit si të pasjellshëm pasi shohin së tepërmi programe televizive dhe filma të dhunshëm ose luajnë lojëra.Kjo është për shkak se ata mund të lidhin njerez të vërtet me personazhe të trilluar .”Një fëmijë është i preokopuar me “fitimin “ose “mbijetimin”në një videoloje ,duke i përceptuar në mënyrë të paqëllimshme njerëzit si “sulmues”ose”kërcënuese”. Edhe shfaqjet vizatimore dhe serialet kriminale në dukje të pademshme janë kthyer në ikonat e reja të dhunës televizive për tu imituar në jeten reale. Heronjtë në filma ose lojëra që luftojnë zuzarët përshkruhen si “macon”ose të patrembur. Fëmijët mund ta identifikojnë veten me ta, ti admirojnë dhe të duan të sillen si ata. “Nëse një fëmijë tashmë ka prirje për dhunë , ajo rëndohet vetëm pasi shikon dhunë. Nëse një fëmijë tashmë ka prirje për dhunë ,ajo rëndohet vetëm pasi shikon dhunë. Nëse një fëmijë nuk ka prirje edhe atëher ekspozimi i tepërt e ndihmon atë “të mësojë “një përgjigje. (Varkha Chulani-ps.klinik)Pra ,fëmijë të tillë përpiqen me grushte për të menaxhuar situatat. Në vend që të mësojnë aftësine e përballimit , negocimin, mënyra e shkëmbimit,ata mësojnë se mund të jetë drejt! Shikimi i televizorit ka cuar në probleme të tilla si obeziviteti i të miturve ,komunikimi i donë brenda familjeve dhe sjellja agresive tek fëmijët e adoleshentet. Tërheqja e programeve televizive është e fuqishme dhe vetëm sa bëhet më e fortë. Pytja është :TV mund ti bëje fëmijët të veprojnë ndryshe ?
A bëhen fëmijët më të shthurur apo me të dhunshme nga shikimi i përmbajtjeve e të dhunshme ose provokuese seksuale? Një numër në rritje i kërkimeve sugjeron së sjellja e dhunshme dhe e rrezikut rritet tek të rinjtë që shikojnë televizor. Dhuna në media elektronike.
Mediat elektronike po bëhen si një kërcënim për shoqërinë jetike të kuptojmë se pse dhe si mediat e dhunshme shkaktojnë agresioni. Vëzhgimi i dhunës në botën real dhe të komuniteti stimulon sjellje agresive. Proceset shkaktojnë efekte afatgjat-afatshkurtër që të dyja këto procese janë të dallueshme efektet e zhvendosjes kohore që angazhimi në media mund ketë tek fëmijët. Zhvendosja e kohës referohet rolit të medias masive në zhvendosjen e aktiviteteve tjera ku fëmija mund të përfshihen mund të ndryshojë për lloje të caktuar sjelljesh.
Masa korrigjuese.
Fëmijët duhet të shikojnë jo më shumë se 1deri në 2orë në ditë dhe që prindërit shikojnë programe me fëmijët e tyre si për të monitoruar përmbajtjes ashtu dhe për të gjeneruar diskutime dhe komunikim. Qeveritë duhet të ndërmarrin ndihmën e psikologëve të shohin se vetëm paratë nuk janë në konsideratë të shtëpisë mediatike dhe ato respektojnë përgjegjësinë sociale.

Shkruar nga Ejona Grosha

Tema: Pornografia efektet e saj në psikologjinë e fëmijëve

No Comments Psikologji

Shkaqet e internetit jo vetem revolucionarizoi botën e komunikimit ,gjithashtu ndryshoi përkufizimin e socializimit ,arsimit ,punësimit dhe argëtimit në një mënyrë të konsiderueshme . Interneti ofron përfitime të shumta nëse përdoren në mënyre racionale por një shpërqëndrim i lehtë nga përdorimi i tij i ndërgjegjshëm mund ta cojë përdoruesit në një rreth vicioz problemesh dhe fëmijët bëhen me të prekshëm ndaj ksaj. Interneti sjell rezultate të mira nëse përdoren në mënyrë të kontrolluar. Adoleshentët janë përher kurioz të zbulojnë gjërat. Në kërkim të këtyre gjetjes së këtyre përgjigjeve rrezikojmë veten e tyre në “pornografinë e fëmijëve” e cila u sigurinë një akses të lehtë ,të padiskutueshme për të eksploruar botën.
Ekspozimit ndaj pornografis dëmton zakonet e të mësuarit të fëmijëve dhe pengon rritjen e tyre mendore. Imazhet që nguliten tek një fëmijë të veprojë seksualisht kundër fëmijëve të tjerë. Kto aktivitete të parakohshme janë vec rezultat i përmbajtjes pornografike që kan hasur në internet.
Interneti po ashtu është mjet i dobishëm për pedofilët dhe grabitqarët seksuale pasi ata shpërndajnë pornografi për fëmijë, përfshihen në biseda seksuale të qarta me fëmijët dhe kërkojne viktima në dhomat e bisedave. Sa me shume akses të kenë aq më i lartë është rreziku të bëjnë atë që shohin ,duke përfshirë sulmin seksual, përdhunimin dhe ngacmimin e fëmijëve.
Një shqetsim tjetër është rritja e sëmundjeve veneriane tek fëmijët -ndikimi i përmbajtjes së pahijshme /erotike që lulëzon në internet. Një problem tjetër është shtatëzanit e padëshiruara mes vajzave adoleshente, që është një tjetër sfidë për komunitetin botëror. Adoleshentët po ashtu përballë me shumë probleme psikiatrike si Crregullimi I hiperaktivitetit të deficit të vëmendjen (ADHD),fobi sociale ,armiqësia ,agresioni; vetkontrolli i reduktuar , pagjumësia dhe depresion,ky problem është tek fëmijët që janë viktima të varësisë nga interneti.
Këshilla për prindërit /mësuesit si të minimizojnë rrezikun.
Edukimi i fëmijëve për efektet e dëmshme të internetit është mënyra më e mirë për të mbrojtur fëmijët tuaj nga ndikimet e keqija në internet. Fëmijët mësojnë nga prindërit e tyre pasi zoti i ka bërë prinderit ,mësuesit me të mirë të fëmijëve .Inkurajojnë fëmijët të ndjekin aktivitete në natyre dhe lojëra ekipore në mjedise natyrore. Kultivoni zakonet,duke përfshirë leximin ,të ndezim talentin e tyre të fshehur dhe ti motivojnë për aktivitetet jashtëshkollore.
Bashkepunimi I treshes midis prindër,fëmijë dhe mesues duhet të diskutojnë me mësuesit e fëmijëve të tyre në të njëjtën kohe mësuesit parashikojnë nëse je një nxënës po kaloni një përmbytje të sjelljes. Prindi mund të komunikojë me administratën e shkollës bibliotekaren për të krijuar faqet me të mira për ti vënë në një kompjuter shtëpiak.
Sugjerim prindërve për monitorim të duhur. Vendosni kompjuterin në një zonë të ngarkuar të shtëpisë dhe jo në dhomën e gjumit të fëmijëve . Përdorni motore kërkimi miqësore për fëmijët dhe shfletues uebi ose motorë kërkimi për të rritur që të ofrojnë opsionet filtrimi.
Blloko dritaret kërcyese ,të cilat zakonisht përdoren nga sajtet pornografike. Përdorni softer filtrues për të bllokuar përmbajtje të përshtatshme sipas kategoris së moshës. Mbani mend se vetëm softueri i filtrimit të përmbajtjes nuk do i mbrojë fëmijët tuaj në internet por zvogëlon rrezikun. Hulumtoni teknologjinë e filtrimit.
Përdorni kontrollorët prindërore të ofruar nga ofruesi i shërbimit,monitoronin gjithmonë aktivitetet e fëmijës suaj pasi në shumicën e trasteve fëmijët tundohen nga dhunuesit seksual.
Nëse vereni dicka të ndjeshme ,mos reagoni tepër,duhet të keni një kimi të mirë me ta dhe ti lejoni ti ajrosin frikën dhe shqetsimet e tyre. Shtëpia duhet të jetë zona e rehatshme për fëmijët.
Ilaci që funksionon për shumicën e fëmijëve është “lidhja familjare”. Fëmijët kanë nevojë për kujdes të ngrohtë dhe shpeshherë devijojnë nga rruga e drejt kur gjejnë veten të vetmuar e të shkretë. Prindërit duhet të jenë një dorë ndihmëse për të fituat ata në një “botë shoqërore realiste”në vend të një “botë shoqërore virtuale”. Prindërit dhe mësuesit duhet tu rrënjosesh vlerat etike dhe ti bëjnë të admirojnë për të jetuar një jetë të shëndetshme dhe të denjë,aktivitetet si leximi i librave ,shkuarja në vende rekreative,pushimet familjare dhe turner edukativ do të jenë të dobishme në zhvillimin e personalitetit të përgjithshme të fëmijëve të tyre. Përgjegjësia e prindërve të monitorojnë se cfarë shikojnë fëmijët e tyre dhe sa shpesh vizitojnë faqet e qarta në internet. Nëse prindërit marrin këto masa paraprake atëher padyshim , interneti është një burim i pacmuar për të mësuar dhe rritjen e fëmijeve.

Shkruar nga Ejona Grozha

Tema: Si të identifikojmë “një grabitqar seksual”(pedofil)?

