Home

Lajme

Ejona Grozha – Mënyra si të parandalojmë vetvrasjen!

No Comments Psikologji

Gjatë dekadava të fundit shkalla e vetëvrasjes është rritur është bërë pasoj e shumë vdekje. Në fushën e psikologjis eksperte po sjellim aftësit unike si të përballojnë problemin e vetvrasjes. Shkencëtaret bazë po eksplorojnë ndryshimet e trurit dhe faktorët që lidhen me idet dhe sjelljet vrasëse. Shkencëtarët po kërkojnë menyra të reja për të identifikuar ata që janë në rrezik. Studjuesit klinik po testojnë ndërhyrje të reja terapeutike për ofrimin e trajtimeve të njerzve që janë në vështirësi.

Psikologët që punojnë në rolet e avokatis nxjerrin kërkimet me të fundit për të edukuar publikun dhe promovu politika të provuara që reduktojnë shkallën e vetëvrasjes. Shumë psikolog mund të përfshihen dhe nënfusha tjera të psikologjis si klinicist,studiues e edukator. Në fushën e vetëvrasjes psikologët duhet të bashkëpunojnë në tre kahe ,shkencë ,shërbim dhe politika në të cilat fokusohet parandalimi dhe ndërhyrje tek të rinjtë . Ne kemi nevoj për shkencë bazë dhe mënyra (qasje)për parandalimin e tyre në komunitetet tona .Sigurisht duhet të ketë dhe një përpjekje shumdisiplinore që përfshin psikiatër,mjekë të dhomave të urgjencës ,punonjës social,ekspert të shëndetit publik ,pediatër ,këshilltat shkollor,mësues e shumë tjera. Kjo ekspertiz ndikon si një përshtatje për fushatën e parandalimit të vetëvrasjes. Psikologët që studjojmë vetvrasjen duhet të jenë anëtar të një komuniteti në rritje studjuesish që shpesh bashkëpunojnë me tjera ekipe kërkimore ndërdisiplinore.
Historiku I vetëvrasjes.
Vetëvrasja është një problem i lashtë ,por brenda psikologjis është fushë e re. Shumica e kërkimeve për vetëvrasjen kanë ardhur nga departamentet e psikiatris ,pasi njerëzit në mendime e sjellje vetëvrasëse shpesh shtrohen në mjedise psikiatrike. Një fushë që ka ekip ndikon më shumë në parashikimin e rrezikut të vetëvrasjes . Shumë faktor rreziku lidhen me rritjen e rrezikut të vetëvrasjes,duke përfshirë – depresion,ankthin, aktorët sociodemografike dhe përdorimi i substancave. Por jo gjithë ato që kanë këto kanë mendime vetvrasëse. Faktorët e rrezikut nuk e parashikojnë rrezikun e vetëvrasjes po bëjnë algroritem të parashikimin bazuar në kombinime të këtyre të fundit që janë ,të dhënat demografike ,diagnozat e mëparshme ,historia mjekësore dhe përdorimi i kujdesit shendëtsor në të kaluarën. Hulumtimi mbi informimin e të kuptuarit të vetëvrasjes dhe në mënyra të tjera përfshin përpjekjet për të kuptuar nënshkrimet gjenetike dhe aktivitetin e trurit lidhur me sjelljen vrasës. Sipas kërkimeve neurokognitive të lidhur me idetë dhe përpjekjet për vetëvrasjen ata mendimin koncepte që përfshin vdekjen ,mizorinë dhe lavdërim. Këto janë teknika për të mësuar dhe për të përcaktu mbi idetë vrasëse. Shkencëtarët po eksplorojnë dhe modele sjellje vetëvrasëse për të kuptuar cfarë e bën një individ të veprojë sipas një impulsi vetvrasës. Refuzimi virtual është studju si faktor që ndikon drejtpërdrejt në shkaqet e sjelljes vetvrasëse ,por mund të ndikoj drejtpërdrejt dhe ato të virtuales.
Ndërhyrjet efektive
1.Një ndërhyrje vetëvrasëse në një staf departamenti të urgjencës u përdor një ekzaminim ï shkurtër për të vlersuar rrezikun e vetëvrasjes mes pacientëve. Ata që shënuan rrezik të shtuar morë në kontroll dytësor një plan sigurie vetëraportuese ,një program parandalimi vetëvrasëse bazuar në vlera i ofruar me telefon gjatë vitit të ardhshëm. Pacientët që moren atë ndërhyrje pak me pak se 30% përpjekje për vetvrasjen gjatë atij viti .
2.Ndërhyrja e planifikimin të siguris ballë për ballë është gjithashtu efektive. Një ndërhyrje e tillë përfshin disa hapa duke përfshirë mendimin e njerzve në rrezik për vetëvrasjen për të identifikuar shenjat paralajmëruese të një krize të afërt vetëvrasëse ,për të përcaktu strategjive e përballimit dhe identifiku individët që mund ti mbështesin ato në krizë kjo zbuloni së ultë tentativen për vetëvrasjen dhe angazhim e trajtimit të pacienteve në rrezik vetëvrasje.
3.Terapia e sjelljes dialektike janë version të terapis konjitive -sjellëse që redukton përpjekjet për vetëvrasjen. Ndërhyrja alternative për adoleshentët dhe të rinjtë është një trajnim i bazuar në familje.
4.Ndërhyrjet e bazuar në prova ende nuk përdoren gjerësisht në mjedise klinike (vetëvrasjet me personel ushtarak e veteran).
Ne kemi nevoj për me shumë shkencëtarë për tu përfshirë ,si dhe ekspert të politikave. Ndikimi i politikave të financimit.
Përparimi në këtë drejtim është i ngadalshëm dhe jo optimist dhe joefektive duhet përpjekje për të krijuar një partneritet publik -privat për të avancuar dhe përditësu strategjive kombëtare për parandalimin e vetëvrasjes e cila drejtim qëllimet dhe objektivat për reduktimin e vdekjeve nga Vetvrasja. Kjo aleance duhet përfshijë partnere dhe agjensi kryesore federale(Departamenti I mbrojtës,shëndetsis etj.).Krijimi i këtij partneriteti dhe zhvillimi i kësaj strategjie kombëtare janë hapa të mëdhenj në përpjekje për të reduktuar vdekjet nga vetvrasja.Një zhvillim tjetër është dhe krijim i një sistemi kombëtar të raportimin të vdekjeve të dhunshme i cili mbledh të dhëna mbi vdekjet nga vetëvrasja dhe vdekje tjera të dhunëshme. Duke mbledh këto të dhëna mbi karakteristikat dhe përvojat e kujtdo që vdes nga vetëvrasja,studiuesit kuptojnë kush është në rrezik dhe të kuptojnë dhe gjejnë mënyra me efektive për të ndihmuar. Duhet mbrojtje dhe rritjen e fondeve për kërkim,por dhe të tregojnë se kërkimi ka ndikim.
Hulumtimi fokusohet tek vetlendimi që është një faktor rreziku. Rekomandojmë që psikologët që synojnë të krijojnë bashkëpunime duhet të fillojnë me shumë pyetje dhe të jenë hapur për të dëgjuar përgjigjet .Gabim me i madh është se ata supozojnë se mendojnë si ata. Hyjnë me hartë rrugore dhe mënyra lineare po në fakt mënyra më e mirë të bëni pyetje ,degjoji dhe integroni këndëvështrim e të gjithëve.”Duhet të mësoni të merrni këndëvështrime të ndryshme si të mbani kapelën e politikëbërësit &praktikantëve. Kjo nuk është intuitive për shumicën e studiuesve.”Fusha e psikologjisë është unike në aftësin për të lëviz shkencen nga laboratori në zyrën e ofruesve madje dhe në perpjekje legjislative . Psikologjia mund të bëj ndryshim të madhe duke punuar se bashkim ,puna jonë mund të shpëtojë vërtet jetë.
Nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Ejona Grozha – Përndjeksit “abuziv”elektronik!