No Comments Psikologji

Prindërit shpesh përpiqen të kuptojnësi duket një pedofil ,si mendojnë ata ,si tingëllojnë dhe me shumë. E verteta e cështjes është se ata nuk duken ndryshe nga tjerët. Si prindër gjithë duan ti mbrojnë fëmijët tanë nga grabitqarët ,por si ti mbajmë të sigurt kur nuk I identifikojmë dot. Cdokush mund të jetë i tillë , sepse identifikimi I tij është i vështirë vecanërisht shumicës së këtyre pedofileve i besohen fëmijëve që ata abuzojnë. Mund të jetë një fqinj , një anëtar tjetër i familjes ose një bashkëpunëtor i besuat. Shumica e njerzve nuk mendojnë për mamin e babin , ose rastin e një prindit të vetëm. Ngacmuesit e fëmijëve vijnë nga gjitha sferat e jetës në të gjitha grupet socio-ekonomike . Ata mund të jenë femra/meshkuj,të pasur/të varfër,të punësuar/të papunësuar,fetar/jofetar,me arsim të lartë apo jo,apo nga cfarëdo race.
Pedofil quhet një adoleshent I rritur ose I moshës vone (zakonisht 16vjec ose me I vjetër), i cili objekt seksual janë fëmijët para-pubertetit (zakonisht deri ne moshën 13vjec).
Adoleshentët që janë 16vjec duhet të jenë një diferenc moshes 5-vjecarë midis fëmijësh dhe vetes ,në mënyrë që të konsiderohen ngacmuese të fëmijëve .(DSM-IV,TR 2006). Shënim:Një pedofil shfaq një sërë karakteristikat të personalitetit duhet kuptuar se nuk janë vetëm këto lloj karakteristikash që e përcaktojnë përfundimisht se një person është pedofil. Nëse kto tregues të kombinonin me një model sjelljeje që ngjall dyshim e me një sërë arsye tjera të mundshme për të bësh se është pedofil. Karakteristikat e pedofilit.
Karakteristikat dhe treguesit e sjelljes se një pedofil janë si më poshtë ;. 1.Është me shpesh një mashkull I rritur.
2.Zakonisht është i martuar.
3.Punon në një gamë profesionesh ,nga punëtor i pakualifikuar deri tek drejtues korporatës.
4.Lidhet me mirë me fëmijët së të rriturit.
5.Shoqërohen me pak të rritur ,nëse nuk janë pedofil. 6.Zakonisht preferohen fëmijët e një grupmoshë të caktuar. 7.Zakonisht preferon ose meshkujt ose femrat ,por mund të jetë biseksual. 8.Mund të kërkojë punsimi ose të jet vullnetar me programe që përfshirjen fëmije të.moshës së preferuar.
9.I ndjek fëmijët për qëllime seksuale .
10.Shpesh fotografon ose mbledh fotografi të viktimave të tij ,të veshura , nudo ose me akte të qarta seksuale.
11.Mbledh erotiken e fëmijeve dhe pornografine për të rritur. 12.Mund të zotërojë dhe tu jape narkotike viktimave te tij për tulur frenimin e tyre. 13.Zakonisht eshte mjaft inteligjent për të kuptuar se ka një problem personal dhe per të kuptoj ashpërsin e tij.
14.Mund të bëjë përpjekje të mëdha për të fshehur aktivitetin e tij të paligjshëm. 15.Shpesh racionalizon aktivitetet e tij të paligjshme , duke theksuar ndikimin e tij pozitiv mbi viktimen dhe duke shtypur ndjenjat për dëmin që ka bëre.
16.Shpesh e portretizojë fëmijën si agresor.Kjo zakonisht ndodh pasi fëmija kupton duke mos I dhëneë”favorizime seksuale” fëmija do ta marrë at që dëshiron, si lodra , veshje apo udhëtime të reja.
17.Flet për fëmijët në të njëjtën mënyre sic do flitej për një dashur ose bashkëshort të rritur .
18.Shpesh ka qenë viktimë e ngacmimit të fëmijëve dhe shpesh kërkon fëmijë në moshën ose fazën e zhvillimit në të cilin është ngacmuar.
19.Shpesh kërkon botime dhe organizatat që mbeshtesin besimet dhe praktikat e tij seksuale.
20.Zakonisht korrespondon me pedofil të tjerë dhe shkëmben pornografinë e fëmijëve dhe erotiken si dëshmi të përfshirjes.
21.Zakonisht është jo i dhunshme dhe ka pak probleme me ligjin(pedofilet janë shpesh anëtar të respektuar të komunitetit).
Shenim:Cdokush mund të rezultojë të jetë pedofil , shumica e pedofilëve janë pavarësisht nëse viktimat janë meshkuj/femra shumë grabitqar seksual janë histori abuzimi në të kaluarën e tyre qoftë fizike apo seksuale. Disa kanë dhe sëmundje mendore crregullimi humori ose personalitetit. Pedofilet femra më shumë abuzojnë me djemtë se vajzat. Burrat heterosexual/homoseksual kanë të ngjarë të jenë pedofil me shumë ngjasa ka I fundit.
Kujdes
Pedofilët janë të aftë të gjejnë fëmijë të trazuar ose tërhequr kjo është një aftësi që e kan fitu me vite arrijnë të identifikojnë cfunksion e cfarë jo.Teknika me e zakonshme e përdorur nga pedofilët për të marrë seks nga fëmijët është metoda e joshjes. Megjithëse fëmija mund të jetë 10vjec, pedofil do i shpërndajë shënjestren dhurata, do ta coj në parqe argëtimi ;muze;restorante dhe vende tjera interesi.
Asgjë nuk është me e rëndësishme se siguris e fëmijësh suaj. Askush nuk dëshiron të nxisë perfundime të nxituata për njerezit e tjerë ,ju sjeni asnjëher të sigurt kur mirëqënia e fëmijësh është në rrezik.Pedofilia është një rrezik real që mund të ndryshojë përgjithmonë jetën e një fëmijë. Fëmijët që kanë pësuar sulme seksuale janë subjekt I traumave gjatë gjithë jetës dhe kam vështirësi të ecin përpara. Fatkeqësisht shumë pedofil kërkojnë punë që pë rfshirjen punën me fëmijët.Ka kaq shum situata që fëmijët gjenden bën mbikqyrjen e të rriturve-shkolla,stervitje ,futbolli,në oborrin e fqinjit –një prind duhet të jetë I kujdesshme dhe vigjilent cdo kohë .Për të qëndruar të përgatitur është e rëndësishme të njihen cilësit e mundshme të një pedofili.


Prindërit shpesh përpiqen të kuptojnë si duket një pedofil ,si mendojnë ata ,si tingëllojnë dhe më shumë. E vërteta e cështjes është se ata nuk duken ndryshe nga tjerët. Si prindër gjithë duan ti mbrojnë fëmijët tanë nga grabitqarët , por si ti mbajmë të sigurt kur nuk I identifikojmë dot. Cdokush mund të jetë i tillë , sepse identifikimi I tij është i vështirë vecanërisht shumicës së këtyre pedofileve i besohen fëmijëve që ata abuzojnë. Mund të jetë një fqinjë , një anëtar tjetër i familjes ose një bashkëpunëtor i besuat. Shumica e njerzve nuk mendojnë për mamin e babin ,ose rastin e një prindit të vetëm. Ngacmuesit e fëmijëve vijnë nga gjitha sferat e jetës ne të gjitha grupet socio-ekonomike . Ata mund të jenë femra/meshkuj,të pasur/të varfër;të punsuar/të papunsuar;fetar/jofetar;me arsim tlartë apo jo,apo nga cfaredo race.
Pedofil quhet një adoleshent i rritur ose i moshës vonë (zakonisht 16vjec ose më i vjetër), i cili objekt seksual janë fëmijët para-pubertetit (zakonisht deri në moshën 13vjec). Adoleshentët që janë 16vjec duhet të jenë një diferenc moshës 5-vjecare midis fëmijësh dhe vetes ,në mënyrë që të konsiderohen ngacmuese të fëmijëve .(DSM-IV,TR 2006).
Shënim:
Një pedofil shfaq një sërë karakteristikat të personalitetit duhet kuptuar se nuk janë vetëm këto lloj karakteristikash që e përcaktojnë përfundimisht se një person është pedofil. Nëse këto tregues të kombinonin me një model sjelljeje që ngjall dyshim e me një sërë arsye tjera të mundshme për të bësh se është pedofil.
Karakteristikat e pedofilit.
Karakteristikat dhe treguesit e sjelljes së një pedofil janë si më poshtë . 1.Është me shpesh një mashkull I rritur.
2.Zakonisht është i martuar.
3.Punon në një gamë profesionesh ,nga punëtor i pakualifikuar deri tek drejtues korporatës.
4.Lidhet me mirë me fëmijët se të rriturit.
5.Shoqërohen me pak të rritur ,nëse nuk janë pedofil. 6.Zakonisht preferohen fëmijët e një grupëmoshe të caktuar. 7.Zakonisht preferon ose meshkujt ose femrat ,por mund të jetë biseksual. 8.Mund të kërkojë punsimi ose të jet vullnetar me programe që përfshirjen fëmijë të moshës së preferuar.
9.I ndjek fëmijët për qëllime seksuale .
10.Shpesh fotografon ose mbledh fotografi të viktimave të tij ,të veshura ,nudo ose me akte të qarta seksuale.
11.Mbledh erotiken e fëmijëve dhe pornografinë për të rritur. 12.Mund të zotërojë dhe tu japë narkotike viktimave të tij për të ulur frenimin e tyre. 13.Zakonisht është mjaft inteligjent për të kuptuar se ka një problem personal dhe për të kuptoj ashpërsin e tij.
14.Mund të bëjë përpjekje të mëdha për të fshehur aktivitetin e tij të paligjshëm. 15.Shpesh racionalizon aktivitetet e tij të paligjshme ,duke theksuar ndikimin e tij pozitiv mbi viktimën dhe duke shtypur ndjenjat për dëmin që ka bërë.
16.Shpesh e portretizojë fëmijën si agresor. Kjo zakonisht ndodh pasi fëmija kupton duke mos i dhënë “favorizime seksuale” fëmija do ta marre at që dëshiron,si lodra ,veshje apo udhëtime të reja.
17.Flet për fëmijët në të njëjtën mënyrë sic do flitej për një të dashnor ose bashkëshort të rritur .
18.Shpesh ka qënë viktimë e ngacmimit të fëmijëve dhe shpesh kërkon fëmijë në moshën ose fazën e zhvillimit në të cilin është ngacmuar. ,19.Shpesh kërkon botime dhe organizatat që mbështesin besimet dhe praktikat e tij seksuale.
20.Zakonisht korrespondon me pedofil të tjerë dhe shkëmben pornografinë e fëmijëve dhe erotikën si dëshmi të përfshirjes.
21.Zakonisht është jo i dhunshmë dhe ka pak probleme me ligjin(pedofilet janë shpesh anëtar të respektuar të komuniteti).
Shënim:
Cdokush mund të rezultojë të jetë pedofil ,shumica e pedofilëve janë pavarësisht nëse viktimat janë meshkuj/femra shumë grabitqar seksual janë histori abuzimi në të kaluarën e tyre qoftë fizike apo seksuale. Disa kanë dhe sëmundje mendore ,crregullimi humori ose personalitetit. Pedofilet femra më shumë abuzojnë me djemt se vajzat. Burrat heterosexual/homoseksual kanë të ngjarë të jen pedofil më shumë ngjasa ka i fundit. Kujdes,Pedofilet janë të aftë të gjejnë fëmijë të trazuar ose tërhequr kjo është një aftësi që e kanë fitu me vite arrijnë të identifikojnë cfunksion e cfarë jo.Teknika me e zakonshme e përdorur nga pedofilët për të marrë seks nga fëmijët është metoda e joshkës. Megjithëse fëmija mund të jet 10vjec, pedofil do , shpërndaje shënjestren dhurata, do ta coj në parqe argë timi , muze, restorante dhe vende tjera interesi. Asgjë nuk është më e rëndësishme se siguris e fëmijësh suaj. Askush nuk dëshiron të nxisë përfundime të nxituata për njerëzit e tjerë ,ju sjeni asnjëher të sigurt kur mirëqënia e fëmijësh është në rrezik. Pedofilia është një rrezik real që mund të ndryshojë përgjithmonë jetën e një fëmijë. Fëmijët që kanë pësuar sulme seksuale janë subjekt i traumave gjatë gjithë jetës dhe kam vështirësi të ecin përpara. Fatkëqësisht shumë pedofil kërkojnë punë që përfshirjen punën me fëmijët. Ka kaq shumë situata që fëmijët gjenden bën mbikqyrjen e të rriturve-shkolla,stërvitje ,futbolli,në oborrin e fqinjit -një prind duhet tëjet i kujdesshme dhe vigjilent cdo kohë. Për të qëndruar të përgatitur është e rëndësishme të njihen cilësit e mundshme të një pedofili.

Shkruar nga Ejona Grozha

Tema: Efektet negative në protesten e fëmijëve!

No Comments Psikologji

                                      Fëmijët shumë të vegjël mund ti kuptojnë normat shoqërore krejtësisht të pavarur nga cdo kontest moral. Fëmijët duket se protestojnë kur kuptojnë se shkeljet e rregullave nuk lejohen ose duhet të kishin ndodhur. Shpjegim të mundshme mbi reagimet e fëmijëve :.                                     (1) Mosbindjes ndaj një autoriteti.                   

 (2) Paaftesia për të ndjekur një rregull ose.     

 (3) Shkeljes së një pritshmërit empirike për shkak mospërputhjes midis deklaratës dhe veprimit.                                                              

 Meqë jeta shoqërore e njeriut është e mbushur me norma,nuk është për tu habitur të kuptuarit të përmbajtjes se normave luan rol të madh në zhvillimin kognitiv të fëmijëve .

Sipas studimeve zhvillimore sugjeron se dhe të vegjëlit kanë vetëdijes normative që shfaqet në mjedise të ndryshme vecanerisht në lojëra konvencionale dhe të shtirura.(psh.mbi të drejtat pronesore ose të drejtat e tjera fëmijët tregojnë shenja proteste një reagimi ndaj një shkelje rregulli.) Mënyra si e interpretojmë këto të dhëna m’varet cila llogaritë si protest dhe cfarë jo. Normat dhe kuptimin normative lindin në një kontekst shoqëror ose moral ndërsa tjerë  mendojnë se vjen nga lloje të arsyes praktike (psh.marrja e një cadre përpara se del nga shtëpia tregon një veprim që shpreh një dimension normative pra merr cadren se ndryshe do lagesh)Cdo veprim bëhet mbi një arsye,cdo veprim i qëllimshëm hidhet nga një normë racionaliteti. Racionaliteti praktike dhe teorik,të kuptuarit e kufizimeve nuk kërkon kontekst social apo moral. Kjo njohje vjen për të arrit një qëllim të caktuar dhe së gjykimi i dikujt mund të jetë i saktë apo i pasakt.(psh.u vu një shënues në vend të pëlhurës për të lustru bizhuterit) Normat dalin nga një kontest social. Normat janë rregulla dhe rregullsi që duhet përshtatur sepse njerëzit e tjerë e kërkojnë.                                                               

Normat shoqërore duhet të plotsojnë dy kushtet e mëposhtme;.                                         1.Cështja që agjenti të përmbushur një normë shoqërore nuk është cfarë duhet të bëje për të arrit një qëllim(joracionalitet praktike individual )pytja cfarë duhet të bëjmë për të përmbush atë që presin të tjerët prej tij.(psh.fëmijët kuptojnë normat mbi bazën e shenjave në ndërveprimit social).    

 2.Plotësimi i normave shoqërore trealizohet me njohje nga ana e subjektit të disa rregullave që egzistojnë në situata të një lloji të caktuar kjo do të thotë nuk mjafton që normat shoqërore të instancohen nga një autoritet në mënyrë arbitrare (në mënyre të pavarur)detyron subjektit të sillet në mënyre të caktuar në situata të atij lloji.(psh.mospërputhja mes deklaratës dhe veprimit mos bindja e autoritetit ,paaftësia per tndjek rregullin).                                         

Paradigma protëstuese                                     

Një mënyrë e re e  të testimit të kuptuarit të normave nga fëmijët. Shkeljet e normave mund të perceptohen si një arsye për protestë pavarësisht se cfarë normë është rrezik.

Protesta mund të jetë një tregues i besueshëm i të kuptuarit normativ është jashtë kontekstit moral. Paradigma matë ndërgjegjësimi e normativitetit nëpërmjet reagimit të fëmijëve ndaj shkeljes se një rregulli konstitutiv.

 Cfarë është rregulli konstitutiv?                             

Paradigma protestuese ka bazar e saj filozofike në teorinë e ontologjisë sociale të John Searle në nocionin e rregullave konstituitive. Rregullat konstituitive janë rregulla që jo vetëm rregullojnë ,por krijojnë edhe vete mundësine e aktiviteteve të caktuara(psh.rregullat e shahut krijojnë mundësinë të luash shah).Cdo formë e sjelljes normative është e lidhur me instancimin e rregullave konstituitive dhe të ashtuquajturi funksion statusi që krijojnë këto rregulla.(psh.kafshët (primatet)përdorin një shkop për të marre banane qe sjane tarritshme.Kto primat kan zhvilluar tradita te funksioneve qe transmetohen brez pas brezi)Këto funksionet të statusit instancohen mbi bazën disa rregullave (psh.nje objekt fizik “leku letër”fiton një status “para”). Këtij statusi I bashkangjitet  një funksion shoqërues përtej atij fizik.Pra fëmijët nuk mbesojnë vetëm si një veprim të caktuar por mësojnë dhe vet veprim.(psh duke deklarua se është koha e duhur për të  shkruar në shtrati. Normativitet lidhet dhe me funksionin rregullator ose “person ose organ me fuqi për të përshkruar (ndaluar)një sjellje të caktuar.”Politikbërësit eshte ai qe atribuon force normative nepermjet politikave dhe udhezimen;ndersa forca normative e rregullon është indirekte ose derivative.                                                    Ndërveprimit social/kodimi dhe njoftimi verbal.                                                                  

 Një tipar tjeter i paradigmes është ndërveprimit social sjellja që i përmbahet rregullave të kushtëzuar kërkon që fëmija “të përcaktoje cilët janë veprime të lejuara,të detyruar ose të ndaluara dhe në cilat kushte.”Prandaj rregullat shprehin at që duhet bërë për të arrit qëllim e caktuar.Tjetër rëndësi ka dhe kodimi I reagimeve verbale dhe joverbale të fëmijëve. Gjuha normative se si fëmijët interpretojnë një veprim si shkelje të një normë (psh.”jo nuk shkon kështu”,duhet(nuk)bejë kështu,”e bën gabimisht”,”nuk duhet të lejohet ta bësh ketë”,”duhet ta bësh keshtu” ,”mund /nuk mund ta bësh këtë “).                                          “Normalitet”si term është një nocion i paqartë dhe i gjërë përfshin shum aspekte të paqarta. Mund të duket e papranueshme po nuk ka vijë të qartë  një protestë normative /jonormative.Arsyet e nocionit të normativitetit sa herë zbatohet që mund të klasifikojnë ndonjë veprim ose ngjarjen si “të drejtë”ose “të gabuar”.(psh.ka dicka që nuk shkon nëse dikush del nga shtëpia pa ombrele ,pavarësisht e di se po bo shi dhe  se nuk dëshiron të laget).Nevoja është se nuk duhet ngatërruar nevoja për të bërë dicka për të arrit një qellim të caktuar dhe kërkesa dhe detyrimit që dikush duhet të bëjë dicka.(Një nevoj të marr cadër nëse sdo të laget dhe duhet ta kthej nëse e merr hua). Fëmijët e vegjël kanë një  ndërgjegje normative kur protestojne ndaj shkeljes se normave.              