No Comments Psikologji

Keqpërdorimi I teknologjisë në raste kur dhuna është e përhapur dhe rritur gjatë viteve të fundit.
Studjuesit kanë vërejtur në sjelljet e lehtësuara nga teknologjia nuk janë taktika të rralla në kryerjen e përndjekjes dhe marrëdhënies ndërpersonale . Pra,viktimat e abuzimit të lehtësuara nga teknologjia mundsi ka të mos përjetojnë gjithmonë forma tjera dhune ,ka tregues që taktika të tjera abuzimi, si ndjekja mund të përdoren për të cu më tej dhunen.
Përdorimi I teknologjis për të ngacmuar , përndjekur dhe nxitur friken ,është më e zakonshme në krime pasi ne shohim mënyra të tjera , si teknologjia është më integrate në jetën e të përditshme.
Një shtëpi e sigurt,një lagje e sigurt, nuk përfshin vec aspektin fizik po dhe jetën dixhitale. Nese viktimat nuk ndjehen të sigurt në internet ,ndjenja e izolimit,turpit dhe pasojat e traumes mund ti pengojnë të kërkojnë ndihmë . Abuzuesin nuk bëjnë dallime kur vjen fjala për përdorimin e metodave të ndryshme të abuzimit .Përdorimi I teknologjisë si media sociale dhe pajisje elektronike për të kërcënuar ,përndjekur ose kontrolluar një viktimë është taktika e zakonshme. Lajm i mirë është se ka mënyra si mund të qëndroni të sigurt në internet dhe me pajisjet tuaja elektronike.
Dokumentimi i cdo incidenti ngacmimi ose abuzimi në internet
1.Mbajtja e një regjistri të të gjitha incidenteve mund të ndihmojë organet e të zbatimit të ligjit të vlerësojnë dhe provojnë me vonë aktivitetin kriminal ,nëse zgjidhni të përfshini policinë.
2.Dokumentacioni i incidenteve të abuzimit në internet do tju jap një rregjistrim të asaj që ndodh ,në mënyre që të zbuloni nëse ka modele ose përshkallëzim të sjelljeve ose abuzimeve.
3.Marrja e një fotografe nga ekrani (për një iphone :shtypni njëkohësisht butonin “home”dhe butonin e ndezjes /fikjes )të mesazheve tekste abuziv dhe faqes kontaktit (faqja qe lidh abuzuesin me numrin e tij të telefonit)mund të sigurojnë prova dhe prova të nevojshme ,nga forcat e rendit për të provu përndjekjen apo akuza tjera penale.
Si te mbroni pajisjet tuaja elektronike?
1.Instaloni mbrojtjen anti-virus në pajisjen tuaj dhe ekzekutoni cdo spywar të instaluar .
Duhet të merrni parasysh nga një profesionist që nuk ka të instaluar spyware. 2.Ndryshoni fjalëkalimet në mënyrë të përseritur dhe vendosni një kod kalimi në telefonin tuaj.
3.Caktivizoni cilësimin e ndarjes së vendodhjes në pajisjet tuaja në mënyrë që abuzuesi të përcaktojë vendodhjes tuaj të sakt.
4.Nëse jetoni ende në banesë ndryshimi SSID-in(emrin e wifi)dhe ndryshoni fjalëkalimet e përdoruesit dhe administratorit.
5.Nëse jetoni ende në banesë dhe keni një kamere vëzhgimi në shtëpi rivendosni pajisjet në cilesimet e fabrikës dhe konfiguroni në menyrë që vetëm ju mund të përdorin furnizimin e kamëres.
6.Konsideronk përdorimin e “kompjuterve të sigurt” që mund të gjenden në bibliotek lokale ,kafe interneti ,strehimore ,punë ose qendër teknologjie ku hulumtoni gjëra të tilla për ti shpëtuar marrëdhënies ose larguar nga dhunuesi. 7.Kaloni nëpër cilesimet e pajisjes tuaj celulare dhe ndryshoni cilesimet e privatësis për të siguruar që pajisjet ose llogarit e tjera nuk janë të lidhura me tuajat. 8.Siguroni që aksesi i pajisjes te pajisja si Bluetooth është e fikur kur nuk e përdorni. 9.Merrrni parasysh marrjen e një pajisje tre që abuzuesi ska qasje ose gjithashtu mund të mbani dhe pajisjen e vjetër në mënyrë që abuzuesit të mos mendoj se jemi duke përdorur një akses në pajisje të re.
10.Kthenj cilësimin “gjeni iphone tim”në “off”në mënyre që një abuzues të mos ju gjej lehtësi përmes telefonit tuaj.
Si duhet të veprojnë të mbrojmë adresen elektronike? 1.Email është si një leter në postë dhe nuk është formë private e komunikimit. Emailet mund të monitorojnë ose përgjohen nga një abuzues me syware ose duke marrë akses në fjalëkalimin tuaj.
2.Ndryshonj fjalëkalimet në të gjitha llogaritë në internet n dicka qeë nuk mund ta hamendësoje (jo emrin e kafshës tuaja ose fëmijëve ,ose datat e lindjes)dhe bëni fjalëkalimin për secilën llogari unike në mënyre që nëse njera është e kompromentuar ,tjera e sigurt. Sa me i gjatë të jetë fjalëkalimi aq me mirë. Fjalëkalimet me të mira janë 12-15 kataktere të gusta. Konsidero një fjalëkalimin tuaj të jetë një fjali e shkurtër në vend të numrave ose simboleve.
3.Vendosni vertetimin me dy faktorë për tu identifikuar në llogari kjo do thotë përvec kodit të kalimit të futni dhe një kod që dërgohet me sms në telefonin tuaj. 4.Përdoni cilësimet e llogaris për të kufizu se kush mund të shikosh llogarin tuaj dhe nëse e keni publike kush mund të postoj në të dhe informacion publik. 5.Konsideroni të vendosni një google alert me emrin tuaj në menyrën që nëse emri juaj lidhet me dicka negative në internet të merrni një alarm. 6.Konsideroni marrjen e një adresen të re email për të cilën abuzuesi juaj ska njohuri dhe përdorni atë adresë email për të komunikuar informacione të ndjeshme ,sic jan rreziqet që po përjetoni.
7.Tregoni njerzve që njihni mos postojnë asnjë informacion personal pa marrë lejen tuaj. Bëjeni të ditur se kjo mund të rrezikoj jetën tuaj. 8.Planifikoni me kujdes pytjet dhe përgjigjet tuaja sekrete në lidhje me cdo informacion të hyrjes. Dikush që ju (si një abuzues)do tju gjej lehtësisht në bazë të tyre.

1.Kur viktimat abuzohen nëpërmjet teknologjis ,instikti i parë është të flakësh pajisjen ose të mbyllësh llogarin e për të mposht traumen.Kjo ndodh se disa abuzues e përshkallëzojnë dhunën e tyre kur ndihen të injoruar ose “të prerë “nga viktima e tyre e rëndësishme të mendojmë si mund të reagojnë dhunuesi.

Merrni përdoruesit e një pajisjeje me të sigurt (p.sh.kompjuter bibliotek)për ndërveprime të caktuar me abuzuesin,por përdorni pajisjen e monitoruar si mënyrë për të mbledh prova.
2.Kur ndani informacione ose ndërveproni me ndonjë gjykatë ose agjenci qeveritare ,pyesni nëse ka ndonjë mundsi për të mbrojt identitetin tuaj në cfarëdo mënyre.
3.Kërkoni familjes, miqve,shkollave ose organizatave të tjera që të mos ju postojnë foto , mos ju etiketojnë ose përmendin në internet.
4.Besojini instikteve tuaja. Ata ju kanë ndihmuar të mbijetoni dhe do vazhdoni tju mbajnë të sigurt.
5.Nëse ndijeni keqtrajtuar apo ngacmuar referohuni linjave të policis dhe organizatave tjera për parandalimin e kësaj të fundit.

Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

11 fëmijë të abuzuar seksualisht në 10 muaj

No Comments Psikologji

Dyfishohen shifrat në raport me një vit më parë

Të paktën 11 fëmijë shqiptarë janë abuzuar apo ngacmuar seksualisht nga janari i këtij viti. Sinjalizimi është bërë prej tyre në Linjën Kombëtare të Këshillimit për Fëmijë, duke vënë në alarm edhe punonjësit socialë, që flasin për dyfishim të numrit.

“Janë 11 raste të raportuara nga fëmijët për abuzim apo ngacmim seksual nga periudha Janar-Tetor i këtij viti, ndërkohë që një vit më parë ishin vetëm 5. Janë kryesisht persona nga rreth i njohur familjar apo shoqëror. Të gjitha rastet i kemi referuar në prokurori.”

Po aq shqetësuese sipas tyre është rritja e numrit të fëmijëve që po bien pre e bullizmit apo ngacmimeve pedofilike në internet.

“75 raste janë raportuar për abuzim dhe dhunë, ndërsa kemi vënë re se është shtuar numri i bullizmit online 241 raste, kjo edhe për shkak se tashmë fëmijët dhe të rriturit po kalojnë më shumë kohë në internet”.

Mbi 2000 fëmijë kanë telefonuar në linjën alo 116, 111 gjatë 9 muajve për të raportuar mbi rastet e dhunës, për të cilët është mundësuar ndihma e psikologut apo është bërë referim i rastit në organet ligjzbatuese.

Burimi/Tv Klan

Ejona Grozha – E drejta e informimit në lidhje me politikat publike

No Comments Psikologji

Ne duhet të perpiqemi të mendojmë në mënyre kritike për informacionin që hasim duke ushtruar një shkallë skepticizmi  të shëndetshme. 

Kur dikush bën një kërkes ne duhet ta shqyrtojmë pretendimin nga një numër perspektivash të ndryshme :

Cila eshte ekspertiza?

Cfare fiton nëse pretendimi është i  vlefshëm?

A duhet pretendimi i justifikuar nëse marrin parasysh provat?

Cfarë mendojnë studiuesit e tjerë në lidhje me pretendimin?!  

E njejta gjë ndodh dhe me informacionin në fushatat e reklamave që pretendojnë se bazohen në “fakte shkencore” është një besim të disa individëve që tërheqin vëmendje për shitje produkti. 

Ne duhet të informojmë konsumatorin mbi vendimet që mund të kenë  pasoja të rëndësishme.

Një pasojë e tillë shihet dhe në politik dhe politika publike.

Nëse zgjedhim një udhëheqes (guvernant;kryebashkiak;deputet;kryeministër etj.)një nga përgjegjësit e tij është të menaxhoh buxhetin dhe të përcakton si të shpenzoj më mirë paratë e taksave të zgjedhësve tuaj.

Në fund të fundit ,nuk janë vetëm politikanët ata që mund të përfitojnë nga përdorimi i  kërkimit në drejtimin e vendimeve të tyre.

Ne bëjmë kërkime herë pas here kur ka të bëj me vendime që marrin për jetën tonë .  (psh nëse do keni një të aferm me kancer të gjirit ju do pyesni të dini cilat janë opsionet e trajtimit me më pak efekte anësore si do e zbuloni kete?

Ju do flisni me mjekun tuaj dhe bëni hulumtime mbi opsionet e trajtimit me një sy kritik për të siguri që të jeni sa më shumë të informuar) .

Neni 3.  E drejta e informimit . 

1.Cdo person gëzon të drejtën e njohjes me informacionin publik,pa u detyruar të shpjegoje motivet. 

2.Autoriteti publik është i detyruar të informojnë kërkuesin nëse ka ose jo në zotërim informacionin e kërkuar.

4.Informacioni publik që i  është dhënë një personi nuk mund ti refuzohet asnjë personi tjetër që e kërkon atë  me përjashtim të rastit kur informacioni përmban të dhëna personale të subjektit me.nenin e 17 të këtij ligji.

5.Dispozitat e ketij Neni zbatohen dhe për informacionin arkivor të cdo lloji.

Kufizimit i të drejtës së informimit ndodh kur, Neni 17

1.E drejta e informimit mund të kufizohet në rast se është e domosdoshme., proporcionale dhe nëse dhënia e informacionit dëmton interesat e mëposhtme

a)të drejtën për një jetë private

b)sekretin tregtar

c)te drejten e autorit ç)patentat

Kufizimit i së drejtës së informimit , për shkak të interesa e të parashikuar në shkronjat “a”,”b”,”c”,të kësaj pike ,nuk zbatohet kur titullari I këtyre të drejtave ka dhënë vetë pëlqimin për dhënien e informacionit përkatës ose kur në momentin e dhënies së informacionit ai është konsiderat përkatse ose  në momentin e dhënies së informacionit ai është konsiderat autoritet publik në bazë të parashikimeve të  këtij ligji.

Pavarësisht nga sa parashikohet në këtë pikë ,informacioni i kërkuar nuk refuzohet në rast se egziston një interes publik me i lart për dhënien e tij.

2.E drejta e informimit kufizohet në rast se është e domosdoshme ,proporcionale dhe nëse dhënia e informacionit shkakton një dëm të qartë dhe të rëndë ndaj interesave të mëposhtëm.

a) Sigurine kombëtare ,sipas përkufizimeve të bërë nga legjislacioni për informacionin e klasifikuar.

b) Parandalimin ,hetimin dhe ndjekjen e veprës penale

c) Mbarëvajtjen e hetimit administrative në kuadër të një procedimi disiplinor

d) Formulimin e politikave monetare dhe fiskale të shtetit

dh) Barazinë e palëve në një proces gjyqësor dhe mbarevajtjen e procesit gjyqësor

e) Këshillimin dhe diskutim paraprake brenda ose midis autoriteteve publike për zhvillimin e politikave publike

ë) Mbarëvajtjen e marrëdhenie e ndërkombëtare ose ndërqeveritare

Pavarësisht nga sa parashikohet në paragrafin e parë,të pikës 2,të këtij Neni,informacioni i kërkuar nuk refuzohet në rast se egziston një interes publik më i lartë për dhënien e tij.

Kufizimit mbi të drejtën e informimit  për shkak të interesit të parashikuar në pikën 2,shkronjat “d” dhe “dh”,të këtij Neni nuk zbatohet kur të dhënat përkatës janë fakte ,analiza të fakteve ,të dhëna teknike ose të dhëna statistikore.

Kufizimit mbi të drejtën e informimit për shkak të interesit të parashikuar në pikën 2,shkronja “e” të këtij Neni nuk zbatohet pasi politikat janë berë publike.

3.E drejta e informimit kufizohet edhe kitu,pavarësisht nga ndihma e dhënë nga autoritetit publik, kërkesa mbetet e paqart dhe bëhet i pamundur identifikimi I informacionit të kërkuar.

3.E drejta e informimit kufizohet nëse është e domosdoshme proporcionale dhe në qoftë se përhapja e informacionit do të shkelte sekretin profesionale të garantuar nga ligji.

4.E drejta e informimit kufizohet edhe kur, pavarësisht nga ndihma e dhënë nga autoritetit publik, kërkesa mbetet e paqartë dhe bëhet i pamundur identifikimi i informacionit të kërkuar.

5.E drejta e informimit nuk refuzohet automatikisht por informacioni i kërkuar gjëndet në dokumente të klasifikuar “sekret shtetëror”. Në këtë rast,autoritetit publik ,të cilit i është dërguar kërkesa për informim ,fillon mënjeher proceduren e rishikimit të klasifikimit pranë autoritetit publik që ka urdhëruar klasifikimit sipas ligjit nr8457date 11.2.199.”Për informacionin e klasifikuar “sekret shtetëror”të ndryshuar.

Autoritetit publik njofton menjëher kërkuesin për fillimi e procedures për rishikimit e klasifikimit sipas ligjit që vendos shtyrjen e afatit për dhënien e informacionit brenda 30 diteve punë.

Në cdo rast vendimi për trajtimin ose jo të kërkesës për informim merret dhe arsyetohet në bazë të kritereve të këtij Neni.

6.Nëse kufizimit prek vetëm një pjesë të informacionit të kërkuar ,pjesa tjetër nuk i refuzohet kërkuesit. Autoriteti publik tregon qartë pjesët e dokumentacionit përkatës që janë refuzuar si dhe në bazë të cilës pikës të këtij Neni është bërë ky refuzim.

7.Dispozitat e këtij Neni zbatohen edhe për njohje me informacionin arkivor të cdo lloji,pavarësisht nga parashikimet e ligjit për arkivat.

Strategjitë efektive të komunikimit e  të kombinimit të studimeve psikologjike me politikat publike.

Për të komunikuar në mënyre efektive në sistemet e krijimit të politikave ,aktorët duhet të kuptojnë si politikbërësit përpunojnë dëshmi në mjedisin ku veprojnë.

Prandaj është e nevojshme kombinimit i studimeve psikologjike me politikat për të prodhuar një strategji me tre hapa.

Së pari mos i bombardoni njerëzit me prova.

Qënia njerëzore ka shumë informacion për të përpunuar dhe përdorur heuristikën për të filtru informacionin dhe marrë vendime shpejt. Sintetizoni dhe krijoni dëshmi për ti ndihmuar ti përshtatni me mënyrat që politikbërësit kërkojnë dhe kuptojnë informacionin.

Së dyti gjeni kohën e duhur për të vepruar. Koha ka rëndësi përafrimi e kushteve me sistemet politike

Së treti angazhohuni në politikbërjen e boteës reale në vend të prishi të shfaqet një proces “racional”dhe i rregullat. Paraqitja e një fazë ciklike “cikli politik”dhe ti “thuash të vërtetën është e gabuar pa vendos legjitimitetin e besimit. Mesazhi ynë është komunikimin efektive kërkohet nga furnizuesit e provave që bota të shihet nga syri i auditorit të kuptojnë procesin e politikave ku angazhohen.

Roli I shkencetarve(ekspertiza)në politikat publike

Shkencëtarët janë të angazhuar në shpjegimin dhe kuptimin se si funksionon bota përreth tyre , ata janë në gjendje duke bërë në gjëndje duke bërë që krijojnë hipoteza të testueshme ose falsifikuese ato që rezistojnë ruhen dhe rafinohen ose modifikohen.

Kjo ndan opinion e shkëncetarit nga opinioni i thjesht.Të kesh informacion të mirë nga ndihmat kërkimore në marrjen e vendimeve të mencura në politiken publike.

Psikologët nuk janë të vetmit që duan të kuptojnë sjelljen njerëzore dhe të zgjidhin problemet shoqerore. Në vend të pranoni pretendimin e një politikani se (krijimi)ose braktisja e një qëndren shëndetsore do përmirësonte shëndeti mendor të jetës se individëve të një qyteti të brendshëm një psikolog do vlerësonte në mënyre empirike efektet e trajtimit shëndëtsor në cilësin e jetës.

Koha i referohet dhe dinamikën se mjedisit të politikës. Inkuadrimi i problemit është shumë i  rëndësishëm vëmendja për të kuptuar një problem nuk do provojë ndryshim të politikave nëse një zgjedhje nuk bëhet e pranueshme për rrjetin më të gjërë të politikaneve dhe hartuesve që nuk identifikojnë kohën e duhur për të vepruar.