Në paradigmen protëstuese ,një negativ i rremë ndodh nëse fitohen dy kushtet e mëposhtme ;(a)një fëmijë ka një kuptim bazë të normativitetit që shfaqet në rastet kur dicka bëhet me të drejt ose gabim por (psh.kur një foshnjë tregon në menyrë  të besueshëm shenja proteste në rrethane të ndryshme (kur shishja e saj është shumë e nxehtë ose kapaku i bllokuar etj.)(b)nuk tregon shenjat proteste (të llojit të duhur)në lojerat konvencionale ose lojera shtirese our ndodh nje shkelje e rregullit(femijet kategarizojnë një sjellje ose ngjarjen si të sakt/pasakt).                                                         Nëse sjellja e protestës nuk mund të konsiderohet si provë përfundimtare e mirëkuptimin normativ ajo konsiderohet si provë konfirmuese . Kjo con në një qasje gjithpërfshirëse që skufizohet nga marja e reagimeve të agjentëve ndaj një shkelje rregulloreje.(psh.kur një fëmijë qan kur e vendosin në shtrati dhe kur i fiken dritat supozohet se nëna e tij është e vjetër për të parë oren në murë se nuk është ende ora 8.Kur shfaqet nëna e saj me sa duket për të fik dritën nuk proteston menjëher. Ai e shijoj orën për të përcjellë vëzhgimin e saj se koha ska ardhë akoma kur e sheh se mamaja e injoron këtë gjithsesi fikët drita ai proteston me shumë.)Kjo kupton mirëkuptimin normativ ndaj sjelljes se protestës pra nuk ka rëndësi a do protestojnë mamaja do fik dritën në përputhje me rregullin. Fëmijët e moshës 2 vjec shpesh përmbahet nga shfaqja e një sjellje të tillë proteste se nuk është fati të marr pozicionin e një autoriteti në lidhje me tjerët dhe pret që i rriturit të ndërhyje .

Dëshmia bazë vjen nga sjellja që i paraprin një reagimi protestues.Fëmijët fillojnë të kuptojnë se autoritetet nuk japin komanda të vecanta por janë përgjegjës ndaj këtyre normave të zbatuar shoqërore.

Shkruar nga Ejona Grosha – Psikologe Ligjore

Ejona Grozha – Mënyra si të parandalojmë vetvrasjen!

No Comments Psikologji

Gjatë dekadava të fundit shkalla e vetëvrasjes është rritur është bërë pasoj e shumë vdekje. Në fushën e psikologjis eksperte po sjellim aftësit unike si të përballojnë problemin e vetvrasjes. Shkencëtaret bazë po eksplorojnë ndryshimet e trurit dhe faktorët që lidhen me idet dhe sjelljet vrasëse. Shkencëtarët po kërkojnë menyra të reja për të identifikuar ata që janë në rrezik. Studjuesit klinik po testojnë ndërhyrje të reja terapeutike për ofrimin e trajtimeve të njerzve që janë në vështirësi.

Psikologët që punojnë në rolet e avokatis nxjerrin kërkimet me të fundit për të edukuar publikun dhe promovu politika të provuara që reduktojnë shkallën e vetëvrasjes. Shumë psikolog mund të përfshihen dhe nënfusha tjera të psikologjis si klinicist,studiues e edukator. Në fushën e vetëvrasjes psikologët duhet të bashkëpunojnë në tre kahe ,shkencë ,shërbim dhe politika në të cilat fokusohet parandalimi dhe ndërhyrje tek të rinjtë . Ne kemi nevoj për shkencë bazë dhe mënyra (qasje)për parandalimin e tyre në komunitetet tona .Sigurisht duhet të ketë dhe një përpjekje shumdisiplinore që përfshin psikiatër,mjekë të dhomave të urgjencës ,punonjës social,ekspert të shëndetit publik ,pediatër ,këshilltat shkollor,mësues e shumë tjera. Kjo ekspertiz ndikon si një përshtatje për fushatën e parandalimit të vetëvrasjes. Psikologët që studjojmë vetvrasjen duhet të jenë anëtar të një komuniteti në rritje studjuesish që shpesh bashkëpunojnë me tjera ekipe kërkimore ndërdisiplinore.
Historiku I vetëvrasjes.
Vetëvrasja është një problem i lashtë ,por brenda psikologjis është fushë e re. Shumica e kërkimeve për vetëvrasjen kanë ardhur nga departamentet e psikiatris ,pasi njerëzit në mendime e sjellje vetëvrasëse shpesh shtrohen në mjedise psikiatrike. Një fushë që ka ekip ndikon më shumë në parashikimin e rrezikut të vetëvrasjes . Shumë faktor rreziku lidhen me rritjen e rrezikut të vetëvrasjes,duke përfshirë – depresion,ankthin, aktorët sociodemografike dhe përdorimi i substancave. Por jo gjithë ato që kanë këto kanë mendime vetvrasëse. Faktorët e rrezikut nuk e parashikojnë rrezikun e vetëvrasjes po bëjnë algroritem të parashikimin bazuar në kombinime të këtyre të fundit që janë ,të dhënat demografike ,diagnozat e mëparshme ,historia mjekësore dhe përdorimi i kujdesit shendëtsor në të kaluarën. Hulumtimi mbi informimin e të kuptuarit të vetëvrasjes dhe në mënyra të tjera përfshin përpjekjet për të kuptuar nënshkrimet gjenetike dhe aktivitetin e trurit lidhur me sjelljen vrasës. Sipas kërkimeve neurokognitive të lidhur me idetë dhe përpjekjet për vetëvrasjen ata mendimin koncepte që përfshin vdekjen ,mizorinë dhe lavdërim. Këto janë teknika për të mësuar dhe për të përcaktu mbi idetë vrasëse. Shkencëtarët po eksplorojnë dhe modele sjellje vetëvrasëse për të kuptuar cfarë e bën një individ të veprojë sipas një impulsi vetvrasës. Refuzimi virtual është studju si faktor që ndikon drejtpërdrejt në shkaqet e sjelljes vetvrasëse ,por mund të ndikoj drejtpërdrejt dhe ato të virtuales.
Ndërhyrjet efektive
1.Një ndërhyrje vetëvrasëse në një staf departamenti të urgjencës u përdor një ekzaminim ï shkurtër për të vlersuar rrezikun e vetëvrasjes mes pacientëve. Ata që shënuan rrezik të shtuar morë në kontroll dytësor një plan sigurie vetëraportuese ,një program parandalimi vetëvrasëse bazuar në vlera i ofruar me telefon gjatë vitit të ardhshëm. Pacientët që moren atë ndërhyrje pak me pak se 30% përpjekje për vetvrasjen gjatë atij viti .
2.Ndërhyrja e planifikimin të siguris ballë për ballë është gjithashtu efektive. Një ndërhyrje e tillë përfshin disa hapa duke përfshirë mendimin e njerzve në rrezik për vetëvrasjen për të identifikuar shenjat paralajmëruese të një krize të afërt vetëvrasëse ,për të përcaktu strategjive e përballimit dhe identifiku individët që mund ti mbështesin ato në krizë kjo zbuloni së ultë tentativen për vetëvrasjen dhe angazhim e trajtimit të pacienteve në rrezik vetëvrasje.
3.Terapia e sjelljes dialektike janë version të terapis konjitive -sjellëse që redukton përpjekjet për vetëvrasjen. Ndërhyrja alternative për adoleshentët dhe të rinjtë është një trajnim i bazuar në familje.
4.Ndërhyrjet e bazuar në prova ende nuk përdoren gjerësisht në mjedise klinike (vetëvrasjet me personel ushtarak e veteran).
Ne kemi nevoj për me shumë shkencëtarë për tu përfshirë ,si dhe ekspert të politikave. Ndikimi i politikave të financimit.
Përparimi në këtë drejtim është i ngadalshëm dhe jo optimist dhe joefektive duhet përpjekje për të krijuar një partneritet publik -privat për të avancuar dhe përditësu strategjive kombëtare për parandalimin e vetëvrasjes e cila drejtim qëllimet dhe objektivat për reduktimin e vdekjeve nga Vetvrasja. Kjo aleance duhet përfshijë partnere dhe agjensi kryesore federale(Departamenti I mbrojtës,shëndetsis etj.).Krijimi i këtij partneriteti dhe zhvillimi i kësaj strategjie kombëtare janë hapa të mëdhenj në përpjekje për të reduktuar vdekjet nga vetvrasja.Një zhvillim tjetër është dhe krijim i një sistemi kombëtar të raportimin të vdekjeve të dhunshme i cili mbledh të dhëna mbi vdekjet nga vetëvrasja dhe vdekje tjera të dhunëshme. Duke mbledh këto të dhëna mbi karakteristikat dhe përvojat e kujtdo që vdes nga vetëvrasja,studiuesit kuptojnë kush është në rrezik dhe të kuptojnë dhe gjejnë mënyra me efektive për të ndihmuar. Duhet mbrojtje dhe rritjen e fondeve për kërkim,por dhe të tregojnë se kërkimi ka ndikim.
Hulumtimi fokusohet tek vetlendimi që është një faktor rreziku. Rekomandojmë që psikologët që synojnë të krijojnë bashkëpunime duhet të fillojnë me shumë pyetje dhe të jenë hapur për të dëgjuar përgjigjet .Gabim me i madh është se ata supozojnë se mendojnë si ata. Hyjnë me hartë rrugore dhe mënyra lineare po në fakt mënyra më e mirë të bëni pyetje ,degjoji dhe integroni këndëvështrim e të gjithëve.”Duhet të mësoni të merrni këndëvështrime të ndryshme si të mbani kapelën e politikëbërësit &praktikantëve. Kjo nuk është intuitive për shumicën e studiuesve.”Fusha e psikologjisë është unike në aftësin për të lëviz shkencen nga laboratori në zyrën e ofruesve madje dhe në perpjekje legjislative . Psikologjia mund të bëj ndryshim të madhe duke punuar se bashkim ,puna jonë mund të shpëtojë vërtet jetë.
Nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Ejona Grozha – Përndjeksit “abuziv”elektronik!