Nga Ejona Grazha – Psikologe ligjore

Ejona Grozha – Faktorët dhunës në sport dhe parandalimi i tyre

No Comments Psikologji

1.Normat fizike dhe rreziku i dëmtimit
Aktivitetin fizik rrit rritjen e shëndetshme të fëmijëve dhe zhvillimin . Megjithatë shqetsimet në lidhje me dhunën fizike në sport janë të gjëra , nga ato që lodheni me rrezikun të lëndimit ose vdekjes të shoqëruar me përgatitjen fizike në sport janë të gjëra ,nga ato që lidhen me rrezikun e lëndimit ose vdekjes të shoqëruar me përgatitjen fizike dhe përformances konkurruese e vetë sportit deri ato që lindin nga trajtimi I fëmijëve sportiv nga prindërit tepër të zellshëm ,trajnerët ,agjentët,trajnerët ose atletë të tërë.
Programet e trajnimit atletik nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të tepërt tek një atlet fëmijë dhe tejkalimi i këtyre udhëzimeve mund të rrisë rrezikun e lëndimit dhe stërvitjes.
Modele sjellje të ndërlidhura me sportin e imponuar nga trajnerët gjithashtu mund të rezultojnë në dëmtimet fizike te fëmijve atlet.
Praktikat jo të shëndetshme” për të përmbushur peshën”në sportet e kategorizuara në pesh(push mundja në sportet e varuara nga pesha (p.sh.vozitja)mund të rezultojnë në sëmundje të rëndë fizike dhe madje edhe vdekje.
Këto praktikat përfshirjen privimin e ushqimit dhe lëngjeve : ekspozimit I zgjatura në sauna dhe pajisje të tjera ndaj nxisin djersitjen dhe humbjen e peshës,përdorimin e katartikeve dhe tëndosja e zgjatura fizike.
Një tjetër i dëmshëm sjellja e lodhur me sportin është ushqimi I kufizuar në sportet estetike sic është gjimnastika ;për të manipular një pamje fizike e atletit.
Impononi I kufizimeve ushqimore jo të shëndetshme për të arritur një “të dëshiruar”morfologjia e trupit është një formë e abuzimit fizik dhe mund të cojnë në Crregullimi te të ngrënit një atlet të ri.
Midis vajzat dhe gratë,provimi I marrjes së energjis mund gjithashtu të cojë në treshen e sportive femra (Crregullimi të ngrënies;mungesa e menstruacioneve dhe kockave të pamjaftueshme dëndesia) .
Pasojat e dëmshme të ushtrimit presion I panevojshëm I përformancës mbi atletet fëmijë. Identifikimi I talentit dhe skemat e zhvillimit janë pjesë e planifikimin procesi për sigurimin e suksesit elitar të sportit ;por nëse ato sjanë të dizanjuara dhe dorëzuara me kujdes të tilla skema mund të rrezikojmë të drejtat e fëmijëve për pjesemarrje dhe liri nga dhuna.
2.Agresioni I kolegëve
Agresioni fizik në sport ka qen një temë e njohur në literaturen kërkimore ,me vëmendje të vecantë të kushtuar për potencialin e supozuar katartik të sporteve për tu hequr qafë energji e tepërt. Disa kanë argumentuar se sporti ka të ngjarë të provokojë sa të shpërndaje agresioni ,dhe se normat shoqëror luajnë një rol shumë me të madh në lojë dhuna sesa predispozicioni gjenetike. Në këtë masë të mësuarit shoqëror duket se luan një rol të rendësishme në shtypjen e sjelljeve të dhunshme midis fëmijëve atletë.
Agresioni I kolegëve luan gjithashtu rol kryesore në ngacmim ;rrëzikimin dhe iniciativat në sport.
Prindërit dhe kujdestaret vazhdimisht janë shfaqur në literaturë kërkimore si një nga me të rëndësishme ndikime pozitive në lojë dhe sportin e fëmijëve.
Ka raste kur prindërit dhe kujdestarët u bejnë presion të tepruar fëmijëve të tyre shkëlqejnë ,përmes sjelljes abuzive dhe të dhunshme ndaj fëmijësh ,ose në disa raste duke injoruar ose treguar indiferencën ndaj tyre.
Në raste ekstreme ,prindërit tanë kanë qenë përfshirë në vrasje në lidhje me sportin e të rinjve.(psh rastit I një vrapuesi fëmijësh në Indi provokoje shumë media interes dhe coj në akuza se djali kishte qenë shitur nga nëna e tij e trafikuar dhe abuzuar seksualisht dhe fizikisht.)Cështje të tilla ngrenë jo vetëm fizoligjikisht edhe pytjeve shoqërore por testojnë bazën etike tek sporti i të rinjve.
4.Abuzimi me drogën dhe alkolin
Përdorimi I barnave për rritjen e përformancës ose doping ,është një nga problemet me të reklamuara në sport,me miliona dollarë të shpenzuar cdo vit për të provuar dhe monitorojnë interpretues elitar përmes boterore anti-doping agjensia dhe partnert e saj kombetareë.
Ndersa përfshirjen e femijëve në sportin elitar rritet gjithnjë e me intensive ,disa mund të tërhiqem nga përdorimi I barnave të tilla për të përmirësuar ato përformanca.Disa kanë argumentuar se sporti është një formë e kontrollit shoqëror dhe një mjet për socializim pozitiv,por nuk është e qartë se sporti domosdoshmërisht devijon rininë nga përdorimi I barnave.
Dihet pak për marrëdhëniet midis sportit të fëmijëve dhe konsumit alkolit.Provat empirike sugjerojnë megjithse alkoli është një faktor rreziku për fëmijët në mjedisin sportiv. Suksesi në sportin konkurruese zakonisht pranohet se kërkon shkallë tlart psikologjike forca dhe guximi ;megjithse ka një perhapje të gjerë hapësira për abuzim emocional të altëeve të rinj. Raporti botëror për dhunën ndaj femijëve pranon se ska përkufizim standart të dhuna psikologjike po sugjeron disa dëmtimet psikologjike janë të përfshire fizike dhe dhuna seksuale, gjithashtu mund të “marrë formen e fyerjet ,thirrjet e emrave,injorimi,izolim,refuzim,kërcënime ,indiferenc emocionale dhe nëncmim.(përkufizim nga shoqata ndërkombëtare për parandalimin e femijëve)
Nismat për parandalimin e dhunës duhet synuar tarrijnë trajneret
Deri vonë ,disa prej këtyre organizmave kanë fut masa të qarta për të mbrojtur sportin qofshin fëmijë apo të rritur nga dhuna . Ata që bënin shpesh e kufizuar fokusin e tyre tek spektatorët ose tifozët problematik. Dikur organizatat shmangnin këdo që kritikonte ose bënte faj sportin.
Për shkak të këtyre komenteve kritike studiues,gazetar dhe ish-atletë ,cështja e dhunes në sport është e njohur dhe shumë shqetësuese.l një domosdoshmëri e politikës.
Një numer iniciativash për parandalimin e dhunës janë futur në sportin ndërkombëtar disa zbatohen për femijët sportiv disa për dy palët fëmij/rritur.Për të rritur mbrojtjen e femijëve Shoqata e Federatës Ndërkombëtare të Futbollit (FIFA)komiteti ekzekutiv ka miratuar një rregullore që mbron të miturit.
Rregullorja thotë se një nënkomision I caktuat nga status I lojetarve komisioni do jetë pergjegjësi për promovimin dhe miratimin I mundshëm cdo transferimi nderkombëtar dhe rregjistrimin e parë të Cdo fëmije lojtar që së është shtetas I vendit ne të colin ai do të rregjistrohet.
Në gjitha vendet qeveria ndërhyn në rregullimin dhe funksionim e sportit në shkallë të ndryshme me disa vende që veprojne shumë fort të kontrolluara sisteme sportive. Ndërsa statusi ekonomik dhe qytetari I sportit fiton rëndësi për njër vend qeveria ne mënyrë tipike merr një rol me aktiv në mënyrë si drejtohet sporti drejtpërdrejtë përmes legjislacionit indirect përmes stimujve të tillë si ulja e taksave ose kriteret e dhënies.
Parandalimi I dhunës shihet I rëndësishëm ndonjë ka dhe qasje rregullatore.Me disa përjashtime ka pak prova që tregojnë se kanë adresuar në agjensi publike të sportit dhe rekreacionit abuzimi I femijëve si shqetësim serioz për menaxhimin.
Organizatat dhe klubet specifile për sportin
Shumë organe dhe klube individuale sportive kanë adoptuar masat e tyre për mbrojtjen e fëmijëve dhe anti-dhunës gjatë viteve të fundit ,në disa raste për shkak të ndryshimit të politikës kombëtare në sportin e tyre dhe ne tjerët për shkak iniciativat nga anetarët individuale.Pak autoritet ose qeverit e sporteve kombëtare kanë kërkuar që brenda vendeve tyre të birësojnë femijë politikat dhe procedurat e mbrojtes.Ata që kanë paraqitjen dukshem në shembujt e praktikës së mirë parashikuar në ketë raport.
Adresimi I dhunës në sport
Një numër mekanizmash janë në dispozicion për sportet organet për të parandaluar dhunën ose për të vendosur sanksione për shkeljet e procedurave.
Në nivelin më të lartë janë instrumente juridike ndërkombëtare të lidhur me të drejtat e femijëve.Mekanizmat më të arritshem janë, ato të ndërtuara në ligjin kombëtar dhe kushtetutat organizatione të tilla si :kodet e sjelljes dhe librat e rregullave.
Një person që kryen dhune ndaj një fëmije sportisti mund të merret me të brendshëm përmes një procedure disiplinor të vecantë të sportit që mbulojnë ankesat ,pezullimet dhe rivendosjen në punë.Prokurite civile /penale hetimet ose të dyja janë mundësi tjera.Shtesa jetike qe individet drejtojne klube dhe organizatat sportive e kuptojnë se nuk duhen merren me cështje që shkelin ligjin penal këto shqetsime duhen tu referohet autoriteteve ligjore që mund të kryejnë hetimet dhe të bëjnë gjykime të ekspertëve.Ky veprim ndihmon në promovimin e transparences brenda kulturës sportit e cila ndihmon në parandalimin e dhunës.

Monitorimi dhe vlerëesim
Ndikimi I disa iniciativat të politikave kundër dhunës në sport në vendet e industrializuara është vlerësuar ,kryesisht me siglen e nderhyrje e për mbrojtjen e fëmijëve.
Shkruar nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Tema :A kanë të drejte “të vaksinohemi ” “me dhunë”?!

No Comments Psikologji

Pandemia e covid 19 na ofroj një pasqyrim për studimin e mënyrave të preferencave të qytetarve mbi efektivitetin e politikave publike dhe si ndikohen nga politika.
Aspekte socio-psikologjike të këtyre politikave shërbejnë si themelet e modelit të efektivitetin të këtyre politikave që janë Dy elementet:konformizmi dhe grumbullimi.
Në lidhje me politikat e covid ne nuk dimë në lidhje në cfarë madje qendrimet e vaksinimit dhe dinamikat e tyre janë informuese për popullatat e tjera.
Efektiviteti I disa politikave anticovid ndryshon midis kombeve po ashtu dhe dallimet kulturore.
Nëse vaksinimi rekomandohet po nuk kërkohet me ligj përshkruhet një skenar krejt I ndryshëm mbi popullatën. Modeli dhe studimi ynë nuk përcakton dot nëse është skenar optimist apo pesimist. Vaksinimi I detyrueshëm do ish një gabim I kushtueshem politik.
Sipas kartës së të drejtave të njeriut, kodi në lidhje me mosvaksnimin me detyrim :
“E drejta për pelqim”
“Cdo individ ka të drejtë për akses ndaj të gjithë informacionit që I mundeson atij ose asaj pjesemarrje aktive në vendimet e tij ose të saj lidhur me shëndetin .Ky informacion është një kusht paraprake për cdo trajtimi dhe procedure ;përfshirë dhe pjesemarrje në kërkim shkencor.”(Karta e të drejtave të njeriut përkatësisht e drejta për pëlqim;legjislacioni shqiptar për të drejtat e njeriut dhe konventat kombëtare :kodi I nurembergut (I miratuar ne 1947)
4.Sipas rezolutës së Këshillit të Europe’s nr.2631 te dates 26 janar 2021 (ku bën pjesë dhe Shqipëria)përvec tjerash përcakton:
a.”7.3.1.të sigurojë qytetarët që të informojnë së vaksinimi nuk është I detyrueshëm dhe askush nuk duhet të vihet nën presionin publik ;shoqëror apo presion tjetër për tu vaksinuar ;në rast se ato nuk duan të vaksinohen.b.7.3.2te sigurojnë se askush nuk mund të diskriminohet sepse nuk është vaksinuar për shkak rreziqeve shëndetsore ;apo që vet nuk dëshiron të vaksinohet.”
Ndryshimi midis vaksinimit “vullnetare” dhe atij të “detyruar”ndryshon në dy mënyra:
Së pari: – numri që preferon të vaksinohet është me I madh nëse trajnimi është vullnetare dhe jo I detyruar.
Së dyti.vlera është më e madhe nëse ka njerëz të “vaksinuar me dëshir”sinjalizim shoqëror sesa nëse ka të vaksinuar pa dashje.
Rezultatet e sondazheve që aplikohen në politikat publike tregojne mbi qëndrimin qytetar ndaj vaksinimit që ndryshojnë si rezultat I politikës :niveli i besimit politik ose vendimi I kerkimit ligjërisht ndikon në dinamiken e pranimit të vaksinës.
Modeli I efektiviteti të këtyre politikave:
Konformizmi përkufizohet si tendenca e njerzve për t’adoptuar disa sjellje;besime ose tipare të tjera të mësuara me kusht që të adaptohem. Ky parim e lidhet me ndjenjën e ankthit dhe shqetësimit nëse dikush ndryshon nga të tjerët me efektin e “ekspozimit të thjeshtë”.Eksperimente të tilla lojëra e “të mirave publike”subjektet janë bashkëpunetor të kushtëzuar kontribuon nëse dhe tjerët e bëjnë këtë. Konformizmi lind kur njerëzit të zhvillojnë një vlerësim pozitiv nëse kanë demostruar preferencen e tyre ose janë vaksinuar pa efekte të keqija ose ekspozimit të shumta të vaksinuarve. Efektet e “sjelljes së tufës”janë kryesore për treguat efektivitetin e politikave publike.
(Konformizmi ndikon ka efekt pozitiv nëse tregon bashkepunim mbi sigurinë dhe efikasitetin e vaksinës ;jep papajtueshmëri me vaksinimin e detyruar jep sinjal negativ dhe zbeh efektet pozitive tek ato që janë vaksinuar).
Grumbullimi . Altruizmi është I rëndësishëm për të qënë efektive vaksinimi. Mbështetja më e madhe për ato vullnetare në krahasim me ato me detyrim se përputhet në lidhje me motivet e brendshme dhe shoqërore duke hequr nga zgjedhja e individit, jo duke zbatuar nga një mandat qeveritar. Ekzistojnë tre mundësi që mund të ndodh kjo:
E para është “reaktanca e psikologjisë”ajo që quhet “neveri ndaj kontrollit”motivimi I brendshëm që mblidhet nga kufizimet e stimujt eksplicit. Në eksperimente të shumta është vërejtur dhe quajtur si rezultat I përpjekjeve për liri ose “vetëvendosje”(hezitimi I vaksinës)në kundërshtim është me I madh në raportimin se “do kufizonte lirinë”.
E dyta është ajo që psikologët e quajnë “shkëputje morale”ofrimi I stimujve dhe kufizimeve përbën atë që quhet problem etik. Politikat e vaksinimit vullnetarë nxisin këshillime dhe bindje morale për të qënë qytetar I mirë . Zbatimi cliron qytetarit nga cdo nevoj per ta shpërfill atë nga cdo bindje morale.
E treta zbatimi mund të jetë motives po zvogëlon besimin . Qytetarët e shohin vaksinimin si dicka që nuk është ti nënshtrohen me dëshir. Përvec “lajmeve të këqija “në lidhje me vaksinimin minon besimin në shtet se nuk beson individi të respektojnë normen shoqërorë të mbrojtës së të tjerëve. Mosbesimi sinjalizim pritshmëri tutela per sjelljen ,marredhenia reciprokisht mosbesuese dhe hezitimi vaksinimi.
Këshilla për hartuesit e politikave:
Së pari urdhërimi I vaksinave me ligj mund të këtë një ndikimi thelbësor negativ në papajtueshmëri vullnetare dhe është I panevojshëm nëse hezitimi është I lartë. Duke pas parasysh kapacitetin e kufizuar shtetëror dhe kundershtimin e qytetarve . Arritje e objektivitetit në kohë me anë të zbatimit është e pamundur dhe përballon kosto dhe duke shtu konfliktim social të qytetarve ndaj elitave profesionale e qeveritarët. Rezultatet mund të vijnë në një mosbesim publik që nxit rezistences ndaj vaksinave duke shtu me shumë mosbesim.
Se dyti një politik e rëndësishme anticovid -19 është rritja e besimit publik përmes transperences dhe llogaridhënie të madhe të elitave politike dhe profesionale. Një politik që rekomandon por nuk kërkon vaksinimi do ish e mjaftueshme për të arrit objektivitetit e krijuesit të politikave.
Së treti bindja e qytetarve se vaksina është efektive duhet të jetë e rëndësishme. Nëse se vleresojmë dot efektin e madh është shkakësor. Me rritjen e numrit të vaksinimeve dhe rënien e infeksioneve mund të prishesh besimin së vaksina është joefektive e cila nga ana tjetër mund të minojë ndjenjen antivaksinë.
Së fundmi modeli yne për një fraksion gatshëm dhe modest ,raporti I tyre I përhapjes e bën të gatshëm ,e kundërta është vëmendja e medias ndaj atyre që refuzojnë krijon rezistencë ndaj vaksinave.

Shkruar nga Ejona Grozha, Psikologe ligjore

Paradoksi i çuditshëm: Pse kemi aq shumë nevojë të komunikojmë edhe me të panjohurit?

No Comments Psikologji

Shumë nga ne i shmangen bisedave me të panjohurit,duke menduar se ky lloj ndërveprimi është i vështirë dhe i padëshiruar nga të dyja palët. Por sikur ta kemi gabim? Një studim i ri, sugjeron se dëshira për të biseduar për gjëra konfidenciale me njerëz të panjohur, është në fakt një ndjenjë e zakonshme.

Pra herën tjetër që ju qëllon të flisni me dikë që nuk e njihni, nuk duhet të supozoni se domosdoshmërisht duhet t’i përmbaheni një bisede sipërfaqësore. Ekziston një shans i mirë që personi me të cilin jeni duke folur të jetë i lumtur që të ndajë me ju disa nga aspektet më personale të jetës së tij, siç mund të jeni edhe ju me të.

Studiuesit kryen 12 eksperimente të ndryshme, që përfshinë më shumë se 1.800 individë për të parë qëndrimin e njerëzve ndaj bisedave dhe kontakteve, me pjesëmarrës që përfshinin studentë, drejtues biznesi dhe vullnetarë të rekrutuar në internet.

“Lidhja me të tjerët në mënyra kuptimplote, tenton që t’i bëjë njerëzit më të lumtur. Por njerëzit ngurrojnë që të përfshihen në biseda më të thella dhe më kuptimplota me të panjohurit”-thotë shkencëtari i sjelljes Nikolas Eplej nga Shkolla e Biznesit në Universitetin e Çikagos.

“Pra ky paradoks social na bëri shumë përshtypje:Nëse lidhja me të tjerët në mënyra të thella dhe kuptimplota rrit mirëqenien, atëherë pse njerëzit nuk e bëjnë atë më shpesh në jetën e përditshme?”- pyet Eplej. Përgjigja e shkurtër sipas Eplej dhe kolegëve të tij është “pritshmëria e gabuar”.