No Comments Psikologji

Keqpërdorimi I teknologjisë në raste kur dhuna është e përhapur dhe rritur gjatë viteve të fundit.
Studjuesit kanë vërejtur në sjelljet e lehtësuara nga teknologjia nuk janë taktika të rralla në kryerjen e përndjekjes dhe marrëdhënies ndërpersonale . Pra,viktimat e abuzimit të lehtësuara nga teknologjia mundsi ka të mos përjetojnë gjithmonë forma tjera dhune ,ka tregues që taktika të tjera abuzimi, si ndjekja mund të përdoren për të cu më tej dhunen.
Përdorimi I teknologjis për të ngacmuar , përndjekur dhe nxitur friken ,është më e zakonshme në krime pasi ne shohim mënyra të tjera , si teknologjia është më integrate në jetën e të përditshme.
Një shtëpi e sigurt,një lagje e sigurt, nuk përfshin vec aspektin fizik po dhe jetën dixhitale. Nese viktimat nuk ndjehen të sigurt në internet ,ndjenja e izolimit,turpit dhe pasojat e traumes mund ti pengojnë të kërkojnë ndihmë . Abuzuesin nuk bëjnë dallime kur vjen fjala për përdorimin e metodave të ndryshme të abuzimit .Përdorimi I teknologjisë si media sociale dhe pajisje elektronike për të kërcënuar ,përndjekur ose kontrolluar një viktimë është taktika e zakonshme. Lajm i mirë është se ka mënyra si mund të qëndroni të sigurt në internet dhe me pajisjet tuaja elektronike.
Dokumentimi i cdo incidenti ngacmimi ose abuzimi në internet
1.Mbajtja e një regjistri të të gjitha incidenteve mund të ndihmojë organet e të zbatimit të ligjit të vlerësojnë dhe provojnë me vonë aktivitetin kriminal ,nëse zgjidhni të përfshini policinë.
2.Dokumentacioni i incidenteve të abuzimit në internet do tju jap një rregjistrim të asaj që ndodh ,në mënyre që të zbuloni nëse ka modele ose përshkallëzim të sjelljeve ose abuzimeve.
3.Marrja e një fotografe nga ekrani (për një iphone :shtypni njëkohësisht butonin “home”dhe butonin e ndezjes /fikjes )të mesazheve tekste abuziv dhe faqes kontaktit (faqja qe lidh abuzuesin me numrin e tij të telefonit)mund të sigurojnë prova dhe prova të nevojshme ,nga forcat e rendit për të provu përndjekjen apo akuza tjera penale.
Si te mbroni pajisjet tuaja elektronike?
1.Instaloni mbrojtjen anti-virus në pajisjen tuaj dhe ekzekutoni cdo spywar të instaluar .
Duhet të merrni parasysh nga një profesionist që nuk ka të instaluar spyware. 2.Ndryshoni fjalëkalimet në mënyrë të përseritur dhe vendosni një kod kalimi në telefonin tuaj.
3.Caktivizoni cilësimin e ndarjes së vendodhjes në pajisjet tuaja në mënyrë që abuzuesi të përcaktojë vendodhjes tuaj të sakt.
4.Nëse jetoni ende në banesë ndryshimi SSID-in(emrin e wifi)dhe ndryshoni fjalëkalimet e përdoruesit dhe administratorit.
5.Nëse jetoni ende në banesë dhe keni një kamere vëzhgimi në shtëpi rivendosni pajisjet në cilesimet e fabrikës dhe konfiguroni në menyrë që vetëm ju mund të përdorin furnizimin e kamëres.
6.Konsideronk përdorimin e “kompjuterve të sigurt” që mund të gjenden në bibliotek lokale ,kafe interneti ,strehimore ,punë ose qendër teknologjie ku hulumtoni gjëra të tilla për ti shpëtuar marrëdhënies ose larguar nga dhunuesi. 7.Kaloni nëpër cilesimet e pajisjes tuaj celulare dhe ndryshoni cilesimet e privatësis për të siguruar që pajisjet ose llogarit e tjera nuk janë të lidhura me tuajat. 8.Siguroni që aksesi i pajisjes te pajisja si Bluetooth është e fikur kur nuk e përdorni. 9.Merrrni parasysh marrjen e një pajisje tre që abuzuesi ska qasje ose gjithashtu mund të mbani dhe pajisjen e vjetër në mënyrë që abuzuesit të mos mendoj se jemi duke përdorur një akses në pajisje të re.
10.Kthenj cilësimin “gjeni iphone tim”në “off”në mënyre që një abuzues të mos ju gjej lehtësi përmes telefonit tuaj.
Si duhet të veprojnë të mbrojmë adresen elektronike? 1.Email është si një leter në postë dhe nuk është formë private e komunikimit. Emailet mund të monitorojnë ose përgjohen nga një abuzues me syware ose duke marrë akses në fjalëkalimin tuaj.
2.Ndryshonj fjalëkalimet në të gjitha llogaritë në internet n dicka qeë nuk mund ta hamendësoje (jo emrin e kafshës tuaja ose fëmijëve ,ose datat e lindjes)dhe bëni fjalëkalimin për secilën llogari unike në mënyre që nëse njera është e kompromentuar ,tjera e sigurt. Sa me i gjatë të jetë fjalëkalimi aq me mirë. Fjalëkalimet me të mira janë 12-15 kataktere të gusta. Konsidero një fjalëkalimin tuaj të jetë një fjali e shkurtër në vend të numrave ose simboleve.
3.Vendosni vertetimin me dy faktorë për tu identifikuar në llogari kjo do thotë përvec kodit të kalimit të futni dhe një kod që dërgohet me sms në telefonin tuaj. 4.Përdoni cilësimet e llogaris për të kufizu se kush mund të shikosh llogarin tuaj dhe nëse e keni publike kush mund të postoj në të dhe informacion publik. 5.Konsideroni të vendosni një google alert me emrin tuaj në menyrën që nëse emri juaj lidhet me dicka negative në internet të merrni një alarm. 6.Konsideroni marrjen e një adresen të re email për të cilën abuzuesi juaj ska njohuri dhe përdorni atë adresë email për të komunikuar informacione të ndjeshme ,sic jan rreziqet që po përjetoni.
7.Tregoni njerzve që njihni mos postojnë asnjë informacion personal pa marrë lejen tuaj. Bëjeni të ditur se kjo mund të rrezikoj jetën tuaj. 8.Planifikoni me kujdes pytjet dhe përgjigjet tuaja sekrete në lidhje me cdo informacion të hyrjes. Dikush që ju (si një abuzues)do tju gjej lehtësisht në bazë të tyre.

1.Kur viktimat abuzohen nëpërmjet teknologjis ,instikti i parë është të flakësh pajisjen ose të mbyllësh llogarin e për të mposht traumen.Kjo ndodh se disa abuzues e përshkallëzojnë dhunën e tyre kur ndihen të injoruar ose “të prerë “nga viktima e tyre e rëndësishme të mendojmë si mund të reagojnë dhunuesi.

Merrni përdoruesit e një pajisjeje me të sigurt (p.sh.kompjuter bibliotek)për ndërveprime të caktuar me abuzuesin,por përdorni pajisjen e monitoruar si mënyrë për të mbledh prova.
2.Kur ndani informacione ose ndërveproni me ndonjë gjykatë ose agjenci qeveritare ,pyesni nëse ka ndonjë mundsi për të mbrojt identitetin tuaj në cfarëdo mënyre.
3.Kërkoni familjes, miqve,shkollave ose organizatave të tjera që të mos ju postojnë foto , mos ju etiketojnë ose përmendin në internet.
4.Besojini instikteve tuaja. Ata ju kanë ndihmuar të mbijetoni dhe do vazhdoni tju mbajnë të sigurt.
5.Nëse ndijeni keqtrajtuar apo ngacmuar referohuni linjave të policis dhe organizatave tjera për parandalimin e kësaj të fundit.

Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

11 fëmijë të abuzuar seksualisht në 10 muaj

No Comments Psikologji

Dyfishohen shifrat në raport me një vit më parë

Të paktën 11 fëmijë shqiptarë janë abuzuar apo ngacmuar seksualisht nga janari i këtij viti. Sinjalizimi është bërë prej tyre në Linjën Kombëtare të Këshillimit për Fëmijë, duke vënë në alarm edhe punonjësit socialë, që flasin për dyfishim të numrit.

“Janë 11 raste të raportuara nga fëmijët për abuzim apo ngacmim seksual nga periudha Janar-Tetor i këtij viti, ndërkohë që një vit më parë ishin vetëm 5. Janë kryesisht persona nga rreth i njohur familjar apo shoqëror. Të gjitha rastet i kemi referuar në prokurori.”