Studimi tregoi se bisedat e thella apo sipërfaqësore me të panjohurit përfunduan duke çuar në ndjenja më të mëdha të lidhjes dhe kënaqësisë sesa pritej fillimisht. Atyre që morën pjesë në studim iu kërkua të shkruanin temat e tyre të bisedës, ose iu dhanë disa pyetje për të diskutuar.

Kërkesat përfshinin një larmi të madhe të të dyja subjekteve, nga ato të thella në ato banale. Pra gjithçka nga “A mund ta përshkruani një moment kur keni qarë para një personi tjetër?”. tek “Çfarë mendoni për motin sot?”.Përgjatë të gjitha eksperimenteve, bisedat me të panjohurit ishin më pak të vështira dhe më përmbushëse nga sa pritej nga pjesëmarrësit.

Kjo ishte veçanërisht e vërtetë për bisedat e thella, të cilat krijuan ndjenja më të mëdha të lidhjes në krahasim me bisedat mbi tema më pak të rëndësishme. Në përgjithësi, partnerët e bisedës kujdeseshin më shumë për zbulimet e tyre personale sesa priste personi tjetër. Po ashtu studimi vëzhgoi bisedat me familjen dhe miqtë, duke treguar se këtu pritshmëritë e kujdesit dhe interesit janë më të sakta.

“Qeniet njerëzore janë shumë sociale, ndaj kanë tendencë që të nisin një bisedë me dikë. Në rast se ndani me dikë diçka kuptimplotë dhe të rëndësishme, ka të ngjarë që të merrni në këmbim diçka kuptimplotë dhe të rëndësishme, duke çuar në një bisedë dukshëm më cilësore”- thotë Eplej.

Se çfarë do të thotë e gjitha kjo për ju, herën tjetër kur të uleni pranë një të panjohuri në autobus, është fakti se një bisedë e thellë mund të jetë më shpërblyese sesa mendoni, dhe se personi ngjitur me ju mund të jetë më i interesuar për atë që keni për t’i thënë sesa mund ta prisni.

Sigurisht që ky është një përgjithësim, i bazuar tek eksperimentet me më pak se 2.000 njerëz, ndaj ju ende mund të prisni një reagim të ftohtë nga një i panjohur nëautobus. Por në përgjithësi, si qenie njerëzore ne duket se kemi më shumë seç duhet frikë nga bisedat kuptimplota dhe të thella.

Ka shumë prova se bisedat më të thella çojnë në një lumturi dhe mirëqenie më të madhe, dhe në një qasje më optimiste ndaj tyre mund të sjellë përfitime, pra si për ju ashtu edhe për personin me të cilin po bisedoni. Pasi edhe këta të fundit mund të jenë po aq të etur për t’u hapur sa edhe ju.

“Ndërsa pandemia po largohet,ne të gjithë do të rikthehemi të flasim sërish me njëri-tjetrin, duke qenë të vetëdijshëm se edhe të tjerëve iu pëlqejnë bisedat kuptimplote, të cilat mund t’ju bëjnë të kaloni më pak kohë në biseda sipërfaqësore dhe të keni ndërveprime më të këndshme”-thekson Eplej.

Burimi/bota.al/

Ejona Grozha – Si të mbrohemi nga “lojerat elektronike”vrasëse?!

No Comments Psikologji

Lind pyetja si të mbrohen të rinjtë per të bërë dallimin midis manipulimit në internet dhe jetës reale ?
Ky brezi i shek .21 për të nxit adrenaline kërkon aventura ;hobi etj.dhe nga kjo bien pre e lojërave vrastare. Prandaj prindërit duhet të ndërgjegjësohen për të mirën e të keqen e të ruajnë transparence me fëmijet ,që ndikimi I tyre të mos joshet në lojërat vrastare .Këto lojërat bëhen përgjegjësi të vdekjeve të adoleshentëve. I joshin deri në vdekjen e tyre dhe inkurajojnë ta bejnë për të fituar ndeshjen.(Balena blu)ish një ndër shembujt e këtyre lojërave famekeqe që luhet në internet dhe rezulton në krime të tmerrshme. Prindërit duhet të jenë të vetëdijshëm për lidhjen emocional-mendore me femijët për këtë arsye nuk duhet të qortohen po të jen të sinqert. Përhapja e vetëdijes për këto lojëra është ilac për parandalimin e tyre si ushqim mendor e fizik.
Konsumimi I vepres penale sipas legjislacionit shqiptar është(per administratoret e lojerave) Neni :”Shkaktimi I vetevrasjes I mbetur ne tentative parashiku nga nenet 99e 22te kodit penal(Shkaktimi I vetevrasjes ose I tentativës së vetevrasjes të një personin si ;rrjedhoje e trajtimit të keq sistematik ose nga sjelljen të tjera sistematike që prekin rëndë dinjitetin të kryetari ,apo nga personi që e ka në varësi apo nga personi që ka marrëdhënie familjare të dënohet me burg nga tre deri në shtatë vite (varion në bazë sa vepra penale konsumon përvec kësaj)
Këshilla :1.Prindërit /Mbështetje sociale . Ashtu si të rriturit dhe fëmijët kanë nevoj të fuqizohen nga lojera të tilla. Shenjat që duhen kenë parasysh miqësia e familja janë:terheqjen nga takimet shoqeror ;depresion dhe pakënaqesitë e vazhdueshme ;të qartë dhe nervozismin ;shqetsime që i ndalojnë të kryejnë aktivitete të përditshme.
Kujdes!Shpërthimet e zemëruara ;problemet në të ngrënë ose gjumë dhe mungesa për aktivitete të gëzuara janë shënja paralajmëruese .2.Konsultoni me një specialist. Kërkoni një specialist për të folur mbi dëmtimet vetdëmtuese për ti trajtuat ato mund të jen të dobishëm.
3.Bisedo me mësuesit .
Mësuesit janë të vetëdijshëm në dëmtimet e vetvetës dhe sëmundjen mendore që përballet fëmija. Shkolla duhet të jetë në gjendje ta kuptojë stafin e nevojshme për ndihmës.
Këshilla për prindërit!

  1. Komunikimi me fëmijët duhet të jetë i mirë dhe i qartë jo vetëm për të folur por dhe për ta dëgjuar në mënyre aktive që ju të kujdeseni për mirëqënien e tij. Përdoruesit e rinj me depresion dhe mendimi për dëmtimin i vetes përdorin komunikimin pa probleme për të përjetuar sjellje vrasëse.
    2.Rritja e sigurisë në web prindërit dhe mësuesit duhet ti besojnë si dhe të kërkojnë dhe si të parandalojnë ata në përfshirjen në abuzime në internet për shkak të masave te lehta mbrojtëse .Monitoroni faqet e webit, që kërkojnë dhe kërkoni historinë në web dhe inkurajoi të flasin lirshëm për ato që i shqetësojnë .
    3.Forcimi I lidhjes adoleshent-prind . Si prindë duhet të kontrolloni për tërheqjen nga aktivitetet shoqeror ose shënja paralajmëruese të hershme që mund të përjetojnë abuzime. Shenjat e dëmtimit të vetes lidhet me sfidat e likës. Shumica e këtyre fëmijëve kërkojnë ndihmë para se të dëmtojë veten. Ju duhet të ndërhyni në kohë dhe ndërveprimit të vazhdueshme që të shprehin ndjenjat;mendimet dhe shqetsimet e tyre.
    Këshillimi shoqëror dhe mbështetje sociale ka rëndësi të jemi mendjehapur dhe mirëkuptues. Duhet zvogëluar stigma ndaj cështje e të shëndetit që mund të prekin këdo në cdo moshë e prejardhje. Një nga shenjat më të zakonshme janë ndjenjat e bllokuara. Qeveria dhe shoqëria duhet të ketë ligje dhe sanksione për të bllokuar lojëra të tilla të rrezikshme.(vrasjet janë raportuar në Rusi;Britain ;Argjentin).
    Shoqëria duhet të ndryshojnë perception mbi këto lojëra që kanë qëllime pozitive. Qëllimi duhet të jetë, denigroni dhe dënim i këtyre lojërave në gjithë komunitetin.
    Mediat shpesh lavdërojnë dhunën, prandaj duhet të ketë një mënyrë tjetër të përshkrimit e të manipulimit në internet filma;lojërat dhe në mediat e tjera massive. Temat e ndjeshme duhet të mbulohen duke kuptur botën e adoleshentit jo ti shtohen stigma të tjera. Media duhet të portretizojë modele pozitive që i rezistojnë dhe punojnë në ceshtjet e jetës me qetësi e besim. Kjo mund të shërbejë si kundër rrymes ndaj këtyre lojërave vrasëse. Media ka një rol në paraqitjen e tyre në një dritë të ashpër dhe reale jo të lavderojnë njerez(administrator internet)që marrin jetë njerzish.(psh.Budelkin -administratori I balenës blu). Shoqeria media dhe prindërit duhet të bashkohen për të mbrojtur të rinjtë nga lojëra të tilla vdekjeprurëse.

Shkruar nga Ejona Grozha – Psikologe Ligjore

Mbrojtja e fëmijëve minorenë dhe të rritur në sport

No Comments Psikologji

Përgatiti Ejona Grozha, psikologe ligjore

Lojë në rrugë dhe forma të tjera të rikrijimit pa të rritur, mund të jenë situatat e vetme në të cilat fëmijët kanë autonomi mbi sportin e tyre (edhe pse edhe atëherë, ata shpesh janë duke u vëzhguar nga afër nga prindërit ose kujdestarë të tjerë). Në të kundërt, fëmijëve në sportin e organizuar, konkurrues zakonisht, u mungon autoriteti, ata përjashtohen nga vendimmarrja dhe mund të kenë zërat e tyre të heshtur nga trajnerët, prindërit e vendosur apo kujdestarët, ose nga sportistë të moshuar. Në këto raste, pjesëmarrja në sport është fizike por jo politikë e drejtë. Si pasojë, fëmijët rrallë lejohen për të formuar përvojat e tyre konkurruese sportive dhe mund t’i nënshtrohen dhunës nëse nuk arrijnë të përmbushin dëshirat e figurave të autoritetit sportiv.

drejta e pjesëmarrjes, siç përcaktohet nga Konventa për të Drejtat e Fëmijëve, i lë fëmijët të pambrojtur ndaj llojeve të dhunës, që variojnë nga ngacmimi ndaj abuzimit seksual dhe trafikimit komercial.

Neni 29 i Konventës për të Drejtat e Fëmijëve, trajnerë, vullnetarë dhe profesionistë në sporte, kërkohen ” për të siguruar që sporti praktikohet në kulturën e mirëkuptimit, paqes, tolerancës, barazia e gjinive, miqësia dhe loja e ndershme e të gjithë njerëzve.”- Paulo David, Të Drejtat e Njeriut në Sportin Rinor

Fëmijët duan të luajnë: përmes lojës ata mësojnë, shoqërohen dhe rrisin aftësitë fizike, tolerancën, disiplinën dhe respektin për të tjerët. Miliona fëmijë në të gjithë botën marrin pjesë në një formë të sportit të organizuar çdo javë. Miliona të tjerë marrin pjesë informalisht në lojëra në rrugë, seanca spontane loje dhe rastësore ‘shkelma’ me miqtë e tyre. Si dhe, në atë të të qenit një ndjekje e preferuar e fëmijërisë, ku sporti kontribuon me miliarda dollarë çdo vit në ekonominë botërore. Për shkak të përfitimeve të shumta kulturore, për nga rëndësia dhe popullariteti, sporti njihet nga qeveritë si një përparësi e rëndësishme e politikës. Kjo është miratuar nga politikanët si një mjet kryesor për ndjekjen e një game të gjerë shoqërore, kulturore dhe politike objektive duke përfshirë:

Shëndetin dhe mirëqenien – mbipesha, sëmundjet kardiake dhe diabeti tip 2, dhe promovimin e aktivitetit fizik;

Përfshirja sociale – promovimi i barazisë gjinore, toleranca fetare dhe kulturore;

Edukimi dhe zhvillimi personal dhe shoqëror – të mësuarit rreth udhëheqjes dhe vetëvlerësimit dhe zvogëlimin e shtatzënive të padëshiruara, adoleshente;

Reduktimi i krimit;

Paqja dhe kohezioni shoqëror – rindërtimi i bashkësive të dëmtuara dhe të dëmtuara.

Sporti është bërë një gjuhë universale që përfaqëson argëtim, miqësi, disiplinë dhe arritje, dhe kjo duket e pakonceptueshme që duhet të njolloset nga dhuna. Por sporti nuk është imun ndaj problemeve e dhunës që pushton të gjitha sferat e jetës – familjen, vendi i punës, shkolla dhe komuniteti.

2

1.Përkufizimi i dhunës

Sipas nenit 19 të Konventës për të Drejtat e Fëmijës – “të gjitha format fizike dhe mendore të dhunës, lëndimit dhe abuzimit, neglizhencë ose neglizhencë trajtimi, keqtrajtimi ose shfrytëzimi, duke përfshirë abuzimin seksual kur jeni nën kujdesin e prindërve (prindërve), kujdestari ligjor (të) ose ndonjë person tjetër që ka kujdestari për fëmijën. ” Ajo gjithashtu mbështet në përkufizimin e siguruar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë në Raportin Botëror të Dhunës dhe Shëndetit, i vitit 2002: “Përdorimi i qëllimshëm i forcës fizike ose fuqisë, i kërcënuar ose aktual, kundër vetvetes, një personi tjetër, ose kundër një grupi ose bashkësie, rezulton ose ka gjasë të lartë që të rezultojë në dëmtim, vdekje, dëmtim psikologjik, keqzhvillim ose privim”.

2.Përkufizimi i sportit

Sport do të thotë, gjëra të ndryshme për njerëz të ndryshëm. Sporti përcaktohet si të gjitha format e aktivitet fizik që kontribuojnë në mirëqenien fizike, mendore dhe ndërveprimin shoqëror. Këto përfshijnë lojën, rekreacionin, rastësinë, të organizuara ose me sporte konkurruese, autoktone ose lojëra. Sporti përfshin rregulla ose zakone dhe ndonjëherë konkurse.

Lojë është çdo aktivitet fizik që është argëtuese dhe pjesëmarrëse. Shpesh është e pastrukturuar dhe e lirë nga drejtimi i të rriturve. Rekreacioni është më i organizuar se loja dhe zakonisht përfshin aktivitete aktive fizike të kohës së lirë. Prezantimi me potencial të jashtëzakonshëm sportiv ndihmon në trajtimin ashtu si të rriturit. Kjo ka pasoja serioze në realizimin e të drejtave të tyre njerëzore dhe qasjen e tyre në ligj-proceset dhe mekanizmat e mbrojtjes, të cilat mund të jenë më të arritshme për ta në kontekste jo-sportive.

Në kontekstin e sportit, dhuna mund të shprehet në shumë mënyra. Disa nga këto përfshijnë:

Bazuar në degradim ose poshtërim psikologjik mbi gjininë, formën e trupit ose performancën

Presion i panevojshëm mbi sportistët e rinj, për të arritur performancë të lartë

Kërkohet seksi si një parakusht për zgjedhjen e ekipit ose privilegjeve

Fillimi fizikisht i dëmshëm ose degradues seksualisht (duke rrezikuar) ritualet

Regjimet e të ushqyerit dhe humbjes së peshës që çojnë te çrregullimet e të ngrënit të tilla si anoreksia ose të tjera problemet e shëndetit

Rrahjet dhe format e tjera të ndëshkimit fizik si një nxitje për të përmirësuar performancën

Lëndimi përmes marrjes së rrezikut të detyruar në mjediset ekstreme

Doping ose përdorimi i rritjes së performancës me substancat

Presioni i kolegëve për të përdorur alkool ose varësi nga substancat

Kërkimi i sportistëve të rinj për të luajtur kur lëndohen

Përdorimi i ushtrimeve fizike si dënim

Mohimi i pushimit dhe i kujdesit të mjaftueshëm

Dallimet e moshës dhe gjinisë në sportet konkurruese

3

Në disa vende, termat ‘të rinj’ ose njerëz të rinj’ përdoren për të përshkruar fëmijët adoleshentë. Edhe pse pranohen “kapacitetet evoluese të fëmijës” në nenin 5 të Konventës për të Drejtat e Fëmijëve, çdo person nën 18 vjeç ka të drejtë në gamën e plotë të të drejtave të njeriut dhe mbrojtjes, të përcaktuara në Konventë, përfshirë edhe kur angazhohen në sport. Sidoqoftë, karriera konkurruese sportive, ndonjëherë arrin kulmin gjatë fëmijërisë. Në disa sporte, fëmijët e moshës 12 ose 13 vjeç mund të arrijnë më të lartat nivelet e performancës konkurruese; në të tjerë, pjekuria e plotë mund të vijë vonë, në moshën e rritur.

Çfarë mund të konsiderohet si ‘junior’ në një sport, dhe ‘i moshuar’ në një tjetër?

Kjo do të thotë që përkufizimet ligjore dhe të moshës sportive janë jo domosdoshmërish të njëjta, kështu që dallimi midis një të rrituri dhe një fëmije shpesh sjellin hutime në sport. Fëmija sportiv, 15 vjeç, veçanërisht nëse janë shumë të talentuar dhe performojnë në një nivel të lartë, mund të trajtohet si i rritur dhe t’i jepen përgjegjësitë e të rriturve, ose mund të pritet që të sillen sikur të ishin mbi moshën e pëlqimit. Në rrethana të tilla, është e lehtë të supozohet se fëmija nuk ka nevojë për mbrojtje nga të rriturit. Si pasojë, dhuna ndaj fëmijëve mund të neglizhohet, të mos njihet ose të justifikohet. Njohja e kësaj çështje lind konceptin e ‘moshës sportive’, e cila i referohet anës specifike të zhvillimit sportiv. Ky koncept mund të ndihmojë në identifikimin e fazat e zhvillimit të sportistëve të rinj në drejtim të pjekurisë së tyre sportive, sesa kronologjike.

Sporti është një përvojë gjinore, i cili mund të jetë i mundur në përforcimin e pabarazive gjinore dhe rendin gjinor, ose marrëdhëniet e pushtetit midis femrave dhe meshkujve në shoqëri. Edhe pse vajzat dhe djemtë mund të ndodhin ndonjëherë të luajnë së bashku në veprimtari të përziera gjinore, në organizime sportive, vajzat shpesh luajnë me vajzat dhe garojnë kundër tyre, edhe djemtë luajnë dhe konkurrojnë me djemtë. Për më tepër, dallimet gjinore mund të bëhen lehtësisht përçarës, me djemtë që shpesh shihen si superiorë për aftësitë sportive në krahasim me vajzat. Çështja është nëse fëmijët dhe të rinjtë konsideroheshin si sportist të parë dhe fëmijët të dytë.