Po aq shqetësuese sipas tyre është rritja e numrit të fëmijëve që po bien pre e bullizmit apo ngacmimeve pedofilike në internet.

“75 raste janë raportuar për abuzim dhe dhunë, ndërsa kemi vënë re se është shtuar numri i bullizmit online 241 raste, kjo edhe për shkak se tashmë fëmijët dhe të rriturit po kalojnë më shumë kohë në internet”.

Mbi 2000 fëmijë kanë telefonuar në linjën alo 116, 111 gjatë 9 muajve për të raportuar mbi rastet e dhunës, për të cilët është mundësuar ndihma e psikologut apo është bërë referim i rastit në organet ligjzbatuese.

Burimi/Tv Klan

Ejona Grozha – E drejta e informimit në lidhje me politikat publike

No Comments Psikologji

Ne duhet të perpiqemi të mendojmë në mënyre kritike për informacionin që hasim duke ushtruar një shkallë skepticizmi  të shëndetshme. 

Kur dikush bën një kërkes ne duhet ta shqyrtojmë pretendimin nga një numër perspektivash të ndryshme :

Cila eshte ekspertiza?

Cfare fiton nëse pretendimi është i  vlefshëm?

A duhet pretendimi i justifikuar nëse marrin parasysh provat?

Cfarë mendojnë studiuesit e tjerë në lidhje me pretendimin?!  

E njejta gjë ndodh dhe me informacionin në fushatat e reklamave që pretendojnë se bazohen në “fakte shkencore” është një besim të disa individëve që tërheqin vëmendje për shitje produkti. 

Ne duhet të informojmë konsumatorin mbi vendimet që mund të kenë  pasoja të rëndësishme.

Një pasojë e tillë shihet dhe në politik dhe politika publike.

Nëse zgjedhim një udhëheqes (guvernant;kryebashkiak;deputet;kryeministër etj.)një nga përgjegjësit e tij është të menaxhoh buxhetin dhe të përcakton si të shpenzoj më mirë paratë e taksave të zgjedhësve tuaj.

Në fund të fundit ,nuk janë vetëm politikanët ata që mund të përfitojnë nga përdorimi i  kërkimit në drejtimin e vendimeve të tyre.

Ne bëjmë kërkime herë pas here kur ka të bëj me vendime që marrin për jetën tonë .  (psh nëse do keni një të aferm me kancer të gjirit ju do pyesni të dini cilat janë opsionet e trajtimit me më pak efekte anësore si do e zbuloni kete?

Ju do flisni me mjekun tuaj dhe bëni hulumtime mbi opsionet e trajtimit me një sy kritik për të siguri që të jeni sa më shumë të informuar) .

Neni 3.  E drejta e informimit . 

1.Cdo person gëzon të drejtën e njohjes me informacionin publik,pa u detyruar të shpjegoje motivet. 

2.Autoriteti publik është i detyruar të informojnë kërkuesin nëse ka ose jo në zotërim informacionin e kërkuar.

4.Informacioni publik që i  është dhënë një personi nuk mund ti refuzohet asnjë personi tjetër që e kërkon atë  me përjashtim të rastit kur informacioni përmban të dhëna personale të subjektit me.nenin e 17 të këtij ligji.

5.Dispozitat e ketij Neni zbatohen dhe për informacionin arkivor të cdo lloji.

Kufizimit i të drejtës së informimit ndodh kur, Neni 17

1.E drejta e informimit mund të kufizohet në rast se është e domosdoshme., proporcionale dhe nëse dhënia e informacionit dëmton interesat e mëposhtme

a)të drejtën për një jetë private

b)sekretin tregtar

c)te drejten e autorit ç)patentat

Kufizimit i së drejtës së informimit , për shkak të interesa e të parashikuar në shkronjat “a”,”b”,”c”,të kësaj pike ,nuk zbatohet kur titullari I këtyre të drejtave ka dhënë vetë pëlqimin për dhënien e informacionit përkatës ose kur në momentin e dhënies së informacionit ai është konsiderat përkatse ose  në momentin e dhënies së informacionit ai është konsiderat autoritet publik në bazë të parashikimeve të  këtij ligji.

Pavarësisht nga sa parashikohet në këtë pikë ,informacioni i kërkuar nuk refuzohet në rast se egziston një interes publik me i lart për dhënien e tij.

2.E drejta e informimit kufizohet në rast se është e domosdoshme ,proporcionale dhe nëse dhënia e informacionit shkakton një dëm të qartë dhe të rëndë ndaj interesave të mëposhtëm.

a) Sigurine kombëtare ,sipas përkufizimeve të bërë nga legjislacioni për informacionin e klasifikuar.

b) Parandalimin ,hetimin dhe ndjekjen e veprës penale

c) Mbarëvajtjen e hetimit administrative në kuadër të një procedimi disiplinor

d) Formulimin e politikave monetare dhe fiskale të shtetit

dh) Barazinë e palëve në një proces gjyqësor dhe mbarevajtjen e procesit gjyqësor

e) Këshillimin dhe diskutim paraprake brenda ose midis autoriteteve publike për zhvillimin e politikave publike

ë) Mbarëvajtjen e marrëdhenie e ndërkombëtare ose ndërqeveritare

Pavarësisht nga sa parashikohet në paragrafin e parë,të pikës 2,të këtij Neni,informacioni i kërkuar nuk refuzohet në rast se egziston një interes publik më i lartë për dhënien e tij.

Kufizimit mbi të drejtën e informimit  për shkak të interesit të parashikuar në pikën 2,shkronjat “d” dhe “dh”,të këtij Neni nuk zbatohet kur të dhënat përkatës janë fakte ,analiza të fakteve ,të dhëna teknike ose të dhëna statistikore.

Kufizimit mbi të drejtën e informimit për shkak të interesit të parashikuar në pikën 2,shkronja “e” të këtij Neni nuk zbatohet pasi politikat janë berë publike.

3.E drejta e informimit kufizohet edhe kitu,pavarësisht nga ndihma e dhënë nga autoritetit publik, kërkesa mbetet e paqart dhe bëhet i pamundur identifikimi I informacionit të kërkuar.

3.E drejta e informimit kufizohet nëse është e domosdoshme proporcionale dhe në qoftë se përhapja e informacionit do të shkelte sekretin profesionale të garantuar nga ligji.

4.E drejta e informimit kufizohet edhe kur, pavarësisht nga ndihma e dhënë nga autoritetit publik, kërkesa mbetet e paqartë dhe bëhet i pamundur identifikimi i informacionit të kërkuar.

5.E drejta e informimit nuk refuzohet automatikisht por informacioni i kërkuar gjëndet në dokumente të klasifikuar “sekret shtetëror”. Në këtë rast,autoritetit publik ,të cilit i është dërguar kërkesa për informim ,fillon mënjeher proceduren e rishikimit të klasifikimit pranë autoritetit publik që ka urdhëruar klasifikimit sipas ligjit nr8457date 11.2.199.”Për informacionin e klasifikuar “sekret shtetëror”të ndryshuar.

Autoritetit publik njofton menjëher kërkuesin për fillimi e procedures për rishikimit e klasifikimit sipas ligjit që vendos shtyrjen e afatit për dhënien e informacionit brenda 30 diteve punë.

Në cdo rast vendimi për trajtimin ose jo të kërkesës për informim merret dhe arsyetohet në bazë të kritereve të këtij Neni.

6.Nëse kufizimit prek vetëm një pjesë të informacionit të kërkuar ,pjesa tjetër nuk i refuzohet kërkuesit. Autoriteti publik tregon qartë pjesët e dokumentacionit përkatës që janë refuzuar si dhe në bazë të cilës pikës të këtij Neni është bërë ky refuzim.

7.Dispozitat e këtij Neni zbatohen edhe për njohje me informacionin arkivor të cdo lloji,pavarësisht nga parashikimet e ligjit për arkivat.

Strategjitë efektive të komunikimit e  të kombinimit të studimeve psikologjike me politikat publike.

Për të komunikuar në mënyre efektive në sistemet e krijimit të politikave ,aktorët duhet të kuptojnë si politikbërësit përpunojnë dëshmi në mjedisin ku veprojnë.

Prandaj është e nevojshme kombinimit i studimeve psikologjike me politikat për të prodhuar një strategji me tre hapa.

Së pari mos i bombardoni njerëzit me prova.

Qënia njerëzore ka shumë informacion për të përpunuar dhe përdorur heuristikën për të filtru informacionin dhe marrë vendime shpejt. Sintetizoni dhe krijoni dëshmi për ti ndihmuar ti përshtatni me mënyrat që politikbërësit kërkojnë dhe kuptojnë informacionin.

Së dyti gjeni kohën e duhur për të vepruar. Koha ka rëndësi përafrimi e kushteve me sistemet politike

Së treti angazhohuni në politikbërjen e boteës reale në vend të prishi të shfaqet një proces “racional”dhe i rregullat. Paraqitja e një fazë ciklike “cikli politik”dhe ti “thuash të vërtetën është e gabuar pa vendos legjitimitetin e besimit. Mesazhi ynë është komunikimin efektive kërkohet nga furnizuesit e provave që bota të shihet nga syri i auditorit të kuptojnë procesin e politikave ku angazhohen.

Roli I shkencetarve(ekspertiza)në politikat publike

Shkencëtarët janë të angazhuar në shpjegimin dhe kuptimin se si funksionon bota përreth tyre , ata janë në gjendje duke bërë në gjëndje duke bërë që krijojnë hipoteza të testueshme ose falsifikuese ato që rezistojnë ruhen dhe rafinohen ose modifikohen.

Kjo ndan opinion e shkëncetarit nga opinioni i thjesht.Të kesh informacion të mirë nga ndihmat kërkimore në marrjen e vendimeve të mencura në politiken publike.

Psikologët nuk janë të vetmit që duan të kuptojnë sjelljen njerëzore dhe të zgjidhin problemet shoqerore. Në vend të pranoni pretendimin e një politikani se (krijimi)ose braktisja e një qëndren shëndetsore do përmirësonte shëndeti mendor të jetës se individëve të një qyteti të brendshëm një psikolog do vlerësonte në mënyre empirike efektet e trajtimit shëndëtsor në cilësin e jetës.

Koha i referohet dhe dinamikën se mjedisit të politikës. Inkuadrimi i problemit është shumë i  rëndësishëm vëmendja për të kuptuar një problem nuk do provojë ndryshim të politikave nëse një zgjedhje nuk bëhet e pranueshme për rrjetin më të gjërë të politikaneve dhe hartuesve që nuk identifikojnë kohën e duhur për të vepruar.

Nga Ejona Grazha – Psikologe ligjore

Ejona Grozha – Faktorët dhunës në sport dhe parandalimi i tyre

No Comments Psikologji

1.Normat fizike dhe rreziku i dëmtimit
Aktivitetin fizik rrit rritjen e shëndetshme të fëmijëve dhe zhvillimin . Megjithatë shqetsimet në lidhje me dhunën fizike në sport janë të gjëra , nga ato që lodheni me rrezikun të lëndimit ose vdekjes të shoqëruar me përgatitjen fizike në sport janë të gjëra ,nga ato që lidhen me rrezikun e lëndimit ose vdekjes të shoqëruar me përgatitjen fizike dhe përformances konkurruese e vetë sportit deri ato që lindin nga trajtimi I fëmijëve sportiv nga prindërit tepër të zellshëm ,trajnerët ,agjentët,trajnerët ose atletë të tërë.
Programet e trajnimit atletik nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të tepërt tek një atlet fëmijë dhe tejkalimi i këtyre udhëzimeve mund të rrisë rrezikun e lëndimit dhe stërvitjes.
Modele sjellje të ndërlidhura me sportin e imponuar nga trajnerët gjithashtu mund të rezultojnë në dëmtimet fizike te fëmijve atlet.
Praktikat jo të shëndetshme” për të përmbushur peshën”në sportet e kategorizuara në pesh(push mundja në sportet e varuara nga pesha (p.sh.vozitja)mund të rezultojnë në sëmundje të rëndë fizike dhe madje edhe vdekje.
Këto praktikat përfshirjen privimin e ushqimit dhe lëngjeve : ekspozimit I zgjatura në sauna dhe pajisje të tjera ndaj nxisin djersitjen dhe humbjen e peshës,përdorimin e katartikeve dhe tëndosja e zgjatura fizike.
Një tjetër i dëmshëm sjellja e lodhur me sportin është ushqimi I kufizuar në sportet estetike sic është gjimnastika ;për të manipular një pamje fizike e atletit.
Impononi I kufizimeve ushqimore jo të shëndetshme për të arritur një “të dëshiruar”morfologjia e trupit është një formë e abuzimit fizik dhe mund të cojnë në Crregullimi te të ngrënit një atlet të ri.
Midis vajzat dhe gratë,provimi I marrjes së energjis mund gjithashtu të cojë në treshen e sportive femra (Crregullimi të ngrënies;mungesa e menstruacioneve dhe kockave të pamjaftueshme dëndesia) .
Pasojat e dëmshme të ushtrimit presion I panevojshëm I përformancës mbi atletet fëmijë. Identifikimi I talentit dhe skemat e zhvillimit janë pjesë e planifikimin procesi për sigurimin e suksesit elitar të sportit ;por nëse ato sjanë të dizanjuara dhe dorëzuara me kujdes të tilla skema mund të rrezikojmë të drejtat e fëmijëve për pjesemarrje dhe liri nga dhuna.
2.Agresioni I kolegëve
Agresioni fizik në sport ka qen një temë e njohur në literaturen kërkimore ,me vëmendje të vecantë të kushtuar për potencialin e supozuar katartik të sporteve për tu hequr qafë energji e tepërt. Disa kanë argumentuar se sporti ka të ngjarë të provokojë sa të shpërndaje agresioni ,dhe se normat shoqëror luajnë një rol shumë me të madh në lojë dhuna sesa predispozicioni gjenetike. Në këtë masë të mësuarit shoqëror duket se luan një rol të rendësishme në shtypjen e sjelljeve të dhunshme midis fëmijëve atletë.
Agresioni I kolegëve luan gjithashtu rol kryesore në ngacmim ;rrëzikimin dhe iniciativat në sport.
Prindërit dhe kujdestaret vazhdimisht janë shfaqur në literaturë kërkimore si një nga me të rëndësishme ndikime pozitive në lojë dhe sportin e fëmijëve.
Ka raste kur prindërit dhe kujdestarët u bejnë presion të tepruar fëmijëve të tyre shkëlqejnë ,përmes sjelljes abuzive dhe të dhunshme ndaj fëmijësh ,ose në disa raste duke injoruar ose treguar indiferencën ndaj tyre.
Në raste ekstreme ,prindërit tanë kanë qenë përfshirë në vrasje në lidhje me sportin e të rinjve.(psh rastit I një vrapuesi fëmijësh në Indi provokoje shumë media interes dhe coj në akuza se djali kishte qenë shitur nga nëna e tij e trafikuar dhe abuzuar seksualisht dhe fizikisht.)Cështje të tilla ngrenë jo vetëm fizoligjikisht edhe pytjeve shoqërore por testojnë bazën etike tek sporti i të rinjve.
4.Abuzimi me drogën dhe alkolin
Përdorimi I barnave për rritjen e përformancës ose doping ,është një nga problemet me të reklamuara në sport,me miliona dollarë të shpenzuar cdo vit për të provuar dhe monitorojnë interpretues elitar përmes boterore anti-doping agjensia dhe partnert e saj kombetareë.
Ndersa përfshirjen e femijëve në sportin elitar rritet gjithnjë e me intensive ,disa mund të tërhiqem nga përdorimi I barnave të tilla për të përmirësuar ato përformanca.Disa kanë argumentuar se sporti është një formë e kontrollit shoqëror dhe një mjet për socializim pozitiv,por nuk është e qartë se sporti domosdoshmërisht devijon rininë nga përdorimi I barnave.
Dihet pak për marrëdhëniet midis sportit të fëmijëve dhe konsumit alkolit.Provat empirike sugjerojnë megjithse alkoli është një faktor rreziku për fëmijët në mjedisin sportiv. Suksesi në sportin konkurruese zakonisht pranohet se kërkon shkallë tlart psikologjike forca dhe guximi ;megjithse ka një perhapje të gjerë hapësira për abuzim emocional të altëeve të rinj. Raporti botëror për dhunën ndaj femijëve pranon se ska përkufizim standart të dhuna psikologjike po sugjeron disa dëmtimet psikologjike janë të përfshire fizike dhe dhuna seksuale, gjithashtu mund të “marrë formen e fyerjet ,thirrjet e emrave,injorimi,izolim,refuzim,kërcënime ,indiferenc emocionale dhe nëncmim.(përkufizim nga shoqata ndërkombëtare për parandalimin e femijëve)
Nismat për parandalimin e dhunës duhet synuar tarrijnë trajneret
Deri vonë ,disa prej këtyre organizmave kanë fut masa të qarta për të mbrojtur sportin qofshin fëmijë apo të rritur nga dhuna . Ata që bënin shpesh e kufizuar fokusin e tyre tek spektatorët ose tifozët problematik. Dikur organizatat shmangnin këdo që kritikonte ose bënte faj sportin.
Për shkak të këtyre komenteve kritike studiues,gazetar dhe ish-atletë ,cështja e dhunes në sport është e njohur dhe shumë shqetësuese.l një domosdoshmëri e politikës.
Një numer iniciativash për parandalimin e dhunës janë futur në sportin ndërkombëtar disa zbatohen për femijët sportiv disa për dy palët fëmij/rritur.Për të rritur mbrojtjen e femijëve Shoqata e Federatës Ndërkombëtare të Futbollit (FIFA)komiteti ekzekutiv ka miratuar një rregullore që mbron të miturit.
Rregullorja thotë se një nënkomision I caktuat nga status I lojetarve komisioni do jetë pergjegjësi për promovimin dhe miratimin I mundshëm cdo transferimi nderkombëtar dhe rregjistrimin e parë të Cdo fëmije lojtar që së është shtetas I vendit ne të colin ai do të rregjistrohet.
Në gjitha vendet qeveria ndërhyn në rregullimin dhe funksionim e sportit në shkallë të ndryshme me disa vende që veprojne shumë fort të kontrolluara sisteme sportive. Ndërsa statusi ekonomik dhe qytetari I sportit fiton rëndësi për njër vend qeveria ne mënyrë tipike merr një rol me aktiv në mënyrë si drejtohet sporti drejtpërdrejtë përmes legjislacionit indirect përmes stimujve të tillë si ulja e taksave ose kriteret e dhënies.
Parandalimi I dhunës shihet I rëndësishëm ndonjë ka dhe qasje rregullatore.Me disa përjashtime ka pak prova që tregojnë se kanë adresuar në agjensi publike të sportit dhe rekreacionit abuzimi I femijëve si shqetësim serioz për menaxhimin.
Organizatat dhe klubet specifile për sportin
Shumë organe dhe klube individuale sportive kanë adoptuar masat e tyre për mbrojtjen e fëmijëve dhe anti-dhunës gjatë viteve të fundit ,në disa raste për shkak të ndryshimit të politikës kombëtare në sportin e tyre dhe ne tjerët për shkak iniciativat nga anetarët individuale.Pak autoritet ose qeverit e sporteve kombëtare kanë kërkuar që brenda vendeve tyre të birësojnë femijë politikat dhe procedurat e mbrojtes.Ata që kanë paraqitjen dukshem në shembujt e praktikës së mirë parashikuar në ketë raport.
Adresimi I dhunës në sport
Një numër mekanizmash janë në dispozicion për sportet organet për të parandaluar dhunën ose për të vendosur sanksione për shkeljet e procedurave.
Në nivelin më të lartë janë instrumente juridike ndërkombëtare të lidhur me të drejtat e femijëve.Mekanizmat më të arritshem janë, ato të ndërtuara në ligjin kombëtar dhe kushtetutat organizatione të tilla si :kodet e sjelljes dhe librat e rregullave.
Një person që kryen dhune ndaj një fëmije sportisti mund të merret me të brendshëm përmes një procedure disiplinor të vecantë të sportit që mbulojnë ankesat ,pezullimet dhe rivendosjen në punë.Prokurite civile /penale hetimet ose të dyja janë mundësi tjera.Shtesa jetike qe individet drejtojne klube dhe organizatat sportive e kuptojnë se nuk duhen merren me cështje që shkelin ligjin penal këto shqetsime duhen tu referohet autoriteteve ligjore që mund të kryejnë hetimet dhe të bëjnë gjykime të ekspertëve.Ky veprim ndihmon në promovimin e transparences brenda kulturës sportit e cila ndihmon në parandalimin e dhunës.