Në të njëjtën kohë, sporti është përqafuar nga zhvillimi ndërkombëtar komuniteti si një mjet në dukje ideal, për të promovuar objektivat e tij në lidhje me paqen, pajtimin dhe ndërtimin e kapaciteteve. Nuk ka mungesë të anekdotës dëshmi e dhunës ndaj fëmijëve në sport, në paqe dhe pajtim, dhe në mjediset e zhvillimit. Veprimi duhet të vazhdojë në bazë të njohurive, dhe politikat duhet të bazohen në prova.

Burimi/revistapsikologji.com/

A kanë të drejtë të protestojnë fëmijët/minorenët?

No Comments Psikologji

Përgatiti Ejona Grozha, Master “Psikologji Ligjore”

Protestat shërbejnë si “lokomotiva” të rëndësishme dhe kanë ndikimin në jetët tona, në përfshirjen e një procesi të gjatë për t’u bërë individ të pavarur. Procesi duhet të jetë aktiv që në vitet e para të jetës së një fëmije, aty ku nis fillesa e një “pohimi autonom” duke i thënë “jo” provokimeve në dukje të lehta. Shpeshherë gabimet prindërore bëhen bazë e dobishme për protestën e fëmijëve të tyre.

Demonstratat sot janë bërë pjesë e jetës moderne, për shkak të ndikimit nga “cikli mediatik social” i lajmeve 24-orëshe. Fëmijët tanë janë natyrë kurioze, të vetëdijshëm për publikun për protestat që ndodhin në nivel lokal, kombëtar e global.

Fëmijët mbingarkohen nga zhurmat dhe emocionet që shoqërojnë protestat paqësore apo dhe të tjera dhe mund të ndjehen të “hutuar” ose të “alarmuar” kur shohin të rritur duke sfiduar autoritetet, qeveritë politike vendase ose të huaja.

Fëmijët kanë nevojë të “rebelohen”, ndërsa fëmijët bëhen të vetëmjaftueshëm, forma e tyre e protestës bëhet më komplekse. Ka ikur koha kur ne i bërtisnim fëmijëve për t’u ushqyer, për të hedhur mbeturina apo mos pranimin e veshjes. Ato gjejnë mënyra krijuese, si të na sfidojnë. Brenda këtij rebelimi përjetojnë veçori të shëndetshme. Kur “rebelohen” ndaj nesh fitojnë një ndjenjë guximi ndërsa rrezikojnë zemërimin, mosmiratimin dhe ndëshkimet tona. Ato fitojnë zotim kur plotësojnë nevojat dhe dëshirat e tyre përtej kufizimeve.

Veçantia në vetëaktin e rebelimit: “Për të mirë a të keq”, është se shohim veten tek fëmija, identifikohemi me të (p.sh. kur krenohemi për arritjet në media sociale).

Kjo lloj e drejte juridike mundësia e të protestuarit, është sanksionuar sipas “Konventës së të drejtave të njeriut” të sanksionuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, në ligjin mbi të drejtat e fëmijëve si më poshtë:

Neni 13

Fëmija ka të drejtën e lirisë se shprehjes; kjo e drejtë përfshin lirinë për të kërkuar, për të marrë dhe për të përcjellë informacione dhe ide të çdo lloji, pa marrë parasysh kufijtë, në formë gojore, të shkruar, të shtypur artistike, ose me çdo mjet tjetër të zgjedhur nga fëmija.
Ushtrimi i kësaj të drejte mund t’i nënshtrohet disa kufizimeve, por vetëm kur përcaktohen me ligj dhe janë të domosdoshme për:
a) respektimin e të drejtave ose reputacionit të të tjerëve ose
b) mbrojtjen e sigurimit kombëtar, të rendit publik, të shëndetit, të moralit publik.
Mbi bazën e asaj që shkruhet më lart interpretohet që çdo fëmijë, përtej të drejtës sociale ka edhe të drejtën juridike që ta shprehë revoltën e tij në forma dhe mënyra të ndryshme, mesazhin që do të përcjellë. Kjo e drejtë mund t’i kufizohet në bazë të rrethanave po nuk mund t’i ndalohet.

2

Si mund t’i orientojmë apo udhëzojmë fëmijët në përfshirjen pjesëmarrëse të një proteste?

Fëmijët e vegjël kanë një diversitet përvojash e nivelesh të ndryshme, duke i futur këto koncepte në dinamikën e një proteste, mund t’i sfidojë ato.

Mosha e fëmijës dhe kultura ndikon në aftësinë e tyre për të parë garën në kontekstin e fuqisë dhe drejtësisë. Vetëm ju e dini nivelin e familjaritetit të fëmijës suaj, çështjet në mënyrë të moderuar në përputhje me rrethanat.

Qasja e temës është me pyetje të tilla: “A është ajo gjë e padrejtë për të gjithë? “Pa sfiduar vëzhgimet e tyre, mund të pyesni, nëse mendojnë se protestuesit u trajtuan padrejtësisht për shkak të mbrojtjes së çështjes”.

Kur e përfshijmë veten në aktivitetet e fëmijëve tanë, që synojnë të jenë inkurajues, mbështetës dhe fuqizues, ne mund të ndërhyjmë në aspektet kryesore të zhvillimit të tyre.

Kur bashkohemi me ta në një protestë politike, ne mund të prishim nevojën e tyre për të përjetuar rrezikun që shoqërohet në të dhe që ndihmon në zhvillimin e një ndjenje guximi dhe krenarie.

Roli i prindërit nuk duhet të ketë rol intimidues në protestë, kjo ndikon në pengesën e zhvillimit të tyre, por rol mbështetës.

Duhet t’i mësojmë se ato kanë të drejtë të kërkojnë avokatin e tyre dhe se çdo veprim procedimi nuk duhet lejuar pa prezencën e të rriturit referohemi ligjit më poshtë sipas “Konventës së të drejtave të njeriut” të sanksionuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë mbi të drejtat e fëmijëve:

Neni 35 (i Kodit të Procedurës Penale) Ndihma që i jepet të pandehurit të mitur:

Të pandehurit të mitur i sigurohet ndihmë juridike dhe psikologjike, në çdo gjendje dhe shkallë të procedimit, me praninë e prindit, kujdestarit ligjor ose të personave të tjerë të kërkuar nga i mituri dhe të pranuar nga autoriteti që procedon.
Organi procedues mund të kryejë veprime dhe të përpilojë akte, për të cilat kërkohet pjesëmarrja e të miturit, pa praninë e personave të treguar në paragrafin 1, vetëm kur një gjë e tillë është në interes të të miturit ose kur vonesa mund të dëmtojë rëndë procedimin, por gjithmonë në praninë e mbrojtësit.
Sipas ligjit më lart, që në aktin e parë atë të procedimit, të arrestimit dhe në gjitha etapat e tjera; marrja në pyetje, paraburgimi, burgimi duhet të jetë përherë në prezencën e një të rrituri (kujdestari ligjor) domosdoshmëri juridike dhe ndihmës psikologjike.

Këshilla

3
  1. Nëse jeni duke planifikuar ta çoni fëmijën në protestë apo thjesht duke biseduar mbi këto ngjarje, mësoni konceptet themelore të protestës publike. Instinkti i parë mund të hidhni, t’i tregoni se liria e protestës është një e drejtë njerëzore, gur themeli i demokracisë pjesëmarrëse. Njerëzit protestojnë kur ekziston një padrejtësi e perceptuar, veçanërisht nga qeveria lokale ose qendrore.

Për fëmijët e vegjël, mësoni për të kuptuar të ndjerit frikshëm, koncepte si demokracia, qeveria, pjesëmarrja masive është e pakonceptueshme për ato që janë 6 vjeç e poshtë, po ato kanë një kuptim intuitiv të fuqisë dhe “pafuqisë”.

  1. Ju mund t’i tregoni ndonjë histori, por ajo do kërkojë elementet e mëposhtëm:

a.i rrituri duke i dhënë një premtim një fëmije (duke ushtruar fuqi),

b.i rrituri duke shkelur këtë premtim (është veprim i padrejtë),

c.fëmija që proteston pa dhunë, preferohet të pasqyrojnë tipiken e fëmijës tuaj përgjigje (p.sh, gërvishtje ose shkelje këmbe).

  1. Nëse jeni duke humbur vëmendjen e fëmijës tuaj në ndonjë moment, ndaloni atë për të theksuar si mund ta bëjnë një protestë argëtuese: “Këndojnë këngë së bashku dhe luajnë vegla muzikore”. Kjo është një nga shenjat të themi si ndjehemi. Disa nga shenjat janë të thonë : “Jo e drejtë!”; “Ndonjëherë njerëzit ngrihen në skenë për të mbajtur fjalime”; “Përshkruani disa nga shenjat më të paharrueshme të protestës”: këngë, folës nga përvojat tuaja.
  2. Mund t’i referoni libra që i afrohen konceptit të protestës në mënyrë abstrakte që i lidhin ngjarjet përmes syve të një fëmije.
  3. Ndani dhe diskutoni përvojat me fëmijët në lidhje me protestën.

Burimi/revistapsikologji.com/