Monitorimi dhe vlerëesim
Ndikimi I disa iniciativat të politikave kundër dhunës në sport në vendet e industrializuara është vlerësuar ,kryesisht me siglen e nderhyrje e për mbrojtjen e fëmijëve.
Shkruar nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Tema :A kanë të drejte “të vaksinohemi ” “me dhunë”?!

No Comments Psikologji

Pandemia e covid 19 na ofroj një pasqyrim për studimin e mënyrave të preferencave të qytetarve mbi efektivitetin e politikave publike dhe si ndikohen nga politika.
Aspekte socio-psikologjike të këtyre politikave shërbejnë si themelet e modelit të efektivitetin të këtyre politikave që janë Dy elementet:konformizmi dhe grumbullimi.
Në lidhje me politikat e covid ne nuk dimë në lidhje në cfarë madje qendrimet e vaksinimit dhe dinamikat e tyre janë informuese për popullatat e tjera.
Efektiviteti I disa politikave anticovid ndryshon midis kombeve po ashtu dhe dallimet kulturore.
Nëse vaksinimi rekomandohet po nuk kërkohet me ligj përshkruhet një skenar krejt I ndryshëm mbi popullatën. Modeli dhe studimi ynë nuk përcakton dot nëse është skenar optimist apo pesimist. Vaksinimi I detyrueshëm do ish një gabim I kushtueshem politik.
Sipas kartës së të drejtave të njeriut, kodi në lidhje me mosvaksnimin me detyrim :
“E drejta për pelqim”
“Cdo individ ka të drejtë për akses ndaj të gjithë informacionit që I mundeson atij ose asaj pjesemarrje aktive në vendimet e tij ose të saj lidhur me shëndetin .Ky informacion është një kusht paraprake për cdo trajtimi dhe procedure ;përfshirë dhe pjesemarrje në kërkim shkencor.”(Karta e të drejtave të njeriut përkatësisht e drejta për pëlqim;legjislacioni shqiptar për të drejtat e njeriut dhe konventat kombëtare :kodi I nurembergut (I miratuar ne 1947)
4.Sipas rezolutës së Këshillit të Europe’s nr.2631 te dates 26 janar 2021 (ku bën pjesë dhe Shqipëria)përvec tjerash përcakton:
a.”7.3.1.të sigurojë qytetarët që të informojnë së vaksinimi nuk është I detyrueshëm dhe askush nuk duhet të vihet nën presionin publik ;shoqëror apo presion tjetër për tu vaksinuar ;në rast se ato nuk duan të vaksinohen.b.7.3.2te sigurojnë se askush nuk mund të diskriminohet sepse nuk është vaksinuar për shkak rreziqeve shëndetsore ;apo që vet nuk dëshiron të vaksinohet.”
Ndryshimi midis vaksinimit “vullnetare” dhe atij të “detyruar”ndryshon në dy mënyra:
Së pari: – numri që preferon të vaksinohet është me I madh nëse trajnimi është vullnetare dhe jo I detyruar.
Së dyti.vlera është më e madhe nëse ka njerëz të “vaksinuar me dëshir”sinjalizim shoqëror sesa nëse ka të vaksinuar pa dashje.
Rezultatet e sondazheve që aplikohen në politikat publike tregojne mbi qëndrimin qytetar ndaj vaksinimit që ndryshojnë si rezultat I politikës :niveli i besimit politik ose vendimi I kerkimit ligjërisht ndikon në dinamiken e pranimit të vaksinës.
Modeli I efektiviteti të këtyre politikave:
Konformizmi përkufizohet si tendenca e njerzve për t’adoptuar disa sjellje;besime ose tipare të tjera të mësuara me kusht që të adaptohem. Ky parim e lidhet me ndjenjën e ankthit dhe shqetësimit nëse dikush ndryshon nga të tjerët me efektin e “ekspozimit të thjeshtë”.Eksperimente të tilla lojëra e “të mirave publike”subjektet janë bashkëpunetor të kushtëzuar kontribuon nëse dhe tjerët e bëjnë këtë. Konformizmi lind kur njerëzit të zhvillojnë një vlerësim pozitiv nëse kanë demostruar preferencen e tyre ose janë vaksinuar pa efekte të keqija ose ekspozimit të shumta të vaksinuarve. Efektet e “sjelljes së tufës”janë kryesore për treguat efektivitetin e politikave publike.
(Konformizmi ndikon ka efekt pozitiv nëse tregon bashkepunim mbi sigurinë dhe efikasitetin e vaksinës ;jep papajtueshmëri me vaksinimin e detyruar jep sinjal negativ dhe zbeh efektet pozitive tek ato që janë vaksinuar).
Grumbullimi . Altruizmi është I rëndësishëm për të qënë efektive vaksinimi. Mbështetja më e madhe për ato vullnetare në krahasim me ato me detyrim se përputhet në lidhje me motivet e brendshme dhe shoqërore duke hequr nga zgjedhja e individit, jo duke zbatuar nga një mandat qeveritar. Ekzistojnë tre mundësi që mund të ndodh kjo:
E para është “reaktanca e psikologjisë”ajo që quhet “neveri ndaj kontrollit”motivimi I brendshëm që mblidhet nga kufizimet e stimujt eksplicit. Në eksperimente të shumta është vërejtur dhe quajtur si rezultat I përpjekjeve për liri ose “vetëvendosje”(hezitimi I vaksinës)në kundërshtim është me I madh në raportimin se “do kufizonte lirinë”.
E dyta është ajo që psikologët e quajnë “shkëputje morale”ofrimi I stimujve dhe kufizimeve përbën atë që quhet problem etik. Politikat e vaksinimit vullnetarë nxisin këshillime dhe bindje morale për të qënë qytetar I mirë . Zbatimi cliron qytetarit nga cdo nevoj per ta shpërfill atë nga cdo bindje morale.
E treta zbatimi mund të jetë motives po zvogëlon besimin . Qytetarët e shohin vaksinimin si dicka që nuk është ti nënshtrohen me dëshir. Përvec “lajmeve të këqija “në lidhje me vaksinimin minon besimin në shtet se nuk beson individi të respektojnë normen shoqërorë të mbrojtës së të tjerëve. Mosbesimi sinjalizim pritshmëri tutela per sjelljen ,marredhenia reciprokisht mosbesuese dhe hezitimi vaksinimi.
Këshilla për hartuesit e politikave:
Së pari urdhërimi I vaksinave me ligj mund të këtë një ndikimi thelbësor negativ në papajtueshmëri vullnetare dhe është I panevojshëm nëse hezitimi është I lartë. Duke pas parasysh kapacitetin e kufizuar shtetëror dhe kundershtimin e qytetarve . Arritje e objektivitetit në kohë me anë të zbatimit është e pamundur dhe përballon kosto dhe duke shtu konfliktim social të qytetarve ndaj elitave profesionale e qeveritarët. Rezultatet mund të vijnë në një mosbesim publik që nxit rezistences ndaj vaksinave duke shtu me shumë mosbesim.
Se dyti një politik e rëndësishme anticovid -19 është rritja e besimit publik përmes transperences dhe llogaridhënie të madhe të elitave politike dhe profesionale. Një politik që rekomandon por nuk kërkon vaksinimi do ish e mjaftueshme për të arrit objektivitetit e krijuesit të politikave.
Së treti bindja e qytetarve se vaksina është efektive duhet të jetë e rëndësishme. Nëse se vleresojmë dot efektin e madh është shkakësor. Me rritjen e numrit të vaksinimeve dhe rënien e infeksioneve mund të prishesh besimin së vaksina është joefektive e cila nga ana tjetër mund të minojë ndjenjen antivaksinë.
Së fundmi modeli yne për një fraksion gatshëm dhe modest ,raporti I tyre I përhapjes e bën të gatshëm ,e kundërta është vëmendja e medias ndaj atyre që refuzojnë krijon rezistencë ndaj vaksinave.

Shkruar nga Ejona Grozha, Psikologe ligjore